रामसहस्रनामस्तोत्रम् ४ Ramasahasranamastotram From Bhushundiramaya

त्रयोदशोऽध्यायःब्रह्मोवाचअथ त्रयोदशतमे दिने नामविघित्सया ।कुमाराणां सुजनुषां परमायुश्चिकीर्षया ॥ १॥

trayodaśo'dhyāyaḥbrahmovācaatha trayodaśatame dine nāmavighitsayā |kumārāṇāṃ sujanuṣāṃ paramāyuścikīrṣayā || 1||

वसिष्ठो वंशपौरौधाः मुदायुक्तः समाययौ ।राज्ञो दशरथस्यान्तःपुरे सर्वसमर्द्धने ॥ २॥ वर् समृद्धने

vasiṣṭho vaṃśapauraudhāḥ mudāyuktaḥ samāyayau |rājño daśarathasyāntaḥpure sarvasamarddhane || 2|| var samṛddhane

समायातं मुनिधेष्ठं राजा दशरथोऽग्रहीत् ।अहो मे भाग्यसंपत्या सङ्गतोऽद्य पुरोहितः ॥ ३॥

samāyātaṃ munidheṣṭhaṃ rājā daśaratho'grahīt |aho me bhāgyasaṃpatyā saṅgato'dya purohitaḥ || 3||

प्राजापत्यो मुनिश्रेष्ठः परमानन्ददर्शनः ।नमस्ते मुनिशार्दूल प्राजापत्य महाप्रभ ॥ ४॥ वर् महाप्रभो

prājāpatyo muniśreṣṭhaḥ paramānandadarśanaḥ |namaste muniśārdūla prājāpatya mahāprabha || 4|| var mahāprabho

वसिष्ठ उवाचनरेन्द्र वत ते भाग्यं जातोऽसि तनु पुत्रवान् ॥ ५॥

vasiṣṭha uvācanarendra vata te bhāgyaṃ jāto'si tanu putravān || 5||

तेषामहं कुमाराणां नामकृत्यं सुखप्रदम् ।तवाज्ञया विधास्यामि यद्गोप्यममरैरपि ॥ ६॥

teṣāmahaṃ kumārāṇāṃ nāmakṛtyaṃ sukhapradam |tavājñayā vidhāsyāmi yadgopyamamarairapi || 6||

अहो अमी प्रभोरंशा रामस्यामिततेजसः ।योऽसौ तव कुमाराणामग्रणी राम एव सः ॥ ७॥

aho amī prabhoraṃśā rāmasyāmitatejasaḥ |yo'sau tava kumārāṇāmagraṇī rāma eva saḥ || 7||

अस्य चत्वार एवांशाः ब्रह्मरूपाः सनातनाः ।वासुदेवः संकर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः ॥ ८॥

asya catvāra evāṃśāḥ brahmarūpāḥ sanātanāḥ |vāsudevaḥ saṃkarṣaṇaḥ pradyumnaścāniruddhakaḥ || 8||

चत्वार एते पुरुषाः स्वस्वकार्यविधायकाः ।धर्मरूपास्तु रामस्य पुरुषोत्तमरूपिणः ॥ ९॥

catvāra ete puruṣāḥ svasvakāryavidhāyakāḥ |dharmarūpāstu rāmasya puruṣottamarūpiṇaḥ || 9||

ततः संस्तातसंस्कारान् मन्त्रितान् विधिवर्त्मना ।नामानि चक्रे व्रह्मर्षिः कोटिकल्पविदुत्तमः ॥ १०॥

tataḥ saṃstātasaṃskārān mantritān vidhivartmanā |nāmāni cakre vrahmarṣiḥ koṭikalpaviduttamaḥ || 10||

वसिष्ठ उवाचरामः श्यामो हरिर्विष्णुः केशवः केशिनाशनः ।नारायणो माधवश्च श्रीधरो मधुसूदनः ॥ ११॥

vasiṣṭha uvācarāmaḥ śyāmo harirviṣṇuḥ keśavaḥ keśināśanaḥ |nārāyaṇo mādhavaśca śrīdharo madhusūdanaḥ || 11||

रावणारिः कंसनिहा वकीप्राणनिवर्त्तनः ।ताडकाहननोद्युक्तो विश्वामित्रप्रियः कृती ॥ १२॥

rāvaṇāriḥ kaṃsanihā vakīprāṇanivarttanaḥ |tāḍakāhananodyukto viśvāmitrapriyaḥ kṛtī || 12||

वेदाङ्गो यज्ञवाराहो धर्मज्ञो मेदिनीपतिः ।वासुदेवोऽरविन्दाक्षो गोविन्दो गोपतिः प्रभुः ॥ १३॥

vedāṅgo yajñavārāho dharmajño medinīpatiḥ |vāsudevo'ravindākṣo govindo gopatiḥ prabhuḥ || 13||

पद्माकान्तो विकुण्ठाभूः कीर्तिकन्यासुखप्रदः ।जानकीप्राणनाथश्च सीताविश्लेषनाशनः ॥ १४॥

padmākānto vikuṇṭhābhūḥ kīrtikanyāsukhapradaḥ |jānakīprāṇanāthaśca sītāviśleṣanāśanaḥ || 14||

मुकुन्दो मुक्तिदाता च कौस्तुभी करुणाकरः ।खरदूषणनाशी च मारीचप्राणनाशकः ॥ १५॥

mukundo muktidātā ca kaustubhī karuṇākaraḥ |kharadūṣaṇanāśī ca mārīcaprāṇanāśakaḥ || 15||

सुबाहुमारणोत्साही पक्षिश्राद्धविधायकः ।विहङ्गपितृसम्बन्धी क्षणतुष्टो गतिप्रदः ॥ १६॥

subāhumāraṇotsāhī pakṣiśrāddhavidhāyakaḥ |vihaṅgapitṛsambandhī kṣaṇatuṣṭo gatipradaḥ || 16||

पूतनामातृगतिदो विनिवृत्ततृणानिलः ।पावनः परमानन्दः कालिन्दीजलकेलिकृत् ॥ १७॥

pūtanāmātṛgatido vinivṛttatṛṇānilaḥ |pāvanaḥ paramānandaḥ kālindījalakelikṛt || 17||

सरयूजलकेलिश्च साकेतपुरदैवतः ।मथुरास्थाननिलयो विश्रुतात्मा त्रयीस्तुतः ॥ १८॥

sarayūjalakeliśca sāketapuradaivataḥ |mathurāsthānanilayo viśrutātmā trayīstutaḥ || 18||

कौन्तेयविजयोद्युक्तः सेतुकृत् सिन्धुगर्भवित् ।सप्ततालप्रभेदी च महास्थिक्षेपणोद्धुरः ॥ १९॥

kaunteyavijayodyuktaḥ setukṛt sindhugarbhavit |saptatālaprabhedī ca mahāsthikṣepaṇoddhuraḥ || 19||

कौशल्यानन्दनः कृष्णः किशोरीजनवल्लभः ।आभीरीवल्लभो वीरः कोटिकन्दर्पविग्रहः ॥ २०॥

kauśalyānandanaḥ kṛṣṇaḥ kiśorījanavallabhaḥ |ābhīrīvallabho vīraḥ koṭikandarpavigrahaḥ || 20||

गोवर्द्धनगिरिप्राशी गोवर्द्धनगिरीश्वरः ।गोकुलेशो न्नजेशश्च सहजाप्राणवल्लभः ॥ २१॥

govarddhanagiriprāśī govarddhanagirīśvaraḥ |gokuleśo nnajeśaśca sahajāprāṇavallabhaḥ || 21||

भूलीलाकेलिसन्तोषी वामाकोटिप्रसादनः ।भिल्लपत्नीकृपासिन्धुः कैवर्त्तकरुणाकरः ॥ २२॥

bhūlīlākelisantoṣī vāmākoṭiprasādanaḥ |bhillapatnīkṛpāsindhuḥ kaivarttakaruṇākaraḥ || 22||

जाम्बवद्भक्तिदो भोक्ता जाम्बवत्यङ्गनापतिः ।सीताप्रियो रुक्मिणीशः कल्याणगुणसागरः ॥ २३॥

jāmbavadbhaktido bhoktā jāmbavatyaṅganāpatiḥ |sītāpriyo rukmiṇīśaḥ kalyāṇaguṇasāgaraḥ || 23||

भक्तप्रियो दाशरथिः कैटभारिः कृतोत्सवः ।कदम्बवनमध्यस्थः शिलासंतारदायकः ॥ २४॥

bhaktapriyo dāśarathiḥ kaiṭabhāriḥ kṛtotsavaḥ |kadambavanamadhyasthaḥ śilāsaṃtāradāyakaḥ || 24||

राघवो रघुवीरश्च हनुमत्सख्यवर्द्धनः ।पीताम्बरोऽच्युतः श्रीमान् श्रीगोपीजनवल्लभः ॥ २५॥

rāghavo raghuvīraśca hanumatsakhyavarddhanaḥ |pītāmbaro'cyutaḥ śrīmān śrīgopījanavallabhaḥ || 25||

भक्तेष्टो भक्तिदाता च भार्गवद्विजगर्वजित् ।कोदण्डरामः क्रोधात्मा लङ्काविजयपण्डितः ॥ २६॥

bhakteṣṭo bhaktidātā ca bhārgavadvijagarvajit |kodaṇḍarāmaḥ krodhātmā laṅkāvijayapaṇḍitaḥ || 26||

कुम्भकर्णनिहन्ता च युवा कैशोरसुन्दरः ।वनमाली घनश्यामो गोचारणपराक्रमी ॥ २७॥

kumbhakarṇanihantā ca yuvā kaiśorasundaraḥ |vanamālī ghanaśyāmo gocāraṇaparākramī || 27||

काकपक्षधरो वेषो विटो धृष्टः शठः पतिः ।अनुकूलो दक्षिणश्च तारः कपटकोविदः ॥ २८॥

kākapakṣadharo veṣo viṭo dhṛṣṭaḥ śaṭhaḥ patiḥ |anukūlo dakṣiṇaśca tāraḥ kapaṭakovidaḥ || 28||

अश्वमेधप्रणेता च राजा दशरथात्मजः ।राघवेन्द्रो महाराजः श्रीरामानन्दविग्रहः ॥ २९॥

aśvamedhapraṇetā ca rājā daśarathātmajaḥ |rāghavendro mahārājaḥ śrīrāmānandavigrahaḥ || 29||

क्षत्त्रः क्षत्त्रकुलोत्तसो महातेजाः प्रतापवान् ।महासैन्यो महाचापो लक्ष्मणैकान्तसुप्रियः ॥ ३०॥

kṣattraḥ kṣattrakulottaso mahātejāḥ pratāpavān |mahāsainyo mahācāpo lakṣmaṇaikāntasupriyaḥ || 30||

कैकेयीप्रणनिर्माता वीतराज्यो वनालयः ।चित्रकूटप्रियस्थानो मृगयाचारतत्परः ॥ ३१॥

kaikeyīpraṇanirmātā vītarājyo vanālayaḥ |citrakūṭapriyasthāno mṛgayācāratatparaḥ || 31||

किरातवेषः क्रूरात्मा पशुमांसैकभोजनः ।फलपुष्पकृताहारः कन्दमूलनिषेवणः ॥ ३२॥

kirātaveṣaḥ krūrātmā paśumāṃsaikabhojanaḥ |phalapuṣpakṛtāhāraḥ kandamūlaniṣevaṇaḥ || 32||

पयोव्रतो विधानज्ञः सद्धर्मप्रतिपालकः ।गदाधरो यज्ञकर्त्ता श्राद्धकर्ता द्विजार्चकः ॥ ३३॥

payovrato vidhānajñaḥ saddharmapratipālakaḥ |gadādharo yajñakarttā śrāddhakartā dvijārcakaḥ || 33||

पितृभक्तो मातृभक्तो बन्धुः स्वजनतोषकृत् ।मत्स्यः कूर्मो नृसिंहश्च वराहो वामनस्तथा ॥ ३४॥

pitṛbhakto mātṛbhakto bandhuḥ svajanatoṣakṛt |matsyaḥ kūrmo nṛsiṃhaśca varāho vāmanastathā || 34||

रघुरामः परशुरामो बलरामो रमापतिः ।रामलिङ्गस्थापयिता शिवभक्तिपरायणः ॥ ३५॥ वर् रुद्रमाहात्म्यवर्धनः

raghurāmaḥ paraśurāmo balarāmo ramāpatiḥ |rāmaliṅgasthāpayitā śivabhaktiparāyaṇaḥ || 35|| var rudramāhātmyavardhanaḥ

चण्डिकार्चनकृत्यज्ञश्चण्डीपाठविधानवित् ।अष्टमीव्रतकर्मज्ञो विजयादशमीप्रियः ॥ ३६॥

caṇḍikārcanakṛtyajñaścaṇḍīpāṭhavidhānavit |aṣṭamīvratakarmajño vijayādaśamīpriyaḥ || 36||

कपिसैन्यसमारम्भी सुग्रीवप्राणदः परः ।सूर्यवंशध्वजो धीरो ब्रह्मण्यो ब्राह्मणप्रियः ॥ ३७॥

kapisainyasamārambhī sugrīvaprāṇadaḥ paraḥ |sūryavaṃśadhvajo dhīro brahmaṇyo brāhmaṇapriyaḥ || 37||

ब्रह्मार्पणी ब्रह्महोता ब्रह्मकर्मविदुत्तमः ।ब्रह्मज्ञो ब्राह्मणाचारः कृतकृत्यः सनातनः ॥ ३८॥

brahmārpaṇī brahmahotā brahmakarmaviduttamaḥ |brahmajño brāhmaṇācāraḥ kṛtakṛtyaḥ sanātanaḥ || 38||

सच्चिदानन्दरूपश्च निरीहो निर्विकारकः ।नित्याकारो निराधारो रामो रमयतां वरः ॥ ३९॥

saccidānandarūpaśca nirīho nirvikārakaḥ |nityākāro nirādhāro rāmo ramayatāṃ varaḥ || 39||

रकारादिर्मकारादिः रामः कैवल्यमङ्गलः ।संदर्भो संशयच्छेत्ता शेषशायी सतां गतिः ॥ ४०॥

rakārādirmakārādiḥ rāmaḥ kaivalyamaṅgalaḥ |saṃdarbho saṃśayacchettā śeṣaśāyī satāṃ gatiḥ || 40||

पुरुषः पुरुषाकारः प्रमेयः पुरुषोत्तमः ।वशीधरो विहारज्ञो रसानन्दीजितस्मरः ॥ ४१॥

puruṣaḥ puruṣākāraḥ prameyaḥ puruṣottamaḥ |vaśīdharo vihārajño rasānandījitasmaraḥ || 41||

पूर्णातिथिविनोदी च वृन्दावनविलासकृत् ।रत्नकटकधरो वीरो मुक्ताहारविभूषणः ॥ ४२॥

pūrṇātithivinodī ca vṛndāvanavilāsakṛt |ratnakaṭakadharo vīro muktāhāravibhūṣaṇaḥ || 42||

नृत्यप्रियो नृत्यकरो नित्यसीताविहारवान् ।महालक्ष्मीदृढानन्दो प्रमोदवननायकः ॥ ४३॥

nṛtyapriyo nṛtyakaro nityasītāvihāravān |mahālakṣmīdṛḍhānando pramodavananāyakaḥ || 43||

परप्रेमा परानन्दः परभक्तिस्वरूपकः ।अग्निरूपः कालरूपः प्रलयान्तमहानलः ॥ ४४॥ वर् महबलः

parapremā parānandaḥ parabhaktisvarūpakaḥ |agnirūpaḥ kālarūpaḥ pralayāntamahānalaḥ || 44|| var mahabalaḥ

सुप्रसन्नः प्रसादात्मा प्रसन्नास्यः परः प्रभुः ।प्रीतिः प्रीति मनाः प्रीतिः शकटासुरभञ्जनः ॥ ४५॥ वर् प्रीतः प्रीत मनाः

suprasannaḥ prasādātmā prasannāsyaḥ paraḥ prabhuḥ |prītiḥ prīti manāḥ prītiḥ śakaṭāsurabhañjanaḥ || 45|| var prītaḥ prīta manāḥ

खट्वासुरवधोद्युक्तः कालरूपो दुरन्तकः ।हंसः स्मरसहस्रात्मा स्मरणीयो रुचिप्रदः ॥ ४६॥

khaṭvāsuravadhodyuktaḥ kālarūpo durantakaḥ |haṃsaḥ smarasahasrātmā smaraṇīyo rucipradaḥ || 46||

पण्डा पण्डितमानी च वेदरूपः सरस्वती ।गुह्यार्थदो गुरुर्देवो मन्त्रज्ञो मन्त्रदीक्षितः ॥ ४७॥

paṇḍā paṇḍitamānī ca vedarūpaḥ sarasvatī |guhyārthado gururdevo mantrajño mantradīkṣitaḥ || 47||

योगज्ञो योगविन्नाथः स्वात्मयोगविशारदः ।अध्यात्मशास्त्रसारज्ञो रसरूपो रसात्मकः ॥ ४८॥

yogajño yogavinnāthaḥ svātmayogaviśāradaḥ |adhyātmaśāstrasārajño rasarūpo rasātmakaḥ || 48||

शृङ्गारवेशो मदनो मानिनीमानवर्द्धनः ।चन्दनद्रवसशीतश्चन्दनद्रवलेपनः ॥ ४९॥

śṛṅgāraveśo madano māninīmānavarddhanaḥ |candanadravasaśītaścandanadravalepanaḥ || 49||

श्रीवत्सलाञ्छनः श्रीमान् मानी मानुषविग्रहः ।करणं कारणं कर्ताऽऽधारो विधरणो धरः ॥ ५०॥

śrīvatsalāñchanaḥ śrīmān mānī mānuṣavigrahaḥ |karaṇaṃ kāraṇaṃ kartā''dhāro vidharaṇo dharaḥ || 50||

धरित्रीधरणो धीरः स्त्र्यधीशः सत्यवाक् प्रियः ।सत्यकृत् सत्रकर्ता च कर्मी कर्मविवर्द्धनः ॥ ५१॥

dharitrīdharaṇo dhīraḥ stryadhīśaḥ satyavāk priyaḥ |satyakṛt satrakartā ca karmī karmavivarddhanaḥ || 51||

कार्मुकी विशिखी शक्तिधरो विजयदायकःऊर्ज्जस्वलो बली जिष्णुर्लङ्केशप्राणनाशकः ॥ ५२॥

kārmukī viśikhī śaktidharo vijayadāyakaḥūrjjasvalo balī jiṣṇurlaṅkeśaprāṇanāśakaḥ || 52||

शिशुपालप्रहन्ता च दन्तवक्त्रविनाशनः ।परमोत्साहनोऽसह्यः कलिदोषविनाशनः ॥ ५३॥ वर् परमोत्साहनो सत्त्व

śiśupālaprahantā ca dantavaktravināśanaḥ |paramotsāhano'sahyaḥ kalidoṣavināśanaḥ || 53|| var paramotsāhano sattva

जरासन्धमहायुद्धो निःकिंचनजनप्रियः । वर् योद्धाद्वारकास्थाननिर्माता मथुरावासशून्यकृत् ॥ ५४॥

jarāsandhamahāyuddho niḥkiṃcanajanapriyaḥ | var yoddhādvārakāsthānanirmātā mathurāvāsaśūnyakṛt || 54||

काकुत्स्थो विनयी वाग्मी मनस्वी दक्षिणाप्रदः ।प्राच्यवाचीप्रतीच्युक्तदक्षिणो भूरिदक्षिणः ॥ ५५॥

kākutstho vinayī vāgmī manasvī dakṣiṇāpradaḥ |prācyavācīpratīcyuktadakṣiṇo bhūridakṣiṇaḥ || 55||

दक्षयज्ञसमानेता विश्वकेलिः सुरार्चितः ।देवाधिपो दिवोदासो दिवास्वापी दिवाकरः ॥ ५६॥

dakṣayajñasamānetā viśvakeliḥ surārcitaḥ |devādhipo divodāso divāsvāpī divākaraḥ || 56||

कमलाक्षः कृपावासो द्विजपत्नीमनोहरः ।विभीषणशरण्यश्च शरणं परमा गतिः ॥ ५७॥

kamalākṣaḥ kṛpāvāso dvijapatnīmanoharaḥ |vibhīṣaṇaśaraṇyaśca śaraṇaṃ paramā gatiḥ || 57||

चाणूरबलनिर्माथी महामातङ्गनाशनः ।बद्धकक्षो महामल्ली मल्लयुद्धविशारदः ॥ ५८॥

cāṇūrabalanirmāthī mahāmātaṅganāśanaḥ |baddhakakṣo mahāmallī mallayuddhaviśāradaḥ || 58||

अप्रमेयः प्रमेयात्मा प्रमाणात्मा सनातनः ।मर्यादावतरो विज्ञो मर्यादापुरुषोत्तमः ॥ ५९॥

aprameyaḥ prameyātmā pramāṇātmā sanātanaḥ |maryādāvataro vijño maryādāpuruṣottamaḥ || 59||

महाक्रतुविधानज्ञः क्रतुकर्मा क्रतुप्रियः ।वृषस्कन्धो वृषस्कन्दो वृषध्वजमहासखः ॥ ६०॥

mahākratuvidhānajñaḥ kratukarmā kratupriyaḥ |vṛṣaskandho vṛṣaskando vṛṣadhvajamahāsakhaḥ || 60||

चक्री शार्ङ्गी गदापाणिः शङ्खभृत् सुस्मिताननः ।योगध्यानी योगगम्यो योगाचार्यो दृढासनः ॥ ६१॥

cakrī śārṅgī gadāpāṇiḥ śaṅkhabhṛt susmitānanaḥ |yogadhyānī yogagamyo yogācāryo dṛḍhāsanaḥ || 61||

जिताहारो मिताहारः परहा दिग्जयोद्धुरः ।सुपर्णासनसंस्थाता गजाभो गजमोक्षणः ॥ ६२॥

jitāhāro mitāhāraḥ parahā digjayoddhuraḥ |suparṇāsanasaṃsthātā gajābho gajamokṣaṇaḥ || 62||

गजगामी ज्ञानगम्यो भक्तिगम्यो भयापहः ।भगवान् सुमहैश्वर्यः परमः परमामृतः ॥ ६३॥

gajagāmī jñānagamyo bhaktigamyo bhayāpahaḥ |bhagavān sumahaiśvaryaḥ paramaḥ paramāmṛtaḥ || 63||

स्वानन्दी सच्चिदानन्दी नन्दिग्रामनिकेतनः ।वर्होत्तंसः कलाकान्तः कालरूपः कलाकरः ॥ ६४॥

svānandī saccidānandī nandigrāmaniketanaḥ |varhottaṃsaḥ kalākāntaḥ kālarūpaḥ kalākaraḥ || 64||

कमनीयः कुमाराभो मुचुकुन्दगतिप्रदः ।मुक्तिभूरिफलाकारः कारुण्यधृतविग्रहः ॥ ६५॥

kamanīyaḥ kumārābho mucukundagatipradaḥ |muktibhūriphalākāraḥ kāruṇyadhṛtavigrahaḥ || 65||

भूलीलारमणोद्युक्तः शतधाकृतविग्रहः ।रसास्वादी रसानन्दी रसातलविनोदकृत् ॥ ६६॥

bhūlīlāramaṇodyuktaḥ śatadhākṛtavigrahaḥ |rasāsvādī rasānandī rasātalavinodakṛt || 66||

अप्रतर्क्यः पुनीतात्मा विनीतात्मा विधानवित् ।भुज्युः सभाजनः सभ्यः पण्डः पण्डुर्विपण्यजः ॥ ६७॥

apratarkyaḥ punītātmā vinītātmā vidhānavit |bhujyuḥ sabhājanaḥ sabhyaḥ paṇḍaḥ paṇḍurvipaṇyajaḥ || 67||

चर्षणी उत्कटो वीतो वित्तदः सविताऽविता ।विभवो विविधाकारो रामः कल्याणसागरः ॥ ६८॥

carṣaṇī utkaṭo vīto vittadaḥ savitā'vitā |vibhavo vividhākāro rāmaḥ kalyāṇasāgaraḥ || 68||

सीतास्वयवरोद्युक्तो हरकार्मुकभञ्जनः ।रावणोन्मादशमनः सीताविरहकातरः ॥ ६९॥

sītāsvayavarodyukto harakārmukabhañjanaḥ |rāvaṇonmādaśamanaḥ sītāvirahakātaraḥ || 69||

कुमारकुशलः कामः कामदः कोतिवर्द्धनः ।दुर्योधनमहावैरी युधिष्ठिरहितप्रदः ॥ ७०॥

kumārakuśalaḥ kāmaḥ kāmadaḥ kotivarddhanaḥ |duryodhanamahāvairī yudhiṣṭhirahitapradaḥ || 70||

द्रौपदीचीरविस्तारी कुन्तीशोकनिवारणः ।गान्धारीशोकसंतानः कृपाकोमलमानसः ॥ ७१॥

draupadīcīravistārī kuntīśokanivāraṇaḥ |gāndhārīśokasaṃtānaḥ kṛpākomalamānasaḥ || 71||

चित्रकूटकृतावासो गङ्गासलिलपावनः ।ब्रह्मचारी सदाचारः कमलाकेलिभाजनः ॥ ७२॥

citrakūṭakṛtāvāso gaṅgāsalilapāvanaḥ |brahmacārī sadācāraḥ kamalākelibhājanaḥ || 72||

दुरासदः कलहकृत् कलिः कलिविनाशनः ।चारी दण्डाजिनी छत्री पुस्तकी कृष्णमेखलः ॥ ७३॥ वर् ब्रह्मचारी दण्डछत्री

durāsadaḥ kalahakṛt kaliḥ kalivināśanaḥ |cārī daṇḍājinī chatrī pustakī kṛṣṇamekhalaḥ || 73|| var brahmacārī daṇḍachatrī

दण्डकारण्यमध्यस्थः पञ्चवट्यालयस्थितः ।परिणामजयानन्दी नन्दिग्रामसुखप्रदः ॥ ७४॥

daṇḍakāraṇyamadhyasthaḥ pañcavaṭyālayasthitaḥ |pariṇāmajayānandī nandigrāmasukhapradaḥ || 74||

इन्द्रारिमानमथनो बद्धदक्षिणसागरः ।शैलसेतुविनिर्माता कपिसैन्यमहीपतिः ॥ ७५॥

indrārimānamathano baddhadakṣiṇasāgaraḥ |śailasetuvinirmātā kapisainyamahīpatiḥ || 75||

रथारूढो गजारूढो हयारूढो महाबली ।निषङ्गी कवची खड्गी खलगर्वनिवहणः ॥ ७६॥

rathārūḍho gajārūḍho hayārūḍho mahābalī |niṣaṅgī kavacī khaḍgī khalagarvanivahaṇaḥ || 76||

वेदान्तविज्ञो विज्ञानी जानकीब्रह्मदर्शनः ।लङ्काजेता विमानस्थो नागपाशविमोचकः ॥ ७७॥

vedāntavijño vijñānī jānakībrahmadarśanaḥ |laṅkājetā vimānastho nāgapāśavimocakaḥ || 77||

अनन्तकोटिगणभूः कल्याणः केलिनीपतिः ।दुर्वासापूजनपरो वनवासी महाजवः ॥ ७८॥

anantakoṭigaṇabhūḥ kalyāṇaḥ kelinīpatiḥ |durvāsāpūjanaparo vanavāsī mahājavaḥ || 78||

सुस्मयः सुस्मितमुखः कालियाहिफणानटः ।विभुर्विषहरो वत्सो वत्सासुरविनाशनः ॥ ७९॥

susmayaḥ susmitamukhaḥ kāliyāhiphaṇānaṭaḥ |vibhurviṣaharo vatso vatsāsuravināśanaḥ || 79||

वृषप्रमथनो वेत्ता मरीचिर्मुनिरङ्गिराः ।वसिष्ठो द्रोणपुत्रश्च द्रोणाचार्यो रघूत्तमः ॥ ८०॥

vṛṣapramathano vettā marīcirmuniraṅgirāḥ |vasiṣṭho droṇaputraśca droṇācāryo raghūttamaḥ || 80||

रघुवर्यो दुःखहन्ता वनधावनसश्रमः ।भिल्लग्रामनिवासी च भिल्लभिल्लिहितप्रदः ॥ ८१॥

raghuvaryo duḥkhahantā vanadhāvanasaśramaḥ |bhillagrāmanivāsī ca bhillabhillihitapradaḥ || 81||

रामो रविकुलोत्तंसः वृष्णिगर्भो महामणिः । वर् पृश्निगर्भोयशोदाबन्धनप्राप्तो यमलार्जुनभञ्जनः ॥ ८२॥

rāmo ravikulottaṃsaḥ vṛṣṇigarbho mahāmaṇiḥ | var pṛśnigarbhoyaśodābandhanaprāpto yamalārjunabhañjanaḥ || 82||

दामोदरो दुराराध्यो दूरगः प्रियदर्शनः ।मृत्तिकाभक्षणक्रीडो ब्रह्माण्डावलिविग्रहः ॥ ८३॥

dāmodaro durārādhyo dūragaḥ priyadarśanaḥ |mṛttikābhakṣaṇakrīḍo brahmāṇḍāvalivigrahaḥ || 83||

बाललीलाविनोदी च रतिलीलाविशारदः ।वसुदेवसुतः श्रीमान् भव्यो दशरथात्मजः ॥ ८४॥

bālalīlāvinodī ca ratilīlāviśāradaḥ |vasudevasutaḥ śrīmān bhavyo daśarathātmajaḥ || 84||

वलिप्रियो वालिहन्ता विक्रमी केसरी करी ।सनिग्रहफलानन्दी सनिग्रहनिवारणः ॥ ८५॥

valipriyo vālihantā vikramī kesarī karī |sanigrahaphalānandī sanigrahanivāraṇaḥ || 85||

सीतावामाङ्गसंलिष्टः कमलापाङ्गवीक्षितः ।स्यमन्तपञ्चकस्थायी भृगुवंशमहायशाः ॥ ८६॥

sītāvāmāṅgasaṃliṣṭaḥ kamalāpāṅgavīkṣitaḥ |syamantapañcakasthāyī bhṛguvaṃśamahāyaśāḥ || 86||

अनन्तोऽनन्तमाता च रामो राजीवलोचनः ।इत्येवं नामसाहस्रं राजेन्द्र तनयस्य ते ॥ ८७॥

ananto'nantamātā ca rāmo rājīvalocanaḥ |ityevaṃ nāmasāhasraṃ rājendra tanayasya te || 87||

यः पठेत्प्रातरुत्थाय धौतपादः शुचिव्रत्रः ।स याति रामसायुज्यं भुक्त्वान्ते केवलं पदम् ॥ ८८॥

yaḥ paṭhetprātarutthāya dhautapādaḥ śucivratraḥ |sa yāti rāmasāyujyaṃ bhuktvānte kevalaṃ padam || 88||

न यत्र त्रिगुणग्रासो न माया न स्मयो मदः ।तद्याति विरजं स्थानं रामनामानुकीर्तयन् ॥ ८९॥

na yatra triguṇagrāso na māyā na smayo madaḥ |tadyāti virajaṃ sthānaṃ rāmanāmānukīrtayan || 89||

न ते पुत्रस्य नामानि संख्यातुमहमीश्वरः ।संक्षेपेण तु यत्प्रोक्तं तन्मात्रमवधारय ॥ ९०॥

na te putrasya nāmāni saṃkhyātumahamīśvaraḥ |saṃkṣepeṇa tu yatproktaṃ tanmātramavadhāraya || 90||

यावन्ति सन्ति रूपाणि विष्णोरमिततेजसः ।तावन्ति तव पुत्रस्य परब्रह्मस्वरूपिणः ॥ ९१॥

yāvanti santi rūpāṇi viṣṇoramitatejasaḥ |tāvanti tava putrasya parabrahmasvarūpiṇaḥ || 91||

पाज्वभौतिकमेतद्धि विश्वं समुपधारय ।ततः परं परब्रह्म विद्धि रामं सनातनम् ॥ ९२॥

pājvabhautikametaddhi viśvaṃ samupadhāraya |tataḥ paraṃ parabrahma viddhi rāmaṃ sanātanam || 92||

नश्वरं सकलं दृश्यं रामं ब्रूमः सनातनम् ।एतद्धि तव पुत्रत्वं प्राप्तो रामः परात्परः ॥ ९३॥

naśvaraṃ sakalaṃ dṛśyaṃ rāmaṃ brūmaḥ sanātanam |etaddhi tava putratvaṃ prāpto rāmaḥ parātparaḥ || 93||

सद्वेदैरपि वेदान्तैर्नेति नेतीति गीयते । वर् वेदान्तेतमेव जलदश्यामं रामं भावय भावय ॥ ९४॥

sadvedairapi vedāntairneti netīti gīyate | var vedāntetameva jaladaśyāmaṃ rāmaṃ bhāvaya bhāvaya || 94||

य एतत् पठते नित्यं रामसाहस्रकं विभो ।स याति परमां मुक्तिं रामकैवल्यरूपिणीम् ॥ ९५॥

ya etat paṭhate nityaṃ rāmasāhasrakaṃ vibho |sa yāti paramāṃ muktiṃ rāmakaivalyarūpiṇīm || 95||

मा शङ्किष्ठा नराधीशः श्रीरामरसिकस्य च ।अनन्तकोटिरूपाणि रामस्तेषां विभावकः ॥ ९५॥

mā śaṅkiṣṭhā narādhīśaḥ śrīrāmarasikasya ca |anantakoṭirūpāṇi rāmasteṣāṃ vibhāvakaḥ || 95||

त्रैलोक्यमेतदखिलं रामवीर्ये प्रतिष्ठितम् ।विजानन्ति नराः सर्वे नास्य रूपं च नाम च ॥ ९७॥

trailokyametadakhilaṃ rāmavīrye pratiṣṭhitam |vijānanti narāḥ sarve nāsya rūpaṃ ca nāma ca || 97||

य एतस्मिन् महाप्रीतिं कलयिष्यन्ति मानवाः ।त एव धन्या राजेन्द्र नान्ये स्वजनदूषकाः ॥ ९८॥

ya etasmin mahāprītiṃ kalayiṣyanti mānavāḥ |ta eva dhanyā rājendra nānye svajanadūṣakāḥ || 98||

इति श्रीमदादिरामायणे ब्रह्मभुशुण्डसवादे वसिष्ठकृतनामसहस्रकथनं नाम त्रयोदशोऽध्यायः ॥ १३॥

iti śrīmadādirāmāyaṇe brahmabhuśuṇḍasavāde vasiṣṭhakṛtanāmasahasrakathanaṃ nāma trayodaśo'dhyāyaḥ || 13||