सिद्धान्तविंशतिः Siddhantavimshatih

सीतारामौ जगद्धेतू दिव्यदेहौ गुणाकरौ ।गुरुदेवं तथा नत्त्वा कुर्वे सिद्धान्तविंशतिम् ॥चिदचिदीश्वरश्चेति तत्त्वत्रयं मतं बुधैः ।राम एवेश्वरो ब्रह्म देही चिदचितोर्मतः ॥ १॥

sītārāmau jagaddhetū divyadehau guṇākarau |gurudevaṃ tathā nattvā kurve siddhāntaviṃśatim ||cidacidīśvaraśceti tattvatrayaṃ mataṃ budhaiḥ |rāma eveśvaro brahma dehī cidacitormataḥ || 1||

चिताऽचिता विशिष्टं च तत्त्वं श्रीराम एव हि ।तच्छरीरात् ततश्चाथ भिन्नं तत्त्वं न विद्यते ॥ २॥

citā'citā viśiṣṭaṃ ca tattvaṃ śrīrāma eva hi |taccharīrāt tataścātha bhinnaṃ tattvaṃ na vidyate || 2||

हेयप्रतिभटो रामोऽनन्तदिव्यगुणाम्बुधिः ।सगुणः सविशेषोऽसौ नाविशिष्टो न निर्गुणः ॥ ३॥

heyapratibhaṭo rāmo'nantadivyaguṇāmbudhiḥ |saguṇaḥ saviśeṣo'sau nāviśiṣṭo na nirguṇaḥ || 3||

जीवो ज्ञानस्वरूपोऽपि धर्मज्ञानगुणाश्रयः ।ज्ञातैव वस्तुतो जीवो मिथ्या तज्ज्ञातृता न तत् ॥ ४॥

jīvo jñānasvarūpo'pi dharmajñānaguṇāśrayaḥ |jñātaiva vastuto jīvo mithyā tajjñātṛtā na tat || 4||

देहमाने त्वनित्यत्वं विभुत्वे गत्यसम्भवः ।अणुत्वमात्मनस्तस्माच्छास्त्रप्रमाणतोऽपि च ॥ ५॥

dehamāne tvanityatvaṃ vibhutve gatyasambhavaḥ |aṇutvamātmanastasmācchāstrapramāṇato'pi ca || 5||

बद्धमुक्तव्यवस्थातः सुखी दुःखीति भेदतः ।जीवा नाना क्वचिच्चैक्यमुक्तं प्रकारसाम्यतः ॥ ६॥

baddhamuktavyavasthātaḥ sukhī duḥkhīti bhedataḥ |jīvā nānā kvaciccaikyamuktaṃ prakārasāmyataḥ || 6||

चिदचिद्देहिरूपेण रामस्य परिणामिता ।तत एवाद्वितीयत्वं कूटस्थत्वं स्वरूपतः ॥ ७॥

cidaciddehirūpeṇa rāmasya pariṇāmitā |tata evādvitīyatvaṃ kūṭasthatvaṃ svarūpataḥ || 7||

परिणामो जगच्चैशश्चिदचिद्द्वारको मतः ।विकारश्च स्वभावे हि जीवात्मनो बुधैर्मतः ॥ ८॥

pariṇāmo jagaccaiśaścidaciddvārako mataḥ |vikāraśca svabhāve hi jīvātmano budhairmataḥ || 8||

प्रकृतेः स स्वरूपेऽपि ब्रह्मणस्तूभयोर्न सः ।ब्रह्मभिन्नं प्रधानं हि सत्वादित्रिगुणाश्रयः ॥ ९॥

prakṛteḥ sa svarūpe'pi brahmaṇastūbhayorna saḥ |brahmabhinnaṃ pradhānaṃ hi satvāditriguṇāśrayaḥ || 9||

ब्रह्मणः परिणामो हि जगत् सत्यं मृषा न तत् ।मन्यते न विवर्त्तोऽत्र श्रौतयौक्तिकबाधतः ॥ १०॥

brahmaṇaḥ pariṇāmo hi jagat satyaṃ mṛṣā na tat |manyate na vivartto'tra śrautayauktikabādhataḥ || 10||

प्रतीयते जगत् सत्यं सत्ख्यातिः सम्मता हि तत् ।प्रामाणिकी न चाविद्या ह्यनिर्वाच्यं जगन्न तत् ॥ ११॥

pratīyate jagat satyaṃ satkhyātiḥ sammatā hi tat |prāmāṇikī na cāvidyā hyanirvācyaṃ jaganna tat || 11||

प्रत्यक्षमनुमानं च शब्दरूपं तथैव च ।प्रमाकरणरूपं हि प्रमाणं त्रिविधं मतम् ॥ १२॥

pratyakṣamanumānaṃ ca śabdarūpaṃ tathaiva ca |pramākaraṇarūpaṃ hi pramāṇaṃ trividhaṃ matam || 12||

शुक्तिरौप्यस्थले सत्यं शुक्तिरौप्यं प्रतीयते ।पञ्चीकरणतः शुक्तौ स्वल्परौप्यांशसत्त्वत्तः ॥ १३॥

śuktiraupyasthale satyaṃ śuktiraupyaṃ pratīyate |pañcīkaraṇataḥ śuktau svalparaupyāṃśasattvattaḥ || 13||

स्वप्नदृष्टाः पदार्थाश्च सत्यभूता मृषा न हि ।कर्त्ता स्वप्नरथादीनामीश्वरः कथितः श्रुतौ ॥ १४॥

svapnadṛṣṭāḥ padārthāśca satyabhūtā mṛṣā na hi |karttā svapnarathādīnāmīśvaraḥ kathitaḥ śrutau || 14||

तत्त्वमस्यादिशास्त्रं च सत्यमेव मृषा न हि ।तात्त्विकं बोध्यते तेन प्रकार्यद्वैतमेव हि ॥ १५॥

tattvamasyādiśāstraṃ ca satyameva mṛṣā na hi |tāttvikaṃ bodhyate tena prakāryadvaitameva hi || 15||

वैराग्यं कर्मणो यस्मात् फलानित्यत्ववेदनात् ।उपार्ज्य कर्मविज्ञानं ब्रह्मज्ञानं तदर्जयेत् ॥ १६॥

vairāgyaṃ karmaṇo yasmāt phalānityatvavedanāt |upārjya karmavijñānaṃ brahmajñānaṃ tadarjayet || 16||

भवन्ति सुखदुःखानि जीवतश्चात्मनोऽत्र तत् ।जीवन्मुक्तिर्न सिद्धान्ते वैदिके स्वीकृता बुधैः ॥ १७॥

bhavanti sukhaduḥkhāni jīvataścātmano'tra tat |jīvanmuktirna siddhānte vaidike svīkṛtā budhaiḥ || 17||

प्रारब्धकर्मणो नाशे देहान्ते चार्चिरादिना ।साकेते ब्रह्मसाम्यं हि गतो मुक्तो नरः स्मृतः ॥ १८॥

prārabdhakarmaṇo nāśe dehānte cārcirādinā |sākete brahmasāmyaṃ hi gato mukto naraḥ smṛtaḥ || 18||

साम्यस्य भेदगर्भत्वान्मुक्तावप्युररीकृतः ।भेदो जीवात्मनश्चाथ ब्रह्मणो बुद्धिशालिभिः ॥ १९॥

sāmyasya bhedagarbhatvānmuktāvapyurarīkṛtaḥ |bhedo jīvātmanaścātha brahmaṇo buddhiśālibhiḥ || 19||

मुक्तौ च दुःखहेतुर्न सुखं तु सर्वतोऽधिकम् ।भक्त्या चाथ प्रपत्त्यैव नित्या मुक्तिर्न चान्यथा ॥ २०॥

muktau ca duḥkhaheturna sukhaṃ tu sarvato'dhikam |bhaktyā cātha prapattyaiva nityā muktirna cānyathā || 20||

श्रियानन्दार्यशिष्येण हर्यानन्देन निर्मिता ।सिद्धान्तविंशतिर्भूयात् सत्यसिद्धान्तबोधिनी ॥इति प्रतिपक्षिभयङ्कर जगद्गुरु श्रीहर्यानन्दाचार्यसिद्धशिरोमणि प्रणीता सिद्धान्तविंशतिः सम्पूर्णा ।

śriyānandāryaśiṣyeṇa haryānandena nirmitā |siddhāntaviṃśatirbhūyāt satyasiddhāntabodhinī ||iti pratipakṣibhayaṅkara jagadguru śrīharyānandācāryasiddhaśiromaṇi praṇītā siddhāntaviṃśatiḥ sampūrṇā |