सङ्क्षेपरामायणम् सङ्क्षिप्तरामायणं मूलरामायणं च Sanksheparamayanam

श्रीगणेशाय नमः ।॥ श्रीः ॥अथ सङ्क्षेपरामायणम् ।तपःस्वाध्यायनिरतं तपस्वी वाग्विदां वरम् ।नारदं परिपप्रच्छ वाल्मीकिर्मुनिपुङ्गवम् ॥ १॥

śrīgaṇeśāya namaḥ ||| śrīḥ ||atha saṅkṣeparāmāyaṇam |tapaḥsvādhyāyanirataṃ tapasvī vāgvidāṃ varam |nāradaṃ paripapraccha vālmīkirmunipuṅgavam || 1||

को न्वस्मिन्साम्प्रतं लोके गुणवान्कश्च वीर्यवान् ।धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवाक्यो दृढव्रतः ॥ २॥

ko nvasminsāmprataṃ loke guṇavānkaśca vīryavān |dharmajñaśca kṛtajñaśca satyavākyo dṛḍhavrataḥ || 2||

विद्वान् कः कः समर्थश्च कश्चैकप्रियदर्शनः ॥ ३॥

vidvān kaḥ kaḥ samarthaśca kaścaikapriyadarśanaḥ || 3||

आत्मवान्को जितक्रोधो द्युतिमान्कोऽनसूयकः ।कस्य बिभ्यति देवाश्च जातरोषस्य संयुगे ॥ ४॥

ātmavānko jitakrodho dyutimānko'nasūyakaḥ |kasya bibhyati devāśca jātaroṣasya saṃyuge || 4||

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे ।महर्षे त्वं समर्थोऽसि ज्ञातुमेवंविधं नरम् ॥ ५॥

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me |maharṣe tvaṃ samartho'si jñātumevaṃvidhaṃ naram || 5||

श्रुत्वा चैतत्त्रिलोकज्ञो वाल्मीकेर्नारदो वचः ।श्रूयतामिति चामन्त्र्य प्रहृष्टो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६॥

śrutvā caitattrilokajño vālmīkernārado vacaḥ |śrūyatāmiti cāmantrya prahṛṣṭo vākyamabravīt || 6||

बहवो दुर्लभाश्चैव ये त्वया कीर्तिता गुणाः ।मुने वक्ष्याम्यहं बुद्धा तैर्युक्तः श्रूयतां नरः ॥ ७॥

bahavo durlabhāścaiva ye tvayā kīrtitā guṇāḥ |mune vakṣyāmyahaṃ buddhā tairyuktaḥ śrūyatāṃ naraḥ || 7||

इक्ष्वाकुवंशप्रभवो रामो नाम जनैः श्रुतः ।नियतात्मा महावीर्यो द्युतिमान्धृतिमान्वशी ॥ ८॥

ikṣvākuvaṃśaprabhavo rāmo nāma janaiḥ śrutaḥ |niyatātmā mahāvīryo dyutimāndhṛtimānvaśī || 8||

बुद्धिमान्नीतिमान् वाग्मी श्रीमाञ्छत्रुनिबर्हणः ।विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवो महाहनुः ॥ ९॥

buddhimānnītimān vāgmī śrīmāñchatrunibarhaṇaḥ |vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvo mahāhanuḥ || 9||

महोरस्को महेष्वासो गूढजत्रुररिन्दमः ।आजानुबाहुः सुशिराः सुललाटः सुविक्रमः ॥ १०॥

mahorasko maheṣvāso gūḍhajatrurarindamaḥ |ājānubāhuḥ suśirāḥ sulalāṭaḥ suvikramaḥ || 10||

समः समविभक्ताङ्गः स्निग्धवर्णः प्रतापवान् ।पीनवक्षा विशालाक्षो लक्ष्मीवाञ्छुभलक्षणः ॥ ११॥

samaḥ samavibhaktāṅgaḥ snigdhavarṇaḥ pratāpavān |pīnavakṣā viśālākṣo lakṣmīvāñchubhalakṣaṇaḥ || 11||

धर्मज्ञः सत्यसन्धश्च प्रजानां च हिते रतः ।यशस्वी ज्ञानसम्पन्नः शुचिर्वश्यः समाधिमान् ॥ १२॥

dharmajñaḥ satyasandhaśca prajānāṃ ca hite rataḥ |yaśasvī jñānasampannaḥ śucirvaśyaḥ samādhimān || 12||

प्रजापतिसमः श्रीमान् धाता रिपुनिषूदनः ।रक्षिता जीवलोकस्य धर्मस्य परिरक्षिता ॥ १३॥

prajāpatisamaḥ śrīmān dhātā ripuniṣūdanaḥ |rakṣitā jīvalokasya dharmasya parirakṣitā || 13||

रक्षिता स्वस्य धर्मस्य स्वजनस्य च रक्षिता ।वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो धनुर्वेदे च निष्ठितः ॥ १४॥

rakṣitā svasya dharmasya svajanasya ca rakṣitā |vedavedāṅgatattvajño dhanurvede ca niṣṭhitaḥ || 14||

सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञः स्मृतिमान्प्रतिभानवान् ।सर्वलोकप्रियः साधुरदीनात्मा विचक्षणः ॥ १५॥

sarvaśāstrārthatattvajñaḥ smṛtimānpratibhānavān |sarvalokapriyaḥ sādhuradīnātmā vicakṣaṇaḥ || 15||

सर्वदाऽभिगतः सद्भिः समुद्र इव सिन्धुभिः ।आर्यः सर्वसमश्चैव सदैव प्रियदर्शनः ॥ १६॥

sarvadā'bhigataḥ sadbhiḥ samudra iva sindhubhiḥ |āryaḥ sarvasamaścaiva sadaiva priyadarśanaḥ || 16||

स च सर्वगुणोपेतः कौसल्यानन्दवर्धनः ।समुद्र इव गाम्भीर्ये धैर्येण हिमवानिव ॥ १७॥

sa ca sarvaguṇopetaḥ kausalyānandavardhanaḥ |samudra iva gāmbhīrye dhairyeṇa himavāniva || 17||

विष्णुना सदृशो वीर्ये सोमवत्प्रियदर्शनः ।कालाग्निसदृशः क्रोधे क्षमया पृथिवीसमः ॥ १८॥

viṣṇunā sadṛśo vīrye somavatpriyadarśanaḥ |kālāgnisadṛśaḥ krodhe kṣamayā pṛthivīsamaḥ || 18||

धनदेन समस्त्यागे सत्ये धर्म इवापरः ।तमेवङ्गुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम् ॥ १९॥

dhanadena samastyāge satye dharma ivāparaḥ |tamevaṅguṇasampannaṃ rāmaṃ satyaparākramam || 19||

ज्येष्ठं श्रेष्ठगुणैर्युक्तं प्रियं दशरथः सुतम् ।प्रकृतीनां हितैर्युक्तं प्रकृतिप्रियकाम्यया ॥ २०॥

jyeṣṭhaṃ śreṣṭhaguṇairyuktaṃ priyaṃ daśarathaḥ sutam |prakṛtīnāṃ hitairyuktaṃ prakṛtipriyakāmyayā || 20||

यौवराज्येन संयोक्तुमैच्छत्प्रीत्या महीपतिः ।तस्याभिषेकसम्भारान् दृष्ट्वा भार्याऽथ कैकयी ॥ २१॥

yauvarājyena saṃyoktumaicchatprītyā mahīpatiḥ |tasyābhiṣekasambhārān dṛṣṭvā bhāryā'tha kaikayī || 21||

पूर्वं दत्तवरा देवी वरमेनमयाचत ।विवासनं च रामस्य भरतस्याभिषेचनम् ॥ २२॥

pūrvaṃ dattavarā devī varamenamayācata |vivāsanaṃ ca rāmasya bharatasyābhiṣecanam || 22||

स सत्यवचनाद्राजा धर्मपाशेन संयतः ।विवासयामास सुतं रामं दशरथः प्रियम् ॥ २३॥

sa satyavacanādrājā dharmapāśena saṃyataḥ |vivāsayāmāsa sutaṃ rāmaṃ daśarathaḥ priyam || 23||

स जगाम वनं वीरः प्रतिज्ञामनुपालयन् ।पितुर्वचननिर्देशात्कैकेय्याः प्रियकारणात् ॥ २४॥

sa jagāma vanaṃ vīraḥ pratijñāmanupālayan |piturvacananirdeśātkaikeyyāḥ priyakāraṇāt || 24||

तं व्रजन्तं प्रियो भ्राता लक्ष्मणोऽनुजगाम ह ।स्नेहाद्विनयसम्पन्नः सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ २५॥

taṃ vrajantaṃ priyo bhrātā lakṣmaṇo'nujagāma ha |snehādvinayasampannaḥ sumitrānandavardhanaḥ || 25||

भ्रातरं दयितो भ्रातुः सौभ्रात्रमनुदर्शयन् ।रामस्य दयिता भार्या नित्यं प्राणसमा हिता ॥ २६॥

bhrātaraṃ dayito bhrātuḥ saubhrātramanudarśayan |rāmasya dayitā bhāryā nityaṃ prāṇasamā hitā || 26||

जनकस्य कुले जाता देवमायेव निर्मिता ।सर्वलक्षणसम्पन्ना नारीणामुत्तमा वधूः ॥ २७॥

janakasya kule jātā devamāyeva nirmitā |sarvalakṣaṇasampannā nārīṇāmuttamā vadhūḥ || 27||

सीताप्यनुगता रामं शशिनं रोहिणी यथा ।पौरैरनुगतो दूरं पित्रा दशरथेन च ॥ २८॥

sītāpyanugatā rāmaṃ śaśinaṃ rohiṇī yathā |paurairanugato dūraṃ pitrā daśarathena ca || 28||

शृङ्गवेरपुरे सूतं गङ्गाकूले व्यसर्जयत् ।गुहमासाद्य धर्मात्मा निषादाधिपतिं प्रियम् ॥ २९॥

śṛṅgaverapure sūtaṃ gaṅgākūle vyasarjayat |guhamāsādya dharmātmā niṣādādhipatiṃ priyam || 29||

गुहेन सहितो रामो लक्ष्मणेन च सीतया ।ते वनेन वनं गत्वा नदीस्तीर्त्वा बहूदकाः ॥ ३०॥

guhena sahito rāmo lakṣmaṇena ca sītayā |te vanena vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 30||

चित्रकूटमनुप्राप्य भरद्वाजस्य शासनात् ।रम्यमावसथं कृत्वा रममाणा वने त्रयः ॥ ३१॥

citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt |ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ || 31||

देवगन्धर्वसङ्काशास्तत्र ते न्यवसन् सुखम् ।चित्रकूटं गते रामे पुत्रशोकातुरस्तदा ॥ ३२॥

devagandharvasaṅkāśāstatra te nyavasan sukham |citrakūṭaṃ gate rāme putraśokāturastadā || 32||

राजा दशरथः स्वर्गं जगाम विलपन् सुतम् ।मृते तु तस्मिन् भरतो वसिष्ठप्रमुखैर्द्विजैः ॥ ३३॥

rājā daśarathaḥ svargaṃ jagāma vilapan sutam |mṛte tu tasmin bharato vasiṣṭhapramukhairdvijaiḥ || 33||

नियुज्यमानो राज्याय नैच्छद्राज्यं महाबलः ।स जगाम वनं वीरो रामपादप्रसादकः ॥ ३४॥

niyujyamāno rājyāya naicchadrājyaṃ mahābalaḥ |sa jagāma vanaṃ vīro rāmapādaprasādakaḥ || 34||

गत्वा तु स महात्मानं रामं सत्यपराक्रमम् ।अयाचद्भ्रातरं राममार्यभावपुरस्कृतः ॥ ३५॥

gatvā tu sa mahātmānaṃ rāmaṃ satyaparākramam |ayācadbhrātaraṃ rāmamāryabhāvapuraskṛtaḥ || 35||

त्वमेव राजा धर्मज्ञ इति रामं वचोऽब्रवीत् ।रामोऽपि परमोदारः सुमुखः सुमहायशाः ॥ ५६॥

tvameva rājā dharmajña iti rāmaṃ vaco'bravīt |rāmo'pi paramodāraḥ sumukhaḥ sumahāyaśāḥ || 56||

न चैच्छत्पितुरादेशाद्राज्यं रामो महाबलः ।पादुके चास्य राज्याय न्यासं दत्त्वा पुनः पुनः ॥ ३७॥

na caicchatpiturādeśādrājyaṃ rāmo mahābalaḥ |pāduke cāsya rājyāya nyāsaṃ dattvā punaḥ punaḥ || 37||

निवर्तयामास ततो भरतं भरताग्रजः ।स काममनवाप्यैव रामपादावुपस्पृशन् ॥ ३८॥

nivartayāmāsa tato bharataṃ bharatāgrajaḥ |sa kāmamanavāpyaiva rāmapādāvupaspṛśan || 38||

नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यं रामागमनकाङ्क्षया ।गते तु भरते श्रीमान्सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ ३९॥

nandigrāme'karodrājyaṃ rāmāgamanakāṅkṣayā |gate tu bharate śrīmānsatyasandho jitendriyaḥ || 39||

रामस्तु पुनरालक्ष्य नागरस्य जनस्य च ।तत्रागमनमेकाग्रो दण्डकान् प्रविवेश ह ॥ ४०॥

rāmastu punarālakṣya nāgarasya janasya ca |tatrāgamanamekāgro daṇḍakān praviveśa ha || 40||

प्रविश्य तु महारण्यं रामो राजीवलोचनः ।विराधं राक्षसं हत्वा शरभङ्गं ददर्श ह ॥ ४१॥

praviśya tu mahāraṇyaṃ rāmo rājīvalocanaḥ |virādhaṃ rākṣasaṃ hatvā śarabhaṅgaṃ dadarśa ha || 41||

सुतीक्ष्णं चाप्यगस्त्यं च अगस्त्यभ्रातरं तथा ।अगस्त्यवचनाच्चैव जग्राहैन्द्रं शरासनम् ॥ ४२॥

sutīkṣṇaṃ cāpyagastyaṃ ca agastyabhrātaraṃ tathā |agastyavacanāccaiva jagrāhaindraṃ śarāsanam || 42||

खड्गं च परमप्रीतस्तूणी चाक्षयसायकौ ।वसतस्तस्य रामस्य वने वनचरैः सह ॥ ४३॥

khaḍgaṃ ca paramaprītastūṇī cākṣayasāyakau |vasatastasya rāmasya vane vanacaraiḥ saha || 43||

ऋषयोऽभ्यागमन्सर्वे वधायासुररक्षसाम् ।स तेषां प्रतिशुश्राव राक्षसानां तदा वने ॥ ४४॥

ṛṣayo'bhyāgamansarve vadhāyāsurarakṣasām |sa teṣāṃ pratiśuśrāva rākṣasānāṃ tadā vane || 44||

प्रतिज्ञातश्च रामेण वधः संयति रक्षसाम् ।ऋषीणामग्निकल्पानां दण्डकारण्यवासिनाम् ॥ ४५॥

pratijñātaśca rāmeṇa vadhaḥ saṃyati rakṣasām |ṛṣīṇāmagnikalpānāṃ daṇḍakāraṇyavāsinām || 45||

तेन तत्रैव वसता जनस्थाननिवासिनी ।विरूपिता शूर्पणखा राक्षसी कामरूपिणी ॥ ४६॥

tena tatraiva vasatā janasthānanivāsinī |virūpitā śūrpaṇakhā rākṣasī kāmarūpiṇī || 46||

ततः शूर्पणखावाक्यादुद्युक्तान्सर्वराक्षसान् ।खरं त्रिशिरसं चैव दूषणं चैव राक्षसम् ॥ ४७॥

tataḥ śūrpaṇakhāvākyādudyuktānsarvarākṣasān |kharaṃ triśirasaṃ caiva dūṣaṇaṃ caiva rākṣasam || 47||

निजघान रणे रामस्तेषां चैव पदानुगान् ।वने तस्मिन्निवसता जनस्थाननिवासिनाम् ॥ ४८॥

nijaghāna raṇe rāmasteṣāṃ caiva padānugān |vane tasminnivasatā janasthānanivāsinām || 48||

रक्षसां निहतान्यासन्सहस्राणि चतुर्दश ।ततो ज्ञातिवधं श्रुत्वा रावणः क्रोधमूर्छितः ॥ ४९॥

rakṣasāṃ nihatānyāsansahasrāṇi caturdaśa |tato jñātivadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ || 49||

सहायं वरयामास मारीचं नाम राक्षसम् ।वार्यमाणः सुबहुशो मारीचेन स रावणः ॥ ५०॥

sahāyaṃ varayāmāsa mārīcaṃ nāma rākṣasam |vāryamāṇaḥ subahuśo mārīcena sa rāvaṇaḥ || 50||

न विरोधो बलवता क्षमो रावण तेन ते ।अनादृत्य तु तद्वाक्यं रावणः कालचोदितः ॥ ५१॥

na virodho balavatā kṣamo rāvaṇa tena te |anādṛtya tu tadvākyaṃ rāvaṇaḥ kālacoditaḥ || 51||

जगाम सहमारीचस्तस्याश्रमपदं तदा ।तेन मायाविना दूरमपवाह्य नृपात्मजौ ॥ ५२॥

jagāma sahamārīcastasyāśramapadaṃ tadā |tena māyāvinā dūramapavāhya nṛpātmajau || 52||

जहार भार्यां रामस्य गृध्रं हत्वा जटायुषम् ।गृध्रं च निहतं दृष्ट्वा हृतां श्रुत्वा च मैथिलीम् ॥ ५३॥

jahāra bhāryāṃ rāmasya gṛdhraṃ hatvā jaṭāyuṣam |gṛdhraṃ ca nihataṃ dṛṣṭvā hṛtāṃ śrutvā ca maithilīm || 53||

राघवः शोकसन्तप्तो विललापाकुलेन्द्रियः ।ततस्तेनैव शोकेन गृध्रं दग्ध्वा जटायुषम् ॥ ५४॥

rāghavaḥ śokasantapto vilalāpākulendriyaḥ |tatastenaiva śokena gṛdhraṃ dagdhvā jaṭāyuṣam || 54||

मार्गमाणो वने सीतां राक्षसं सन्ददर्श ह ।कबन्धं नाम रूपेण विकृतं घोरदर्शनम् ॥ ५५॥

mārgamāṇo vane sītāṃ rākṣasaṃ sandadarśa ha |kabandhaṃ nāma rūpeṇa vikṛtaṃ ghoradarśanam || 55||

तन्निहत्य महाबाहुर्ददाह स्वर्गतश्च सः ।स चास्य कथयामास शबरीं धर्मचारिणीम् ॥ ५६॥

tannihatya mahābāhurdadāha svargataśca saḥ |sa cāsya kathayāmāsa śabarīṃ dharmacāriṇīm || 56||

श्रमणां धर्मनिपुणामभिगच्छेति राघव ।सोऽभ्यगच्छन्महातेजाः शबरीं शत्रुसूदनः ॥ ५७॥

śramaṇāṃ dharmanipuṇāmabhigaccheti rāghava |so'bhyagacchanmahātejāḥ śabarīṃ śatrusūdanaḥ || 57||

शबर्या पूजितः सम्यग्रामो दशरथात्मजः ।पम्पातीरे हनुमता सङ्गतो वानरेण ह ॥ ५८॥

śabaryā pūjitaḥ samyagrāmo daśarathātmajaḥ |pampātīre hanumatā saṅgato vānareṇa ha || 58||

हनूमद्वचनाच्चैव सुग्रीवेण समागतः ।सुग्रीवाय च तत्सर्वं शंसद्रामो महाबलः ॥ ५९॥

hanūmadvacanāccaiva sugrīveṇa samāgataḥ |sugrīvāya ca tatsarvaṃ śaṃsadrāmo mahābalaḥ || 59||

आदितस्तद्यथावृत्तं सीतायाश्च विशेषतः ।सुग्रीवश्चापि तत्सर्वं श्रुत्वा रामस्य वानरः ॥ ६०॥

āditastadyathāvṛttaṃ sītāyāśca viśeṣataḥ |sugrīvaścāpi tatsarvaṃ śrutvā rāmasya vānaraḥ || 60||

चकार सख्यं रामेण प्रीतश्चैवाग्निसाक्षिकम् ।ततो वानरराजेन वैरानुकथनं प्रति ॥ ६१॥

cakāra sakhyaṃ rāmeṇa prītaścaivāgnisākṣikam |tato vānararājena vairānukathanaṃ prati || 61||

रामायावेदितं सर्वं प्रणयाद्दुःखितेन च ।प्रतिज्ञातं च रामेण तदा वालिवधं प्रति ॥ ६२॥

rāmāyāveditaṃ sarvaṃ praṇayādduḥkhitena ca |pratijñātaṃ ca rāmeṇa tadā vālivadhaṃ prati || 62||

वालिनश्च बलं तत्र कथयामास वानरः ।सुग्रीवः शङ्कितश्चासीन्नित्यं वीर्येण राघवे ॥ ६३॥

vālinaśca balaṃ tatra kathayāmāsa vānaraḥ |sugrīvaḥ śaṅkitaścāsīnnityaṃ vīryeṇa rāghave || 63||

राघवप्रत्ययार्थं तु दुन्दुभेः कायमुत्तमम् ।दर्शयामास सुग्रीवो महापर्वतसन्निभम् ॥ ६४॥

rāghavapratyayārthaṃ tu dundubheḥ kāyamuttamam |darśayāmāsa sugrīvo mahāparvatasannibham || 64||

उत्स्मयित्वा महाबाहुः प्रेक्ष्य चास्थि महाबलः ।पादाङ्गुष्ठेन चिक्षेप सम्पूर्णं दशयोजनम् ॥ ६५॥

utsmayitvā mahābāhuḥ prekṣya cāsthi mahābalaḥ |pādāṅguṣṭhena cikṣepa sampūrṇaṃ daśayojanam || 65||

बिभेद च पुनस्तालान् सप्तैकेन महेषुणा ।गिरिं रसातलं चैव जनयन्प्रत्ययं तदा ॥ ६६॥

bibheda ca punastālān saptaikena maheṣuṇā |giriṃ rasātalaṃ caiva janayanpratyayaṃ tadā || 66||

ततः प्रीतमनास्तेन विश्वस्तः स महाकपिःकिष्किन्धां रामसहितो जगाम च गुहां तदा ॥ ६७॥

tataḥ prītamanāstena viśvastaḥ sa mahākapiḥkiṣkindhāṃ rāmasahito jagāma ca guhāṃ tadā || 67||

ततोऽगर्जद्धरिवरः सुग्रीवो हेमपिङ्गलः ।तेन नादेन महता निर्जगाम हरीश्वरः ॥ ६८॥

tato'garjaddharivaraḥ sugrīvo hemapiṅgalaḥ |tena nādena mahatā nirjagāma harīśvaraḥ || 68||

अनुमान्य तदा तारां सुग्रीवेण समागतः ।निजघान च तत्रैव शरेणैकेन राघवः ॥ ६९॥

anumānya tadā tārāṃ sugrīveṇa samāgataḥ |nijaghāna ca tatraiva śareṇaikena rāghavaḥ || 69||

ततः सुग्रीववचनाद्धत्वा वालिनमाहवे ।सुग्रीवमेव तद्राज्ये राघवः प्रत्यपादयत् ॥ ७०॥

tataḥ sugrīvavacanāddhatvā vālinamāhave |sugrīvameva tadrājye rāghavaḥ pratyapādayat || 70||

स च सर्वान् समानीय वानरान् वानरर्षभः ।दिशः प्रस्थापयामास दिदृक्षुर्जनकात्मजाम् ॥ ७१॥

sa ca sarvān samānīya vānarān vānararṣabhaḥ |diśaḥ prasthāpayāmāsa didṛkṣurjanakātmajām || 71||

ततो गृध्रस्य वचनात्सम्पातेर्हनुमान्बली ।शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे लवणार्णवम् ॥ ७२॥

tato gṛdhrasya vacanātsampāterhanumānbalī |śatayojanavistīrṇaṃ pupluve lavaṇārṇavam || 72||

तत्र लङ्कां समासाद्य पुरीं रावणपालिताम् ।ददर्श सीतां ध्यायन्तीमशोकवनिकां गताम् ॥ ७३॥

tatra laṅkāṃ samāsādya purīṃ rāvaṇapālitām |dadarśa sītāṃ dhyāyantīmaśokavanikāṃ gatām || 73||

निवेदयित्वाऽभिज्ञानं प्रवृत्तिं विनिवेद्य च ।समाश्वास्य च वैदेहीं मर्दयामास तोरणम् ॥ ७४॥

nivedayitvā'bhijñānaṃ pravṛttiṃ vinivedya ca |samāśvāsya ca vaidehīṃ mardayāmāsa toraṇam || 74||

पञ्च सेनाग्रगान् हत्वा सप्त मन्त्रिसुतानपि ।शूरमक्षं च निष्पिष्य ग्रहणं समुपागमत् ॥ ७५॥

pañca senāgragān hatvā sapta mantrisutānapi |śūramakṣaṃ ca niṣpiṣya grahaṇaṃ samupāgamat || 75||

अस्त्रेणोन्मुक्तमात्मानं ज्ञात्वा पैतामहाद्वरात् ।मर्षयन्राक्षसान्वीरो यन्त्रिणस्तान्यदृच्छया ॥ ७६॥

astreṇonmuktamātmānaṃ jñātvā paitāmahādvarāt |marṣayanrākṣasānvīro yantriṇastānyadṛcchayā || 76||

ततो दग्ध्वा पुरीं लङ्कामृते सीतां च मैथिलीम् ।रामाय प्रियमाख्यातुं पुनरायान्महाकपिः ॥ ७७॥

tato dagdhvā purīṃ laṅkāmṛte sītāṃ ca maithilīm |rāmāya priyamākhyātuṃ punarāyānmahākapiḥ || 77||

सोऽभिगम्य महात्मानं कृत्वा रामं प्रदक्षिणम् ।न्यवेदयदमेयात्मा दृष्टा सीतेति तत्त्वतः ॥ ७८॥

so'bhigamya mahātmānaṃ kṛtvā rāmaṃ pradakṣiṇam |nyavedayadameyātmā dṛṣṭā sīteti tattvataḥ || 78||

ततः सुग्रीवसहितो गत्वा तीरं महोदधेः ।समुद्रं क्षोभयामास शरैरादित्यसन्निभैः ॥ ७९॥

tataḥ sugrīvasahito gatvā tīraṃ mahodadheḥ |samudraṃ kṣobhayāmāsa śarairādityasannibhaiḥ || 79||

दर्शयामास चात्मानं समुद्रः सरितां पतिः ।समुद्रवचनाच्चैव नलं सेतुमकारयत् ॥ ८०॥

darśayāmāsa cātmānaṃ samudraḥ saritāṃ patiḥ |samudravacanāccaiva nalaṃ setumakārayat || 80||

तेन गत्वा पुरीं लङ्कां हत्वा रावणमाहवे ।रामः सीतामनुप्राप्य परां व्रीडामुपागमत् ॥ ८१॥

tena gatvā purīṃ laṅkāṃ hatvā rāvaṇamāhave |rāmaḥ sītāmanuprāpya parāṃ vrīḍāmupāgamat || 81||

तामुवाच ततो रामः परुषं जनसंसदि ।अमृष्यमाणा सा सीता विवेश ज्वलनं सती ॥ ८२॥

tāmuvāca tato rāmaḥ paruṣaṃ janasaṃsadi |amṛṣyamāṇā sā sītā viveśa jvalanaṃ satī || 82||

ततोऽग्निवचनात्सीतां ज्ञात्वा विगतकल्मषाम् ।कर्मणा तेन महता त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ ८३॥

tato'gnivacanātsītāṃ jñātvā vigatakalmaṣām |karmaṇā tena mahatā trailokyaṃ sacarācaram || 83||

सदेवर्षिगणं तुष्टं राघवस्य महात्मनः ।बभौ रामः संप्रहृष्टः पूजितः सर्वदैवतैः ॥ ८४॥

sadevarṣigaṇaṃ tuṣṭaṃ rāghavasya mahātmanaḥ |babhau rāmaḥ saṃprahṛṣṭaḥ pūjitaḥ sarvadaivataiḥ || 84||

अभिषिच्य च लङ्कायां राक्षसेन्द्रं विभीषणम् ।कृतकृत्यस्तदा रामो विज्वरः प्रमुमोद ह ॥ ८५॥

abhiṣicya ca laṅkāyāṃ rākṣasendraṃ vibhīṣaṇam |kṛtakṛtyastadā rāmo vijvaraḥ pramumoda ha || 85||

देवताभ्यो वरं प्राप्य समुत्थाप्य च वानरान् ।अयोध्यां प्रस्थितो रामः पुष्पकेण सुहृद्वृतः ॥ ८६॥

devatābhyo varaṃ prāpya samutthāpya ca vānarān |ayodhyāṃ prasthito rāmaḥ puṣpakeṇa suhṛdvṛtaḥ || 86||

भरद्वाजाश्रमं गत्वा रामः सत्यपराक्रमः ।भरतस्यान्तिके रामो हनूमन्तं व्यसर्जयत् ॥ ८७॥

bharadvājāśramaṃ gatvā rāmaḥ satyaparākramaḥ |bharatasyāntike rāmo hanūmantaṃ vyasarjayat || 87||

पुनराख्यायिकां जल्पन् सुग्रीवसहितस्तदा ।पुष्पकं तत्समारुह्य नन्दिग्रामं ययौ तदा ॥ ८८॥

punarākhyāyikāṃ jalpan sugrīvasahitastadā |puṣpakaṃ tatsamāruhya nandigrāmaṃ yayau tadā || 88||

नन्दिग्रामे जटां हित्वा भ्रातृभिः सहितोऽनघः ।रामः सीतामनुप्राप्य राज्यं पुनरवाप्तवान् ॥ ८९॥

nandigrāme jaṭāṃ hitvā bhrātṛbhiḥ sahito'naghaḥ |rāmaḥ sītāmanuprāpya rājyaṃ punaravāptavān || 89||

प्रहृष्टमुदितो लोकस्तुष्टः पुष्टः सुधार्मिकः ।निरामयो ह्यरोगश्च दुर्भिक्षभयवर्जितः ॥ ९०॥

prahṛṣṭamudito lokastuṣṭaḥ puṣṭaḥ sudhārmikaḥ |nirāmayo hyarogaśca durbhikṣabhayavarjitaḥ || 90||

न पुत्रमरणं केचिद् द्रक्ष्यन्ति पुरुषाः क्वचित् ।नार्यश्चाविधवा नित्यं भविष्यन्ति पतिव्रताः ॥ ९१॥

na putramaraṇaṃ kecid drakṣyanti puruṣāḥ kvacit |nāryaścāvidhavā nityaṃ bhaviṣyanti pativratāḥ || 91||

न चाग्निजं भयं किञ्चिन्नाप्सु मज्जन्ति जन्तवः ।न वातजं भयं किञ्चिन्नापि ज्वरकृतं तथा ॥ ९२॥

na cāgnijaṃ bhayaṃ kiñcinnāpsu majjanti jantavaḥ |na vātajaṃ bhayaṃ kiñcinnāpi jvarakṛtaṃ tathā || 92||

न चापि क्षुद्भयं तत्र न तस्करभयं तथा ।नगराणि च राष्ट्राणि धनधान्ययुतानि च ॥ ९३॥

na cāpi kṣudbhayaṃ tatra na taskarabhayaṃ tathā |nagarāṇi ca rāṣṭrāṇi dhanadhānyayutāni ca || 93||

नित्यं प्रमुदिताः सर्वे यथा कृतयुगे तथा ।अश्वमेधशतैरिष्ट्वा बहुवस्त्रसुवर्णकैः ॥ ९४॥

nityaṃ pramuditāḥ sarve yathā kṛtayuge tathā |aśvamedhaśatairiṣṭvā bahuvastrasuvarṇakaiḥ || 94||

गवां कोट्ययुतं दत्त्वा ब्रह्मलोकं गमिष्यति ।असङ्ख्येयं धनं दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यो महायशाः ॥ ९५॥

gavāṃ koṭyayutaṃ dattvā brahmalokaṃ gamiṣyati |asaṅkhyeyaṃ dhanaṃ dattvā brāhmaṇebhyo mahāyaśāḥ || 95||

राजवंशाञ्छतगुणान्स्थापयिष्यति राघवः ।चातुर्वर्ण्यं च लोकेऽस्मिन् स्वे स्वे धर्मे नियोक्ष्यति ॥ ९६॥

rājavaṃśāñchataguṇānsthāpayiṣyati rāghavaḥ |cāturvarṇyaṃ ca loke'smin sve sve dharme niyokṣyati || 96||

दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ।रामो राज्यमुपासित्वा ब्रह्मलोकं गमिष्यति ॥ ९७॥

daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca |rāmo rājyamupāsitvā brahmalokaṃ gamiṣyati || 97||

इदं पवित्रं पापघ्नं पुण्यं वेदैश्च सम्मितम् ।यः पठेद्रामचरितं सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ९८॥

idaṃ pavitraṃ pāpaghnaṃ puṇyaṃ vedaiśca sammitam |yaḥ paṭhedrāmacaritaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate || 98||

एतदाख्यानमायुष्यं पठन्रामायणं नरः ।सपुत्रपौत्रः सगणः प्रेत्य स्वर्गे महीयते ॥ ९९॥

etadākhyānamāyuṣyaṃ paṭhanrāmāyaṇaṃ naraḥ |saputrapautraḥ sagaṇaḥ pretya svarge mahīyate || 99||

पठन्द्विजो वागृषभत्वमीयात् स्यात् क्षत्रियो भूमिपतित्वमीयात् ।वणिग्जनः पण्यफलत्वमीयाज्जनश्च शूद्रोऽपि महत्त्वमीयात् ॥ १००॥

paṭhandvijo vāgṛṣabhatvamīyāt syāt kṣatriyo bhūmipatitvamīyāt |vaṇigjanaḥ paṇyaphalatvamīyājjanaśca śūdro'pi mahattvamīyāt || 100||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डेसङ्क्षेपरामायणं नाम प्रथमः सर्गः ।

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye bālakāṇḍesaṅkṣeparāmāyaṇaṃ nāma prathamaḥ sargaḥ |