पञ्चविंशतिमूर्तिकथनम् Ishvaraproktam Panchavimshatimurtikathanam

(शिवरहस्यान्तर्गते ईश्वराख्ये)शिवगौरीसंवादेदेव्युवाच ।देव देव महादेव करुणाकर शङ्कर ।वेदान्तैर्निर्गुणो देवः कथितस्त्वं महेश्वर ॥ २॥

(śivarahasyāntargate īśvarākhye)śivagaurīsaṃvādedevyuvāca |deva deva mahādeva karuṇākara śaṅkara |vedāntairnirguṇo devaḥ kathitastvaṃ maheśvara || 2||

त्वल्लिङ्गं निर्गुणं साक्षात्पूजितं मुक्तिदायकम् ।अमूर्तस्यापि मूर्तत्वं कथं देव महेश्वर ॥ ३॥

tvalliṅgaṃ nirguṇaṃ sākṣātpūjitaṃ muktidāyakam |amūrtasyāpi mūrtatvaṃ kathaṃ deva maheśvara || 3||

स्कन्द उवाच ।इति देव्या तया पृष्टस्तुष्टो देव उवाच ताम् ।रहस्यं गोपनीयं ते नारव्येयं यस्य कस्यचित् ॥ ४॥

skanda uvāca |iti devyā tayā pṛṣṭastuṣṭo deva uvāca tām |rahasyaṃ gopanīyaṃ te nāravyeyaṃ yasya kasyacit || 4||

शिव उवाच ।शृणुष्व गिरिजे धन्यं मूर्तीनामुद्भवं मम ।अमूर्तस्यापि मे लोक हेतवे मूर्तयः कृताः ॥ ५॥

śiva uvāca |śṛṇuṣva girije dhanyaṃ mūrtīnāmudbhavaṃ mama |amūrtasyāpi me loka hetave mūrtayaḥ kṛtāḥ || 5||

लिङ्गं मे निर्गुणं साक्षात् परमानन्ददायकम् ।सद्योजातोद्भवाः पञ्च पञ्च तत्पुरुषोद्भवाः ॥ ६॥

liṅgaṃ me nirguṇaṃ sākṣāt paramānandadāyakam |sadyojātodbhavāḥ pañca pañca tatpuruṣodbhavāḥ || 6||

अघोरसम्भवाः पञ्च वामदेवभवाः शिवे ।ईशानसम्भवाः पञ्च तेषां नामानि मे शृणु ॥ ७॥

aghorasambhavāḥ pañca vāmadevabhavāḥ śive |īśānasambhavāḥ pañca teṣāṃ nāmāni me śṛṇu || 7||

महालिङ्गोद्भवं(ः) श्रीमान् दक्षिणामूर्तिमी(री)श्वरि ।एकपादं(दः)सुखासीनं(नः) विघ्नेशानुग्रहे रतम्(ः) ॥ ८॥

mahāliṅgodbhavaṃ(ḥ) śrīmān dakṣiṇāmūrtimī(rī)śvari |ekapādaṃ(daḥ)sukhāsīnaṃ(naḥ) vighneśānugrahe ratam(ḥ) || 8||

सदोभवा मूर्तयो मी(मूः) तत्पूरुषभवाः शृणु ।सोमास्कन्दो वृषारूढः पुरत्रयविदारणः ॥ ९॥

sadobhavā mūrtayo mī(mūḥ) tatpūruṣabhavāḥ śṛṇu |somāskando vṛṣārūḍhaḥ puratrayavidāraṇaḥ || 9||

चण्डेश्वरानुग्रहदकामघ्नः कालदारणः ।अघोरसम्भो देवि कालदारणतः प्रिये ॥ १०॥

caṇḍeśvarānugrahadakāmaghnaḥ kāladāraṇaḥ |aghorasambho devi kāladāraṇataḥ priye || 10||

गजसंहरणो वीरभद्रो भिक्षाटनेश्वरः ।किरातरूपी कङ्कालः कल्याणाकृतिसुन्दरः ॥ ११॥

gajasaṃharaṇo vīrabhadro bhikṣāṭaneśvaraḥ |kirātarūpī kaṅkālaḥ kalyāṇākṛtisundaraḥ || 11||

वामदेवभवाः पञ्च मूर्तयोऽमी(मूः) गिरीन्द्रजे ।विष्णुचक्रप्रदाता च देवः कान्तार्धविग्रहः ॥ १२॥

vāmadevabhavāḥ pañca mūrtayo'mī(mūḥ) girīndraje |viṣṇucakrapradātā ca devaḥ kāntārdhavigrahaḥ || 12||

गौरीसहायो वैकुण्ठनेत्रार्च्यश्चन्द्रशेखरः ।ईशानवक्त्रसम्भूता मूर्तयोऽमी(मूः) ममैव हि ॥ १३॥

gaurīsahāyo vaikuṇṭhanetrārcyaścandraśekharaḥ |īśānavaktrasambhūtā mūrtayo'mī(mūḥ) mamaiva hi || 13||

जलधरान्तको नाट्यकोविदः कालभैरवः ।शरभो विधिगोविन्दजनको नागभूषणः ॥ १४॥

jaladharāntako nāṭyakovidaḥ kālabhairavaḥ |śarabho vidhigovindajanako nāgabhūṣaṇaḥ || 14||

अन्धकारिर्विरूपाक्षो विरापो दिगम्बरः ।कैलासनाथः कल्पान्तरुद्रः कर्पूरसुन्दरः ॥ १५॥

andhakārirvirūpākṣo virāpo digambaraḥ |kailāsanāthaḥ kalpāntarudraḥ karpūrasundaraḥ || 15||

कालाग्निरुद्रः शूलासिधरो व्याघ्राजिनाम्बरः ।पञ्चवक्त्रो वृद्धविप्ररूपी च मुनिरूपधृक् ॥ १६॥

kālāgnirudraḥ śūlāsidharo vyāghrājināmbaraḥ |pañcavaktro vṛddhaviprarūpī ca munirūpadhṛk || 16||

षोडशाब्दाकृतिः साक्षादघोराग्निनिवारणः ।ज्वरार्तिशमनो विष्णुवल्लभो भक्तवत्सलः ॥ १७॥

ṣoḍaśābdākṛtiḥ sākṣādaghorāgninivāraṇaḥ |jvarārtiśamano viṣṇuvallabho bhaktavatsalaḥ || 17||

विधिमस्तकसंहर्ता पार्वतीप्रणयात्मकः ।गङ्गाधरश्चन्द्रधरो मृगहस्तश्चतुर्भुजः ॥ १८॥

vidhimastakasaṃhartā pārvatīpraṇayātmakaḥ |gaṅgādharaścandradharo mṛgahastaścaturbhujaḥ || 18||

भूतेश्वरः कोटिरुद्रमूर्तिःशक्तिलसत्करः ।पञ्चब्रह्मोद्भवाः सर्वे कामदाः शान्तविग्रहाः ॥ १९॥

bhūteśvaraḥ koṭirudramūrtiḥśaktilasatkaraḥ |pañcabrahmodbhavāḥ sarve kāmadāḥ śāntavigrahāḥ || 19||

एवं ध्यायन्ति ये मूर्तीः तेषां ज्ञानं भवेच्छिवे ।तेभ्यो विशिष्टा देवेशि तिस्रः स्युर्मूर्तयो मम ॥ २०॥

evaṃ dhyāyanti ye mūrtīḥ teṣāṃ jñānaṃ bhavecchive |tebhyo viśiṣṭā deveśi tisraḥ syurmūrtayo mama || 20||

ज्ञानदा दक्षिणामूर्तिः सच्चिद्रूपा निरामया ।मुनीनां ज्ञानदात्री च मूर्तिः सोपनिषच्छ्रुता ॥ २१॥

jñānadā dakṣiṇāmūrtiḥ saccidrūpā nirāmayā |munīnāṃ jñānadātrī ca mūrtiḥ sopaniṣacchrutā || 21||

कैवल्यश्रुतिबोध्या श्रीमूर्तिर्मम महेश्वरि ।उमासहाया त्र्यक्षा च नीलकण्ठा विमुक्तिदा ॥ २२॥

kaivalyaśrutibodhyā śrīmūrtirmama maheśvari |umāsahāyā tryakṣā ca nīlakaṇṭhā vimuktidā || 22||

श्रीरुद्रकथिता चेयं सभापतिरिति स्थिरा ।आसां(सु) मूर्तिषु चोत्कृष्टा कैवल्यश्रुतिदर्शिता ॥ २३॥

śrīrudrakathitā ceyaṃ sabhāpatiriti sthirā |āsāṃ(su) mūrtiṣu cotkṛṣṭā kaivalyaśrutidarśitā || 23||

मूर्तिः परतरा शम्भोरमूर्तस्याप्यसङ्गिनः ।कल्पयन्ति कथा जोषं स्वाधिकारानुरूपतः ॥ २४॥

mūrtiḥ paratarā śambhoramūrtasyāpyasaṅginaḥ |kalpayanti kathā joṣaṃ svādhikārānurūpataḥ || 24||

ध्यायेत ज्ञानमित्याघाः श्रुतयो ध्यानकर्मणि ।प्रवृत्तास्ता महादेवि ध्यानमीशे विमुक्तिदम् ॥ २५॥

dhyāyeta jñānamityāghāḥ śrutayo dhyānakarmaṇi |pravṛttāstā mahādevi dhyānamīśe vimuktidam || 25||

विष्णुब्रह्मेन्द्ररुद्राणां जननीया परा शिवा ।सैवोमा प्रोच्यते वेदैस्तया युक्तो महेश्वरः ॥ २६॥

viṣṇubrahmendrarudrāṇāṃ jananīyā parā śivā |saivomā procyate vedaistayā yukto maheśvaraḥ || 26||

असङ्गोऽपि परानन्दसच्चिद्धर्मसुखोऽद्वयः ।माया सा प्रकृतिर्ज्ञेया ऊस मायी परमेश्वरः ॥ २७॥

asaṅgo'pi parānandasacciddharmasukho'dvayaḥ |māyā sā prakṛtirjñeyā ūsa māyī parameśvaraḥ || 27||

तस्यावयवभूतं यज्जगदेतत्प्रकाशते ।नैव(नेह) नानास्ति भूतेभ्योऽप्यतिरिक्तं जगन्मुने ॥ २८॥

tasyāvayavabhūtaṃ yajjagadetatprakāśate |naiva(neha) nānāsti bhūtebhyo'pyatiriktaṃ jaganmune || 28||

तपसैव मनोज्ञेयं निष्क्रियं शान्तमव्ययम् ।अगन्धरसरूपादिस्पर्शं यत्तन्मनोऽतिगम् ॥ २९॥

tapasaiva manojñeyaṃ niṣkriyaṃ śāntamavyayam |agandharasarūpādisparśaṃ yattanmano'tigam || 29||

ध्यानध्येयादिरहितं निष्कलं तत्तुरीयकम् ।मनोधर्मोध्यानविधिस्तन्मनोऽतिममं मुने ॥ ३०॥

dhyānadhyeyādirahitaṃ niṣkalaṃ tatturīyakam |manodharmodhyānavidhistanmano'timamaṃ mune || 30||

तत्तस्मात्सकलं शम्भुं निष्कलं सम्प्रपूजयेत् ।हृदाकाशे भासमानं नीवारांशकणाकृति ॥ ३१॥

tattasmātsakalaṃ śambhuṃ niṣkalaṃ samprapūjayet |hṛdākāśe bhāsamānaṃ nīvārāṃśakaṇākṛti || 31||

ज्वलन्तमनिशं वह्निं तच्छिखायां महेश्वरम् ।आकाशे निर्मले शुद्धे भासमानं सुशीतलम् ॥ ३२॥

jvalantamaniśaṃ vahniṃ tacchikhāyāṃ maheśvaram |ākāśe nirmale śuddhe bhāsamānaṃ suśītalam || 32||

सोममण्डलमापूर्णमचलं दृष्टिगोचरम् ।ध्यात्वा मध्ये महादेवमुमया सहितं शिवम् ॥ ३३॥

somamaṇḍalamāpūrṇamacalaṃ dṛṣṭigocaram |dhyātvā madhye mahādevamumayā sahitaṃ śivam || 33||

शुद्धस्फटिकसङ्काशं चन्द्ररेखावतंसकम् ।त्रिलोचनं चतुर्बाहुं नीलग्रीवं परात्परम् ॥ ३४॥

śuddhasphaṭikasaṅkāśaṃ candrarekhāvataṃsakam |trilocanaṃ caturbāhuṃ nīlagrīvaṃ parātparam || 34||

ध्यायेन्नित्यं धारणाया घटिकापञ्चकं मुने ।आदित्यमण्डले वापि सोऽहमित्यपि सत्तम ॥ ३५॥

dhyāyennityaṃ dhāraṇāyā ghaṭikāpañcakaṃ mune |ādityamaṇḍale vāpi so'hamityapi sattama || 35||

हिरण्मयश्मश्रुकेशं हिरण्मयनखं शिवम् ।हिरण्यबाहुं वरदमम्बिकापतिमीश्वरम् ॥ ३६॥

hiraṇmayaśmaśrukeśaṃ hiraṇmayanakhaṃ śivam |hiraṇyabāhuṃ varadamambikāpatimīśvaram || 36||

ध्यायेन्नित्यं सदाभ्यस्य सोऽहमस्मीति भावयन् ।स्थानेष्वेतेषु विप्रेन्द्र ध्यायेत परमेश्वरम् ॥ ३७॥

dhyāyennityaṃ sadābhyasya so'hamasmīti bhāvayan |sthāneṣveteṣu viprendra dhyāyeta parameśvaram || 37||

श्रीपर्वतं शिरःस्थानं केदारं तु ललाटकम् ।वाराणसी भ्रुवेर्मध्ये विज्ञेया ध्यानकर्मणि ॥ ३८॥

śrīparvataṃ śiraḥsthānaṃ kedāraṃ tu lalāṭakam |vārāṇasī bhruvermadhye vijñeyā dhyānakarmaṇi || 38||

कुरुक्षेत्रं कण्ठमेतत्प्रयागं कुचमुच्यते ।चिदम्बरं तु हृन्मध्यमाधारः कमलालयः ॥ ३९॥

kurukṣetraṃ kaṇṭhametatprayāgaṃ kucamucyate |cidambaraṃ tu hṛnmadhyamādhāraḥ kamalālayaḥ || 39||

एषु स्थानवरेष्वीशं भावयेद्देहगेषु च ।हृदये नृत्यमानं मां निध्यायेत त्वया सह ॥ ४०॥

eṣu sthānavareṣvīśaṃ bhāvayeddehageṣu ca |hṛdaye nṛtyamānaṃ māṃ nidhyāyeta tvayā saha || 40||

आत्मतीर्थानिरतो भौतिकं तीर्थमुत्सृजेत् ।अत्यल्पोऽपि यथा वह्निः शुष्कमार्द्रं च नाशयेत् ॥ ४१॥

ātmatīrthānirato bhautikaṃ tīrthamutsṛjet |atyalpo'pi yathā vahniḥ śuṣkamārdraṃ ca nāśayet || 41||

ध्यानाभ्यासस्तथाल्पोऽपि महत्पापं व्यपोहति ॥ईश उवाच ।ध्यानमेतदगजे विमुक्तिदंचन्द्रचूडचरणस्य केवलम् ।यस्य तस्य हृदये वसतीशस्तस्य मुक्तिमहमेव दिशामि ॥ ४२॥

dhyānābhyāsastathālpo'pi mahatpāpaṃ vyapohati ||īśa uvāca |dhyānametadagaje vimuktidaṃcandracūḍacaraṇasya kevalam |yasya tasya hṛdaye vasatīśastasya muktimahameva diśāmi || 42||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते ईश्वरप्रोक्तं पञ्चविंशतिमूर्तिकथनं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । ईश्वराख्यः दशमांशः । अध्यायः ४७ पञ्चविंशतिमूर्तिकथनम् । २४२॥

|| iti śivarahasyāntargate īśvaraproktaṃ pañcaviṃśatimūrtikathanaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | īśvarākhyaḥ daśamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 47 pañcaviṃśatimūrtikathanam | 242||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।ईश्वराख्यः दशमांशः ।अध्यायः ४७ पञ्चविंशतिमूर्तिकथनम् ।२-४२॥

– || śrīśivarahasyam |īśvarākhyaḥ daśamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 47 pañcaviṃśatimūrtikathanam | 2-42||