आत्मलिङ्गरहस्यम् ईश्वरप्रोक्तं Ishvaraproktam Atmalingarahasyam

ईश्वरःसावधानेन देवेशि लिङ्गपूजाविधिक्रमम् ।शृण्वपर्णे प्रणयतो मयोक्तं हृदये धर ॥ २०॥

īśvaraḥsāvadhānena deveśi liṅgapūjāvidhikramam |śṛṇvaparṇe praṇayato mayoktaṃ hṛdaye dhara || 20||

नाख्येयं कस्यचिद्वापि रहस्यं मम सर्वधा ।लयनात्सर्वजगतां लिङ्गमित्युच्यते शिवे ॥ २१॥

nākhyeyaṃ kasyacidvāpi rahasyaṃ mama sarvadhā |layanātsarvajagatāṃ liṅgamityucyate śive || 21||

लीनमर्थं गमयति तस्मात्तल्लिङ्गमुच्यते ।लमु क्रीडाञ्च जगतो गच्छतीति तदुच्यते ॥ २२ ।

līnamarthaṃ gamayati tasmāttalliṅgamucyate |lamu krīḍāñca jagato gacchatīti taducyate || 22 |

तस्माल्लिङ्गं विदुः प्राज्ञा बिन्दुहीनं च तत्प्रिये ।अर्चनं च प्रवक्ष्यामि ह्यर्चकञ्च विशेषतः ॥ २३॥

tasmālliṅgaṃ viduḥ prājñā binduhīnaṃ ca tatpriye |arcanaṃ ca pravakṣyāmi hyarcakañca viśeṣataḥ || 23||

लिङ्गं गुणत्रयाद्धीनं ब्रह्मविष्णुमहेश्वरैः ।पीठपीठ्यादिरहितं पूज्यपूजाविवर्जितम् ॥ २४॥

liṅgaṃ guṇatrayāddhīnaṃ brahmaviṣṇumaheśvaraiḥ |pīṭhapīṭhyādirahitaṃ pūjyapūjāvivarjitam || 24||

ध्यानध्येयादिरहितं निर्गुणं तमसः परम् ।जगज्जन्मोदयास्थान विनाशन विवर्जितम् ॥ २५॥

dhyānadhyeyādirahitaṃ nirguṇaṃ tamasaḥ param |jagajjanmodayāsthāna vināśana vivarjitam || 25||

ओङ्काराद्यं सप्रणवं त्रिमात्रापरिवर्जितम् ।भावाभावादिरहितं भावाभावविवर्जितम् ॥ २६॥

oṅkārādyaṃ sapraṇavaṃ trimātrāparivarjitam |bhāvābhāvādirahitaṃ bhāvābhāvavivarjitam || 26||

बोध्यवोधादिरहितं व्याप्यव्यापकवर्जितम् ।ज्ञानज्ञेयज्ञातृहीनं खण्डाखण्डविवर्जितम् ॥ २७॥

bodhyavodhādirahitaṃ vyāpyavyāpakavarjitam |jñānajñeyajñātṛhīnaṃ khaṇḍākhaṇḍavivarjitam || 27||

प्रभवाभवसंहारतिरोधानादिवर्जितम् ।ध्यानध्येयादिरहितं महा(ममा)ध्यानविदूरगम् ॥ २८॥

prabhavābhavasaṃhāratirodhānādivarjitam |dhyānadhyeyādirahitaṃ mahā(mamā)dhyānavidūragam || 28||

अलक्ष्यलक्षणाहीनं गोप्यगोपकवर्जितम् ।न सन्नासन्न चैवासत्सदसञ्चैव नाप्यसत् ॥ २९॥

alakṣyalakṣaṇāhīnaṃ gopyagopakavarjitam |na sannāsanna caivāsatsadasañcaiva nāpyasat || 29||

सत्तामात्रादिरहितं केवलं स्वात्मदर्शनम् ।भानाभानविहीनञ्च स्वभासा भासिताखिलम् ॥ ३०॥

sattāmātrādirahitaṃ kevalaṃ svātmadarśanam |bhānābhānavihīnañca svabhāsā bhāsitākhilam || 30||

चेतृचेतकराहित्यं क्षराक्षरविवर्जितम् ।चराचरविहीनं च प्रमामेयादिवर्जितम् ॥ ३१॥

cetṛcetakarāhityaṃ kṣarākṣaravivarjitam |carācaravihīnaṃ ca pramāmeyādivarjitam || 31||

बिन्दुनादादिकं(बिन्दुनादातिगं)साक्षात्साक्षिसाक्ष्यादिवर्जितम् ।बिम्बीबिम्बातिगञ्चैतत्प्रतिभासादिवर्जितम् ॥ ३२॥

bindunādādikaṃ(bindunādātigaṃ)sākṣātsākṣisākṣyādivarjitam |bimbībimbātigañcaitatpratibhāsādivarjitam || 32||

नैव दृश्यं न चादृश्यं ग्राह्यग्राहकवर्जितम् ।नवाग्वाक्यविहीनं च वाचां दूरमनौपमम् ॥ ३३॥

naiva dṛśyaṃ na cādṛśyaṃ grāhyagrāhakavarjitam |navāgvākyavihīnaṃ ca vācāṃ dūramanaupamam || 33||

न मनो नामनःप्राप्यं न प्राणं प्राणबोधकम् ।न चक्षुरूपरहितं तद्दृश्यज्ञानवर्जितम् ॥ ३४॥

na mano nāmanaḥprāpyaṃ na prāṇaṃ prāṇabodhakam |na cakṣurūparahitaṃ taddṛśyajñānavarjitam || 34||

न श्रोत्रं श्रवणाद्धीनं तदाकाशमनौपमम् ।न घ्राणं गन्धहीनं च पृथिवीपरिवर्जितम् ॥ ३५॥

na śrotraṃ śravaṇāddhīnaṃ tadākāśamanaupamam |na ghrāṇaṃ gandhahīnaṃ ca pṛthivīparivarjitam || 35||

न रसं तदपोहीनं जिह्वास्थानादिवर्जितम् ।न पाणिपादपाय्वादिमरुद्धीनं शिवे हि तत् ॥ ३६॥

na rasaṃ tadapohīnaṃ jihvāsthānādivarjitam |na pāṇipādapāyvādimaruddhīnaṃ śive hi tat || 36||

न रूपरसगन्धादिशब्दस्पर्शविवर्जितम् ।नैवाकाशमनाकाशमाकाशस्यापि चेतकम् ॥ ३७॥

na rūparasagandhādiśabdasparśavivarjitam |naivākāśamanākāśamākāśasyāpi cetakam || 37||

न भूमिर्भैतिकैर्हीन्नं घनभावविवर्जितम् ।न तेजस्तेजसा हीनं सर्वतेजःप्रवर्तकम् ॥ ३८॥

na bhūmirbhaitikairhīnnaṃ ghanabhāvavivarjitam |na tejastejasā hīnaṃ sarvatejaḥpravartakam || 38||

न वायुश्चलनाद्धीनं वायोरुद्बोधकं हि तत् ।न चैतत्सलिलं साक्षात्सलिलद्रवकल्पकम् ॥ ३९॥

na vāyuścalanāddhīnaṃ vāyorudbodhakaṃ hi tat |na caitatsalilaṃ sākṣātsaliladravakalpakam || 39||

भूताद्विहीनं भूतादि भूतादारं सनातनम् ।अपाणिपादवदनमचक्षुश्श्रुतिवर्जितम् ॥ ४०॥

bhūtādvihīnaṃ bhūtādi bhūtādāraṃ sanātanam |apāṇipādavadanamacakṣuśśrutivarjitam || 40||

सर्वेन्द्रियगुणातीतं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् ।सर्वस्य प्रभुमीशानं सर्वस्य शरणं सुहृत् ॥ ४१॥

sarvendriyaguṇātītaṃ sarvendriyavivarjitam |sarvasya prabhumīśānaṃ sarvasya śaraṇaṃ suhṛt || 41||

सर्वेन्द्रियगुणैः कान्तं नित्यकान्तं सदोदितम् ।नवद्वारगृहान्तस्थदिव्यपीठे प्रतिष्ठितम् ॥ ४२॥

sarvendriyaguṇaiḥ kāntaṃ nityakāntaṃ sadoditam |navadvāragṛhāntasthadivyapīṭhe pratiṣṭhitam || 42||

यदप्रतिष्ठं विश्वास्यं विश्वहस्तोरुपादकम् ।विश्वमौलिं विश्वपीठं विश्वपीठतमःपरम् ॥ ४३॥

yadapratiṣṭhaṃ viśvāsyaṃ viśvahastorupādakam |viśvamauliṃ viśvapīṭhaṃ viśvapīṭhatamaḥparam || 43||

न तत्र किञ्चित्प्रतिभाति रूपं यस्मात्परं नापरमस्ति किञ्चित् ।वेदान्तवेद्यं निर्गुणं यद्वचोगं यतो जातं भुवनं वै विचित्रम् ॥ ४४॥

na tatra kiñcitpratibhāti rūpaṃ yasmātparaṃ nāparamasti kiñcit |vedāntavedyaṃ nirguṇaṃ yadvacogaṃ yato jātaṃ bhuvanaṃ vai vicitram || 44||

यस्मिन्लिङ्गे स्थितं चैतद्यस्मिन्लीनं जगच्छिवे ।यदाधारमिदं विश्वं त्रिगुणं परिवर्तते ॥ ४५॥

yasminliṅge sthitaṃ caitadyasminlīnaṃ jagacchive |yadādhāramidaṃ viśvaṃ triguṇaṃ parivartate || 45||

तल्लिङ्गपरिमाणं हि केन वक्तुं हि पार्यते ।परिमाणादिरहितं गुणखण्डत्रयातिगम् ॥ ४६॥

talliṅgaparimāṇaṃ hi kena vaktuṃ hi pāryate |parimāṇādirahitaṃ guṇakhaṇḍatrayātigam || 46||

अखण्डमेकपिण्डाण्डब्रह्माण्डोपरितस्स्थितम् ।न प्रतिष्ठा न च स्थानं तल्लिङ्गस्य महेश्वरि ॥ ४७॥

akhaṇḍamekapiṇḍāṇḍabrahmāṇḍoparitassthitam |na pratiṣṭhā na ca sthānaṃ talliṅgasya maheśvari || 47||

नालयस्थं महेशानि सर्वावास्यं महच्च तत् ।सर्वभूतमहाकोशगर्भागारस्थमम्बिके ॥ ४८॥

nālayasthaṃ maheśāni sarvāvāsyaṃ mahacca tat |sarvabhūtamahākośagarbhāgārasthamambike || 48||

अणोरणीयोऽपि महन्महतोऽपि महत्तरम् ।सर्वाधारमनाधारं विश्वरूपं प्रकाशकम् ॥ ४९॥

aṇoraṇīyo'pi mahanmahato'pi mahattaram |sarvādhāramanādhāraṃ viśvarūpaṃ prakāśakam || 49||

तेजोमात्रं स्वप्रकाशं जीवेशानादिवर्जितम् ।प्रत्यक्चैतन्यमात्मानमानन्दघनमद्वयम् ॥ ५०॥

tejomātraṃ svaprakāśaṃ jīveśānādivarjitam |pratyakcaitanyamātmānamānandaghanamadvayam || 50||

ब्रह्मविष्णुहराद्युत्थपीठजालविवर्जितम् ।स्वात्मैकवेद्यं तल्लिङ्गं स्वस्मिन्नेव प्रतिष्ठितम् ॥ ५१॥

brahmaviṣṇuharādyutthapīṭhajālavivarjitam |svātmaikavedyaṃ talliṅgaṃ svasminneva pratiṣṭhitam || 51||

तद्भूमा परमानन्दं तत्रनोनास्तिकिञ्चन ।तस्मिन्लिङ्गेदृष्टिगते दृग्रूपोलिङ्गतामियात् ॥ ५२॥

tadbhūmā paramānandaṃ tatranonāstikiñcana |tasminliṅgedṛṣṭigate dṛgrūpoliṅgatāmiyāt || 52||

लिङ्गोऽप्यलिङ्गोभवतितल्लिङ्कस्यैवशीलनात् ।नान्येपश्यन्तितलिङ्गन्नान्येजानन्तिकेचन ॥ ५३॥

liṅgo'pyaliṅgobhavatitalliṅkasyaivaśīlanāt |nānyepaśyantitaliṅgannānyejānantikecana || 53||

तल्लिङ्गं परमानन्दं रसहीनं रसातिगम् ।उपास्यं सर्वदा सर्वैस्तदु नात्येति किञ्चन ॥ ५४॥

talliṅgaṃ paramānandaṃ rasahīnaṃ rasātigam |upāsyaṃ sarvadā sarvaistadu nātyeti kiñcana || 54||

न तस्य महिमा कश्चित्स्वमहिम्नि प्रतिष्ठितम् ।सर्वहृत्संस्थितं लिङ्गं नित्यं सर्वप्रकाशकम् ॥ ५५॥

na tasya mahimā kaścitsvamahimni pratiṣṭhitam |sarvahṛtsaṃsthitaṃ liṅgaṃ nityaṃ sarvaprakāśakam || 55||

अवस्थाभेदरहितं मायागर्भगृहान्तरम् ।सार्वकालिकपूज्यन्तत्षट्त्रिकालादिवर्जितम् ॥ ५६॥

avasthābhedarahitaṃ māyāgarbhagṛhāntaram |sārvakālikapūjyantatṣaṭtrikālādivarjitam || 56||

प्रविष्टं स्वावृततमोराशि स्वाभानभासकम् ॥ ५७॥

praviṣṭaṃ svāvṛtatamorāśi svābhānabhāsakam || 57||

न तत्र वाङ्मनो वा कदाचिन्नचेन्द्रियप्राणभूतादिसङ्घः ।स्वयं प्रभातं भासितुं नो समर्थो दृग्रूपं तत्केवलं बोधहीनम् ॥ ५८॥

na tatra vāṅmano vā kadācinnacendriyaprāṇabhūtādisaṅghaḥ |svayaṃ prabhātaṃ bhāsituṃ no samartho dṛgrūpaṃ tatkevalaṃ bodhahīnam || 58||

जीवेश्वरौ ब्रह्मविष्णू कदाचित्तलिङ्गमेवं स्वहृद्दृष्टिहीनौ ।किञ्चिदज्ञसर्वज्ञविमोहमानिनावहङ्कारमायाविवशान्तरङ्गौ ॥ ५९॥

jīveśvarau brahmaviṣṇū kadācittaliṅgamevaṃ svahṛddṛṣṭihīnau |kiñcidajñasarvajñavimohamānināvahaṅkāramāyāvivaśāntaraṅgau || 59||

हंसीभवद्वाक्यजपामिमां वदन् जीवो विधिर्मोहजालेषु मग्नः ।अहङ्ग्रहोपासनाशस्त्रजालैस्सर्वज्ञमेवाभिमुखे युयोधम् ॥ ६०॥

haṃsībhavadvākyajapāmimāṃ vadan jīvo vidhirmohajāleṣu magnaḥ |ahaṅgrahopāsanāśastrajālaissarvajñamevābhimukhe yuyodham || 60||

(अहङ्ग्रहोपासनाशस्त्रजालैस्सर्वज्ञमेवाभिमुखेषु बोधयोऽथ) ॥ ६०॥

(ahaṅgrahopāsanāśastrajālaissarvajñamevābhimukheṣu bodhayo'tha) || 60||

विष्णुं तदा चेश्वरप्राज्ञमज्ञं स चाप्यहङ्कारवशान्तरात्मा ।अहं च सर्वेश्वर इत्यथोच्य यद्दृष्टलिङ्गोऽभ्युवाच विद्धितम् (बिन्धतम्) ॥ ६१॥

viṣṇuṃ tadā ceśvaraprājñamajñaṃ sa cāpyahaṅkāravaśāntarātmā |ahaṃ ca sarveśvara ityathocya yaddṛṣṭaliṅgo'bhyuvāca viddhitam (bindhatam) || 61||

एवं च ते युयुधातेऽद्यशास्त्रैर्मिथ्याभूतैः पश्य मोहान्धकौ तौ ।कदाचिदैक्षन्त विहाय मोहं क्षराक्षरौ विधिविष्णू भवानि ॥ ६२॥

evaṃ ca te yuyudhāte'dyaśāstrairmithyābhūtaiḥ paśya mohāndhakau tau |kadācidaikṣanta vihāya mohaṃ kṣarākṣarau vidhiviṣṇū bhavāni || 62||

व्यपेतमोहौ भवतं तदम्बिके दृष्ट्वाहतुर्लिङ्गमेतद्विलोक्य ।पुनश्च मायाप्रभवैश्च पाशैर्मौलिं मूलं चास्य पश्याव चेति ॥ ६३॥

vyapetamohau bhavataṃ tadambike dṛṣṭvāhaturliṅgametadvilokya |punaśca māyāprabhavaiśca pāśairmauliṃ mūlaṃ cāsya paśyāva ceti || 63||

नान्तो न मूलं न च मौलिरस्य लिङ्गस्य दृष्ट्वोपरतौ तदा शिवे ।भूदारहंसाकृतिदेहभाजौ स्तुत्वा च लिङ्गे व्यरमन्त तौ तदा ॥ ६४॥

nānto na mūlaṃ na ca maulirasya liṅgasya dṛṣṭvoparatau tadā śive |bhūdārahaṃsākṛtidehabhājau stutvā ca liṅge vyaramanta tau tadā || 64||

जीवेश्वरौक्षराक्षरौ तौ हरिवेधसौ शिवे हंसाख्यमन्त्रेण विभाव्य देवम् ।ज्ञाज्ञावनीशौ यदादृष्टलिङ्गावलिङ्गमाकाशसधर्मकौ तदा ॥ ६५॥

jīveśvaraukṣarākṣarau tau harivedhasau śive haṃsākhyamantreṇa vibhāvya devam |jñājñāvanīśau yadādṛṣṭaliṅgāvaliṅgamākāśasadharmakau tadā || 65||

व्यपेतमोहावभवन्त तौ तदा ह्युपाधिहीनौ न हि किञ्चिदत्र ।तदेव लिङ्गं मम देव्यलिङ्गं न पूजनायासपरैर्न रैश्शिवे ॥ ६६॥

vyapetamohāvabhavanta tau tadā hyupādhihīnau na hi kiñcidatra |tadeva liṅgaṃ mama devyaliṅgaṃ na pūjanāyāsaparairna raiśśive || 66||

कार्यं शिलाधातुजबाणलिङ्गे चरे स्थिरे चापि विशिष्टलिङ्गे ।सम्पूजयेद्बिल्वदलैर्भवानि भवाम्बुधेस्सन्तरणाय लोकः ॥ ६७॥

kāryaṃ śilādhātujabāṇaliṅge care sthire cāpi viśiṣṭaliṅge |sampūjayedbilvadalairbhavāni bhavāmbudhessantaraṇāya lokaḥ || 67||

तल्लिङ्गपूजा न कदाचिदीदृशैर्न रैस्सुरैर्वागणविप्रवर्यैः ।कर्तुं न शक्या विविधैरुपायैर्दानैस्तपोनाशनयादिभिश्शिवे ॥ ६८॥

talliṅgapūjā na kadācidīdṛśairna raissurairvāgaṇavipravaryaiḥ |kartuṃ na śakyā vividhairupāyairdānaistaponāśanayādibhiśśive || 68||

समर्चनं तत्कथये भवानि गूढं सदा प्राज्ञतमैकगम्यम् ।तदर्चनं पुण्यनरैकलभ्यमलभ्यमन्यैर्नृपशुत्वधर्मैः ॥ ६९॥

samarcanaṃ tatkathaye bhavāni gūḍhaṃ sadā prājñatamaikagamyam |tadarcanaṃ puṇyanaraikalabhyamalabhyamanyairnṛpaśutvadharmaiḥ || 69||

भूताधिकारणधराधरदारणेन सर्वज्ञरूपहरिणा किटिरूपकेण ।किञ्चिद्ज्ञजीववरहंसकभूतपुण्यपाथोजजातवदनैस्स्तुतमर्चितं च ॥ ७०॥

bhūtādhikāraṇadharādharadāraṇena sarvajñarūpahariṇā kiṭirūpakeṇa |kiñcidjñajīvavarahaṃsakabhūtapuṇyapāthojajātavadanaisstutamarcitaṃ ca || 70||

हृल्लिङ्गमात्मकमुमे मनसाभिपश्य पश्यंस्तदात्मकतया भवतीव चित्रम् ॥ ७१॥

hṛlliṅgamātmakamume manasābhipaśya paśyaṃstadātmakatayā bhavatīva citram || 71||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते माहेश्वराख्ये ईश्वरप्रोक्तं आत्मलिङ्गरहस्यम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । माहेश्वराख्यः प्रथमांशः । अध्यायः ५८ आत्मलिङ्गकथनम् । २०७१॥

|| iti śivarahasyāntargate māheśvarākhye īśvaraproktaṃ ātmaliṅgarahasyam |||| śrīśivarahasyam | māheśvarākhyaḥ prathamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 58 ātmaliṅgakathanam | 2071||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।माहेश्वराख्यः प्रथमांशः ।अध्यायः ५८ – आत्मलिन्गकथनम् ।२०-७१॥

– || śrīśivarahasyam |māheśvarākhyaḥ prathamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 58 – ātmalingakathanam | 20-71||