महेश्वरतुष्टिकरणस्तुतिः नारदवेदादिसुराणां विरचिता Naradavedadisuranamvirachita Maheshvara Tushtikarana Stuti

नारदःहर हर पुरहर भवाब्धिपार स्मरहर शङ्कर तार्य पार्य वार्य ।गरकन्धर भूधरोरुमाल धृतशूलावृतकाल बालपाल ॥ २२॥

nāradaḥhara hara purahara bhavābdhipāra smarahara śaṅkara tārya pārya vārya |garakandhara bhūdharorumāla dhṛtaśūlāvṛtakāla bālapāla || 22||

शशिखण्डशिखण्डमण्डने विधिमुण्डामलहस्तमण्डले ।धृतनागसुकुण्डलोरुगण्डे त्वयि चेतो विदधामि शङ्करे ॥ २३॥

śaśikhaṇḍaśikhaṇḍamaṇḍane vidhimuṇḍāmalahastamaṇḍale |dhṛtanāgasukuṇḍalorugaṇḍe tvayi ceto vidadhāmi śaṅkare || 23||

साङ्गोपनिषदो वेदास्तदा तुष्टुवुरीश्वरम् ।ऋग्वेदःसकलामरतुल्यमेकमीशं भगवन्तं मनुते विमूढचेताः ।वदतीयं श्रुतिरीश बह्वृचानां मात्वरुद्रवचोगणैर्महेश ॥ २४॥

sāṅgopaniṣado vedāstadā tuṣṭuvurīśvaram |ṛgvedaḥsakalāmaratulyamekamīśaṃ bhagavantaṃ manute vimūḍhacetāḥ |vadatīyaṃ śrutirīśa bahvṛcānāṃ mātvarudravacogaṇairmaheśa || 24||

भवरोगहरौषधप्रधाने भिषजां नायक इत्यपि श्रुतिः ।परमंहो गिरिरूपिणोऽपि ये वै भगवंस्त्वं हि जलाषभेषजः ॥ २५॥

bhavarogaharauṣadhapradhāne bhiṣajāṃ nāyaka ityapi śrutiḥ |paramaṃho girirūpiṇo'pi ye vai bhagavaṃstvaṃ hi jalāṣabheṣajaḥ || 25||

यजुर्वेदःसंसारघोरजनितां रुजमाशु चेश सद्यो विनाशय महेश कृपाम्बुराशे ।त्वां रुद्रमाहुरखिलागमतत्वसाराः धीरास्त्वदीयचतुरा विनिवृत्तमाराः ॥ २६॥

yajurvedaḥsaṃsāraghorajanitāṃ rujamāśu ceśa sadyo vināśaya maheśa kṛpāmburāśe |tvāṃ rudramāhurakhilāgamatatvasārāḥ dhīrāstvadīyacaturā vinivṛttamārāḥ || 26||

सत्वानस्तव हे महेश्वर महादेवेति नामामृतैः (स्तुत्वानस्तव)लोकं शोकभयाग्निदग्धतृणकं सिञ्चन्ति वर्षन्ति च ।तेभ्यश्चाकरवं प्रणाममधुना वेदोऽपि वक्ति स्वयंत्वद्भक्तेष्व खिलेषु पाहि दयया विश्वेश सर्वस्वया ॥ २७॥

satvānastava he maheśvara mahādeveti nāmāmṛtaiḥ (stutvānastava)lokaṃ śokabhayāgnidagdhatṛṇakaṃ siñcanti varṣanti ca |tebhyaścākaravaṃ praṇāmamadhunā vedo'pi vakti svayaṃtvadbhakteṣva khileṣu pāhi dayayā viśveśa sarvasvayā || 27||

सामवेदःत्वं सामस्तोमभूमा मदुदितनमसां पात्रमीशस्त्वमाद्योवैद्यः सर्वैरभेद्यस्त्वधिपतिरिति यत्क्षेत्रमित्रादिवाक्यैः ।अन्नानां पतिरेक एव धनपस्त्वां स्तोभगानात्मकैःगीतैर्गायति गानलोल भगवन् सामश्रुतिः शङ्करम् ॥ २८॥

sāmavedaḥtvaṃ sāmastomabhūmā maduditanamasāṃ pātramīśastvamādyovaidyaḥ sarvairabhedyastvadhipatiriti yatkṣetramitrādivākyaiḥ |annānāṃ patireka eva dhanapastvāṃ stobhagānātmakaiḥgītairgāyati gānalola bhagavan sāmaśrutiḥ śaṅkaram || 28||

शम्भो शाक्वररैवतैश्च भगवन् वैराजमाहेन्द्रकैःरौद्रैर्देवव्रताद्यैः प्रतिपदनमसां राशिभिः स्तोभगुम्भैः ।त्वां स्तव्यं स्तुवते महेश्वर सदा सामश्रुतीनां गणोराजद्राजनहिकृतेः प्रतिपदैराद्यन्तरैर्भूस्कृतैः ॥ २९॥

śambho śākvararaivataiśca bhagavan vairājamāhendrakaiḥraudrairdevavratādyaiḥ pratipadanamasāṃ rāśibhiḥ stobhagumbhaiḥ |tvāṃ stavyaṃ stuvate maheśvara sadā sāmaśrutīnāṃ gaṇorājadrājanahikṛteḥ pratipadairādyantarairbhūskṛtaiḥ || 29||

अथर्वणःयो वै रुद्रेति मन्त्रैः प्रतिपदनमसां राशिभिस्त्वामतर्क्यतर्कादीनामगम्यं प्रणवपदहितं सूक्ष्मबुद्धयादि पश्यन् ।पश्यन्त्येते यमितकरणा वाङ्मनो ज्ञानमात्माशान्त्या बुद्।ह्ध्या प्रसन्नस्त्वमसि हि भगवन्नन्तरायाद्विहीनः ॥ ३०॥

atharvaṇaḥyo vai rudreti mantraiḥ pratipadanamasāṃ rāśibhistvāmatarkyatarkādīnāmagamyaṃ praṇavapadahitaṃ sūkṣmabuddhayādi paśyan |paśyantyete yamitakaraṇā vāṅmano jñānamātmāśāntyā bud|hdhyā prasannastvamasi hi bhagavannantarāyādvihīnaḥ || 30||

अजातस्त्वं देवः श्रुतिशिखरवर्यैकवचनैःभवानीशो वक्त्रं तव च भव याम्यं भवपरम् ।स गच्छेदत्यन्तं जनिमरणनाशाय शरणंशरण्यं शम्भुं त्वां शरणद वरेण्यं प्रभुमहो ॥ ३१॥

ajātastvaṃ devaḥ śrutiśikharavaryaikavacanaiḥbhavānīśo vaktraṃ tava ca bhava yāmyaṃ bhavaparam |sa gacchedatyantaṃ janimaraṇanāśāya śaraṇaṃśaraṇyaṃ śambhuṃ tvāṃ śaraṇada vareṇyaṃ prabhumaho || 31||

ओङ्कारवषट्कारौदेवस्त्वं नमसां पतिः श्रुतिशतैर्भीत्या नमोन्तैः पदैःआद्यन्तोपरिधारयद्भवहरापारार्थसंसूचकम् ।स्तोमं वो छाद्यरुद्रैः श्रुतिपदतिलकैः बह्वृचैस्तैत्तिरीयैः (स्तोमं चोच्चाररुद्रैः)साम्नां देवव्रतानामखिलशिवतरो रत्नभूतस्त्वमीशः ॥ ३२॥

oṅkāravaṣaṭkāraudevastvaṃ namasāṃ patiḥ śrutiśatairbhītyā namontaiḥ padaiḥādyantoparidhārayadbhavaharāpārārthasaṃsūcakam |stomaṃ vo chādyarudraiḥ śrutipadatilakaiḥ bahvṛcaistaittirīyaiḥ (stomaṃ coccārarudraiḥ)sāmnāṃ devavratānāmakhilaśivataro ratnabhūtastvamīśaḥ || 32||

स्वामध्वरे शंसितारः स्तुवन्ति रथन्तरं सामगाश्चोपयं (गां) ति ।अध्वर्यवः कल्पयन्ते च भागं सोमात्मकं चाध्वरेश प्रसीद ॥ ३३॥

svāmadhvare śaṃsitāraḥ stuvanti rathantaraṃ sāmagāścopayaṃ (gāṃ) ti |adhvaryavaḥ kalpayante ca bhāgaṃ somātmakaṃ cādhvareśa prasīda || 33||

अपर्णारमणं दृष्ट्वा सुपर्णगतिरुत्तमम् प्राञ्जलिः ।श्रीमहेशानं तुष्टाव प्रणतस्तदा ॥ ३४॥

aparṇāramaṇaṃ dṛṣṭvā suparṇagatiruttamam prāñjaliḥ |śrīmaheśānaṃ tuṣṭāva praṇatastadā || 34||

विष्णुःसोमस्त्वं जनिता जगञ्जनयिता विष्णोस्तथा ब्रह्मणःसुत्राम्णः पवनस्य वह्निजनकः पृथ्वीदिवोः शीतगोः ।अर्यम्णो जनकम्त्वमेव भगवन् देवासुराणां पुनःविश्वं त्वद्भवमेव सर्वमधुना वेदोऽपि वक्ति स्वयम् ॥ ३५॥

viṣṇuḥsomastvaṃ janitā jagañjanayitā viṣṇostathā brahmaṇaḥsutrāmṇaḥ pavanasya vahnijanakaḥ pṛthvīdivoḥ śītagoḥ |aryamṇo janakamtvameva bhagavan devāsurāṇāṃ punaḥviśvaṃ tvadbhavameva sarvamadhunā vedo'pi vakti svayam || 35||

अग्नीषोममयं जगच्छ्रुतिगणैः सर्वत्र सम्पूज्यतेतस्मात्सर्वजगद्गतं च भगवन् वह्निश्च सोमात्मकम् ।रुद्रो वा एष चाग्निः श्रुतिपदशतकैर्नाथ एकस्त्वमीड्यःसोमश्चोमामहेश प्रकृतिपुरुषजं विश्वमेतद्विचित्रम् ॥ ३६॥

agnīṣomamayaṃ jagacchrutigaṇaiḥ sarvatra sampūjyatetasmātsarvajagadgataṃ ca bhagavan vahniśca somātmakam |rudro vā eṣa cāgniḥ śrutipadaśatakairnātha ekastvamīḍyaḥsomaścomāmaheśa prakṛtipuruṣajaṃ viśvametadvicitram || 36||

हंसमन्त्नाक्षरगतं हंसवाहो महेश्वरम् ।प्राञ्जली रुद्रमन्त्रैश्च तुष्टाव जगदीश्वरम् ॥ ३७॥

haṃsamantnākṣaragataṃ haṃsavāho maheśvaram |prāñjalī rudramantraiśca tuṣṭāva jagadīśvaram || 37||

ब्रह्माअरुणतरणिसंस्थं ताम्रमाशास्य मीशंनीलग्रीवमुदारदिक्षु सततं रुद्रः सदासंवृतम् ।ज्योक् पश्येम सुचक्षुषा सुललितं विश्वेशमत्यादरात्आगोपालघटोदचेटिभिरहो दृश्यं सदा योगिभिः ॥ ३८॥

brahmāaruṇataraṇisaṃsthaṃ tāmramāśāsya mīśaṃnīlagrīvamudāradikṣu satataṃ rudraḥ sadāsaṃvṛtam |jyok paśyema sucakṣuṣā sulalitaṃ viśveśamatyādarātāgopālaghaṭodaceṭibhiraho dṛśyaṃ sadā yogibhiḥ || 38||

बभ्रुर्बभ्रुश इत्यपि श्रुतिशतैरुच्चैस्तवमृद्घुष्य सेक्रूरान् क्रन्दयसे रिपून् पृतनया पत्रीश जेजीयसे ।सत्वानस्तव धीवसे सुखयितुं पापं तदीयं पुनः (धावसे)निश्शेषं सहसे तमीश दयया ज्ञानेन पुष्णासि ताम् ॥ ३९॥

babhrurbabhruśa ityapi śrutiśatairuccaistavamṛdghuṣya sekrūrān krandayase ripūn pṛtanayā patrīśa jejīyase |satvānastava dhīvase sukhayituṃ pāpaṃ tadīyaṃ punaḥ (dhāvase)niśśeṣaṃ sahase tamīśa dayayā jñānena puṣṇāsi tām || 39||

सुकुमारकुमारेण केकिकण्ठैकवाहिना ।संस्तुतः परमेशानस्तदा प्राञ्जलिना शिवः ॥ ४०॥

sukumārakumāreṇa kekikaṇṭhaikavāhinā |saṃstutaḥ parameśānastadā prāñjalinā śivaḥ || 40||

स्कन्दःत्वत्तो न ओजस्वितरोऽस्ति देवः पतिः पशूनां महिमा प्रतिष्ठः ।त्वल्लिङ्गसम्पूजनमात्रतुष्टाः स्यामो रयीणां पतयो वयं हि ॥ ४१॥

skandaḥtvatto na ojasvitaro'sti devaḥ patiḥ paśūnāṃ mahimā pratiṣṭhaḥ |tvalliṅgasampūjanamātratuṣṭāḥ syāmo rayīṇāṃ patayo vayaṃ hi || 41||

त्वमात्मन् महात्मन् सुखात्मन् भवघ्नः प्रदोषे स्वदोषैकनाशेऽस्तदोषे ।त्वदीयं महालिङ्गसङ्गं कदाचित् स मुक्तिं लभेतैव भावो विसङ्गः ॥ ४२॥

tvamātman mahātman sukhātman bhavaghnaḥ pradoṣe svadoṣaikanāśe'stadoṣe |tvadīyaṃ mahāliṅgasaṅgaṃ kadācit sa muktiṃ labhetaiva bhāvo visaṅgaḥ || 42||

नदद्द्विरदवक्त्रेण शुण्डादण्डेन राजता ।संस्तुतः परमेशानः प्रणतार्तिहरो हरः ॥ ४३॥

nadaddviradavaktreṇa śuṇḍādaṇḍena rājatā |saṃstutaḥ parameśānaḥ praṇatārtiharo haraḥ || 43||

गणपतिःत्वमुग्रोऽहमव्यग्र एव त्वदीयं पदाब्जं समग्रं मदीयैः फणीन्द्रैः ।यमोदग्रदुर्ग्राहसङ्ग्राममार्गं न पश्यामि शश्वत् प्रपन्नः प्रपन्नः ॥ ४४॥

gaṇapatiḥtvamugro'hamavyagra eva tvadīyaṃ padābjaṃ samagraṃ madīyaiḥ phaṇīndraiḥ |yamodagradurgrāhasaṅgrāmamārgaṃ na paśyāmi śaśvat prapannaḥ prapannaḥ || 44||

सुधामण्डलाखण्डलोच्चण्डतेजः स्फुरन्मेरुकोदण्डपाणेऽखिलाण्डम् ।त्वदाज्ञावशं दण्डितारातिषण्डं समुच्चण्डमुण्डारिणीश प्रपन्नः ॥ ४५॥

sudhāmaṇḍalākhaṇḍaloccaṇḍatejaḥ sphuranmerukodaṇḍapāṇe'khilāṇḍam |tvadājñāvaśaṃ daṇḍitārātiṣaṇḍaṃ samuccaṇḍamuṇḍāriṇīśa prapannaḥ || 45||

पठच्छ्रीरुद्रसूक्तेन मुनिव्रातेन शङ्करः ।सुमनोगणवर्षेण जयशब्देन भूरिणा ॥ ४६॥

paṭhacchrīrudrasūktena munivrātena śaṅkaraḥ |sumanogaṇavarṣeṇa jayaśabdena bhūriṇā || 46||

संस्तुतः परमेशानश्चन्द्रार्धकृतशेखरः ॥ ४७॥

saṃstutaḥ parameśānaścandrārdhakṛtaśekharaḥ || 47||

मुनयःपुगं मिदं त्वामभितः प्रणोनुमो आषाढमुग्रं सहमानमीशम् ।जेतारमीशं न कुतोऽपराजितं धनुर्धरं हेतिधरं नताः स्मः ॥ ४८॥

munayaḥpugaṃ midaṃ tvāmabhitaḥ praṇonumo āṣāḍhamugraṃ sahamānamīśam |jetāramīśaṃ na kuto'parājitaṃ dhanurdharaṃ hetidharaṃ natāḥ smaḥ || 48||

भूरेर्दातारं सत्पतिं रुद्रसूक्तैः स्तोष्यामस्त्वां भावयुक्ता गृणीमः ।तस्मादस्मान् रक्ष रक्षेश शम्भो ग्रामे ह्यस्मिन्नातुरं नैव भूयात् ॥ ४९॥

bhūrerdātāraṃ satpatiṃ rudrasūktaiḥ stoṣyāmastvāṃ bhāvayuktā gṛṇīmaḥ |tasmādasmān rakṣa rakṣeśa śambho grāme hyasminnāturaṃ naiva bhūyāt || 49||

देवाःभगवंस्तव सुन्दराङ्घ्रिपद्मं पुरुहूतामरवृन्दसन्नुतम् ।प्रणताः स्म पुनः पुनर्मुदा शमिताशेषदुरन्तदुःखजालम् ॥ ५०॥

devāḥbhagavaṃstava sundarāṅghripadmaṃ puruhūtāmaravṛndasannutam |praṇatāḥ sma punaḥ punarmudā śamitāśeṣadurantaduḥkhajālam || 50||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते नारदवेदादिसुराणांविरचिता महेश्वरतुष्टिकरणस्तुतिः सम्पूर्णा ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । भर्गाख्यः पञ्चमांशः । अध्यायः ६। २२५०॥

|| iti śivarahasyāntargate nāradavedādisurāṇāṃviracitā maheśvaratuṣṭikaraṇastutiḥ sampūrṇā |||| śrīśivarahasyam | bhargākhyaḥ pañcamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 6| 2250||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।भर्गाख्यः पन्चमांशः ।अध्यायः ६। २२-५०॥

– || śrīśivarahasyam |bhargākhyaḥ pancamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 6| 22-50||