जाबाल्युपनिषत् Jabali Upanishad

जाबाल्युपनिषद्वेद्यपदतत्त्वस्वरूपकम् ।पारमैश्वर्यविभवं रामचन्द्रपदं भजे ॥ॐ आप्यायन्तु मामाङ्गानि वाक्प्राणश्चक्षुःश्रोत्रमथो बलमिन्द्रियाणि च ॥ सर्वाणि सर्वंब्रह्मोपनिषदं माहं ब्रह्म निराकुर्यां मा माब्रह्म निराकरोदनिराकरणमस्त्वनिराकरणं मेस्तुतदात्मनि निरते य उपनिषत्सु धर्मास्ते मयि सन्तु ते मयि सन्तु ॥ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥हरिः ॐ ॥ अथ हैनं भगवन्तं जाबालिं पैप्पलादिःपप्रच्छ भगवन्मे ब्रूहि परमतत्त्वरहस्यम् । किंस तं होवाच साधु पृष्टं सर्वं निवेदयामियथाज्ञातमिति । पुनः स तमुवाच कुतस्त्वया ज्ञातमिति ।पुनः स तमुवाच षडाननादिति । पुनः स तमुवाचतेनाथ कुतो ज्ञातमिति । पुनः स तमुवाच तेनेशानादिति ।पुनः स तमुवाच कथं तस्मात्तेन ज्ञातमिति । पुनः सतमुवाच तदु[पासनादिति । पुनः स तमुवाच भगवन्कृपयामे सरहस्यं सर्वं निवेदयेति । स तेन पृष्टः सर्वंनिवेदयामास तत्त्वम् । पशुपतिरहङ्काराविष्टःसंसारी जीवः स एव पशुः । सर्वज्ञः पञ्चकृत्यसम्पन्नःसर्वेश्वर ईशः पशुपतिः । के पशव इति पुनः स तमुवाच जीवाःपशव उक्ताः । तत्पतित्वात्पशुपतिः । स पुनस्तं होवाच कथंजीवाः पशव इति । कथं तत्पतिरिति । स तमुवाच यथा तृणाशिनोविवेकहीनाः परप्रेष्याः कृष्यादिकर्मसु नियुक्ताःसकलदुःखसहाः स्वस्वामिबध्यमाना गवादयः पशवः ।यथा तत्स्वामिन इव सर्वज्ञ ईशः पशुपतिः । तज्ज्ञानंकेनोपायेन जायते । पुनः स तमुवाच विभूतिधारणादेव ।तत्प्रकारः कथमिति । कुत्रकुत्र धार्यम् । पुनः स तमुवाचसद्योजातादिपञ्चब्रह्ममन्त्रैर्भस्म संगृह्याग्निरितिभस्मेत्यनेनाभिमन्त्र्य मानस्तोक इति समुद्धृत्य जलेनसंसृज्य त्र्यायुपमिति शिरोललाटवक्षःस्कन्धेष्वितितिसृभिस्त्र्यायुपैस्त्रियम्बकैस्तिस्रो रेखाः प्रकुर्वीत ।व्रतमेतच्छाम्भवं सर्वेषु वेदेषु वेदवादिभिरुक्तंभवति । तत्समाचरेन्मुमुक्षुर्न पुनर्भवाय । अथसनत्कुमारः प्रमाणं पृच्छति । त्रिपुण्ड्रधारणस्यत्रिधः रेखा आललाटादाचक्षुषोराभ्रुवोर्मध्यतश्च ।यास्य प्रथमा रेखा सा गार्हपत्यश्चाकारो रजो भूर्लोकःस्वात्मा क्रियाशक्तिः ऋग्वेदः प्रातःसवनं प्रजापतिर्देवोदेवतेति । यास्य द्वितीया रेखा सा दक्षिणाग्निरुकारःसत्वमन्तरिक्षमन्तरात्मा चेच्छाशक्तिर्यजुर्वेदोमाध्यन्दिनसवनं विष्णुर्देवो देवतेति । यास्य तृतीया रेखासाहवनीयो मकारस्तमो द्यौर्लोकः परमात्मा ज्ञानशक्तिःसामवेदस्तृतीयसवनं महादेवो देवतेति त्रिपुण्ड्रं भस्मनाकरोति । यो विद्वान्ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो यतिर्वा समहापातकोपपातकेभ्यः पूतो भवति । स सर्वान्देवान्ध्यातोभवति । स सर्वेषु तीर्थेषु स्नातो भवति । स सकलरुद्रमन्त्रजापीभवति । न स पुनरावर्तते न स पुनरावर्तते ॥ इति । ॐ सत्यमित्युपनिषत् ॥ॐ आप्यायन्तु मामाङ्गानि वाक्प्राणश्चक्षुःश्रोत्रमथो बलमिन्द्रियाणि च ॥ सर्वाणि सर्वंब्रह्मोपनिषदं माहं ब्रह्म निराकुर्यां मा माब्रह्म निराकरोदनिराकरणमस्त्वनिराकरणं मेस्तुतदात्मनि निरते य उपनिषत्सु धर्मास्ते मयि सन्तु ते मयि सन्तु ॥ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ हरिः ॐ तत्सत् ॥इति श्रीजाबाल्युपनिषत्समाप्ता ॥

jābālyupaniṣadvedyapadatattvasvarūpakam |pāramaiśvaryavibhavaṃ rāmacandrapadaṃ bhaje ||oṃ āpyāyantu māmāṅgāni vākprāṇaścakṣuḥśrotramatho balamindriyāṇi ca || sarvāṇi sarvaṃbrahmopaniṣadaṃ māhaṃ brahma nirākuryāṃ mā mābrahma nirākarodanirākaraṇamastvanirākaraṇaṃ mestutadātmani nirate ya upaniṣatsu dharmāste mayi santu te mayi santu ||oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||hariḥ oṃ || atha hainaṃ bhagavantaṃ jābāliṃ paippalādiḥpapraccha bhagavanme brūhi paramatattvarahasyam | kiṃsa taṃ hovāca sādhu pṛṣṭaṃ sarvaṃ nivedayāmiyathājñātamiti | punaḥ sa tamuvāca kutastvayā jñātamiti |punaḥ sa tamuvāca ṣaḍānanāditi | punaḥ sa tamuvācatenātha kuto jñātamiti | punaḥ sa tamuvāca teneśānāditi |punaḥ sa tamuvāca kathaṃ tasmāttena jñātamiti | punaḥ satamuvāca tadu[pāsanāditi | punaḥ sa tamuvāca bhagavankṛpayāme sarahasyaṃ sarvaṃ nivedayeti | sa tena pṛṣṭaḥ sarvaṃnivedayāmāsa tattvam | paśupatirahaṅkārāviṣṭaḥsaṃsārī jīvaḥ sa eva paśuḥ | sarvajñaḥ pañcakṛtyasampannaḥsarveśvara īśaḥ paśupatiḥ | ke paśava iti punaḥ sa tamuvāca jīvāḥpaśava uktāḥ | tatpatitvātpaśupatiḥ | sa punastaṃ hovāca kathaṃjīvāḥ paśava iti | kathaṃ tatpatiriti | sa tamuvāca yathā tṛṇāśinovivekahīnāḥ parapreṣyāḥ kṛṣyādikarmasu niyuktāḥsakaladuḥkhasahāḥ svasvāmibadhyamānā gavādayaḥ paśavaḥ |yathā tatsvāmina iva sarvajña īśaḥ paśupatiḥ | tajjñānaṃkenopāyena jāyate | punaḥ sa tamuvāca vibhūtidhāraṇādeva |tatprakāraḥ kathamiti | kutrakutra dhāryam | punaḥ sa tamuvācasadyojātādipañcabrahmamantrairbhasma saṃgṛhyāgniritibhasmetyanenābhimantrya mānastoka iti samuddhṛtya jalenasaṃsṛjya tryāyupamiti śirolalāṭavakṣaḥskandheṣvititisṛbhistryāyupaistriyambakaistisro rekhāḥ prakurvīta |vratametacchāmbhavaṃ sarveṣu vedeṣu vedavādibhiruktaṃbhavati | tatsamācarenmumukṣurna punarbhavāya | athasanatkumāraḥ pramāṇaṃ pṛcchati | tripuṇḍradhāraṇasyatridhaḥ rekhā ālalāṭādācakṣuṣorābhruvormadhyataśca |yāsya prathamā rekhā sā gārhapatyaścākāro rajo bhūrlokaḥsvātmā kriyāśaktiḥ ṛgvedaḥ prātaḥsavanaṃ prajāpatirdevodevateti | yāsya dvitīyā rekhā sā dakṣiṇāgnirukāraḥsatvamantarikṣamantarātmā cecchāśaktiryajurvedomādhyandinasavanaṃ viṣṇurdevo devateti | yāsya tṛtīyā rekhāsāhavanīyo makārastamo dyaurlokaḥ paramātmā jñānaśaktiḥsāmavedastṛtīyasavanaṃ mahādevo devateti tripuṇḍraṃ bhasmanākaroti | yo vidvānbrahmacārī gṛhī vānaprastho yatirvā samahāpātakopapātakebhyaḥ pūto bhavati | sa sarvāndevāndhyātobhavati | sa sarveṣu tīrtheṣu snāto bhavati | sa sakalarudramantrajāpībhavati | na sa punarāvartate na sa punarāvartate || iti | oṃ satyamityupaniṣat ||oṃ āpyāyantu māmāṅgāni vākprāṇaścakṣuḥśrotramatho balamindriyāṇi ca || sarvāṇi sarvaṃbrahmopaniṣadaṃ māhaṃ brahma nirākuryāṃ mā mābrahma nirākarodanirākaraṇamastvanirākaraṇaṃ mestutadātmani nirate ya upaniṣatsu dharmāste mayi santu te mayi santu ||oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ || hariḥ oṃ tatsat ||iti śrījābālyupaniṣatsamāptā ||