शिवार्चनोपदेशः Shivena Ribhum Prati Shivarchanopadeshah

वेदान्तपाठपठनेन हठादियोगैः श्रीनीलकण्ठपदभक्तिविकुण्ठभावाः ।ये कर्मठा यतिवरा हरिसौरिगेहे सालावृकैर्वरकठोरकुठारघातैः ॥ १॥

vedāntapāṭhapaṭhanena haṭhādiyogaiḥ śrīnīlakaṇṭhapadabhaktivikuṇṭhabhāvāḥ |ye karmaṭhā yativarā harisaurigehe sālāvṛkairvarakaṭhorakuṭhāraghātaiḥ || 1||

भिन्नोत्तमाङ्गहृदयाश्च भुसुण्डिभिस्ते भिक्षाशना जरठरासभवद्भ्रमन्ति ॥ २॥

bhinnottamāṅgahṛdayāśca bhusuṇḍibhiste bhikṣāśanā jaraṭharāsabhavadbhramanti || 2||

विद्युच्चञ्चलजीवितेऽपि न मनागुत्पद्यते शाम्भवीभक्तिर्भीमपदाम्बुजोत्तमपदे भस्मत्रिपुण्ड्रेऽपि च ।रुद्राक्षामलरुद्रसूक्तिजपने निष्ठा कनिष्ठात्मनांविष्ठाविष्टकुनिष्ठकष्टकुधियां दुष्टात्मनां सर्वदा ॥ ३॥

vidyuccañcalajīvite'pi na manāgutpadyate śāmbhavībhaktirbhīmapadāmbujottamapade bhasmatripuṇḍre'pi ca |rudrākṣāmalarudrasūktijapane niṣṭhā kaniṣṭhātmanāṃviṣṭhāviṣṭakuniṣṭhakaṣṭakudhiyāṃ duṣṭātmanāṃ sarvadā || 3||

भ्रष्टानां दुरदृष्टतो जनिजरानाशेन नष्टात्मनांज्येष्ठश्रीशिपिविष्टचारुचरणाम्भोजार्चनानादरः ।तेनानिष्टपरम्परासमुदयैरष्टाकृतेर्न स्मृतिःविष्ठापूरितदुर्मुखेषु नरके भ्रष्टे चिरं संस्थितिः ॥ ४॥

bhraṣṭānāṃ duradṛṣṭato janijarānāśena naṣṭātmanāṃjyeṣṭhaśrīśipiviṣṭacārucaraṇāmbhojārcanānādaraḥ |tenāniṣṭaparamparāsamudayairaṣṭākṛterna smṛtiḥviṣṭhāpūritadurmukheṣu narake bhraṣṭe ciraṃ saṃsthitiḥ || 4||

अज्ञायत्तेष्वभिज्ञाः सुरवरनिकरं स्तोत्रशास्त्रादितुष्टंसत्राशं मन्त्रमात्रैर्विधिविहितधिया सामभागैर्यजन्ति ।श्राद्धे श्रद्धाभरणहरणभ्रान्तरूपान्पितॄंस्तेतत्तच्छ्रद्धासमुदितमनः स्वान्तरा शम्भुमीशम् ॥नाभ्यर्चन्ति प्रणतशरणं मोक्षदं मां महेशम् ॥ ५॥

ajñāyatteṣvabhijñāḥ suravaranikaraṃ stotraśāstrādituṣṭaṃsatrāśaṃ mantramātrairvidhivihitadhiyā sāmabhāgairyajanti |śrāddhe śraddhābharaṇaharaṇabhrāntarūpānpitṝṃstetattacchraddhāsamuditamanaḥ svāntarā śambhumīśam ||nābhyarcanti praṇataśaraṇaṃ mokṣadaṃ māṃ maheśam || 5||

आर्याः शर्वसमर्चनेन सततं दूर्वादलैः कोमलैःबिल्वाखर्वदलैश्च शङ्करमहाभागं हृदन्तः सदा ।पर्वस्वप्यविशेषितेन मनसा गर्वं विहायादरात्दुर्गाण्याशु तरन्ति शङ्करकृपापीयूषधारारसैः ॥ ६॥

āryāḥ śarvasamarcanena satataṃ dūrvādalaiḥ komalaiḥbilvākharvadalaiśca śaṅkaramahābhāgaṃ hṛdantaḥ sadā |parvasvapyaviśeṣitena manasā garvaṃ vihāyādarātdurgāṇyāśu taranti śaṅkarakṛpāpīyūṣadhārārasaiḥ || 6||

श्रीचन्द्रचूडचरणाम्बुज पूजनेन कालं नयन्ति पशुपाशविमुक्तिहेतोः ।भावाः परं भसितभाललसत्त्रिपुण्ड्ररुद्राक्षकङ्कणलसत्करदण्डयुग्माः ॥ ७॥

śrīcandracūḍacaraṇāmbuja pūjanena kālaṃ nayanti paśupāśavimuktihetoḥ |bhāvāḥ paraṃ bhasitabhālalasattripuṇḍrarudrākṣakaṅkaṇalasatkaradaṇḍayugmāḥ || 7||

पञ्चाक्षरप्रणवसूक्तधिया वदन्ति नामानि शाम्भवमनोहरदानि शम्भो ।मुक्तिप्रदानि सततं शिवभक्तवर्याः ये बिल्वमूलशिवलिङ्गसमर्चनेन ॥ ८॥

pañcākṣarapraṇavasūktadhiyā vadanti nāmāni śāmbhavamanoharadāni śambho |muktipradāni satataṃ śivabhaktavaryāḥ ye bilvamūlaśivaliṅgasamarcanena || 8||

कालं नयेद्विमलकोमलबिल्वपत्रैः नो तस्य कालजभयं भवतापपापम् ।सन्तापभूपजनितं भजतां महेशम् ॥ ९॥

kālaṃ nayedvimalakomalabilvapatraiḥ no tasya kālajabhayaṃ bhavatāpapāpam |santāpabhūpajanitaṃ bhajatāṃ maheśam || 9||

शश्वद्विश्वेशपादौ यमशमनियमैर्भूतिरुद्राक्षगात्रोविश्वत्रस्तो भुजङ्गाङ्गदवरगिरिजानायके लब्धभक्तिः ।मुग्धोऽप्यध्यात्मविद् यो भवति भवहरस्यार्चया प्राप्तकामः ॥ १०॥

śaśvadviśveśapādau yamaśamaniyamairbhūtirudrākṣagātroviśvatrasto bhujaṅgāṅgadavaragirijānāyake labdhabhaktiḥ |mugdho'pyadhyātmavid yo bhavati bhavaharasyārcayā prāptakāmaḥ || 10||

शब्दैरब्दशतेऽपि नैव स लभेत् ज्ञानं न तर्कभ्रमैःमीमांसा द्वयतः (हृयतो) तथाद्वयपदं किं साङ्ख्यसङ्ख्या वद ।योगायासपरम्परादिविहितैर्वेदान्तकान्तारकेश्राम्यन्भक्तिविवर्जितेन मनसा शम्भोः पदे मुक्तये ॥ ११॥

śabdairabdaśate'pi naiva sa labhet jñānaṃ na tarkabhramaiḥmīmāṃsā dvayataḥ (hṛyato) tathādvayapadaṃ kiṃ sāṅkhyasaṅkhyā vada |yogāyāsaparamparādivihitairvedāntakāntārakeśrāmyanbhaktivivarjitena manasā śambhoḥ pade muktaye || 11||

किं गङ्गया वा मकरे प्रयागस्नानेन वा योगमखक्रियाद्यैः ।यत्रार्चितं लिङ्गवरं शिवस्य तत्रैव सर्वार्थपरम्परा स्यात् ॥ १२॥

kiṃ gaṅgayā vā makare prayāgasnānena vā yogamakhakriyādyaiḥ |yatrārcitaṃ liṅgavaraṃ śivasya tatraiva sarvārthaparamparā syāt || 12||

श्रीशैलो हिमभूधरोऽरुणगिरिर्वृद्धाद्रिगोपर्वतौश्रीमद्धेमसभाविहार भगवन्नृत्तं त्रिनेत्रो गिरिः ।कैलासोत्तरदक्षिणौ च भगवान्यत्रार्चने शङ्करो लिङ्गेसन्निहितो वसत्यनुदिनं शाङ्गस्य हृत्पङ्कजे ॥ १३॥

śrīśailo himabhūdharo'ruṇagirirvṛddhādrigoparvatauśrīmaddhemasabhāvihāra bhagavannṛttaṃ trinetro giriḥ |kailāsottaradakṣiṇau ca bhagavānyatrārcane śaṅkaro liṅgesannihito vasatyanudinaṃ śāṅgasya hṛtpaṅkaje || 13||

तत्राविमुक्तं शशिचूडवासमोङ्कारकालञ्जर रुद्रकोटिम् ।गङ्गाबुधेः सङ्गममम्बिकापतिप्रियं तु गोकर्णकसह्यजातटम् ॥ १४॥

tatrāvimuktaṃ śaśicūḍavāsamoṅkārakālañjara rudrakoṭim |gaṅgābudheḥ saṅgamamambikāpatipriyaṃ tu gokarṇakasahyajātaṭam || 14||

यत्राभ्यर्णगतं महेशकरुणापूर्णं तु तूर्णं हृदालिङ्गं पूजितमप्यपास्तदुरितं तीर्थानि गङ्गादयः ।पुण्याश्चाश्रमसङ्घका गिरिवरक्षेत्राणि शम्भोः पदंभक्तियुक्तभजनेन महेशे शक्तिवज्जगदिदं परिभाति ॥ १५॥

yatrābhyarṇagataṃ maheśakaruṇāpūrṇaṃ tu tūrṇaṃ hṛdāliṅgaṃ pūjitamapyapāstaduritaṃ tīrthāni gaṅgādayaḥ |puṇyāścāśramasaṅghakā girivarakṣetrāṇi śambhoḥ padaṃbhaktiyuktabhajanena maheśe śaktivajjagadidaṃ paribhāti || 15||

कर्मन्दिवृन्दा अपि वेदमौलिसिद्धान्तवाक्यकलनेऽपि भवन्ति मन्दाः ।कामादिबद्धहृदयाः सितभस्मपुण्ड्ररुद्राक्ष शङ्करसमर्चनतो विहीनाः ॥ १६॥

karmandivṛndā api vedamaulisiddhāntavākyakalane'pi bhavanti mandāḥ |kāmādibaddhahṛdayāḥ sitabhasmapuṇḍrarudrākṣa śaṅkarasamarcanato vihīnāḥ || 16||

हीना भवन्ति बहुधाप्यबुधा भवन्ति मत्प्रेमवासभवनेषु विहीनवासाः ॥ १७॥

hīnā bhavanti bahudhāpyabudhā bhavanti matpremavāsabhavaneṣu vihīnavāsāḥ || 17||

अष्टम्यामष्टमूर्तिर्निशि शशिदिवसे सोमचूडं तु मुक्त्यैभूतायां भूतनाथं धृतभसिततनुर्वीतदोषे प्रदोषे ।गव्यैः पञ्चामृताद्यैः फलवरजरसैर्बिल्वपत्रैश्च लिङ्गेतुङ्गे शाङ्गेऽप्यसङ्गो भजति यतहृदा नक्तभुक्त्यैकभक्तः ॥ १८॥

aṣṭamyāmaṣṭamūrtirniśi śaśidivase somacūḍaṃ tu muktyaibhūtāyāṃ bhūtanāthaṃ dhṛtabhasitatanurvītadoṣe pradoṣe |gavyaiḥ pañcāmṛtādyaiḥ phalavarajarasairbilvapatraiśca liṅgetuṅge śāṅge'pyasaṅgo bhajati yatahṛdā naktabhuktyaikabhaktaḥ || 18||

ज्ञानानुत्पत्तये तद्धरिविधिसमताबुद्धिरीशानमूर्तौभस्माक्षाधृतिरीशलिङ्गभजनाशून्यं तु दुर्मानसम् ।शम्भोस्तीर्थमहत्सुतीर्थवरके निन्दावरे शाङ्करे(द्रोहेस्तदर्थेषु च) श्रीमद्रुद्रजपाद्यद्रोहकरणाज्ज्ञानं न चोत्पद्यते ॥ १९॥

jñānānutpattaye taddharividhisamatābuddhirīśānamūrtaubhasmākṣādhṛtirīśaliṅgabhajanāśūnyaṃ tu durmānasam |śambhostīrthamahatsutīrthavarake nindāvare śāṅkare(drohestadartheṣu ca) śrīmadrudrajapādyadrohakaraṇājjñānaṃ na cotpadyate || 19||

ईशोत्कर्षधियैकलिङ्गनियमादभ्यर्चनं भस्मधृक्रुद्राक्षामल सारमन्त्र सुमहापञ्चाक्षरे जापिनाम् ।ईशस्थाननिवासशाम्भवकथा भक्तिश्च सङ्कीर्तनंभक्तस्यार्चनतो भवेत्सुमहाज्ञानं परं मुक्तिदम् ॥ २०॥

īśotkarṣadhiyaikaliṅganiyamādabhyarcanaṃ bhasmadhṛkrudrākṣāmala sāramantra sumahāpañcākṣare jāpinām |īśasthānanivāsaśāmbhavakathā bhaktiśca saṅkīrtanaṃbhaktasyārcanato bhavetsumahājñānaṃ paraṃ muktidam || 20||

आद्यन्तयोर्यः प्रणवेन युक्तं श्रीरुद्रमन्त्रं प्रजपत्यघघ्नं (प्रजपदेघघ्नम्) ।तस्याङ्घ्रिरेणुं शिरसा वहन्ति ब्रह्मादयः स्वाघनिवृत्तिकामाः ॥ २१॥

ādyantayoryaḥ praṇavena yuktaṃ śrīrudramantraṃ prajapatyaghaghnaṃ (prajapadeghaghnam) |tasyāṅghrireṇuṃ śirasā vahanti brahmādayaḥ svāghanivṛttikāmāḥ || 21||

अपूर्वाथर्वोक्त श्रुतिशिरसि विज्ञानमनघंमहाखर्वाज्ञानप्रशमनकरं यो विरचयेत् ।मुने हृत्पर्वाणां विशसनकरं सप्तमनुभिर्व्रतंशीर्षण्यं यो विरचयति तस्येदमुदितम् ॥ २२॥

apūrvātharvokta śrutiśirasi vijñānamanaghaṃmahākharvājñānapraśamanakaraṃ yo viracayet |mune hṛtparvāṇāṃ viśasanakaraṃ saptamanubhirvrataṃśīrṣaṇyaṃ yo viracayati tasyedamuditam || 22||

गुरौ यस्य प्रेम श्रुतिशिरसि सूत्रार्थपदगंमयि श्रद्धा वृद्धा भवति किल तस्यैष सुलभः ।अनन्यो मार्गोऽयमकथितमिदम्त्वय्यपि मुदायदा गोप्यो मुग्धे सुविहितमुनिष्वेव दिश वै ॥ २३॥

gurau yasya prema śrutiśirasi sūtrārthapadagaṃmayi śraddhā vṛddhā bhavati kila tasyaiṣa sulabhaḥ |ananyo mārgo'yamakathitamidamtvayyapi mudāyadā gopyo mugdhe suvihitamuniṣveva diśa vai || 23||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते शिवेन ऋभुं प्रति शिवार्चनोपदेशः सम्पूर्णः ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । शङ्कराख्यः षष्ठांशः । अध्यायः ३ । २१४३॥

|| iti śivarahasyāntargate śivena ṛbhuṃ prati śivārcanopadeśaḥ sampūrṇaḥ |||| śrīśivarahasyam | śaṅkarākhyaḥ ṣaṣṭhāṃśaḥ | adhyāyaḥ 3 | 2143||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।शन्कराख्यः षष्ठांशः ।अध्यायः ३ ।२१-४३॥

– || śrīśivarahasyam |śankarākhyaḥ ṣaṣṭhāṃśaḥ |adhyāyaḥ 3 | 21-43||