आर्तत्राणपरायणस्तोत्रम् Shri Artatrana Parayana Stotram

वात्सल्यादभयप्रदानसमयादार्तार्ति निर्वापणादौदार्यादघशोषणादगणितश्रेयःपदप्रापणात् ।सेव्यः श्रीपतिरेक एव जगतां सन्त्यत्र षट् साक्षिणःप्रह्लादश्च विभीषणश्च करिराट् पाञ्चाल्यहल्या ध्रुवः ॥ १॥

vātsalyādabhayapradānasamayādārtārti nirvāpaṇādaudāryādaghaśoṣaṇādagaṇitaśreyaḥpadaprāpaṇāt |sevyaḥ śrīpatireka eva jagatāṃ santyatra ṣaṭ sākṣiṇaḥprahlādaśca vibhīṣaṇaśca karirāṭ pāñcālyahalyā dhruvaḥ || 1||

प्रह्लाद प्रभुरस्ति चेत्तव हरिः सर्वत्र मे दर्शयस्तम्भे चेत्यवदद्धिरण्यकशिपुस्तत्राविरासीद्धरिः ।वक्षस्तस्य विदारयन्निजनखैर्वात्सल्यमावेदयन्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ २॥

prahlāda prabhurasti cettava hariḥ sarvatra me darśayastambhe cetyavadaddhiraṇyakaśipustatrāvirāsīddhariḥ |vakṣastasya vidārayannijanakhairvātsalyamāvedayanārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 2||

श्रीरामोऽत्र विभीषणोऽयमनघो रक्षोभयादागतःसुग्रीवानय पालयामि कृपया पौलस्त्यमप्यागतम् ।इत्युक्त्वाभयमस्य सर्वविदितो यो राघवो दत्तवान्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ३॥

śrīrāmo'tra vibhīṣaṇo'yamanagho rakṣobhayādāgataḥsugrīvānaya pālayāmi kṛpayā paulastyamapyāgatam |ityuktvābhayamasya sarvavidito yo rāghavo dattavānārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 3||

नक्रग्रस्तपदं समुद्धृतकरं ब्रह्मेशदेवेश्वराःपान्त्वित्यार्तरवं निशम्य करिणं देवेष्वशक्तेष्वपि ।मा भैषीरिति यो ररक्ष मकराच्चक्रेण तं सहरन्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ४॥

nakragrastapadaṃ samuddhṛtakaraṃ brahmeśadeveśvarāḥpāntvityārtaravaṃ niśamya kariṇaṃ deveṣvaśakteṣvapi |mā bhaiṣīriti yo rarakṣa makarāccakreṇa taṃ saharanārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 4||

हा कृष्णाच्युत हा कृपाजलनिधे हा पाण्डवानां सखेक्वासि क्वासि सुयोधनाद्यपहृतां हा रक्ष मां द्रौपदीम् । (सुयोधनादवगतां)इत्युक्तेऽक्षयवस्त्रसंवृततनुं योऽरक्षदर्धक्षणा (वस्त्ररक्षिततनुं योऽरक्षदापद्गणाद्)दार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ५॥

hā kṛṣṇācyuta hā kṛpājalanidhe hā pāṇḍavānāṃ sakhekvāsi kvāsi suyodhanādyapahṛtāṃ hā rakṣa māṃ draupadīm | (suyodhanādavagatāṃ)ityukte'kṣayavastrasaṃvṛtatanuṃ yo'rakṣadardhakṣaṇā (vastrarakṣitatanuṃ yo'rakṣadāpadgaṇād)dārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 5||

यत्पादाब्जनखोदकं त्रिजगतां पापौघविच्छेदनंयन्नामामृतपूरमस्तु पिबतां संसारसन्तारकम् ।पाषाणोऽपि यदङ्घ्रितो मुनिव धू रूपं परं प्राप्तवान्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ६॥

yatpādābjanakhodakaṃ trijagatāṃ pāpaughavicchedanaṃyannāmāmṛtapūramastu pibatāṃ saṃsārasantārakam |pāṣāṇo'pi yadaṅghrito muniva dhū rūpaṃ paraṃ prāptavānārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 6||

पित्रा भ्रातरमुत्तमासनगतं भक्तोत्तमः स ध्रुवोदृष्ट्वा तत्सममारुरुक्षुरुदितो मात्रावमानं गतः ।यं गत्वा शरणं जगाम तपसा हेमाद्रिसिंहासनंह्यार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ७॥

pitrā bhrātaramuttamāsanagataṃ bhaktottamaḥ sa dhruvodṛṣṭvā tatsamamārurukṣurudito mātrāvamānaṃ gataḥ |yaṃ gatvā śaraṇaṃ jagāma tapasā hemādrisiṃhāsanaṃhyārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 7||

योऽरक्षद्वसनादिभिर्विरहितं विप्रं कुचेलाभिधंदीनं दीनचकोरपालनविधुः श्रीशङ्खचक्रोज्ज्वलः ।यज्जीर्णाम्बरमुष्टिमेयपृथुकानादाय भुक्त्वा क्षणात्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ८॥

yo'rakṣadvasanādibhirvirahitaṃ vipraṃ kucelābhidhaṃdīnaṃ dīnacakorapālanavidhuḥ śrīśaṅkhacakrojjvalaḥ |yajjīrṇāmbaramuṣṭimeyapṛthukānādāya bhuktvā kṣaṇātārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 8||

यं कल्याणगुणाभिरामममलं शास्त्राणि सञ्चक्षते ।यस्मिन् योगयुते प्रतिष्ठितमिदं विश्वं वदन्त्यागमाः ।यो योगीन्द्रमनःसरोरुहतमःप्रध्वंसने भानुमान्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ २॥

yaṃ kalyāṇaguṇābhirāmamamalaṃ śāstrāṇi sañcakṣate |yasmin yogayute pratiṣṭhitamidaṃ viśvaṃ vadantyāgamāḥ |yo yogīndramanaḥsaroruhatamaḥpradhvaṃsane bhānumānārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 2||

योऽत्रासीदरविन्दगर्भजनुषं ब्रह्माणमार्तिं गतंभीतं कैटभराक्षसेन मधुना कल्पान्तकाले महान् ।हत्वा तौ मधुकैटभौ रणमुखे भक्तार्तिसंशोषणात्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ १०॥

yo'trāsīdaravindagarbhajanuṣaṃ brahmāṇamārtiṃ gataṃbhītaṃ kaiṭabharākṣasena madhunā kalpāntakāle mahān |hatvā tau madhukaiṭabhau raṇamukhe bhaktārtisaṃśoṣaṇātārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 10||

यन्नामस्मरणादघौघरहितो विप्रः पुराजामिलःप्रायान्मुक्तिमशेषतो विरहितः संसारदावानलात् ।सोऽयं भागवतोत्तमावन इति प्राप्तप्रतिष्ठोऽचिरात्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ११॥

yannāmasmaraṇādaghaugharahito vipraḥ purājāmilaḥprāyānmuktimaśeṣato virahitaḥ saṃsāradāvānalāt |so'yaṃ bhāgavatottamāvana iti prāptapratiṣṭho'cirātārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 11||

कावेरीहृदयाभिरामपुलिने पुण्ये जगन्मण्डलेचन्द्रार्काख्यसरित्तटीपरिसरे धात्रा समाराधिते ।श्रीरङ्गे भुजगेन्द्रभोगशयने शेते सदा यः पुमान्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ १२॥

kāverīhṛdayābhirāmapuline puṇye jaganmaṇḍalecandrārkākhyasarittaṭīparisare dhātrā samārādhite |śrīraṅge bhujagendrabhogaśayane śete sadā yaḥ pumānārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 12||

वक्त्रेन्दुद्युतिमण्डिताब्जनयनो गण्डोल्लसत्कुण्डलःश्रीवत्सोरुमणिश्रियाप्तहृदयः स्वर्णाम्बरो यो भुजैः ।शङ्खं चक्रगदाभयानि बिभृते पद्माङ्घ्रिरत्युन्नतोह्यार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ १३॥

vaktrendudyutimaṇḍitābjanayano gaṇḍollasatkuṇḍalaḥśrīvatsorumaṇiśriyāptahṛdayaḥ svarṇāmbaro yo bhujaiḥ |śaṅkhaṃ cakragadābhayāni bibhṛte padmāṅghriratyunnatohyārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 13||

कर्मब्रह्मनिदानवेदनिकरं हृत्वा महीमण्डलंत्यक्त्वा निर्मितमन्दिरोऽभवदथो मध्येमहासागरम् ।हन्तुं सोमकनानकं तमसुरं मत्स्यस्वरूपं दधावार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ १४॥

karmabrahmanidānavedanikaraṃ hṛtvā mahīmaṇḍalaṃtyaktvā nirmitamandiro'bhavadatho madhyemahāsāgaram |hantuṃ somakanānakaṃ tamasuraṃ matsyasvarūpaṃ dadhāvārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 14||

कृत्वा मन्दरनामकं गिरिवरं मन्थानदण्डं पुराक्षीराब्धौ मथनं चितेनुरधिकं सर्वेऽपि देवासुराः ।मज्जन्तं नगमुद्दिधीर्षुरभवद्यः कच्छपाकारवान्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ १५॥

kṛtvā mandaranāmakaṃ girivaraṃ manthānadaṇḍaṃ purākṣīrābdhau mathanaṃ citenuradhikaṃ sarve'pi devāsurāḥ |majjantaṃ nagamuddidhīrṣurabhavadyaḥ kacchapākāravānārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 15||

भूलोकं प्रलये महार्णवजले तान्तं नितान्तं चिरंब्रह्माद्यैरखिलैरशक्यममरैर्धर्तुं महोपद्रवे ।वाराही तनुरत्र धर्तुमनसा येनास्थिता लीलयाह्यार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ १६॥

bhūlokaṃ pralaye mahārṇavajale tāntaṃ nitāntaṃ ciraṃbrahmādyairakhilairaśakyamamarairdhartuṃ mahopadrave |vārāhī tanuratra dhartumanasā yenāsthitā līlayāhyārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 16||

मिस्सिन्ग् इन् थे मनुस्च्रिप्त् ॥ १७॥

missing in the manuscript || 17||

स्वाराज्ये बलिचक्रवर्त्यपहृते दारिद्र्यसम्पीडितैरिन्द्राद्यैरमरैरशेषमुनिभिः संस्तुत्य सम्प्रार्थितः ।तानेतान् सफलान् विधातुमखिलान् यो वामनाकारवान्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ १८॥

svārājye balicakravartyapahṛte dāridryasampīḍitairindrādyairamarairaśeṣamunibhiḥ saṃstutya samprārthitaḥ |tānetān saphalān vidhātumakhilān yo vāmanākāravānārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 18||

कर्मब्रह्मविचारदक्षमनसो धर्मार्थकामेषु च ।प्रोत्साहं नितरामसक्तमनसः कुर्वन्ति ये ब्राह्मणाः ।इत्वा क्षत्त्रमपालयद् द्विजवरान् यो भार्गवाकारवान्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ १९॥

karmabrahmavicāradakṣamanaso dharmārthakāmeṣu ca |protsāhaṃ nitarāmasaktamanasaḥ kurvanti ye brāhmaṇāḥ |itvā kṣattramapālayad dvijavarān yo bhārgavākāravānārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 19||

इन्द्रादीनमरांस्तथा मुनिवरान् यो रावणो बाधतेभागान् हन्ति तथैव यो दिविषदामाग्नेयागादिषु ।जित्वा तं सकलांश्च रक्षितुमना यो रामरूपं दधावार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ २०॥

indrādīnamarāṃstathā munivarān yo rāvaṇo bādhatebhāgān hanti tathaiva yo diviṣadāmāgneyāgādiṣu |jitvā taṃ sakalāṃśca rakṣitumanā yo rāmarūpaṃ dadhāvārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 20||

गोपालानतिपामरानविदुषो मायावृतान् रक्षितुंयः प्रापानकदुन्दुभेश्च सदने श्रीकृष्णरूपं हरिः ।तज्ज्येष्ठो बलराम इत्यजनि यो ह्यन्वर्थनामा महान्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारयणो मे गतिः ॥ २१॥

gopālānatipāmarānaviduṣo māyāvṛtān rakṣituṃyaḥ prāpānakadundubheśca sadane śrīkṛṣṇarūpaṃ hariḥ |tajjyeṣṭho balarāma ityajani yo hyanvarthanāmā mahānārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārayaṇo me gatiḥ || 21||

इन्द्रादीनमरांस्तथा मुनिवरान् सम्पीडितान् राक्षसैस्त्रातुं मन्त्रगुरूपदेशविधिना भूतानि सम्मोहयन् ।नित्यं धर्मपरायणः स्वयमपि श्रीबौद्धरूपं दधावार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ २२॥

indrādīnamarāṃstathā munivarān sampīḍitān rākṣasaistrātuṃ mantragurūpadeśavidhinā bhūtāni sammohayan |nityaṃ dharmaparāyaṇaḥ svayamapi śrībauddharūpaṃ dadhāvārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 22||

वर्णाचारविवर्जिते कलियुगे दुष्टस्वभावैर्जनैगर्वेणोद्धतमानसैर्मुनिगणान् सम्पीड्यमानांस्तथा ।त्रातुं कल्क्यवतारमाप भगवान् यः सर्वसाक्षी पुमान्आर्तत्राणपरायणः स भगवन्नारायणो मे गतिः ॥ २३॥

varṇācāravivarjite kaliyuge duṣṭasvabhāvairjanaigarveṇoddhatamānasairmunigaṇān sampīḍyamānāṃstathā |trātuṃ kalkyavatāramāpa bhagavān yaḥ sarvasākṣī pumānārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavannārāyaṇo me gatiḥ || 23||

शैलारातिनियुक्तभीषणमहाकादम्बिनीमण्डलेरुद्ध्वा खं विदिशो दिशोऽशनिशिलासारान् भृशं वर्षति ।योऽरक्षद्व्रजगोकुलं करतलेनोद्धृत्य गोवर्धनंह्यातत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ २४॥

śailārātiniyuktabhīṣaṇamahākādambinīmaṇḍaleruddhvā khaṃ vidiśo diśo'śaniśilāsārān bhṛśaṃ varṣati |yo'rakṣadvrajagokulaṃ karatalenoddhṛtya govardhanaṃhyātatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 24||

कारावेश्मनि भीमविक्रमजरासन्धेन बन्दीकृतान्भूपालानखिलाननन्यगतिकान् विज्ञपितस्वव्यथान् ।बन्धान्मोचयितुं प्रभञ्जनभुवा योऽजीघनत्तं समित्यार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ २५॥

kārāveśmani bhīmavikramajarāsandhena bandīkṛtānbhūpālānakhilānananyagatikān vijñapitasvavyathān |bandhānmocayituṃ prabhañjanabhuvā yo'jīghanattaṃ samityārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 25||

क्षुत्तृष्णार्तसहस्रयोगिसहितं दुर्वाससं क्रोधिनंद्रौपद्या विघसाणुमभ्यवहरन् शाकं स्वहस्तार्पितम् ।तृप्त्यातर्पयदात्मनोऽस्य जगतस्तृप्तिं समावेदयन्आर्तत्राणपराणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ २६॥

kṣuttṛṣṇārtasahasrayogisahitaṃ durvāsasaṃ krodhinaṃdraupadyā vighasāṇumabhyavaharan śākaṃ svahastārpitam |tṛptyātarpayadātmano'sya jagatastṛptiṃ samāvedayanārtatrāṇaparāṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 26||

सीताया अपचारिणं हरिहरब्रह्मादिभिर्दुर्ग्रहंबाणेनाभिहतं निजेन पुनरप्यायातमङ्घ्रिद्वयम् ।काकाकारनिशाचरं करुणयारक्षद्विपन्नं भयादार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ २७॥

sītāyā apacāriṇaṃ hariharabrahmādibhirdurgrahaṃbāṇenābhihataṃ nijena punarapyāyātamaṅghridvayam |kākākāraniśācaraṃ karuṇayārakṣadvipannaṃ bhayādārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 27||

वालिप्राप्तकलत्रराज्यविभवं दीनं कुशं निर्दशंसुग्रीवं स्वपदग्रहैकशरणं कृत्वा कटाक्षास्पदम् ।तद्दुःखान्यहिते सरोषमकरोद्यः स्वप्रतिज्ञाबलात्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ २८॥

vāliprāptakalatrarājyavibhavaṃ dīnaṃ kuśaṃ nirdaśaṃsugrīvaṃ svapadagrahaikaśaraṇaṃ kṛtvā kaṭākṣāspadam |tadduḥkhānyahite saroṣamakarodyaḥ svapratijñābalātārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 28||

शूद्रे घोरतपस्समाचरति तद्दोषेण मृत्युं गतेकस्मिंश्चित् पृथुके तदीयजननीपित्रोर्महादुःखयोः ।हत्वा शू द्रशिरो मृतस्य च शिशोः प्राणान् पुनर्योऽददात्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ २९॥

śūdre ghoratapassamācarati taddoṣeṇa mṛtyuṃ gatekasmiṃścit pṛthuke tadīyajananīpitrormahāduḥkhayoḥ |hatvā śū draśiro mṛtasya ca śiśoḥ prāṇān punaryo'dadātārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 29||

यस्माद्रक्तपिपीलिकादिरचनादेवेशपर्यन्तकंयो रक्षत्यखिलं चराचरमिदं नित्यं जगन्निर्मितम् ।कर्मब्रह्मविचारदक्षमनसामैक्येन यो रक्षिताह्यार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ३०॥

yasmādraktapipīlikādiracanādeveśaparyantakaṃyo rakṣatyakhilaṃ carācaramidaṃ nityaṃ jagannirmitam |karmabrahmavicāradakṣamanasāmaikyena yo rakṣitāhyārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 30||

तत्सृष्ट्वा तदनुप्रविश्य सदभूत्त्यच्चाभवद्यः पुमान्एषा ह्येव मुखाच्छ्रुतिश्च सकला यं बोधयत्यादरात् ।यो गृह्णाति यथोर्णनाभिरुदरे सर्वं जगन्निर्मितंह्यार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ३१॥

tatsṛṣṭvā tadanupraviśya sadabhūttyaccābhavadyaḥ pumāneṣā hyeva mukhācchrutiśca sakalā yaṃ bodhayatyādarāt |yo gṛhṇāti yathorṇanābhirudare sarvaṃ jagannirmitaṃhyārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 31||

सत्यं ज्ञानमनन्तमादिसकलश्रुत्यर्थमीमांसयासत्योऽहं चिदहं (तथान्तरहितो) ब्रह्मास्म्यहं सर्वदा ।एवं वृत्तिभिरर्दितानविदुषो यो बोधयत्याख्ययाह्यार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ३२॥

satyaṃ jñānamanantamādisakalaśrutyarthamīmāṃsayāsatyo'haṃ cidahaṃ (tathāntarahito) brahmāsmyahaṃ sarvadā |evaṃ vṛttibhirarditānaviduṣo yo bodhayatyākhyayāhyārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 32||

चिद्रूपी च समस्तभेदरहितो यश्चाभवन्निर्ममोयः स्थूलादिशरीरबन्धरहितो यः सत्यरूपः सदा ।कर्तुं स्वीयमुपासकं फलयुतं यः कल्पिताकारवान्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ३३॥

cidrūpī ca samastabhedarahito yaścābhavannirmamoyaḥ sthūlādiśarīrabandharahito yaḥ satyarūpaḥ sadā |kartuṃ svīyamupāsakaṃ phalayutaṃ yaḥ kalpitākāravānārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 33||

शब्दात् सर्पमृतिस्तथा गजमृतिः स्पर्शात्तथा रूपतोनष्टोऽभूच्छलभस्तथैव रसतो मत्स्याश्च गन्धादलिः ।सर्वैः स्वैर्विषयैर्निपीडिततनून् यः पालयत्याश्रितान्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ३४॥

śabdāt sarpamṛtistathā gajamṛtiḥ sparśāttathā rūpatonaṣṭo'bhūcchalabhastathaiva rasato matsyāśca gandhādaliḥ |sarvaiḥ svairviṣayairnipīḍitatanūn yaḥ pālayatyāśritānārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 34||

भूलोकादिसमस्तलोकनिचयं कृत्वागजातं तनोःस्वीयायाः सकलं चराचरमिदं पादादिशीर्षान्तकम् ।यो ब्रह्माण्डसमष्टिरूपतनुभृद्वैराजनामा बभावार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ३५॥

bhūlokādisamastalokanicayaṃ kṛtvāgajātaṃ tanoḥsvīyāyāḥ sakalaṃ carācaramidaṃ pādādiśīrṣāntakam |yo brahmāṇḍasamaṣṭirūpatanubhṛdvairājanāmā babhāvārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 35||

श्रोत्रत्वासनादिधीन्द्रियचयो वागादिकर्मेन्द्रियस्तोमः प्राणचयश्च सप्तदशकं लिङ्गं मनो धीरपि ।तादृग्लिङ्गसमष्टिरूपतनुमान् हैरण्यगर्भो बभूवार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ३६॥

śrotratvāsanādidhīndriyacayo vāgādikarmendriyastomaḥ prāṇacayaśca saptadaśakaṃ liṅgaṃ mano dhīrapi |tādṛgliṅgasamaṣṭirūpatanumān hairaṇyagarbho babhūvārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 36||

अव्यक्तं प्रकृतिः प्रधानमपि चाविद्या च माया तथानिर्वाच्या गुरुमूर्तिरादिरहिता चिच्छक्तिरित्युच्यते ।तादृग्घेतुसमष्टिरूपतनुभृत् सर्वेश्वरो यो बभूवार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ३७॥

avyaktaṃ prakṛtiḥ pradhānamapi cāvidyā ca māyā tathānirvācyā gurumūrtirādirahitā cicchaktirityucyate |tādṛgghetusamaṣṭirūpatanubhṛt sarveśvaro yo babhūvārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 37||

एको दीव्यति यश्चराचरजगद्गूढोऽखिलव्यापकश्चान्तर्यामितया स्थितश्च जगतां यः कर्मणामीश्वरः ।आवासो निखिलस्य पश्यति च विद्यः केवलो निर्गुणश्चार्तन्त्राणपरायणः स भगवान्नारायणो में गतिः ॥ ३८॥

eko dīvyati yaścarācarajagadgūḍho'khilavyāpakaścāntaryāmitayā sthitaśca jagatāṃ yaḥ karmaṇāmīśvaraḥ |āvāso nikhilasya paśyati ca vidyaḥ kevalo nirguṇaścārtantrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo meṃ gatiḥ || 38||

यो देवो निजमायया जगदिदं निर्माय सम्पोषयन्अन्ते स्वात्मनि सन्दधाति नितरामानन्दपूर्णो हरिः ।सत्यात्मा विभुरादिमध्यरहितो गम्भीरकर्मा महान्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ३९॥

yo devo nijamāyayā jagadidaṃ nirmāya sampoṣayanante svātmani sandadhāti nitarāmānandapūrṇo hariḥ |satyātmā vibhurādimadhyarahito gambhīrakarmā mahānārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 39||

सर्वात्मानमजं चिदम्बरपरिज्ञेयं मनोऽगोचरंवागर्वाचि गतं जराकृतितनुं चैतन्यसम्पादकम् ।एकं नैकविधस्वरूपममलं यं वेद पङ्केजभूरार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ४०॥

sarvātmānamajaṃ cidambaraparijñeyaṃ mano'gocaraṃvāgarvāci gataṃ jarākṛtitanuṃ caitanyasampādakam |ekaṃ naikavidhasvarūpamamalaṃ yaṃ veda paṅkejabhūrārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 40||

निर्भेद निरुपद्रवं निरुपमं निर्वाणदं निर्मलंनिष्कम्पं निरुपाधिकं निरशनं नित्यामृतोद्दायकम् ।निर्वेलं निरतोदयं निरुदयं यं वेद दुर्गाधिराट्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ४१॥

nirbheda nirupadravaṃ nirupamaṃ nirvāṇadaṃ nirmalaṃniṣkampaṃ nirupādhikaṃ niraśanaṃ nityāmṛtoddāyakam |nirvelaṃ niratodayaṃ nirudayaṃ yaṃ veda durgādhirāṭārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 41||

सत्यं ज्योतिरनादि यञ्च कलयन्नात्मन्यजस्त्रं जगन्निर्द्वैतो विचचार चारणगणैः संस्तूयमानः शुकः ।लोको बुद्बुदतौल्यमेति किल यत्राम्भोनिधौ चाञ्चलन्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ४२॥

satyaṃ jyotiranādi yañca kalayannātmanyajastraṃ jagannirdvaito vicacāra cāraṇagaṇaiḥ saṃstūyamānaḥ śukaḥ |loko budbudataulyameti kila yatrāmbhonidhau cāñcalanārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 42||

नद्यः स्यन्दनसंयुता जलनिधौ स्वे नामरूपे यथासन्त्यज्यैक्यमुपागताश्च सकलास्तद्वत् पुमान् ब्रह्मवित् ।रूपं नाम विहाय पूर्णतनुमन्नरायणैक्यं गतश्चार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ४३॥

nadyaḥ syandanasaṃyutā jalanidhau sve nāmarūpe yathāsantyajyaikyamupāgatāśca sakalāstadvat pumān brahmavit |rūpaṃ nāma vihāya pūrṇatanumannarāyaṇaikyaṃ gataścārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 43||

ब्रंहिष्ठादिपिपीलिकान्तहृदये या प्रीतिरास्ते सदासैषार्धोऽभिमतः समस्तविदुषामाद्यस्य वाक्यस्य च ।सैषानन्दलवो हि यस्य महतो नारायणस्य प्रभोरार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ४४॥

braṃhiṣṭhādipipīlikāntahṛdaye yā prītirāste sadāsaiṣārdho'bhimataḥ samastaviduṣāmādyasya vākyasya ca |saiṣānandalavo hi yasya mahato nārāyaṇasya prabhorārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 44||

आदित्यादिचतुर्मुखान्तहृदये या प्रीतिरास्ते सदासैषार्धोऽभिमतः समस्तविदुषां मध्यस्थवाक्यस्य च ।अन्त्यात्त्वैक्यपदी ददौ सपदि या नारायणैक्यं तयोरार्तत्राणपरायणः स भगवान्दारायणो मे गतिः ॥ ४५॥

ādityādicaturmukhāntahṛdaye yā prītirāste sadāsaiṣārdho'bhimataḥ samastaviduṣāṃ madhyasthavākyasya ca |antyāttvaikyapadī dadau sapadi yā nārāyaṇaikyaṃ tayorārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavāndārāyaṇo me gatiḥ || 45||

येनाघ्राणनिरीक्षणग्रहणधीर्वाग्व्याकृतिर्येन चस्वाद्वस्वाद्विति येन विन्दति च तत्प्रज्ञानमित्युच्यते ।प्रज्ञानं मयि तादृशं विजयते यस्य स्वरूपं विभोरार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ४६॥

yenāghrāṇanirīkṣaṇagrahaṇadhīrvāgvyākṛtiryena casvādvasvādviti yena vindati ca tatprajñānamityucyate |prajñānaṃ mayi tādṛśaṃ vijayate yasya svarūpaṃ vibhorārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 46||

यच्चैतन्यमशेषदेवनिचये सर्वेषु मर्त्येष्वपिप्राणिष्वद्य गवादिषु प्रकटितं ब्रह्मेति तत्रोच्यते ।तादृब्रह्म विराजते मयि सदा यस्यैव धाम प्रभोरार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ४७॥

yaccaitanyamaśeṣadevanicaye sarveṣu martyeṣvapiprāṇiṣvadya gavādiṣu prakaṭitaṃ brahmeti tatrocyate |tādṛbrahma virājate mayi sadā yasyaiva dhāma prabhorārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 47||

विद्यार्हे परिपूर्णमत्र निवसन् देवः परात्माभितोबुद्धेः साक्षितया स्फुरन्नहमिति ज्ञेयः सदा प्रोच्यते ।सोऽयं तादृगहं बभूव सततं यस्यैव चांशः प्रभोरार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ४८॥

vidyārhe paripūrṇamatra nivasan devaḥ parātmābhitobuddheḥ sākṣitayā sphurannahamiti jñeyaḥ sadā procyate |so'yaṃ tādṛgahaṃ babhūva satataṃ yasyaiva cāṃśaḥ prabhorārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 48||

सर्वत्र स्वयमेव पूर्णतनुमान् देवः परात्मा विभुःसर्वैर्ब्रह्मविदां गणैः सुमनसां ब्रह्मेति संवर्ण्यते ।तद्ब्रह्माहमिति प्रमास्मि वदतो यः स्वानुभूतिं ददावार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ४९॥

sarvatra svayameva pūrṇatanumān devaḥ parātmā vibhuḥsarvairbrahmavidāṃ gaṇaiḥ sumanasāṃ brahmeti saṃvarṇyate |tadbrahmāhamiti pramāsmi vadato yaḥ svānubhūtiṃ dadāvārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 49||

एकं वास्त्वितरेण शून्यमभितः सन्त्यक्तनाम स्वयंरूपेणापि विवर्जितं यदभवत्तत्त्वम्पदार्थं विदुः ।श्रीनारायणमूर्तिरेव भगवान् यत्तत्पदार्थश्रुतावार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ५०॥

ekaṃ vāstvitareṇa śūnyamabhitaḥ santyaktanāma svayaṃrūpeṇāpi vivarjitaṃ yadabhavattattvampadārthaṃ viduḥ |śrīnārāyaṇamūrtireva bhagavān yattatpadārthaśrutāvārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 50||

श्रोतुः शिष्यजनादपीन्द्रियचयाद्देहत्रयाच्चापि यद्वस्त्वेकं नितरां विलक्षणमहो तत्त्वम्पदार्थं विदुः ।तादृक् त्वं तदसीति देशिकगिरा प्राप्नोति येनैकतामार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ५१॥

śrotuḥ śiṣyajanādapīndriyacayāddehatrayāccāpi yadvastvekaṃ nitarāṃ vilakṣaṇamaho tattvampadārthaṃ viduḥ |tādṛk tvaṃ tadasīti deśikagirā prāpnoti yenaikatāmārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 51||

नित्यं वस्तु विराजते स्वयमहो स्वस्यापरोक्षं सदासाक्षी स्वीयतनोश्च सर्वविबुधैः सोऽयं तदात्मोच्यते ।आत्मा योऽयमभूतपूर्वमहिमा यस्यैव लेशः स्फुरन्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ५२॥

nityaṃ vastu virājate svayamaho svasyāparokṣaṃ sadāsākṣī svīyatanośca sarvavibudhaiḥ so'yaṃ tadātmocyate |ātmā yo'yamabhūtapūrvamahimā yasyaiva leśaḥ sphuranārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 52||

आत्मा यस्तु विराजतेऽस्य जगतो दृश्यस्य सर्वस्य चस्थित्वा साक्षितया चकास्ति तमिमं ब्रह्मेति सर्वे विदुः ।ब्रह्मात्मायमिति प्रसन्नहृदये नारायणात्मा बभावार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ५३॥

ātmā yastu virājate'sya jagato dṛśyasya sarvasya casthitvā sākṣitayā cakāsti tamimaṃ brahmeti sarve viduḥ |brahmātmāyamiti prasannahṛdaye nārāyaṇātmā babhāvārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 53||

चिद्रूपो मधुशासनो मधुहरो मायातिगो निर्गुणोसन्तो विश्वपरः पुराणपुरुषो नित्योदितो निर्मलः ।नित्यानन्दवपुर्भवन् भवहरो यो वासुदेवः पुमान्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ५४॥

cidrūpo madhuśāsano madhuharo māyātigo nirguṇosanto viśvaparaḥ purāṇapuruṣo nityodito nirmalaḥ |nityānandavapurbhavan bhavaharo yo vāsudevaḥ pumānārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 54||

आर्तत्राणपरायणस्तवमिमं धर्मादिमोक्षप्रदंव्यासाचार्यकृतं परं शुभकरं सर्वाघविध्वंसनम् ।नित्यं यः पठति प्रभातसमये शृण्वन्नरो भक्तिमान्श्रीवैकुण्ठपदं स याति विमलं योगीन्द्रलभ्यं पदम् ॥ ५५॥

ārtatrāṇaparāyaṇastavamimaṃ dharmādimokṣapradaṃvyāsācāryakṛtaṃ paraṃ śubhakaraṃ sarvāghavidhvaṃsanam |nityaṃ yaḥ paṭhati prabhātasamaye śṛṇvannaro bhaktimānśrīvaikuṇṭhapadaṃ sa yāti vimalaṃ yogīndralabhyaṃ padam || 55||

इति श्री आर्तत्राणपरायणस्तोत्रं सम्पूर्णम् ।

iti śrī ārtatrāṇaparāyaṇastotraṃ sampūrṇam |