शिवदण्डकम् Shri Shivadandakam

जय जय जगदीश काशीपुराधीश केशीकृताकाश सम्पूर्णलोकेशसुत्रामकीनाशहस्तोल्लसत्पाश निश्शेषवित्तेशमुख्यामराधीशसंसारदुष्पाशजालावलीनाशपूर्वत्वदभ्याशवासप्रदश्रीमदुद्यद्यशोधाम फालोल्लसत्सोम देवद्विषांभीमवर्ष्मावहन् कामदेहं दहन् काममापूरयन् कामदेवस्त्रियावामनेत्रालसद्वामगात्रासुरस्तोमवित्रासनोमाकलत्रानडुन्नाथपत्रारविन्दाभनेत्रातिमात्रंपवित्रं गुणग्रामपात्रं वदाम्येष गोत्रं मदीयंच गोत्रं यथा स्यात्पवित्रं तथाधेहि शम्भोप्रपन्नोऽहमम्भोजपत्राक्ष दम्भोलिभर्त्रापि जम्भोहतोऽभूददम्भोक्तिनुत्यास्मि(नुत्योऽसि)डिम्भोऽस्मि ते देवकुम्भोद्भवस्तुत्य किं भोगिभूषामणे मय्युपेक्षां करोषित्वमेतन्न जानासि किं दुःखपाथोधिमग्नं हृषीकौट्य(कौघ)भुग्नंभवत्पादलग्नं मदीयाघवृन्देन दूरीकृतोऽसि त्वमेतद्वचस्ते नयुक्तं महादेव हा दैवमेतन्मदीयं यतः सर्वदेवैकवन्द्यादपिश्रैष्ठ्ययमेनोगणस्येति यन्नामजापादघानां ततीनांविनाशोऽथ निन्द्यप्रचण्डापि चण्डालजातिः शिवेत्युक्तिमात्रेणनिर्धूतनिस्सीमपापब्रजा स्यात् तया संवदेत् संवसेच्चेति वैदानिवाक्यान्यपि व्यर्थतामापुरित्यादिबाहुल्यमत्याहितस्यास्य कात्ययनीकान्तभृत्यावन ब्रूहि सत्यानि चेद्वेदवाक्यानि कस्मादथ त्वंममैनस्समूहेन दूरीकृतः केऽपि लोके न चेदुद्धृताः स्युस्त्वयानैव याचेऽहमप्यप्रसिद्धेस्तदा कुम्भजः कौशिको गीष्पतिर्भार्गवोनन्दसूनुः शुको रावणारिर्दधीचो मृकण्डोः सुतो गौतमःशक्रदुर्वासमुख्या अमी शैवमुख्याः पुराणे प्रसिद्धास्त्वयैवोद्धृतामां कुतो नोद्धरस्युग्र चेद्यत्र सूर्यो न भात्येष चन्द्रो न तारा नविद्युत् कुतो ह्यग्निरुद्यत्प्रभामण्डलव्याप्तसूर्यावलीकोटिकोटिप्रकाशंपदं तत्कथङ्कारमीष्टे भवान् द्रष्टुमित्यस्ति ते चेतसि, श्रूयतांतत्र लोके न केषामपि श्रीपदं दृष्टिगं स्यान्न चापीष्टमापादनंतद्यतःसर्वलोकैरदृष्टस्य सद्भाव एवं व्यलीको भवेन्नैवमे तद्यतो ब्रह्मविष्ण्वादिभिर्दृश्यते चेत्पदं केन तत्कारणेनेतिपृच्छामि तत्तप्यमानं तपस्तत्र चेत्कारणं किं तपस्तद्यदाचक्ष्वचान्द्रायणं तप्तकृच्छ्रं तथा सप्ततन्तुव्रजो भूरिवर्षेषुनिर्भोजनं तत्र पृच्छामि सर्वेषु तेषु स्वकीयं मनोऽसन्न्निरुध्यस्थितं चेत्कुतस्तप्यमानैस्तपोराशिभिर्नो फलं जायते चित्तरोधोऽपिचेत्तत्र हेतुस्तदा कुत्र रोधस्तदाचक्ष्व चेत्त्वत्स्वरूपे न रूपंमनोगोचरो नापि वेदोऽपि निर्वक्तुमीशो यतस्तत्र रूपं रसो नापिगन्धो न च स्पर्शशब्दौ न चक्षुर्न कर्णो न मूर्धा न वक्त्रंन जिह्वा न पाणी न पादौ न कुक्षिर्न वक्षो न कक्षो न कण्ठोन पीनं कृशं नापि दीर्घं न खर्वं न नीचं न चोच्चं ननारी न पण्डो न नानापि नाना न चैकं न सन्नाप्यसत्त(त्त)दीदृक्स्वरूपं कथं चित्तरम्यं कथं वेदगम्यं ततः सर्वधर्मान्परित्यज्य नाम त्वदीयं सदा जप्यमेतस्य धर्मस्य सर्वेऽपि धर्माःकलां षोडशीमप्यतिक्रान्तुमीशान यद्यप्यनीशा न शम्भो महादेवशूलिन् पिनाकिन् विभो नीलकण्ठ त्रयीगम्य शीतांशुमौले भवानीकलत्रत्रिलोकीपते देवचूडामणे !॥ १॥

jaya jaya jagadīśa kāśīpurādhīśa keśīkṛtākāśa sampūrṇalokeśasutrāmakīnāśahastollasatpāśa niśśeṣavitteśamukhyāmarādhīśasaṃsāraduṣpāśajālāvalīnāśapūrvatvadabhyāśavāsapradaśrīmadudyadyaśodhāma phālollasatsoma devadviṣāṃbhīmavarṣmāvahan kāmadehaṃ dahan kāmamāpūrayan kāmadevastriyāvāmanetrālasadvāmagātrāsurastomavitrāsanomākalatrānaḍunnāthapatrāravindābhanetrātimātraṃpavitraṃ guṇagrāmapātraṃ vadāmyeṣa gotraṃ madīyaṃca gotraṃ yathā syātpavitraṃ tathādhehi śambhoprapanno'hamambhojapatrākṣa dambholibhartrāpi jambhohato'bhūdadambhoktinutyāsmi(nutyo'si)ḍimbho'smi te devakumbhodbhavastutya kiṃ bhogibhūṣāmaṇe mayyupekṣāṃ karoṣitvametanna jānāsi kiṃ duḥkhapāthodhimagnaṃ hṛṣīkauṭya(kaugha)bhugnaṃbhavatpādalagnaṃ madīyāghavṛndena dūrīkṛto'si tvametadvacaste nayuktaṃ mahādeva hā daivametanmadīyaṃ yataḥ sarvadevaikavandyādapiśraiṣṭhyayamenogaṇasyeti yannāmajāpādaghānāṃ tatīnāṃvināśo'tha nindyapracaṇḍāpi caṇḍālajātiḥ śivetyuktimātreṇanirdhūtanissīmapāpabrajā syāt tayā saṃvadet saṃvasecceti vaidānivākyānyapi vyarthatāmāpurityādibāhulyamatyāhitasyāsya kātyayanīkāntabhṛtyāvana brūhi satyāni cedvedavākyāni kasmādatha tvaṃmamainassamūhena dūrīkṛtaḥ ke'pi loke na ceduddhṛtāḥ syustvayānaiva yāce'hamapyaprasiddhestadā kumbhajaḥ kauśiko gīṣpatirbhārgavonandasūnuḥ śuko rāvaṇārirdadhīco mṛkaṇḍoḥ suto gautamaḥśakradurvāsamukhyā amī śaivamukhyāḥ purāṇe prasiddhāstvayaivoddhṛtāmāṃ kuto noddharasyugra cedyatra sūryo na bhātyeṣa candro na tārā navidyut kuto hyagnirudyatprabhāmaṇḍalavyāptasūryāvalīkoṭikoṭiprakāśaṃpadaṃ tatkathaṅkāramīṣṭe bhavān draṣṭumityasti te cetasi, śrūyatāṃtatra loke na keṣāmapi śrīpadaṃ dṛṣṭigaṃ syānna cāpīṣṭamāpādanaṃtadyataḥsarvalokairadṛṣṭasya sadbhāva evaṃ vyalīko bhavennaivame tadyato brahmaviṣṇvādibhirdṛśyate cetpadaṃ kena tatkāraṇenetipṛcchāmi tattapyamānaṃ tapastatra cetkāraṇaṃ kiṃ tapastadyadācakṣvacāndrāyaṇaṃ taptakṛcchraṃ tathā saptatantuvrajo bhūrivarṣeṣunirbhojanaṃ tatra pṛcchāmi sarveṣu teṣu svakīyaṃ mano'sannnirudhyasthitaṃ cetkutastapyamānaistaporāśibhirno phalaṃ jāyate cittarodho'picettatra hetustadā kutra rodhastadācakṣva cettvatsvarūpe na rūpaṃmanogocaro nāpi vedo'pi nirvaktumīśo yatastatra rūpaṃ raso nāpigandho na ca sparśaśabdau na cakṣurna karṇo na mūrdhā na vaktraṃna jihvā na pāṇī na pādau na kukṣirna vakṣo na kakṣo na kaṇṭhona pīnaṃ kṛśaṃ nāpi dīrghaṃ na kharvaṃ na nīcaṃ na coccaṃ nanārī na paṇḍo na nānāpi nānā na caikaṃ na sannāpyasatta(tta)dīdṛksvarūpaṃ kathaṃ cittaramyaṃ kathaṃ vedagamyaṃ tataḥ sarvadharmānparityajya nāma tvadīyaṃ sadā japyametasya dharmasya sarve'pi dharmāḥkalāṃ ṣoḍaśīmapyatikrāntumīśāna yadyapyanīśā na śambho mahādevaśūlin pinākin vibho nīlakaṇṭha trayīgamya śītāṃśumaule bhavānīkalatratrilokīpate devacūḍāmaṇe !|| 1||

पुरहर हर साम्ब गङ्गाधर त्र्यम्बक क्षेमकारिन् कपर्दिन् हरेदक्षयज्ञप्रणाशिन् पुरारे विरूपाक्ष दन्तावलारे शिवेत्यादिनाम्नांन चान्तोऽस्त्यथापि त्वदीयैकनाम स्मरन् वापि मुक्तिं व्रजत्येवतत्ते शिवेति स्मरन्तं कथं मां पदं नेतुमीशान सन्देग्धिभूयो भवानेतदाचक्ष्व कश्चित् समस्ते समस्तेऽपिभूमण्डले नास्ति तस्मान्नमस्ते करोमि प्रसीदानुकम्पालवालप्रभो कालकालावनीपालसङ्घान?? ??लकील?? ज्जटाजालनेत्रस्फुरज्ज्वाल गौरीपते बालचन्द्रस्फुरत्फाल मुण्डावलीमालभूतावलीपाल कालानलप्रख्य हालाहलस्फीत कोलाहलान्नाकपालादिकान्लोकपालानभित्यक्तमन्थानकान् दग्धढक्कानकान् शुष्कवक्त्राम्बुजान्त्यक्तपित्रग्रजान् दानवैस्ताडितान् निर्भरं पीडितान् गारलात्साध्वसात्प्रत्नरत्नान्यपि त्यक्तुमिच्छून् पुनः स्वीयदारानपि त्यक्तुमिच्छून्निजप्राणसंरक्षणैकप्रवीणान् कृतं कर्म पूर्वं निजं निन्दतस्तातमातर्मम भ्रातरत्र स्थितं मां विहायैव किं धावसे पश्यदीनं विषज्वालजालावृतं तात तातेति विक्रोशतोऽपि स्वकान्त्यक्तुकामान् भृशं धावमानान् विसृष्टावमानान् सुरान् भूसुरान्यक्षरक्षोगणानत्र हाहा कथं नो गतिः स्यादकूपाररूपादमुष्मात्कथं कालकूटाद्वयं याम पारं परं चिन्तयानानदः प्राह देवाधिदेवोहरिर्भो सुरा भूसुरा भूतनाथो भवो भक्तिभाजां भयं हन्त्यभीष्टंच भूयो ददाति स्वतः शङ्करस्याङ्घ्रिसत्पङ्कजातं नृणांशङ्करं मन्मुखैः कौङ्कुमैश्चन्दनैः पङ्किलैर्निर्मितंपङ्कवृन्दघ्नमुट्टङ्कनं मूलतः सङ्कटस्यातिवैशङ्कटस्यापितत्कङ्कटीकाङ्घ्रियुग्मङ्कुरुध्वं हृदि क्ष्वेलकीलावलीजालनाशायगोपालवाचामृतं तन्निशम्यैव ते सन्निधिं ते विभो चिन्तयन्तःसुरा अन्तरङ्गे विषैः सन्तपन्तो मखस्यान्तकारिन् तवद्वारमागत्य सद्वारपालावृतं वारयोषिद्गणैः कीरवाग्भिर्युतंमारहन्तुर्गणैर्वीरभद्रादिभिर्दूरदूरे समुत्सारयद्भिःसुरास्तारयास्मानकूपारमध्यान्न इत्यारवं कुर्वतस्तारतारेण तेगारदावाग्निसन्तारणं नः कथङ्कारमेतद्भवेदित्यभिज्ञायनिःसारसंसारपारप्रदं नाम विज्ञाय कञ्जातसञ्जातमुख्यामराजञ्जपूका विभो साम्ब शम्भो मृड त्वं प्रसीदापदब्धेरमुष्मात्झटित्युद्धरेति स्थितास्तत्परिज्ञाय सर्वान्तरङ्गज्ञदृष्ट्वातिकष्टां दशामप्यमीषां कृपालो तदैवाविरासीद्भवांस्तत्रकाकोल सञ्ज्वालजालावलीलीढ साद्रिद्रुमद्वीपपाथोधिमुर्वी सफट्फड्रवंसंस्फुटन्तीं भुवर्मुख्यलोकाधिपान् कीलमालापरिम्लानवक्त्रारविन्दानपिप्रेक्ष्य वीक्षाकटाक्षामृतेनैव संशाम्य तत् क्ष्वेलवृन्दंकरे बिन्दुसङ्काशमावेश्य तद्भक्षयन् निर्जरान् पालयन्नीलकण्ठादिशब्दैरकुण्ठौजसा भूरिवैकुण्ठनाथादिवृन्दारकौघेनतोष्टूयमानो निजं धाम कैलाससंज्ञं तदा निर्गतस्तादृशस्यापिचापत्समूहस्य नाशो भवन्नाममात्रेण जातः शिवातस्त्वदीयेन नाम्नैवसम्यक् स्मृतेनापदम्भोधयो गोष्पदत्वं भजन्ते महादेव तत्तादृशंनाम शम्भो शिवेत्यादि तेऽनारतं वासकृद्वोच्चरामीति निर्धूतपापेमयि त्वं दयां धेहि भो ॥ २॥

purahara hara sāmba gaṅgādhara tryambaka kṣemakārin kapardin haredakṣayajñapraṇāśin purāre virūpākṣa dantāvalāre śivetyādināmnāṃna cānto'styathāpi tvadīyaikanāma smaran vāpi muktiṃ vrajatyevatatte śiveti smarantaṃ kathaṃ māṃ padaṃ netumīśāna sandegdhibhūyo bhavānetadācakṣva kaścit samaste samaste'pibhūmaṇḍale nāsti tasmānnamaste karomi prasīdānukampālavālaprabho kālakālāvanīpālasaṅghāna?? ??lakīla?? jjaṭājālanetrasphurajjvāla gaurīpate bālacandrasphuratphāla muṇḍāvalīmālabhūtāvalīpāla kālānalaprakhya hālāhalasphīta kolāhalānnākapālādikānlokapālānabhityaktamanthānakān dagdhaḍhakkānakān śuṣkavaktrāmbujāntyaktapitragrajān dānavaistāḍitān nirbharaṃ pīḍitān gāralātsādhvasātpratnaratnānyapi tyaktumicchūn punaḥ svīyadārānapi tyaktumicchūnnijaprāṇasaṃrakṣaṇaikapravīṇān kṛtaṃ karma pūrvaṃ nijaṃ nindatastātamātarmama bhrātaratra sthitaṃ māṃ vihāyaiva kiṃ dhāvase paśyadīnaṃ viṣajvālajālāvṛtaṃ tāta tāteti vikrośato'pi svakāntyaktukāmān bhṛśaṃ dhāvamānān visṛṣṭāvamānān surān bhūsurānyakṣarakṣogaṇānatra hāhā kathaṃ no gatiḥ syādakūpārarūpādamuṣmātkathaṃ kālakūṭādvayaṃ yāma pāraṃ paraṃ cintayānānadaḥ prāha devādhidevoharirbho surā bhūsurā bhūtanātho bhavo bhaktibhājāṃ bhayaṃ hantyabhīṣṭaṃca bhūyo dadāti svataḥ śaṅkarasyāṅghrisatpaṅkajātaṃ nṛṇāṃśaṅkaraṃ manmukhaiḥ kauṅkumaiścandanaiḥ paṅkilairnirmitaṃpaṅkavṛndaghnamuṭṭaṅkanaṃ mūlataḥ saṅkaṭasyātivaiśaṅkaṭasyāpitatkaṅkaṭīkāṅghriyugmaṅkurudhvaṃ hṛdi kṣvelakīlāvalījālanāśāyagopālavācāmṛtaṃ tanniśamyaiva te sannidhiṃ te vibho cintayantaḥsurā antaraṅge viṣaiḥ santapanto makhasyāntakārin tavadvāramāgatya sadvārapālāvṛtaṃ vārayoṣidgaṇaiḥ kīravāgbhiryutaṃmārahanturgaṇairvīrabhadrādibhirdūradūre samutsārayadbhiḥsurāstārayāsmānakūpāramadhyānna ityāravaṃ kurvatastāratāreṇa tegāradāvāgnisantāraṇaṃ naḥ kathaṅkārametadbhavedityabhijñāyaniḥsārasaṃsārapārapradaṃ nāma vijñāya kañjātasañjātamukhyāmarājañjapūkā vibho sāmba śambho mṛḍa tvaṃ prasīdāpadabdheramuṣmātjhaṭityuddhareti sthitāstatparijñāya sarvāntaraṅgajñadṛṣṭvātikaṣṭāṃ daśāmapyamīṣāṃ kṛpālo tadaivāvirāsīdbhavāṃstatrakākola sañjvālajālāvalīlīḍha sādridrumadvīpapāthodhimurvī saphaṭphaḍravaṃsaṃsphuṭantīṃ bhuvarmukhyalokādhipān kīlamālāparimlānavaktrāravindānapiprekṣya vīkṣākaṭākṣāmṛtenaiva saṃśāmya tat kṣvelavṛndaṃkare bindusaṅkāśamāveśya tadbhakṣayan nirjarān pālayannīlakaṇṭhādiśabdairakuṇṭhaujasā bhūrivaikuṇṭhanāthādivṛndārakaughenatoṣṭūyamāno nijaṃ dhāma kailāsasaṃjñaṃ tadā nirgatastādṛśasyāpicāpatsamūhasya nāśo bhavannāmamātreṇa jātaḥ śivātastvadīyena nāmnaivasamyak smṛtenāpadambhodhayo goṣpadatvaṃ bhajante mahādeva tattādṛśaṃnāma śambho śivetyādi te'nārataṃ vāsakṛdvoccarāmīti nirdhūtapāpemayi tvaṃ dayāṃ dhehi bho || 2||

इति यदि शिव शङ्कसे कञ्चिदन्यं प्रपद्यस्व मत्तोऽधिकं त्वद्गतेःसम्प्रदातेति तत्रापि चेदं समाधानमाकर्णय त्वं यथाबुद्धि वक्ष्यामिशम्भो मदीयेन वाक्येन कोपो न तेऽस्तु त्वमेवाधिनाथस्त्वमेवासितातस्त्वमेवासि माता त्वमेवासि बन्धुस्त्वमेवासि मित्रं त्वमेवाखिलंयच्च भूतं च भव्यं तदित्यब्जमौले रुषा वच्मि किञ्चित्तदीशक्षमस्वेति विज्ञापयाम्यादितस्त्वत्त ईशान को वा त्रिलोक्यांमहानस्ति तुल्योऽपि च व्यर्थमेतद्वचस्तथ्यभिन्नं कुतो भाषसेदन्धनेनामुना (?) नात्र कोऽपि भ्रमात्त्यक्तुमीष्टे पदाम्भोरुहे तेमहादेव नैतादृशोऽहं सुरह्रादिनीमुख्यसेत्वन्तमानीयपायी यतोऽस्मिस्थितिर्वा मृतिर्वा भवत्वीश संसाधयाम्येव पादारविन्दद्वयं नत्यजाम्येव चेद्दाक्षिणात्यो भवेयं त्यजेयं पुनर्विद्धि मामौत्तराहंततस्त्वं परामृश्य दुर्दन्धनेनैव (?) मा वञ्चयस्वप्रभो किं च चार्वाकृते पञ्चवक्त्राणि ते सञ्चितानि त्वयाचञ्चदुद्यन्महश्चञ्चलाक्षीदृशामञ्चलैरीषदुत्कुञ्चितैराजितैश्चञ्चरीकालिवत् पञ्चवक्त्राम्बुजान्यञ्चितानीश चेत्न्यञ्चतां मादृशानां चिरं कूजतां दीनवाक्यानि किं कर्णमायान्तिते स्वर्णरेतस्सदापर्णयालिङ्गिताभ्यर्णगांस्त्वद्गणान् वर्णयानान्स्फुरद्वर्णवाणीन् नरांस्तूर्णमायाहि चाकर्णयैषां वचः पूर्णमीशान तेपूर्णता हीयते किं मया याचितस्य प्रदानेन तद्बन्धनेनैव वाग्बन्धनंहंसि मद्बन्धनं नेक्षसेह्यन्ध एवासि किं गन्धदन्तिद्विषन्अन्धतामिस्रहन्न् सत्यमेतद्वचो नेति चक्षुर्द्वयं पूर्वमुक्तंमयैवेति यद्वा सहस्राक्षशब्देन संस्तूयसे किञ्च पञ्चोत्तरापङ्क्तिरक्ष्णां तवेति त्रिनेत्रेति साहस्त्रशीर्षत्वतस्त्वीक्षणानांसहस्रत्रयं दृश्यते तन्मिथो वेदवाचां विरोधस्तवानेत्रतामन्तरायुज (अत्र मातृकायां ग्रन्थपातः ॥ ३॥ लोपः) ??

iti yadi śiva śaṅkase kañcidanyaṃ prapadyasva matto'dhikaṃ tvadgateḥsampradāteti tatrāpi cedaṃ samādhānamākarṇaya tvaṃ yathābuddhi vakṣyāmiśambho madīyena vākyena kopo na te'stu tvamevādhināthastvamevāsitātastvamevāsi mātā tvamevāsi bandhustvamevāsi mitraṃ tvamevākhilaṃyacca bhūtaṃ ca bhavyaṃ tadityabjamaule ruṣā vacmi kiñcittadīśakṣamasveti vijñāpayāmyāditastvatta īśāna ko vā trilokyāṃmahānasti tulyo'pi ca vyarthametadvacastathyabhinnaṃ kuto bhāṣasedandhanenāmunā (?) nātra ko'pi bhramāttyaktumīṣṭe padāmbhoruhe temahādeva naitādṛśo'haṃ surahrādinīmukhyasetvantamānīyapāyī yato'smisthitirvā mṛtirvā bhavatvīśa saṃsādhayāmyeva pādāravindadvayaṃ natyajāmyeva ceddākṣiṇātyo bhaveyaṃ tyajeyaṃ punarviddhi māmauttarāhaṃtatastvaṃ parāmṛśya durdandhanenaiva (?) mā vañcayasvaprabho kiṃ ca cārvākṛte pañcavaktrāṇi te sañcitāni tvayācañcadudyanmahaścañcalākṣīdṛśāmañcalairīṣadutkuñcitairājitaiścañcarīkālivat pañcavaktrāmbujānyañcitānīśa cetnyañcatāṃ mādṛśānāṃ ciraṃ kūjatāṃ dīnavākyāni kiṃ karṇamāyāntite svarṇaretassadāparṇayāliṅgitābhyarṇagāṃstvadgaṇān varṇayānānsphuradvarṇavāṇīn narāṃstūrṇamāyāhi cākarṇayaiṣāṃ vacaḥ pūrṇamīśāna tepūrṇatā hīyate kiṃ mayā yācitasya pradānena tadbandhanenaiva vāgbandhanaṃhaṃsi madbandhanaṃ nekṣasehyandha evāsi kiṃ gandhadantidviṣanandhatāmisrahann satyametadvaco neti cakṣurdvayaṃ pūrvamuktaṃmayaiveti yadvā sahasrākṣaśabdena saṃstūyase kiñca pañcottarāpaṅktirakṣṇāṃ taveti trinetreti sāhastraśīrṣatvatastvīkṣaṇānāṃsahasratrayaṃ dṛśyate tanmitho vedavācāṃ virodhastavānetratāmantarāyuja (atra mātṛkāyāṃ granthapātaḥ || 3|| lopaḥ) ??

स्तत्र कप्रत्ययः शिष्यते लुब्धकत्वं तु ते सुप्रसिद्धंविभो तत्र साक्षी पुनस्सव्यसाची भवद्भक्तियुक्ताग्रगण्योऽस्तिहा दैव हा हा बलीयोऽसि यो मेऽधिनाथः पिता तात तातश्चतस्यैव बाधिर्यधर्मेतरित्वान्ध्यमूकत्वलुब्धत्वमुख्येनदोषव्रजेनावृतिः साम्ब दुःखादिदं वच्मि कोपो न ते कार्यइत्युक्तमेवास्ति भूयः शृणुष्वेश मे भाषितं वस्तुतस्त्वंभवान्निस्तुलः सद्गुणैरस्ति को वा दरो यस्तुलां तावकीं गन्तुमीशोमरुत्वन्मुखो देवतानां गणो विष्णुरेकोऽस्ति वेदैकवेद्यो विभुःसोऽपि धातुः क्षुतान्निर्गतस्य क्षुपाख्यस्य भूमिक्षितः पक्षपातंदधानो दधीचर्षिणा साम्बभक्तेन युद्धं चकाराथ चक्रेणनारायणास्त्रेण तं ताडयामास सर्वेऽपि देवा हरेश्चित्ततोषायरोषाविलास्तं निजैरस्त्रजातैर्मुहुस्ताडयामासुरेतत् परिज्ञाय विप्रोगृणन्नाम यौष्माकमादाय दर्भस्य मुष्टिं शिवेत्युच्चरन् क्रुद्धएकैकदर्भेण सर्वास्त्रजातं निजघ्ने हरेरस्त्रजातं तु हुङ्कारमात्रेणसंस्तम्भयामास पश्चान्मुकुन्दो निजाद्देहतः शम्भुवृन्दानिलालाटनेत्राणि चन्द्रार्धमौलीनि काकोलकण्ठानि देवासुराणां गणानप्यजोनिर्ममे तन्निरीक्ष्येश भक्तस्तव स्वीयदेहाद्गदाशङ्खचक्राम्बुजाभासिहस्तानि सत्कौस्तुभोद्भासिवक्षस्स्थलानीन्दिरालिङ्गितानि स्वयंदर्शयामास गोविन्दवृन्दानि वेधोमुखान्निर्जराणां गणानप्यधो वीक्ष्यनारायणो निर्जितो लज्जितस्तं ननाम स्तुवन् सक्षुपोऽपि स्वकीयांप्रतिज्ञां (सकृ)व्द्यर्थभूतां समुद्वीक्ष्य सख्ये स्थितः किंच विष्णोर्विधेरप्यभूत् संविवादो महानुत्तमत्वे हरिर्वक्त्यहंश्रेष्ठ इत्यब्जयोनिस्त्वहं श्रेष्ठ इत्याह तद्वादशान्त्यैकृपाकन्द तत्राविरासीद्भवानुत्तमत्वं मयीत्यूचिवान् तन्निशम्यैव तौक्रुद्धरूपावभूतां भवन्मायया मोहितौ वेदवृन्दं प्रतिप्रष्टुमिच्छूगतौ तत्र वेदैश्चतुर्भिः पृथक् शम्भुरेवोत्तमः किं वृथाकत्थनं वामिति प्रोक्तमेतन्निशम्यैव तौ जातबोधौ परिभ्रष्टमोहौभवत्पादयुग्मेऽञ्जसा पेततुः किञ्च कृष्णः पुराणप्रणेतापुरा नैमिशे प्राह मौने सदस्यूर्ध्वबाहुर्हृषीकेश एवोत्तमोन त्रिनेत्रादयो निर्जरा इत्थमाकर्ण्य वैयासिकं वाक्यमाहुर्द्विजागच्छ वाराणसीं व्यास ते विभ्रमस्तत्र विभ्रंशमेष्यत्यहोइत्यदो वाक्यमाकर्ण्य वाराणसीमागतस्तत्र पूर्वोक्तवाक्यं मुनिर्व्याहरत्तत्क्षणादेव सर्वे द्विजा यौगपद्येन तं भर्त्सयामासुरप्येष नन्दीभवत्पार्श्वगो निर्गतः स्तम्भयामास बाहुं तदीयं तथैवाविमुक्तात्बहिः कारयामास गौरीपतेर्नीचतावादिनामत्र वासो न युक्तो यतोमुक्तिदेयं पुरी मुक्तिबाह्यास्तु तेऽथो स सन्तप्तचित्तोऽस्तवीत् त्वां ततःसोऽनुजग्राह नन्दीश्वरस्तद्भवन्तं विनान्यं न पश्यामि कञ्चित्परंकाशिकाधीश विश्वेश्वरालोकय त्वं कृपार्द्रेक्षणैः ॥ ४॥

statra kapratyayaḥ śiṣyate lubdhakatvaṃ tu te suprasiddhaṃvibho tatra sākṣī punassavyasācī bhavadbhaktiyuktāgragaṇyo'stihā daiva hā hā balīyo'si yo me'dhināthaḥ pitā tāta tātaścatasyaiva bādhiryadharmetaritvāndhyamūkatvalubdhatvamukhyenadoṣavrajenāvṛtiḥ sāmba duḥkhādidaṃ vacmi kopo na te kāryaityuktamevāsti bhūyaḥ śṛṇuṣveśa me bhāṣitaṃ vastutastvaṃbhavānnistulaḥ sadguṇairasti ko vā daro yastulāṃ tāvakīṃ gantumīśomarutvanmukho devatānāṃ gaṇo viṣṇureko'sti vedaikavedyo vibhuḥso'pi dhātuḥ kṣutānnirgatasya kṣupākhyasya bhūmikṣitaḥ pakṣapātaṃdadhāno dadhīcarṣiṇā sāmbabhaktena yuddhaṃ cakārātha cakreṇanārāyaṇāstreṇa taṃ tāḍayāmāsa sarve'pi devā hareścittatoṣāyaroṣāvilāstaṃ nijairastrajātairmuhustāḍayāmāsuretat parijñāya viprogṛṇannāma yauṣmākamādāya darbhasya muṣṭiṃ śivetyuccaran kruddhaekaikadarbheṇa sarvāstrajātaṃ nijaghne harerastrajātaṃ tu huṅkāramātreṇasaṃstambhayāmāsa paścānmukundo nijāddehataḥ śambhuvṛndānilālāṭanetrāṇi candrārdhamaulīni kākolakaṇṭhāni devāsurāṇāṃ gaṇānapyajonirmame tannirīkṣyeśa bhaktastava svīyadehādgadāśaṅkhacakrāmbujābhāsihastāni satkaustubhodbhāsivakṣassthalānīndirāliṅgitāni svayaṃdarśayāmāsa govindavṛndāni vedhomukhānnirjarāṇāṃ gaṇānapyadho vīkṣyanārāyaṇo nirjito lajjitastaṃ nanāma stuvan sakṣupo'pi svakīyāṃpratijñāṃ (sakṛ)vdyarthabhūtāṃ samudvīkṣya sakhye sthitaḥ kiṃca viṣṇorvidherapyabhūt saṃvivādo mahānuttamatve harirvaktyahaṃśreṣṭha ityabjayonistvahaṃ śreṣṭha ityāha tadvādaśāntyaikṛpākanda tatrāvirāsīdbhavānuttamatvaṃ mayītyūcivān tanniśamyaiva taukruddharūpāvabhūtāṃ bhavanmāyayā mohitau vedavṛndaṃ pratipraṣṭumicchūgatau tatra vedaiścaturbhiḥ pṛthak śambhurevottamaḥ kiṃ vṛthākatthanaṃ vāmiti proktametanniśamyaiva tau jātabodhau paribhraṣṭamohaubhavatpādayugme'ñjasā petatuḥ kiñca kṛṣṇaḥ purāṇapraṇetāpurā naimiśe prāha maune sadasyūrdhvabāhurhṛṣīkeśa evottamona trinetrādayo nirjarā itthamākarṇya vaiyāsikaṃ vākyamāhurdvijāgaccha vārāṇasīṃ vyāsa te vibhramastatra vibhraṃśameṣyatyahoityado vākyamākarṇya vārāṇasīmāgatastatra pūrvoktavākyaṃ munirvyāharattatkṣaṇādeva sarve dvijā yaugapadyena taṃ bhartsayāmāsurapyeṣa nandībhavatpārśvago nirgataḥ stambhayāmāsa bāhuṃ tadīyaṃ tathaivāvimuktātbahiḥ kārayāmāsa gaurīpaternīcatāvādināmatra vāso na yukto yatomuktideyaṃ purī muktibāhyāstu te'tho sa santaptacitto'stavīt tvāṃ tataḥso'nujagrāha nandīśvarastadbhavantaṃ vinānyaṃ na paśyāmi kañcitparaṃkāśikādhīśa viśveśvarālokaya tvaṃ kṛpārdrekṣaṇaiḥ || 4||

॥ इति श्रीभास्कररायकृतं शिवदण्डकं सम्पूर्णम् ॥

|| iti śrībhāskararāyakṛtaṃ śivadaṇḍakaṃ sampūrṇam ||