रामतापिन्युपनिषत् Shriramatapini Upanishad

श्रीरामतापनीयार्थं भक्तध्येयकलेवरम् ।विकलेवरकैवल्यं श्रीरामब्रह्म मे गतिः ॥ॐ भद्रं कर्णेभिः श्रुणुयाम देवा भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः ।स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवा+सस्तनूभिर्व्यशेम देवहितं यदायुः ॥स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः ।स्वस्ति नस्तार्क्ष्यो अरिष्टनेमिः स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु ॥ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

śrīrāmatāpanīyārthaṃ bhaktadhyeyakalevaram |vikalevarakaivalyaṃ śrīrāmabrahma me gatiḥ ||oṃ bhadraṃ karṇebhiḥ śruṇuyāma devā bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ |sthirairaṅgaistuṣṭuvā+sastanūbhirvyaśema devahitaṃ yadāyuḥ ||svasti na indro vṛddhaśravāḥ svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ |svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ svasti no bṛhaspatirdadhātu ||oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||

ॐ चिन्मयेऽस्मिन्महाविष्णौ जाते दशरथे हरौ ।रघोः कुलेऽखिलं राति राजते यो महीस्थितः ॥ १॥

oṃ cinmaye'sminmahāviṣṇau jāte daśarathe harau |raghoḥ kule'khilaṃ rāti rājate yo mahīsthitaḥ || 1||

स राम इति लोकेषु विद्वद्भिः प्रकटीकृतः ।राक्षसा येन मरणं यान्ति स्वोद्रेकतोऽथवा ॥ २॥

sa rāma iti lokeṣu vidvadbhiḥ prakaṭīkṛtaḥ |rākṣasā yena maraṇaṃ yānti svodrekato'thavā || 2||

रामनाम भुवि ख्यातमभिरामेण वा पुनः ।राक्षसान्मर्त्यरूपेण राहुर्मनसिजं यथा ॥ ३॥

rāmanāma bhuvi khyātamabhirāmeṇa vā punaḥ |rākṣasānmartyarūpeṇa rāhurmanasijaṃ yathā || 3||

प्रभाहीनांस्तथा कृत्वा राज्यार्हाणां महीभृताम् ।धर्ममार्गं चरित्रेण ज्ञानमार्गं च नामतः ॥ ४॥

prabhāhīnāṃstathā kṛtvā rājyārhāṇāṃ mahībhṛtām |dharmamārgaṃ caritreṇa jñānamārgaṃ ca nāmataḥ || 4||

तथा ध्यानेन वैराग्यमैश्वर्यं स्वस्य पूजनात् ।तथा रात्यस्य रामाख्या भुवि स्यादथ तत्त्वतः ॥ ५॥

tathā dhyānena vairāgyamaiśvaryaṃ svasya pūjanāt |tathā rātyasya rāmākhyā bhuvi syādatha tattvataḥ || 5||

रमन्ते योगिनोऽनन्ते नित्यानन्दे चिदात्मनि ।इति रामपदेनासौ परं ब्रह्माभिधीयते ॥ ६॥

ramante yogino'nante nityānande cidātmani |iti rāmapadenāsau paraṃ brahmābhidhīyate || 6||

चिन्मयस्याद्वितीयस्य निष्कलस्याशरीरिणः ।उपासकानां कार्यार्थं ब्रह्मणो रूपकल्पना ॥ ७॥

cinmayasyādvitīyasya niṣkalasyāśarīriṇaḥ |upāsakānāṃ kāryārthaṃ brahmaṇo rūpakalpanā || 7||

रूपस्थानां देवतानां पुंस्त्र्यङ्गास्त्रादिकल्पना ।द्वित्तत्वारिषडष्टानां दश द्वादश षोडश ॥ ८॥

rūpasthānāṃ devatānāṃ puṃstryaṅgāstrādikalpanā |dvittatvāriṣaḍaṣṭānāṃ daśa dvādaśa ṣoḍaśa || 8||

अष्टादशामी कथिता हस्ताः शङ्खादिभिर्युताः ।सहस्रान्तास्तथा तासां वर्णवाहनकल्पना ॥ ९॥

aṣṭādaśāmī kathitā hastāḥ śaṅkhādibhiryutāḥ |sahasrāntāstathā tāsāṃ varṇavāhanakalpanā || 9||

शक्तिसेनाकल्पना च ब्रह्मण्येवं हि पञ्चधा ।कल्पितस्य शरीरस्य तस्य सेनादिकल्पना ॥ १०॥

śaktisenākalpanā ca brahmaṇyevaṃ hi pañcadhā |kalpitasya śarīrasya tasya senādikalpanā || 10||

ब्रह्मादीनां वाचकोऽयं मन्त्रोऽन्वर्थादिसंज्ञकः ।जप्तव्यो मन्त्रिणा नैवं विना देवः प्रसीदति ॥ ११॥

brahmādīnāṃ vācako'yaṃ mantro'nvarthādisaṃjñakaḥ |japtavyo mantriṇā naivaṃ vinā devaḥ prasīdati || 11||

क्रियाकर्मेज्यकर्तॄणामर्थं मन्त्रो वदत्यथ ।मननान्त्राणनान्मन्त्रः सर्ववाच्यस्य वाचकः ॥ १२॥

kriyākarmejyakartṝṇāmarthaṃ mantro vadatyatha |mananāntrāṇanānmantraḥ sarvavācyasya vācakaḥ || 12||

सोऽभयस्यास्य देवस्य विग्रहो यन्त्रकल्पना ।विना यन्त्रेण चेत्पूजा देवता न प्रसीदति ॥ १३॥

so'bhayasyāsya devasya vigraho yantrakalpanā |vinā yantreṇa cetpūjā devatā na prasīdati || 13||

इति रामपूर्वतापिन्युपनिषदि प्रथमोपनिषत् ॥ १॥

iti rāmapūrvatāpinyupaniṣadi prathamopaniṣat || 1||

स्वर्भूर्ज्योतिर्मयोऽनन्तरूपी स्वेनैव भासते ।जीवत्वेन समो यस्य सृष्टिस्थितिलयस्य च ॥ १॥

svarbhūrjyotirmayo'nantarūpī svenaiva bhāsate |jīvatvena samo yasya sṛṣṭisthitilayasya ca || 1||

कारणत्वेन चिच्छक्त्या रजःसत्त्वतमोगुणैः ।यथैव वटबीजस्थः प्राकृतश्च महान्द्रुमः ॥ २॥

kāraṇatvena cicchaktyā rajaḥsattvatamoguṇaiḥ |yathaiva vaṭabījasthaḥ prākṛtaśca mahāndrumaḥ || 2||

तथैव रामबीजस्थं जगदेतच्चराचरम् ।रेफारूढा मूर्तयः स्युः शक्तयस्तिस्र एव चेति ॥ ३॥

tathaiva rāmabījasthaṃ jagadetaccarācaram |rephārūḍhā mūrtayaḥ syuḥ śaktayastisra eva ceti || 3||

इति रामतापिन्युओअनिषदि द्वितीयोपनिषत् ॥ २॥

iti rāmatāpinyuoaniṣadi dvitīyopaniṣat || 2||

सीतारामौ तन्मयावत्र पूज्यौजातान्याभ्यां भुवनानि द्विसप्त ।स्थितानि च प्रहितान्येव तेषुततो रामो मानवो माययाधात् ॥ १॥

sītārāmau tanmayāvatra pūjyaujātānyābhyāṃ bhuvanāni dvisapta |sthitāni ca prahitānyeva teṣutato rāmo mānavo māyayādhāt || 1||

जगत्प्राणायात्मनेऽस्मै नमः स्यान्नमस्त्वैक्यं प्रवदेत्प्राग्गुणेनेति ॥ २॥

jagatprāṇāyātmane'smai namaḥ syānnamastvaikyaṃ pravadetprāgguṇeneti || 2||

इति रामतापिन्युपनिषदि तृतीयोपनिषत् ॥ ३॥

iti rāmatāpinyupaniṣadi tṛtīyopaniṣat || 3||

जीववाची नमो नाम चात्मारामेति गीयते ।तदात्मिका या चतुर्थी तथा मायेति गीयते ॥ १॥

jīvavācī namo nāma cātmārāmeti gīyate |tadātmikā yā caturthī tathā māyeti gīyate || 1||

मन्त्रोयं वाचको रामो रामो वाच्यः स्याद्योगएतयोः ।फलतश्चैव सर्वेषां साधकानां न संशयः ॥ २॥

mantroyaṃ vācako rāmo rāmo vācyaḥ syādyogaetayoḥ |phalataścaiva sarveṣāṃ sādhakānāṃ na saṃśayaḥ || 2||

यथा नामी वाचकेन नाम्ना योऽभिमुखो भवेत् ।तथा बीजात्मको मन्त्रो मन्त्रिणोऽभिमुखो भवेत् ॥ ३॥

yathā nāmī vācakena nāmnā yo'bhimukho bhavet |tathā bījātmako mantro mantriṇo'bhimukho bhavet || 3||

बीजशक्तिं न्यसेद्दक्षवामयोः स्तनयोरपि ।कीलो मध्ये विना भाव्यः स्ववाञ्छाविनियोगवान् ॥ ४॥

bījaśaktiṃ nyaseddakṣavāmayoḥ stanayorapi |kīlo madhye vinā bhāvyaḥ svavāñchāviniyogavān || 4||

सर्वेषामेव मन्त्राणामेष साधारणः क्रमः ।अत्र रामोऽनन्तरूपस्तेजसा वह्निना समः ॥ ५॥

sarveṣāmeva mantrāṇāmeṣa sādhāraṇaḥ kramaḥ |atra rāmo'nantarūpastejasā vahninā samaḥ || 5||

सत्त्वनुष्णगुविश्वश्चेदग्नीषोमात्मकं जगत् ।उत्पन्नः सीतया भाति चन्द्रश्चन्द्रिकया यथा ॥ ६॥

sattvanuṣṇaguviśvaścedagnīṣomātmakaṃ jagat |utpannaḥ sītayā bhāti candraścandrikayā yathā || 6||

प्रकृत्या सहितः श्यामः पीतवासा जटाधरः ।द्विभुजः कुण्डली रत्नमाली धीरो धनुर्धरः ॥ ७॥

prakṛtyā sahitaḥ śyāmaḥ pītavāsā jaṭādharaḥ |dvibhujaḥ kuṇḍalī ratnamālī dhīro dhanurdharaḥ || 7||

प्रसन्नवदनो जेता घृष्ट्यष्टकविभूषितः ।प्रकृत्या परमेश्वर्या जगद्योन्याङ्किताङ्कभृत् ॥ ८॥

prasannavadano jetā ghṛṣṭyaṣṭakavibhūṣitaḥ |prakṛtyā parameśvaryā jagadyonyāṅkitāṅkabhṛt || 8||

हेमाभया द्विभुजया सर्वालङ्कृतया चिता ।श्लिष्टः कमलधारिण्या पुष्टः कोसलजात्मजः ॥ ९॥

hemābhayā dvibhujayā sarvālaṅkṛtayā citā |śliṣṭaḥ kamaladhāriṇyā puṣṭaḥ kosalajātmajaḥ || 9||

दक्षिणे लक्ष्मणेनाथ सधनुष्पाणिना पुनः ।हेमाभेनानुजेनैव तथा कोणत्रयं भवेत् ॥ १०॥

dakṣiṇe lakṣmaṇenātha sadhanuṣpāṇinā punaḥ |hemābhenānujenaiva tathā koṇatrayaṃ bhavet || 10||

तथैव तस्य मन्त्रस्य यस्याणुश्च स्वङेन्तया ।एवं त्रिकोणरूपं स्यात्तं देवा ये समाययुः ॥ ११॥

tathaiva tasya mantrasya yasyāṇuśca svaṅentayā |evaṃ trikoṇarūpaṃ syāttaṃ devā ye samāyayuḥ || 11||

स्तुतिं चक्रुश्च जगतः पतिं कल्पतरौ स्थितम् ।कामरूपाय रामाय नमो मायामयाय च ॥ १२॥

stutiṃ cakruśca jagataḥ patiṃ kalpatarau sthitam |kāmarūpāya rāmāya namo māyāmayāya ca || 12||

नमो वेदादिरूपाय ओङ्काराय नमो नमः ।रमाधराय रामाय श्रीरामायात्ममूर्तये ॥ १३॥

namo vedādirūpāya oṅkārāya namo namaḥ |ramādharāya rāmāya śrīrāmāyātmamūrtaye || 13||

जानकीदेहभूषाय रक्षोघ्नाय शुभाङ्गिने ।भद्राय रघुवीराय दशास्यान्तकरूपिणे ॥ १४॥

jānakīdehabhūṣāya rakṣoghnāya śubhāṅgine |bhadrāya raghuvīrāya daśāsyāntakarūpiṇe || 14||

रामभद्र महेश्वास रघुवीर नृपोत्तम ।भो दशास्यान्तकास्माकं रक्षां देहि श्रियं च ते ॥ १५॥

rāmabhadra maheśvāsa raghuvīra nṛpottama |bho daśāsyāntakāsmākaṃ rakṣāṃ dehi śriyaṃ ca te || 15||

त्वमैश्वर्यं दापयाथ सम्प्रत्याश्वरिमारणम् ।कुर्विति स्तुत्य देवाद्यास्तेन सार्धं सुखं स्थिताः ॥ १६॥

tvamaiśvaryaṃ dāpayātha sampratyāśvarimāraṇam |kurviti stutya devādyāstena sārdhaṃ sukhaṃ sthitāḥ || 16||

स्तुवन्त्येवं हि ऋषयस्तदा रावण आसुरः ।रामपत्नीं वनस्थां यः स्वनिवृत्त्यर्थमाददे ॥ १७॥

stuvantyevaṃ hi ṛṣayastadā rāvaṇa āsuraḥ |rāmapatnīṃ vanasthāṃ yaḥ svanivṛttyarthamādade || 17||

स रावण इति ख्यातो यद्वा रावाच्च रावणः ।तद्व्याजेनेक्षितुं सीतां रामो लक्ष्मण एव च ॥ १८॥

sa rāvaṇa iti khyāto yadvā rāvācca rāvaṇaḥ |tadvyājenekṣituṃ sītāṃ rāmo lakṣmaṇa eva ca || 18||

विचेरतुस्तदा भूमौ देवीं संदृश्य चासुरम् ।हत्वा कबन्धं शबरीं गत्वा तस्याज्ञया तया ॥ १९॥

viceratustadā bhūmau devīṃ saṃdṛśya cāsuram |hatvā kabandhaṃ śabarīṃ gatvā tasyājñayā tayā || 19||

पूजितो वायुपुत्रेण भक्तेन च कपीश्वरम् ।आहूय शंसतां सर्वमाद्यन्तं रामलक्ष्मणौ ॥ २०॥

pūjito vāyuputreṇa bhaktena ca kapīśvaram |āhūya śaṃsatāṃ sarvamādyantaṃ rāmalakṣmaṇau || 20||

स तु रामे शङ्कितः सन्प्रत्ययार्थं च दुन्दुभेः ।विग्रहं दर्शयामास यो रामस्तमचिक्षिपत् ॥ २१॥

sa tu rāme śaṅkitaḥ sanpratyayārthaṃ ca dundubheḥ |vigrahaṃ darśayāmāsa yo rāmastamacikṣipat || 21||

सप्त सालान्विभिद्याशु मोदते राघवस्तदा ।तेन हृष्टः कपीन्द्रोऽसौ स रामस्तस्य पत्तनम् ॥ २२॥

sapta sālānvibhidyāśu modate rāghavastadā |tena hṛṣṭaḥ kapīndro'sau sa rāmastasya pattanam || 22||

जगामागर्जदनुजो वालिनो वेगतो गृहात् ।तदा वाली निर्जगाम तं वालिनमथाहवे ॥ २३॥

jagāmāgarjadanujo vālino vegato gṛhāt |tadā vālī nirjagāma taṃ vālinamathāhave || 23||

निहत्य राघवो राज्ये सुग्रीवं स्थापयत्ततः ।हरीनाहूय सुग्रीवस्त्वाह चाशाविदोऽधुना ॥ २४॥

nihatya rāghavo rājye sugrīvaṃ sthāpayattataḥ |harīnāhūya sugrīvastvāha cāśāvido'dhunā || 24||

आदाय मैथिलीमद्य ददताश्वाशु गच्छत ।ततस्ततार हनुमानब्धिं लङ्कां समाययौ ॥ २५॥

ādāya maithilīmadya dadatāśvāśu gacchata |tatastatāra hanumānabdhiṃ laṅkāṃ samāyayau || 25||

सीतां दृष्ट्वाऽसुरान्हत्वा पुरं दग्ध्वा तथा स्वयम् ।आगत्य रामेण सह न्यवेदयत तत्त्वतः ॥ २६॥

sītāṃ dṛṣṭvā'surānhatvā puraṃ dagdhvā tathā svayam |āgatya rāmeṇa saha nyavedayata tattvataḥ || 26||

तदा रामः क्रोधरूपी तानाहूयाथ वानरान् ।तैः सार्धमादायास्त्राणि पुरीं लङ्कां समाययौ ॥ २७॥

tadā rāmaḥ krodharūpī tānāhūyātha vānarān |taiḥ sārdhamādāyāstrāṇi purīṃ laṅkāṃ samāyayau || 27||

तां दृष्ट्वा उदधीशेन सार्धं युद्धमकारयत् ।घटश्रोत्रसहस्राक्षजिद्भ्यां युक्तं तमाहवे॥ २८॥

tāṃ dṛṣṭvā udadhīśena sārdhaṃ yuddhamakārayat |ghaṭaśrotrasahasrākṣajidbhyāṃ yuktaṃ tamāhave|| 28||