शिवधर्माचारकथनम् ईश्वरप्रोक्तं Ishvaraproktam Shivadharmacharakathanam

(शिवरहस्यान्तर्गते महादेवाख्ये)शिवपार्वतीसंवादेसन्ध्यामुपास्य विधिवद्वैताने जुहुयाद्यजेत् ।पञ्चाक्षरं च गायत्रीं श्रीरुद्रं प्रणवं तथा ॥ ४०॥

(śivarahasyāntargate mahādevākhye)śivapārvatīsaṃvādesandhyāmupāsya vidhivadvaitāne juhuyādyajet |pañcākṣaraṃ ca gāyatrīṃ śrīrudraṃ praṇavaṃ tathā || 40||

लिङ्गेऽर्चयन् महादेवं त्रिसन्ध्यं बिल्वपल्लवैः ।देवर्षीन् पितृमुख्यांश्च सन्तर्प्यधीतवेदकः ॥ ४१॥

liṅge'rcayan mahādevaṃ trisandhyaṃ bilvapallavaiḥ |devarṣīn pitṛmukhyāṃśca santarpyadhītavedakaḥ || 41||

कन्दमूलफलान्नैश्च वर्तयेदतिथिप्रियः ।त्रिसन्ध्यमाचरेद्यस्तु शिवार्चनमनुत्तमम् ॥ ४२॥

kandamūlaphalānnaiśca vartayedatithipriyaḥ |trisandhyamācaredyastu śivārcanamanuttamam || 42||

सन्ध्ययोर्भोजनं देवि मन्नैवेद्याविशेषतः ।निषिद्धं शोषयेद्देहं स्वीयं वाप्यतिथेरपि ॥ ४३॥

sandhyayorbhojanaṃ devi mannaivedyāviśeṣataḥ |niṣiddhaṃ śoṣayeddehaṃ svīyaṃ vāpyatitherapi || 43||

एवमाचरते धन्यः शिवभक्तः शिवार्चकः ।पापकञ्चुकमुत्सृज्य जीर्णां त्वचमिवोरगः ॥ ४४॥

evamācarate dhanyaḥ śivabhaktaḥ śivārcakaḥ |pāpakañcukamutsṛjya jīrṇāṃ tvacamivoragaḥ || 44||

स्ववंश्यपितृभिः सार्धं शिवलोके महीयते ।कुर्याद्वर्षं चतुर्मासं महापूजाप्रवर्तते ॥ ४५॥

svavaṃśyapitṛbhiḥ sārdhaṃ śivaloke mahīyate |kuryādvarṣaṃ caturmāsaṃ mahāpūjāpravartate || 45||

आषाढ श्रावणे देवि कार्तिके मार्गशीर्षके ।एकभक्तेन नक्तेन भुक्तिकामी शिवार्चकः ॥ ४६॥

āṣāḍha śrāvaṇe devi kārtike mārgaśīrṣake |ekabhaktena naktena bhuktikāmī śivārcakaḥ || 46||

भोजयेच्छिवभक्तांश्च शक्त्या दानं च दापयेत् ।आषाढे फलपूजा स्यात् यस्य कस्य शताष्टकम् ॥ ४७॥

bhojayecchivabhaktāṃśca śaktyā dānaṃ ca dāpayet |āṣāḍhe phalapūjā syāt yasya kasya śatāṣṭakam || 47||

श्रावणे पारिजातैश्च पूजयेल्लक्षसङ्ख्यया ।कार्तिके दीपमालाभिर्द्योतयेच्छिवमन्दिरम् ॥ ४८॥

śrāvaṇe pārijātaiśca pūjayellakṣasaṅkhyayā |kārtike dīpamālābhirdyotayecchivamandiram || 48||

सेवन्तिभिर्मार्गशीर्षे भक्त्या सम्पूजयेच्छिवम् ।वसेच्छिवपुरे रम्ये चातुर्मास्यांर्चको नरः ॥ ४९॥

sevantibhirmārgaśīrṣe bhaktyā sampūjayecchivam |vasecchivapure ramye cāturmāsyāṃrcako naraḥ || 49||

त्रिः सप्तकुलसंयुक्तः सर्वभोगसमृद्धिभाक् ।एवं पर्वोत्सवे श्राद्धे मासेषु नियताशनः ॥ ५०॥

triḥ saptakulasaṃyuktaḥ sarvabhogasamṛddhibhāk |evaṃ parvotsave śrāddhe māseṣu niyatāśanaḥ || 50||

भोजयञाछिवनैवेद्यं शिवं सम्पूज्य वाग्यतः ।पितरः सर्वदेवाश्च शिवमाश्रित्य संस्थिताः ॥ ५१॥

bhojayañāchivanaivedyaṃ śivaṃ sampūjya vāgyataḥ |pitaraḥ sarvadevāśca śivamāśritya saṃsthitāḥ || 51||

प्रीते शिवे तु ते सर्वे सुप्रीताः स्युर्नसंशयः ।वृक्षस्य मूलसेकेन शाखाः पुष्प्यन्ति वै यथा ॥ ५२॥

prīte śive tu te sarve suprītāḥ syurnasaṃśayaḥ |vṛkṣasya mūlasekena śākhāḥ puṣpyanti vai yathā || 52||

शिवे शिवार्चनप्रीते पुष्प्यत्यस्य वपुर्जगत् ।नाऽनिष्टमाचरेत् किञ्चित् सर्वदेहेषु सर्वदा ॥ ५३॥

śive śivārcanaprīte puṣpyatyasya vapurjagat |nā'niṣṭamācaret kiñcit sarvadeheṣu sarvadā || 53||

मनोवाक्कायजैर्दोषैर्नियतात्मापि पापिषु ।यदि कुर्यात्प्रमादेन सोऽष्टमूर्तेरनिष्टकृत् ॥ ५४॥

manovākkāyajairdoṣairniyatātmāpi pāpiṣu |yadi kuryātpramādena so'ṣṭamūrteraniṣṭakṛt || 54||

किम्पुनः सर्वदेहेषु शिवात्मसु महेश्वरि ।ज्ञानवैराग्यसम्पन्नं भस्मनिष्ठं जितेन्द्रियम् ॥ ५५॥

kimpunaḥ sarvadeheṣu śivātmasu maheśvari |jñānavairāgyasampannaṃ bhasmaniṣṭhaṃ jitendriyam || 55||

वश्यात्मानं यतात्मानं शान्तं दान्तं तपस्विनम् ।भोजयेच्छाम्भवं देवि वेदवेदान्तपारगम् ॥ ५६॥

vaśyātmānaṃ yatātmānaṃ śāntaṃ dāntaṃ tapasvinam |bhojayecchāmbhavaṃ devi vedavedāntapāragam || 56||

पङ्क्तिपावनमूर्धन्यं श्राद्धेषु शिवयोगिनम् ।यतीश्वरादितत्वानां परिज्ञातारमीश्वरि ॥ ५७॥

paṅktipāvanamūrdhanyaṃ śrāddheṣu śivayoginam |yatīśvarāditatvānāṃ parijñātāramīśvari || 57||

नानिष्टं द्वेष्टि सम्प्राप्तं न चेष्टमभिनन्दति ।भवेत्साधर्म्यवैधर्म्यमेतज्ञानस्य लक्षणम् ॥ ५८॥

nāniṣṭaṃ dveṣṭi samprāptaṃ na ceṣṭamabhinandati |bhavetsādharmyavaidharmyametajñānasya lakṣaṇam || 58||

वर्णेष्वप्यधिको विप्रो विप्राद्वेदविदुत्तमः ।वेदविद्भ्योऽर्थविच्छ्रेष्ठस्तस्माद्याजी विशिष्यते ॥ ५९॥

varṇeṣvapyadhiko vipro viprādvedaviduttamaḥ |vedavidbhyo'rthavicchreṣṭhastasmādyājī viśiṣyate || 59||

ततोऽपि सत्रयाजीस्याद्वर्णिभ्योऽप्यधिको गृही ।वनी गृहिभ्योऽप्यधिकः सन्न्यासी च ततोऽधिकः ॥ ६०॥

tato'pi satrayājīsyādvarṇibhyo'pyadhiko gṛhī |vanī gṛhibhyo'pyadhikaḥ sannyāsī ca tato'dhikaḥ || 60||

ततो वेदान्तनिष्कृष्टो रुद्रजापी ततोऽधिकः ।सर्वेषामेव वर्णानां त्रैवर्णपुरुषा नराः ॥ ६१॥

tato vedāntaniṣkṛṣṭo rudrajāpī tato'dhikaḥ |sarveṣāmeva varṇānāṃ traivarṇapuruṣā narāḥ || 61||

पुरुषेभ्यो द्विजश्रेष्ठस्ततो वै ग्रन्थपारगः ।ग्रन्थज्ञाद्वेदविद्वांसस्तेभ्यस्तत्वार्थचिन्तकाः ॥ ६२॥

puruṣebhyo dvijaśreṣṭhastato vai granthapāragaḥ |granthajñādvedavidvāṃsastebhyastatvārthacintakāḥ || 62||

तत्त्वविद्भ्योऽपि देवज्ञो विशिष्ट इति मे मतिः ।वेदान्तविद्भ्यः कोटिभ्यो विशिष्टाः शिवयोगिनः ॥ ६३॥

tattvavidbhyo'pi devajño viśiṣṭa iti me matiḥ |vedāntavidbhyaḥ koṭibhyo viśiṣṭāḥ śivayoginaḥ || 63||

योगज्ञा योगनिष्ठाश्च पितरो योगसम्भवाः ।भुङ्क्ते (भुक्त्वा) प्रीणाति (प्रीणन्ति) ते तस्माद्विशिष्टाः शैपिविष्टकाः ॥ ६४॥

yogajñā yoganiṣṭhāśca pitaro yogasambhavāḥ |bhuṅkte (bhuktvā) prīṇāti (prīṇanti) te tasmādviśiṣṭāḥ śaipiviṣṭakāḥ || 64||

सर्वयज्ञतपोदानैः कृतैः साङ्गैश्च यत्फलम् ।शाम्भवो वेदविप्रो यो भस्मनिष्ठोऽत्रभुज्यते(शाम्भवो वेदविप्रो यो भुङ्क्ते भस्मसुनिष्ठधीः) ॥ ६५॥

sarvayajñatapodānaiḥ kṛtaiḥ sāṅgaiśca yatphalam |śāmbhavo vedavipro yo bhasmaniṣṭho'trabhujyate(śāmbhavo vedavipro yo bhuṅkte bhasmasuniṣṭhadhīḥ) || 65||

नतेन किं गृहस्थेन प्राप्तं क्रतुशतैरपि ।त्रिविद्यावेदिनः श्रेष्ठा नियमाध्यायिनोऽपि च ॥ ६६॥

natena kiṃ gṛhasthena prāptaṃ kratuśatairapi |trividyāvedinaḥ śreṣṭhā niyamādhyāyino'pi ca || 66||

ततोऽपि याजुषाः श्रेष्ठास्तोवाजसनेयिनः ।साम्नां पदस्वराभिज्ञाश्छन्दोगास्तु ततोऽम्बिके ॥ ६७॥

tato'pi yājuṣāḥ śreṣṭhāstovājasaneyinaḥ |sāmnāṃ padasvarābhijñāśchandogāstu tato'mbike || 67||

ततोऽथर्वविदः श्रेष्ठास्ततो मन्त्रविदः स्मृताः ।कद्रुद्रजाप्यनिरताः शतरुद्रीयजापकाः ॥ ६८॥

tato'tharvavidaḥ śreṣṭhāstato mantravidaḥ smṛtāḥ |kadrudrajāpyaniratāḥ śatarudrīyajāpakāḥ || 68||

भस्मनिष्ठा रुद्रजाप्यनिरताः पापवर्जिताः ।ज्येष्ठार्चनरतो विद्वान् ततो वैज्येष्ठसामगः ॥ ६९॥

bhasmaniṣṭhā rudrajāpyaniratāḥ pāpavarjitāḥ |jyeṣṭhārcanarato vidvān tato vaijyeṣṭhasāmagaḥ || 69||

षडङ्गवित्ततो देवि ततोऽप्युपनिषत्परः ।बृहज्जाबालनिरतः पुराणेषु च निष्ठितः ॥ ७०॥

ṣaḍaṅgavittato devi tato'pyupaniṣatparaḥ |bṛhajjābālanirataḥ purāṇeṣu ca niṣṭhitaḥ || 70||

इतिहासार्थविच्छ्रेष्ठस्ततो धर्मविदुत्तमः ।तथाऽथर्वशिरोऽध्येता शिखाध्यायी ततोऽपि च ॥ ७१॥

itihāsārthavicchreṣṭhastato dharmaviduttamaḥ |tathā'tharvaśiro'dhyetā śikhādhyāyī tato'pi ca || 71||

कैवल्योपनिषद्ध्यानाध्यायी मेऽद्य विशिष्यते ।कालाग्निरुद्रजापी स्यात्ततोदेवि विशिष्यते ॥ ७२॥

kaivalyopaniṣaddhyānādhyāyī me'dya viśiṣyate |kālāgnirudrajāpī syāttatodevi viśiṣyate || 72||

ततः शिवरहस्यज्ञः शाम्भवः श्रेष्ठ उच्यते ।वश्येन्द्रियः प्रसन्नात्मा यो न द्वेष्टि न काङ्क्षते ॥ ७३॥

tataḥ śivarahasyajñaḥ śāmbhavaḥ śreṣṭha ucyate |vaśyendriyaḥ prasannātmā yo na dveṣṭi na kāṅkṣate || 73||

शब्दादिविषयान् भोगान् यो जानाति गुणागुणम् ।ज्ञानवैराग्यसम्पन्नः प्रसन्नः संयतेन्द्रियः ॥ ७४॥

śabdādiviṣayān bhogān yo jānāti guṇāguṇam |jñānavairāgyasampannaḥ prasannaḥ saṃyatendriyaḥ || 74||

युक्तो ह्यष्टाङ्गयोगेन संज्ञानी श्रेष्ठ उच्यते ।शिवधर्मोद्भवज्ञानाज्ज्ञानवैराग्यसम्भवः ॥ ७५॥

yukto hyaṣṭāṅgayogena saṃjñānī śreṣṭha ucyate |śivadharmodbhavajñānājjñānavairāgyasambhavaḥ || 75||

ज्ञानवैराग्ययुक्तस्य शिवयोगः प्रवर्धते ।शिवयोगेन सर्वज्ञः परिपूर्णः स्थिरो भवेत् ॥ ७६॥

jñānavairāgyayuktasya śivayogaḥ pravardhate |śivayogena sarvajñaḥ paripūrṇaḥ sthiro bhavet || 76||

स्वात्मन्यवस्थितः सर्वः शिववत्सर्वगो भवेत् ।स्वात्मारामस्त्वसङ्गश्च सर्वत्रैव न संशयः ॥ ७७॥

svātmanyavasthitaḥ sarvaḥ śivavatsarvago bhavet |svātmārāmastvasaṅgaśca sarvatraiva na saṃśayaḥ || 77||

तादृशं भोजयित्वा तु जगद्भोज्य फलं लभेत् ।यो वा दोषविनिर्मुक्तां गां च दद्यात्पयस्विनीम् ॥ ७८॥

tādṛśaṃ bhojayitvā tu jagadbhojya phalaṃ labhet |yo vā doṣavinirmuktāṃ gāṃ ca dadyātpayasvinīm || 78||

घण्टाभरणवस्त्राढ्यां सवत्सां च दृढाङ्गकाम् ।दद्याद्गोदानमुत्कृष्टं शाम्भवेषु यतात्मसु ॥ ७९॥

ghaṇṭābharaṇavastrāḍhyāṃ savatsāṃ ca dṛḍhāṅgakām |dadyādgodānamutkṛṣṭaṃ śāmbhaveṣu yatātmasu || 79||

मध्यमोत्तमवसत्राणि यो दद्यात्तु नवानि च ।शिवभक्तेषु वस्त्राणि यावत्तत्तन्तुसङ्ख्यया ॥ ८०॥

madhyamottamavasatrāṇi yo dadyāttu navāni ca |śivabhakteṣu vastrāṇi yāvattattantusaṅkhyayā || 80||

तावद्वर्षशतं देवि स्वर्गलोके महीयते ।ब्रह्मचर्यसमोपेतः शान्तः शीलपरायणः ॥ ८१॥

tāvadvarṣaśataṃ devi svargaloke mahīyate |brahmacaryasamopetaḥ śāntaḥ śīlaparāyaṇaḥ || 81||

अहोरात्रं न भुञ्जीत उपवासस्य लक्षणम् ।अहःसु चाप्युपोष्यैव सायं यामे च भोजयन् ॥ ८२॥

ahorātraṃ na bhuñjīta upavāsasya lakṣaṇam |ahaḥsu cāpyupoṣyaiva sāyaṃ yāme ca bhojayan || 82||

तन्नक्तमिति च प्रोक्तं छायानक्तं दिनान्तिमे ।अयाचितं केनचिद्वा दत्तं यद्भुज्यते हि तत् ॥ ८३॥

tannaktamiti ca proktaṃ chāyānaktaṃ dināntime |ayācitaṃ kenacidvā dattaṃ yadbhujyate hi tat || 83||

सक्तून् प्राश्य न दुष्येत वचनात् ब्राह्मणस्य हि ।षाण्मासं च हविः क्षारवर्जितं संस्तुतं व्रतम् ॥ ८४॥

saktūn prāśya na duṣyeta vacanāt brāhmaṇasya hi |ṣāṇmāsaṃ ca haviḥ kṣāravarjitaṃ saṃstutaṃ vratam || 84||

चन्द्रायणं तद्विज्ञेयं ह्रासवृद्ध्या तु पक्षयोः ।शिशुचन्द्रायणं देवि पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः ॥ ८५॥

candrāyaṇaṃ tadvijñeyaṃ hrāsavṛddhyā tu pakṣayoḥ |śiśucandrāyaṇaṃ devi pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ || 85||

कुर्वन् कृच्छ्रं शिवं पूज्य लभते फलमुत्तमम् ।एवं कुर्वन् शिवाचारं वसेतैवं गृहाश्रमे ॥ ८६॥

kurvan kṛcchraṃ śivaṃ pūjya labhate phalamuttamam |evaṃ kurvan śivācāraṃ vasetaivaṃ gṛhāśrame || 86||

वर्णी वनी गृहस्थो वा यतिश्चैव विशेषतः ।शिवलोके महीयेत यावद्ब्रह्मा दिवा शिवे ॥ ८७॥

varṇī vanī gṛhastho vā yatiścaiva viśeṣataḥ |śivaloke mahīyeta yāvadbrahmā divā śive || 87||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते ईश्वरप्रोक्तं शिवधर्माचारकथनं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । महादेवाख्यः एकादशमांशः । अध्यायः ४८ शिवधर्माचारः । ४०८७॥

|| iti śivarahasyāntargate īśvaraproktaṃ śivadharmācārakathanaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | mahādevākhyaḥ ekādaśamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 48 śivadharmācāraḥ | 4087||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।महादेवाख्यः एकादशमांशः ।अध्यायः ४८ शिवधर्माचारः ।४०-८७॥

– || śrīśivarahasyam |mahādevākhyaḥ ekādaśamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 48 śivadharmācāraḥ | 40-87||