रामस्तुतिः १० Shriramastuti by Adinarayana

आदिनारायण उवाच ।वन्दे त्वां रामचन्द्रं सकलगुणनिधिं निर्गुणं ब्रह्म पूर्णंसत्यारामं चिदेकं स्वविमलमहसा द्योतमानं समन्तात् ।यस्यांशा एव सर्वे वयमिह भुवने ब्रह्मविष्ण्वीशमुख्याःसृष्टिस्थित्यन्तलीलाविरचनचतुरा वर्तयन्तीह चक्रम् ॥ १॥

ādinārāyaṇa uvāca |vande tvāṃ rāmacandraṃ sakalaguṇanidhiṃ nirguṇaṃ brahma pūrṇaṃsatyārāmaṃ cidekaṃ svavimalamahasā dyotamānaṃ samantāt |yasyāṃśā eva sarve vayamiha bhuvane brahmaviṣṇvīśamukhyāḥsṛṣṭisthityantalīlāviracanacaturā vartayantīha cakram || 1||

योऽहं विष्णुः स राम त्वयि परमतमे सच्चिदानन्दसिन्धौवर्तेयं विन्दुमात्रं विधिरपि च भवो भास्करो वासवश्च ।एतावानेव विष्वग् विलसति महिमा तावकः कोऽपि नित्यंनाभूत्तेन स्मयस्ते विहरसि पशुवत् भूय आभीरदारैः ॥ २॥

yo'haṃ viṣṇuḥ sa rāma tvayi paramatame saccidānandasindhauvarteyaṃ vindumātraṃ vidhirapi ca bhavo bhāskaro vāsavaśca |etāvāneva viṣvag vilasati mahimā tāvakaḥ ko'pi nityaṃnābhūttena smayaste viharasi paśuvat bhūya ābhīradāraiḥ || 2||

एतत्ते रूपमस्मन्नयनविषयतां सच्चिदानन्दमात्रंयातं यातं स्वभाग्यैर्निगमशतशिरो वेदितं नैव किञ्चित् ।को जानीते यदेतद्विहरति सरयूतीरभूमीनिकुञ्जेमुग्धैराभीरदारैः पशुगणविभवैर्दुर्लभं वै मुनीनाम् ॥ ३॥

etatte rūpamasmannayanaviṣayatāṃ saccidānandamātraṃyātaṃ yātaṃ svabhāgyairnigamaśataśiro veditaṃ naiva kiñcit |ko jānīte yadetadviharati sarayūtīrabhūmīnikuñjemugdhairābhīradāraiḥ paśugaṇavibhavairdurlabhaṃ vai munīnām || 3||

लोकालङ्कारसीमानिगमनिगदितो राघवः कौशलेयःकल्याणैकान्तलोकोत्तरविमलगुणः कामकेलीनिधानम् ।साक्षाच्चिल्लोकनाथो रसमयविलसद्दिव्यलीलाविलासःप्रेयान् प्राणाधिकस्त्वं मम किमपि परं राम सर्वस्वमेव ॥ ४॥

lokālaṅkārasīmānigamanigadito rāghavaḥ kauśaleyaḥkalyāṇaikāntalokottaravimalaguṇaḥ kāmakelīnidhānam |sākṣāccillokanātho rasamayavilasaddivyalīlāvilāsaḥpreyān prāṇādhikastvaṃ mama kimapi paraṃ rāma sarvasvameva || 4||

यथैव तेजसां लोके सर्वेषां प्राणदो रविः ।तथा चैतन्यमात्रस्य भवानेकधनं प्रभो ॥ ५॥

yathaiva tejasāṃ loke sarveṣāṃ prāṇado raviḥ |tathā caitanyamātrasya bhavānekadhanaṃ prabho || 5||

शब्दात्मकं ब्रह्म तवैव घोषः श्वासोच्छ्वासो नित्य आकाशरूपः ।तेन ब्रह्मा विसृजत्यादिसर्गे लब्ध्वा पूर्णां संविदं सृज्य वर्गे ॥ ६॥

śabdātmakaṃ brahma tavaiva ghoṣaḥ śvāsocchvāso nitya ākāśarūpaḥ |tena brahmā visṛjatyādisarge labdhvā pūrṇāṃ saṃvidaṃ sṛjya varge || 6||

इदं च ते रूपमखण्डसौभगं नेत्रोत्सवानन्दकरं जनानाम् ।सद्यो निजेच्छाप्रकटं सत्कृपाढ्यं लोकातीतं कालमायाद्यतीतम् ॥ ७॥

idaṃ ca te rūpamakhaṇḍasaubhagaṃ netrotsavānandakaraṃ janānām |sadyo nijecchāprakaṭaṃ satkṛpāḍhyaṃ lokātītaṃ kālamāyādyatītam || 7||

नादिर्न मध्यं तव नावसानमस्माकमाद्यन्तमथापि मध्यम् ।त्वमेव भूमन् पुरुषोत्तमेश न वाङ्मनोगोचरतां प्रयासि ॥ ८॥

nādirna madhyaṃ tava nāvasānamasmākamādyantamathāpi madhyam |tvameva bhūman puruṣottameśa na vāṅmanogocaratāṃ prayāsi || 8||

त्वं वै विधिर्विष्णुरथापि रुद्रस्त्व कालपालो निधयस्त्वमेव ।त्वं वै दिगीशो विदिगीशस्त्वमेवमारोपमात्रं वितथोऽस्मासु शब्दः ॥ ९॥

tvaṃ vai vidhirviṣṇurathāpi rudrastva kālapālo nidhayastvameva |tvaṃ vai digīśo vidigīśastvamevamāropamātraṃ vitatho'smāsu śabdaḥ || 9||

यद्वाच्यवाचकमयं जगदेतदीशपादस्तवैष सकलो भुवनानि विश्वाऊर्ध्वं त्रिपात् पुनरुदैदमृतं तवैवरूपं परं परमहंस गुहायनस्थम् ॥ १०॥

yadvācyavācakamayaṃ jagadetadīśapādastavaiṣa sakalo bhuvanāni viśvāūrdhvaṃ tripāt punarudaidamṛtaṃ tavaivarūpaṃ paraṃ paramahaṃsa guhāyanastham || 10||

नमस्ते राम रमणीसहस्रसुविलासिने ।नीलवैदूर्यवर्णाय सच्चिदानन्दवर्चसे ॥ ११॥

namaste rāma ramaṇīsahasrasuvilāsine |nīlavaidūryavarṇāya saccidānandavarcase || 11||

नमस्ते सहजालक्ष्मीपरमानन्दमन्दिर ।अशोकवनकुञ्जान्तः शय्यामन्दिरकेलिने ॥ १२॥

namaste sahajālakṣmīparamānandamandira |aśokavanakuñjāntaḥ śayyāmandirakeline || 12||

नमस्ते रामचन्द्राय चिच्चकोरीसुखात्मने ।निःश्रेयसामृतौघाय ब्रह्मणे परमात्मने ॥ १३॥

namaste rāmacandrāya ciccakorīsukhātmane |niḥśreyasāmṛtaughāya brahmaṇe paramātmane || 13||

किमर्थमीशेन यत्नो विधेयः स्मृतो न तत्रैव सुकोशलायाम् ।अनुग्रहो वा मयि कश्चित् स्वकीये विनिर्मितो नाथ यदागतं मुदा ॥ १४॥

kimarthamīśena yatno vidheyaḥ smṛto na tatraiva sukośalāyām |anugraho vā mayi kaścit svakīye vinirmito nātha yadāgataṃ mudā || 14||

पुनर्नमोऽस्मै मुहुरेव नाथ तवामुष्मै सच्चिदानन्दधाम्ने ।सीताविनोदैकनिकेतनाय श्रीविग्रहायामृतवर्षणाय ॥ १५॥

punarnamo'smai muhureva nātha tavāmuṣmai saccidānandadhāmne |sītāvinodaikaniketanāya śrīvigrahāyāmṛtavarṣaṇāya || 15||

श्रीराम उवाच ।तातेनोपासिता यज्ञा अग्नयश्च त्रयीमयाः ।अविच्छेदेन यजनं देवानां प्रत्यपद्यत ॥ १६॥

śrīrāma uvāca |tātenopāsitā yajñā agnayaśca trayīmayāḥ |avicchedena yajanaṃ devānāṃ pratyapadyata || 16||

तस्याग्नित्रितयं विष्णो कुण्डेभ्योऽपगता इति ।भ्रान्त्वा त्रिभुवनं सर्वमत्रान्वेषितुमायवम् ॥ १७॥

tasyāgnitritayaṃ viṣṇo kuṇḍebhyo'pagatā iti |bhrāntvā tribhuvanaṃ sarvamatrānveṣitumāyavam || 17||

अत्र दृष्टाः सभायां ते अग्नयः पितृसेविताः ।नेष्यामः प्रणिपत्यैतान् पितुर्मोदाय कोशले ॥ १८॥

atra dṛṣṭāḥ sabhāyāṃ te agnayaḥ pitṛsevitāḥ |neṣyāmaḥ praṇipatyaitān piturmodāya kośale || 18||

नारायण उवाच ।एतेऽग्नयस्त्रयो नाथ त्वत्पित्रा समुपासिताः ।मया हृताः परीक्षार्थं पूर्णस्य ब्रह्मणस्तव ॥ १९॥

nārāyaṇa uvāca |ete'gnayastrayo nātha tvatpitrā samupāsitāḥ |mayā hṛtāḥ parīkṣārthaṃ pūrṇasya brahmaṇastava || 19||

नीयतां सम्प्रति गृहे राम श्रीकोशलापुरे ।अग्नयोऽमी त्रयीरूपाः पितुस्तेऽभीष्टदायकाः ॥ २०॥

nīyatāṃ samprati gṛhe rāma śrīkośalāpure |agnayo'mī trayīrūpāḥ pituste'bhīṣṭadāyakāḥ || 20||

जानाति कस्ते माहात्म्यं वेदानामपि दुर्गमम् ।तवैव कृपया नाथ विज्ञेयं शुभजन्मभिः ॥ २१॥

jānāti kaste māhātmyaṃ vedānāmapi durgamam |tavaiva kṛpayā nātha vijñeyaṃ śubhajanmabhiḥ || 21||

[ भगवान् पुरुषः पूर्णो राम एव न संशयः ।बहूनां रञ्जनकरः कान्तानां भूरि शक्तिमान् ॥गोपाङ्गनास्तव विभो ललनाः समग्रादिक्पालकाश्च भवते समदुः स्वकन्या ।अन्याञ्च नागनरकिन्नर देववध्वस्त्वय्येव नेत्रसुखदे हि रता बभूवुः ॥तस्मादेताः किङ्करीस्त्वं महिष्योगान्धर्वेण प्रीतियुक्ता गृहाण ।यस्मादेकस्त्वं स रामस्त्रिलोक्याःस्वेच्छामात्रात् पूर्णचित्ताभिलाषः ॥इत्याधिकः पाठः रीवाँएवं प्रसादितो रामः पुरुषेणादिविष्णुना ।नमन्तं तं विसृज्याग्नीन् पुरस्कृत्य त्रयीमयान् ॥ २२॥

[ bhagavān puruṣaḥ pūrṇo rāma eva na saṃśayaḥ |bahūnāṃ rañjanakaraḥ kāntānāṃ bhūri śaktimān ||gopāṅganāstava vibho lalanāḥ samagrādikpālakāśca bhavate samaduḥ svakanyā |anyāñca nāganarakinnara devavadhvastvayyeva netrasukhade hi ratā babhūvuḥ ||tasmādetāḥ kiṅkarīstvaṃ mahiṣyogāndharveṇa prītiyuktā gṛhāṇa |yasmādekastvaṃ sa rāmastrilokyāḥsvecchāmātrāt pūrṇacittābhilāṣaḥ ||ityādhikaḥ pāṭhaḥ rīvām̐evaṃ prasādito rāmaḥ puruṣeṇādiviṣṇunā |namantaṃ taṃ visṛjyāgnīn puraskṛtya trayīmayān || 22||

रथोपस्थमुपाविश्य मुहुर्मुक्तात्मभिः स्तुतः ।वैमानिकगणैर्भूयः स्तूयमानः पदे पदे ॥ २३॥

rathopasthamupāviśya muhurmuktātmabhiḥ stutaḥ |vaimānikagaṇairbhūyaḥ stūyamānaḥ pade pade || 23||

अक्षरस्यान्तमत्येत्य निस्तीर्य विरजां पुनः ।कृत्वा च तमसः पारं चक्रज्योतिर्विभेदिनः ॥ २४॥

akṣarasyāntamatyetya nistīrya virajāṃ punaḥ |kṛtvā ca tamasaḥ pāraṃ cakrajyotirvibhedinaḥ || 24||

लोकालोकमतिक्रम्य रथवेगेन तत्क्षणात् ।आजगाम जवाद् रामः साकेतनगरीं प्रति ॥ २५॥

lokālokamatikramya rathavegena tatkṣaṇāt |ājagāma javād rāmaḥ sāketanagarīṃ prati || 25||

अग्नित्रयं पुरोधाय सानुजो रथरंहसा ।अयोध्यानयनानन्दवर्द्धनः पुनरागतः ॥ २६॥

agnitrayaṃ purodhāya sānujo ratharaṃhasā |ayodhyānayanānandavarddhanaḥ punarāgataḥ || 26||

आगते रथशार्दूले अग्नीनादाय भूपतिः ।अतिप्रीतमना भूत्वा रामं भूयोऽभ्यनन्दयत् ॥ २७॥

āgate rathaśārdūle agnīnādāya bhūpatiḥ |atiprītamanā bhūtvā rāmaṃ bhūyo'bhyanandayat || 27||

अग्नीन् कुण्डेषु संस्थाप्य विधिवत् पुनराहितान् ।सायं प्रातरुपासीनः पूर्णार्थो नृपतेरभूत् ॥ २८॥

agnīn kuṇḍeṣu saṃsthāpya vidhivat punarāhitān |sāyaṃ prātarupāsīnaḥ pūrṇārtho nṛpaterabhūt || 28||

इत्थं स्थितो यौवराज्ये नन्दयन् भुवनत्रयम् ।कोशलाधिपतेश्चित्तं विशेषेण ननन्द सः ॥ २९॥

itthaṃ sthito yauvarājye nandayan bhuvanatrayam |kośalādhipateścittaṃ viśeṣeṇa nananda saḥ || 29||

यौवराज्ये स्थिते रामे सहस्त्रं शरदो ययुः ।श्रीमज्जनकजापूर्णतारुण्यमदपोषिकाः ॥ ३०॥

yauvarājye sthite rāme sahastraṃ śarado yayuḥ |śrīmajjanakajāpūrṇatāruṇyamadapoṣikāḥ || 30||

प्रजानेत्रोत्सवो भूयान् प्रबभूव दिने दिने ।श्रीरामचन्द्रपूर्णेन्दुदर्शनामृतवर्षणात् ॥ ३१॥

prajānetrotsavo bhūyān prababhūva dine dine |śrīrāmacandrapūrṇendudarśanāmṛtavarṣaṇāt || 31||

इति श्रीमदादिरामायणे ब्रह्मभुशुण्डसंवादे आदिनारायणकृतरामस्तुतौवैकुण्ठाग्न्यानयनं नाम एकनवतितमोऽध्यायः ॥ ९१॥

iti śrīmadādirāmāyaṇe brahmabhuśuṇḍasaṃvāde ādinārāyaṇakṛtarāmastutauvaikuṇṭhāgnyānayanaṃ nāma ekanavatitamo'dhyāyaḥ || 91||

भुशुण्डिरामायणम् । पूर्वखण्ड । अध्याय ९१/१३१॥भुशुण्डिरामायणम् । पूर्वखण्ड । अध्याय ९१/१-३१॥

bhuśuṇḍirāmāyaṇam | pūrvakhaṇḍa | adhyāya 91/131||bhuśuṇḍirāmāyaṇam | pūrvakhaṇḍa | adhyāya 91/1-31||