दक्षिणकैलासमहिमवर्णनम् शिवप्रोक्तं Shivaproktam Dakshinakailasamahimavarnanam

शिवपार्तवतीसंवादेशिव उवाचशिवे दक्षिणकैलासो विलासस्याश्रयो मम ।स यथोत्तरकंलासस्तथैव सुखदः सदा ॥ १॥

śivapārtavatīsaṃvādeśiva uvācaśive dakṣiṇakailāso vilāsasyāśrayo mama |sa yathottarakaṃlāsastathaiva sukhadaḥ sadā || 1||

सुवर्णमुखरी नाम नदी तत्रास्ति शोभना ।यत्तीर्थस्नानमात्रेण मुच्यते सर्वकिल्बिषेः ॥ २॥

suvarṇamukharī nāma nadī tatrāsti śobhanā |yattīrthasnānamātreṇa mucyate sarvakilbiṣeḥ || 2||

तत्तीरे कोटिशः सन्ति बिल्ववृक्षा मनोहराः ।अखण्डबिल्वपत्राणि राजन्ते यत्र कोटिशः ॥ ३॥

tattīre koṭiśaḥ santi bilvavṛkṣā manoharāḥ |akhaṇḍabilvapatrāṇi rājante yatra koṭiśaḥ || 3||

सुवर्णमुखरीतीरे बहवः सन्ति शाङ्कराः ।ते सर्वे नियताहारा भस्मोद्धूलितविग्रहाः ॥ ४॥

suvarṇamukharītīre bahavaḥ santi śāṅkarāḥ |te sarve niyatāhārā bhasmoddhūlitavigrahāḥ || 4||

शिवपूजारताः सर्वे निरीहा निर्मलाशयाः ।शिवनामैकनिरतास्त्यक्तभोगा निराकुलाः ॥ ५॥

śivapūjāratāḥ sarve nirīhā nirmalāśayāḥ |śivanāmaikaniratāstyaktabhogā nirākulāḥ || 5||

ध्यायन्ति ते महादेवं मामनाद्यन्तमव्ययम् ।निष्कलं निर्गुणं शान्तं शिवमक्षरमच्युतम् ॥ ६॥

dhyāyanti te mahādevaṃ māmanādyantamavyayam |niṣkalaṃ nirguṇaṃ śāntaṃ śivamakṣaramacyutam || 6||

सर्वाधारमनाधारं विदित्वा मां वसन्ति ते ।तत्र त्यक्ततनुर्मर्त्यः कीटो वा मशकोऽथवा ॥ ७॥

sarvādhāramanādhāraṃ viditvā māṃ vasanti te |tatra tyaktatanurmartyaḥ kīṭo vā maśako'thavā || 7||

भुक्त्वा भोगान्यथाकामं मत्स्वरूपं प्रयाति च ।तत्रास्ति पर्वतः कश्चित्स मदात्मक एव हि ॥ ८॥

bhuktvā bhogānyathākāmaṃ matsvarūpaṃ prayāti ca |tatrāsti parvataḥ kaścitsa madātmaka eva hi || 8||

स तु लिङ्गमयो यस्माल्लिङ्गाकारः स पर्वतः ।तस्य शैलस्य विधिवद्वैशाखे माघमसि वा ॥ ९॥

sa tu liṅgamayo yasmālliṅgākāraḥ sa parvataḥ |tasya śailasya vidhivadvaiśākhe māghamasi vā || 9||

कृत्वा प्रदक्षिणं सम्यग्ब्रह्महत्या विमुच्यते ।कर्पूरगौरं तल्लिङ्गं पश्चिमाभिमुखं सदा ॥ १०॥

kṛtvā pradakṣiṇaṃ samyagbrahmahatyā vimucyate |karpūragauraṃ talliṅgaṃ paścimābhimukhaṃ sadā || 10||

वर्णान्तरं प्रतियुगं तस्य लिङ्गस्य जायते ।विष्णुब्रह्मादयो देवा सततं शिवपूजकाः ॥ ११॥

varṇāntaraṃ pratiyugaṃ tasya liṅgasya jāyate |viṣṇubrahmādayo devā satataṃ śivapūjakāḥ || 11||

तल्लिङ्गमतियत्नेन पूजयन्ति मुमुक्षवः ।सुवर्णमुखरीतार्थे स्नात्वा सम्यग्थाविधि ॥ १२॥

talliṅgamatiyatnena pūjayanti mumukṣavaḥ |suvarṇamukharītārthe snātvā samyagthāvidhi || 12||

अशेषपापनिर्मुक्ता भविष्यन्ति न संशयः ।स्नात्वा तत्र विधानेन पितॄन्सन्तर्प्य वारिणा ॥ १३॥

aśeṣapāpanirmuktā bhaviṣyanti na saṃśayaḥ |snātvā tatra vidhānena pitṝnsantarpya vāriṇā || 13||

अन्नादिभिश्च सन्तर्प्य सर्वपापैः प्रमुच्यते ।तत्तीरे श्राद्धकरणा पितॄणामृणबन्धनात् ॥ १४॥

annādibhiśca santarpya sarvapāpaiḥ pramucyate |tattīre śrāddhakaraṇā pitṝṇāmṛṇabandhanāt || 14||

मुच्यते मनुजः सद्यः पद्मपत्रमिवाम्भसा ।तत्र स्नात्वा विधानेन स्वशक्त्या शिवयोगिने ॥ १५॥

mucyate manujaḥ sadyaḥ padmapatramivāmbhasā |tatra snātvā vidhānena svaśaktyā śivayogine || 15||

देयं सुवर्णं यत्नेन मत्प्रीत्यर्थमतन्द्रितैः ।भोजनीयः प्रयत्नेन शिवयोगी यथासुखम् ॥ १६॥

deyaṃ suvarṇaṃ yatnena matprītyarthamatandritaiḥ |bhojanīyaḥ prayatnena śivayogī yathāsukham || 16||

स दुग्धपरमान्नाद्यैर्यथेष्टं घृतमिश्रितैः ।शिवक्षेत्रमिदं यस्मादत एवात्र शाङ्कराः ॥ १७॥

sa dugdhaparamānnādyairyatheṣṭaṃ ghṛtamiśritaiḥ |śivakṣetramidaṃ yasmādata evātra śāṅkarāḥ || 17||

भोजनीयाः प्रयत्नेनं तोषणीया धनादिभिः ।एकस्मिन्भोजिते शैवे भोजिताः कोटिशो द्विजाः ॥ १८॥

bhojanīyāḥ prayatnenaṃ toṣaṇīyā dhanādibhiḥ |ekasminbhojite śaive bhojitāḥ koṭiśo dvijāḥ || 18||

यतः शैवमुखद्वारा भुज्यते गिरिजे मया ।परन्तु शुद्धया भक्त्या विनयेन विचक्षणैः ॥ १९॥

yataḥ śaivamukhadvārā bhujyate girije mayā |parantu śuddhayā bhaktyā vinayena vicakṣaṇaiḥ || 19||

भोज्यते यदि शैवेन्द्रस्तदा तद्भुज्यते मया ।शिवयोगिनि सन्तुष्टे सन्तुष्टोऽस्म्यहमम्बिके ॥ २०॥

bhojyate yadi śaivendrastadā tadbhujyate mayā |śivayogini santuṣṭe santuṣṭo'smyahamambike || 20||

शिवयोगिस्वरूपेण सञ्चराम्यहमेव हि ।शिवक्षेत्रेषु सर्वेषु पूज्या हि शिवयोगिनः ॥ २१॥

śivayogisvarūpeṇa sañcarāmyahameva hi |śivakṣetreṣu sarveṣu pūjyā hi śivayoginaḥ || 21||

अहं तु पूजितः सत्यं शिवयोगिनि पूजिते ।तत्राद्रकृत्तिकायोगे सन्ध्यायामष्टमीदिने ॥ २२॥

ahaṃ tu pūjitaḥ satyaṃ śivayogini pūjite |tatrādrakṛttikāyoge sandhyāyāmaṣṭamīdine || 22||

सम्पूज्यं मां बिल्वपत्रैर्ब्रह्महत्या विमुच्यते ।वैशाखपौर्णमास्यां यः सम्पूजयति तत्र माम् ॥ २३॥

sampūjyaṃ māṃ bilvapatrairbrahmahatyā vimucyate |vaiśākhapaurṇamāsyāṃ yaḥ sampūjayati tatra mām || 23||

व्यतीपातेन युक्तायां स मोक्षमधिगच्छति ।यो मां बिल्वदलँस्तत्र कोमलः पूजयिष्यति ॥ २४॥

vyatīpātena yuktāyāṃ sa mokṣamadhigacchati |yo māṃ bilvadalam̐statra komalaḥ pūjayiṣyati || 24||

स सद्य एव संसारान्मुक्तो भवति सर्वथा ।शेषः प्रत्यहमागत्य तत्र रत्नैर्मनोहरैः ॥ २५॥

sa sadya eva saṃsārānmukto bhavati sarvathā |śeṣaḥ pratyahamāgatya tatra ratnairmanoharaiḥ || 25||

तदेव लिङ्गममलं सम्पूजयति सादरम् ।अत्युत्तमैर्लक्षरत्नैर्भक्त्या प्रीत्याऽन्वहं मुदा ॥ २६॥

tadeva liṅgamamalaṃ sampūjayati sādaram |atyuttamairlakṣaratnairbhaktyā prītyā'nvahaṃ mudā || 26||

तत्र कश्चिद्गजो नित्यं नियमेनैव सादरम् ।तुण्डेन जलमानीय मुदा मामभिषिञ्चति ॥ २७॥

tatra kaścidgajo nityaṃ niyamenaiva sādaram |tuṇḍena jalamānīya mudā māmabhiṣiñcati || 27||

ततश्च बिल्वपत्राणि भक्त्यादाय स्वशुण्डया ।मामयति यत्नेन पुष्पैर्नानाविधैरपि ॥ २८॥

tataśca bilvapatrāṇi bhaktyādāya svaśuṇḍayā |māmayati yatnena puṣpairnānāvidhairapi || 28||

अयं यदा समायाति मत्पूजार्थमिह द्विप ।तत्पूर्वं फणिराड्रत्नैः पूजां कृत्वा स गच्छति ॥ २९॥

ayaṃ yadā samāyāti matpūjārthamiha dvipa |tatpūrvaṃ phaṇirāḍratnaiḥ pūjāṃ kṛtvā sa gacchati || 29||

तानि रत्नानि दृष्ट्वाऽयं हस्ती ग्रावाभिशङ्कया ।दूरीकरोति यत्नेन सकोपः सत्वरं शिवे ॥ ३०॥

tāni ratnāni dṛṣṭvā'yaṃ hastī grāvābhiśaṅkayā |dūrīkaroti yatnena sakopaḥ satvaraṃ śive || 30||

एवं प्रत्यहमेवायं रत्नानि विमलान्यपि ।दूरीकृत्वैव बिल्वैर्मां पूजयामास भक्तितः ॥ ३१॥

evaṃ pratyahamevāyaṃ ratnāni vimalānyapi |dūrīkṛtvaiva bilvairmāṃ pūjayāmāsa bhaktitaḥ || 31||

गजस्य चेष्टितं दृष्ट्वा विस्मितो भुजगेश्वरः ।केन दूरीकृतान्येतद्रत्नानि विविधान्यपि ॥ ३२॥

gajasya ceṣṭitaṃ dṛṣṭvā vismito bhujageśvaraḥ |kena dūrīkṛtānyetadratnāni vividhānyapi || 32||

एवं विचिन्तयन्भूरि शेषः शोकवशं गतः ।शिवपूजाविधाने यत्पातकं समुपार्ज्यते ॥ ३३॥

evaṃ vicintayanbhūri śeṣaḥ śokavaśaṃ gataḥ |śivapūjāvidhāne yatpātakaṃ samupārjyate || 33||

तत्कृते दुःखलेशोऽपि कस्य वा नोपजायते ।इत्थं विचिन्त्य भूयोऽपि रत्नैर्नानाविधैः फणी ॥ ३४॥

tatkṛte duḥkhaleśo'pi kasya vā nopajāyate |itthaṃ vicintya bhūyo'pi ratnairnānāvidhaiḥ phaṇī || 34||

पूजयित्वा च मां भक्त्या याति लोकं स्वकं पुनः ।एवमेव समागत्य पूजयित्वा पुनः पुनः ॥ ३५॥

pūjayitvā ca māṃ bhaktyā yāti lokaṃ svakaṃ punaḥ |evameva samāgatya pūjayitvā punaḥ punaḥ || 35||

स यात्यायाति सततं पुनरायाति याति च ।उभाभ्यां हस्तिनागाभ्यामेवमन्वहमादरात् ॥ ३६॥

sa yātyāyāti satataṃ punarāyāti yāti ca |ubhābhyāṃ hastināgābhyāmevamanvahamādarāt || 36||

लिङ्गरूपे मयि प्रीत्या पूजा विरचिता मुहुः ।ततः कदाचित्सफणी पूजां कृत्वा प्रयत्नतः ॥ ३७॥

liṅgarūpe mayi prītyā pūjā viracitā muhuḥ |tataḥ kadācitsaphaṇī pūjāṃ kṛtvā prayatnataḥ || 37||

कोऽयमायाति तं द्रक्ष्ये नूनमद्येति तस्थिवान् ।शिवपूजाविहन्तारं निहनिष्यामि तत्त्वतः ॥ ३८॥

ko'yamāyāti taṃ drakṣye nūnamadyeti tasthivān |śivapūjāvihantāraṃ nihaniṣyāmi tattvataḥ || 38||

देवो वा मानुषो वास्तु यो वा को वाभवत्वयम् ।इति निश्चित्य नागेन्द्रः क्वचित्कोणे निलीय सः ॥ ३९॥

devo vā mānuṣo vāstu yo vā ko vābhavatvayam |iti niścitya nāgendraḥ kvacitkoṇe nilīya saḥ || 39||

तस्थौ तदा द्विपेन्द्रोऽपि पूजार्थं समुपागतः ।द्विपोऽपि तानि रत्नानि व्यपनीय स्वशुण्डया ॥ ४०॥

tasthau tadā dvipendro'pi pūjārthaṃ samupāgataḥ |dvipo'pi tāni ratnāni vyapanīya svaśuṇḍayā || 40||

बिल्वपत्रैः प्रसूनैश्च पूजां कर्तुं प्रचक्रमे ।द्विपस्तस्मिन्दिने भूयो बिल्वपत्राण्युपाहरत् ॥ ४१॥

bilvapatraiḥ prasūnaiśca pūjāṃ kartuṃ pracakrame |dvipastasmindine bhūyo bilvapatrāṇyupāharat || 41||

पूजयामास मां भक्त्या शिवमेकमनामयम् ।तमेवं वीक्ष्य नागेशः सत्वरं सूक्ष्मरूपधृक् ॥ ४२॥

pūjayāmāsa māṃ bhaktyā śivamekamanāmayam |tamevaṃ vīkṣya nāgeśaḥ satvaraṃ sūkṣmarūpadhṛk || 42||

तद्दन्तितुण्डद्वारेण शिरोमध्यं जगाम सः ।ततस्तद्दंशितो दन्ती द्वारस्तम्भे शिलामये ॥ ४३॥

taddantituṇḍadvāreṇa śiromadhyaṃ jagāma saḥ |tatastaddaṃśito dantī dvārastambhe śilāmaye || 43||

शिरः सङ्घर्षयामास सक्रोधं क्रोधसंयुतः ।ततः सङ्घर्षणेनैव स्फुटितं तच्छिरस्तदा ॥ ४४॥

śiraḥ saṅgharṣayāmāsa sakrodhaṃ krodhasaṃyutaḥ |tataḥ saṅgharṣaṇenaiva sphuṭitaṃ tacchirastadā || 44||

निर्जगाम ततो भोगी नागेन्द्रशिरसस्तदा ।ततो विषार्दितो दन्ती मृतो भूमौ पपात च ॥ ४५॥

nirjagāma tato bhogī nāgendraśirasastadā |tato viṣārdito dantī mṛto bhūmau papāta ca || 45||

पतिते दन्तिवर्येऽस्मिन्नागे च गतजीविते ।प्रादुरास तदा देवि सद्योऽहं लिङ्गमध्यतः ॥ ४६॥

patite dantivarye'sminnāge ca gatajīvite |prādurāsa tadā devi sadyo'haṃ liṅgamadhyataḥ || 46||

जीवयामास तौ चोभौ भक्तिनिष्ठौ मयि प्रिये ।स्तुतस्ताभ्यां ततो यत्नात् भक्तिपूर्वं सुरेश्वरि ॥ ४७॥

jīvayāmāsa tau cobhau bhaktiniṣṭhau mayi priye |stutastābhyāṃ tato yatnāt bhaktipūrvaṃ sureśvari || 47||

वरोऽपि वव्रें यत्नेन तदायं परमोत्तमः ।उभयोरपि नाम्नेदं लिङ्गं प्रख्यातिमेत्विति ॥ ४८॥

varo'pi vavreṃ yatnena tadāyaṃ paramottamaḥ |ubhayorapi nāmnedaṃ liṅgaṃ prakhyātimetviti || 48||

नामानुवृत्तिरस्त्वीश पृथिव्यामावयोः सदा ।मुक्तिस्त्वद्दर्शनादेव भविष्यत्यद्य सर्वथा ॥ ४९॥

nāmānuvṛttirastvīśa pṛthivyāmāvayoḥ sadā |muktistvaddarśanādeva bhaviṣyatyadya sarvathā || 49||

इत्युक्तं तद्वचः श्रुत्वा वरो दत्तस्तदा शिवे ।तयोर्मुक्तिरभूद्देवि मत्साक्षात्कारतस्ततः ॥ ५०॥

ityuktaṃ tadvacaḥ śrutvā varo dattastadā śive |tayormuktirabhūddevi matsākṣātkāratastataḥ || 50||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते शिवप्रोक्तं दक्षिणकैलासमहिमवर्णनं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् उग्राख्यः सप्तमांशः । अध्यायः १९ । १५०॥

|| iti śivarahasyāntargate śivaproktaṃ dakṣiṇakailāsamahimavarṇanaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 19 | 150||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् उग्राख्यः सप्तमांशः ।अध्यायः १९ ।१-५० ॥

– || śrīśivarahasyam ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 19 | 1-50 ||