अश्वशिरास्तोत्रम् Vyasaproktam Ashvashira Stotram

एतद्धयशिरो राजन्नाख्यानं तव कीर्तितम् ।पुराणं वेदसमितं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ ७२॥

etaddhayaśiro rājannākhyānaṃ tava kīrtitam |purāṇaṃ vedasamitaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi || 72||

यां यामिच्छेत्तनुं देवः कर्तुं कार्यविधौ क्वचित् ।तां तां कुर्याद्विकुर्वाणः स्वयमात्मानमात्मना ॥ ७३॥

yāṃ yāmicchettanuṃ devaḥ kartuṃ kāryavidhau kvacit |tāṃ tāṃ kuryādvikurvāṇaḥ svayamātmānamātmanā || 73||

एष वेदनिधिः श्रीमानेष वै तपसो निधिः ।एष योगश्च साङ्ख्यं च ब्रह्म चाग्र्यं हरिर्विभुः ॥ ७४॥

eṣa vedanidhiḥ śrīmāneṣa vai tapaso nidhiḥ |eṣa yogaśca sāṅkhyaṃ ca brahma cāgryaṃ harirvibhuḥ || 74||

नारायणपरा वेदा यज्ञा नारायणात्मकाः ।तपो नारायणपरं नारायणपरा गतिः ॥ ७५॥

nārāyaṇaparā vedā yajñā nārāyaṇātmakāḥ |tapo nārāyaṇaparaṃ nārāyaṇaparā gatiḥ || 75||

नारायणपरं सत्यमृतं नारायणात्मकम् ।नारायणपरो धर्मः पुनरावृत्तिदुर्लभः ॥ ७६॥

nārāyaṇaparaṃ satyamṛtaṃ nārāyaṇātmakam |nārāyaṇaparo dharmaḥ punarāvṛttidurlabhaḥ || 76||

प्रवृत्तिलक्षणश्चैव धर्मो नारायणात्मकः ।नारायणात्मको गन्धो भूमौ श्रेष्ठतमः स्मृतः ॥ ७७॥

pravṛttilakṣaṇaścaiva dharmo nārāyaṇātmakaḥ |nārāyaṇātmako gandho bhūmau śreṣṭhatamaḥ smṛtaḥ || 77||

अपां चैव गुणो राजन् रसो नारायणात्मकः ।ज्योतिषां च गुणो रूपं स्मृतं नारायणात्मकम् ॥ ७८॥

apāṃ caiva guṇo rājan raso nārāyaṇātmakaḥ |jyotiṣāṃ ca guṇo rūpaṃ smṛtaṃ nārāyaṇātmakam || 78||

नारायणात्मकश्चापि स्पर्शो वायुगुणः स्मृतः ।नारायणात्मकश्चापि शब्द आकाशसम्भवः ॥ ७९॥

nārāyaṇātmakaścāpi sparśo vāyuguṇaḥ smṛtaḥ |nārāyaṇātmakaścāpi śabda ākāśasambhavaḥ || 79||

मनश्चापि ततो भूतमव्यक्तगुणलक्षणम् ।नारायणपरः कालो ज्योतिषामयनं च यत् ॥ ८०॥

manaścāpi tato bhūtamavyaktaguṇalakṣaṇam |nārāyaṇaparaḥ kālo jyotiṣāmayanaṃ ca yat || 80||

नारायणपरा कीर्तिः श्रीश्च लक्ष्मीश्च देवताः ।नारायणपरं साङ्ख्यं योगो नारायणात्मकः ॥ ८१॥

nārāyaṇaparā kīrtiḥ śrīśca lakṣmīśca devatāḥ |nārāyaṇaparaṃ sāṅkhyaṃ yogo nārāyaṇātmakaḥ || 81||

कारणं पुरुषो येषां प्रधानं चापि कारणम् ।स्वभावश्चैव कर्माणि दैवं येषां च कारणम् ॥ ८२॥

kāraṇaṃ puruṣo yeṣāṃ pradhānaṃ cāpi kāraṇam |svabhāvaścaiva karmāṇi daivaṃ yeṣāṃ ca kāraṇam || 82||

पञ्चकारणसङ्ख्यातो निष्ठा सर्वत्र वै हरिः ।तत्त्वं जिज्ञासमानानां हेतुभिः सर्वतोमुखैः ॥ ८३॥

pañcakāraṇasaṅkhyāto niṣṭhā sarvatra vai hariḥ |tattvaṃ jijñāsamānānāṃ hetubhiḥ sarvatomukhaiḥ || 83||

तत्त्वमेको महायोगी हरिर्नारायणः प्रभुः ।सब्रह्मकानां लोकानामृषीणां च महात्मनाम् ॥ ८४॥

tattvameko mahāyogī harirnārāyaṇaḥ prabhuḥ |sabrahmakānāṃ lokānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām || 84||

साङ्ख्यानां योगिनां चापि यतीनामात्मवेदिनाम् ।मनीषितं विजानाति केशवो न तु तस्य ते ॥ ८५॥

sāṅkhyānāṃ yogināṃ cāpi yatīnāmātmavedinām |manīṣitaṃ vijānāti keśavo na tu tasya te || 85||

ये केचित्सर्वलोकेषु दैवं पित्र्यं च कुर्वते ।दानानि च प्रयच्छन्ति तप्यन्ति च तपो महत् ॥ ८६॥

ye kecitsarvalokeṣu daivaṃ pitryaṃ ca kurvate |dānāni ca prayacchanti tapyanti ca tapo mahat || 86||

सर्वेषामाश्रयो विष्णुरैश्वरं विधिमास्थितः ।सर्वभूतकृतावासो वासुदेवेति चोच्यते ॥ ८७॥

sarveṣāmāśrayo viṣṇuraiśvaraṃ vidhimāsthitaḥ |sarvabhūtakṛtāvāso vāsudeveti cocyate || 87||

अयं हि नित्यः परमो महर्षिर्महाविभूतिर्गुणवान्निर्गुणाख्यः ।गुणैश्च संयोगमुपैति शीघ्रं कालो यथर्तावृतुसम्प्रयुक्तः ॥ ८८॥

ayaṃ hi nityaḥ paramo maharṣirmahāvibhūtirguṇavānnirguṇākhyaḥ |guṇaiśca saṃyogamupaiti śīghraṃ kālo yathartāvṛtusamprayuktaḥ || 88||

नैवास्य विन्दन्ति गतिं महात्मनो न चागतिं कश्चिदिहानुपश्यति ।ज्ञानात्मकाः संयमिनो महर्षयः पश्यन्ति नित्यं पुरुषं गुणाधिकम् ॥ ८९॥

naivāsya vindanti gatiṃ mahātmano na cāgatiṃ kaścidihānupaśyati |jñānātmakāḥ saṃyamino maharṣayaḥ paśyanti nityaṃ puruṣaṃ guṇādhikam || 89||

इति महाभारते शान्तरपर्वणि ३३५ अध्यायान्तर्गतंव्यासप्रोक्तं अश्वशिरास्तोत्रं सम्पूर्णम् ।महाभारत । शान्तिपर्व । अध्याय ३३५/७३८९॥महाभारत । शान्तिपर्व । अध्याय ३३५/७३-८९॥

iti mahābhārate śāntaraparvaṇi 335 adhyāyāntargataṃvyāsaproktaṃ aśvaśirāstotraṃ sampūrṇam |mahābhārata | śāntiparva | adhyāya 335/7389||mahābhārata | śāntiparva | adhyāya 335/73-89||