मानव-समीक्षा Shri Alakharamacharyakrita Manavasamiksha

सीतारामौ दयामूर्ती मारुतिं च महामतिम् ।नमाम्याचार्यवर्यांश्च स्वस्य धर्मोपदेशकान् ॥ १॥

sītārāmau dayāmūrtī mārutiṃ ca mahāmatim |namāmyācāryavaryāṃśca svasya dharmopadeśakān || 1||

रामानन्दं नमस्कृत्य योगानन्दं गुरुं तथा ।मानवानां समीक्षां हि कुर्वे सन्मार्गदर्शिनीम् ॥ २॥

rāmānandaṃ namaskṛtya yogānandaṃ guruṃ tathā |mānavānāṃ samīkṣāṃ hi kurve sanmārgadarśinīm || 2||

परोपकरणं धर्मं सन्तः शंसन्ति सर्वदा ।सुखमूलं तदेवास्ति विधातुश्चोपकारकम् ॥ ३॥

paropakaraṇaṃ dharmaṃ santaḥ śaṃsanti sarvadā |sukhamūlaṃ tadevāsti vidhātuścopakārakam || 3||

अधर्मश्चापकारो हि सदा सद्भिर्विगहितः ।दुःखमूलं नरस्यात्र विधातुश्चापकारकः ॥ ४॥

adharmaścāpakāro hi sadā sadbhirvigahitaḥ |duḥkhamūlaṃ narasyātra vidhātuścāpakārakaḥ || 4||

अहम्भावं परित्यज्य स्वस्याहितान् जनानपि ।सन्तः सदोपकुर्वन्ति विस्मृत्य स्वहिताहिते ॥ ५॥

ahambhāvaṃ parityajya svasyāhitān janānapi |santaḥ sadopakurvanti vismṛtya svahitāhite || 5||

विरक्तो हि गृही भूत्वा त्वारूढपतितो भवेत् ।प्रायश्चित्तं निकृष्टस्य तस्य शास्त्रे न दृश्यते ॥ ६॥

virakto hi gṛhī bhūtvā tvārūḍhapatito bhavet |prāyaścittaṃ nikṛṣṭasya tasya śāstre na dṛśyate || 6||

उत्तमाःउत्तमाः स्वपरस्यापि चाहितस्य न कारकाः ।स्वस्य तथा परस्येह मानवा हितकारकाः ॥ ७॥

uttamāḥuttamāḥ svaparasyāpi cāhitasya na kārakāḥ |svasya tathā parasyeha mānavā hitakārakāḥ || 7||

अहिते सत्यपि स्वस्य पराहिताविधायकाः ।जातेऽपि स्वाहिते तद्वत् परहितस्य कारकाः ॥ ८॥

ahite satyapi svasya parāhitāvidhāyakāḥ |jāte'pi svāhite tadvat parahitasya kārakāḥ || 8||

मध्यमाःमध्यमाः स्वहितायेह परहितस्य कारकाः ।स्वस्याहिताविधानाय परहितविधायकाः ॥ ९॥

madhyamāḥmadhyamāḥ svahitāyeha parahitasya kārakāḥ |svasyāhitāvidhānāya parahitavidhāyakāḥ || 9||

तस्मै प्रयोजनायैव पराहिताविधायकाः ।ये तेऽपि मध्यमा बोध्याः पुरुषाः पुरुषैरिह ॥ १०॥

tasmai prayojanāyaiva parāhitāvidhāyakāḥ |ye te'pi madhyamā bodhyāḥ puruṣāḥ puruṣairiha || 10||

अधमाःपराहितं तु कुयुर्ये स्वहिताय हि तेऽधमाः ।स्वस्याहितं न चेत्तर्हि पराहितविधायकाः ॥ ११॥

adhamāḥparāhitaṃ tu kuyurye svahitāya hi te'dhamāḥ |svasyāhitaṃ na cettarhi parāhitavidhāyakāḥ || 11||

अधमतमाःस्वस्याहितेऽपि ये लोकाः परस्याहितविधायकाः ।सर्वेभ्यस्तेऽधमा बोध्याश्चैष साधुर्विनिर्णयः ॥ १२॥

adhamatamāḥsvasyāhite'pi ye lokāḥ parasyāhitavidhāyakāḥ |sarvebhyaste'dhamā bodhyāścaiṣa sādhurvinirṇayaḥ || 12||

श्रीअलखरामाचार्य द्वारपीठार्यनिर्मिता ।मानवानां समीक्षेयं भूयात् सन्मार्गदर्शिका ॥ १३॥

śrīalakharāmācārya dvārapīṭhāryanirmitā |mānavānāṃ samīkṣeyaṃ bhūyāt sanmārgadarśikā || 13||

इति श्रीअलखरामाचार्यकृता मानवसमीक्षा सम्पूर्णा ।

iti śrīalakharāmācāryakṛtā mānavasamīkṣā sampūrṇā |