सुनीतिभागवतम् Shrimat Sunitibhagavatam

श्रीकृष्णाय नमः ।प्रथमः स्कन्धः ।लक्ष्मीसद्दयिते पयोभृदसिते संदत्तसद्वाञ्छितेदोषौघै रहिते गुणैर्विलसिते मुख्यानिलान्तर्गते ।सर्वैरप्यजिते सदव्यवहिते नारायणाख्यान्वितेब्रह्माद्यैर्विनुते दृढं मम हिते कृष्णे मनोऽस्त्वच्युते ॥ १॥

śrīkṛṣṇāya namaḥ |prathamaḥ skandhaḥ |lakṣmīsaddayite payobhṛdasite saṃdattasadvāñchitedoṣaughai rahite guṇairvilasite mukhyānilāntargate |sarvairapyajite sadavyavahite nārāyaṇākhyānvitebrahmādyairvinute dṛḍhaṃ mama hite kṛṣṇe mano'stvacyute || 1||

निपीय यद्भागवतामृतं सज्जनोऽग्र्यसंसारभयं जहाति ।ब्रह्मादिवन्द्यं प्रणमामि वेदव्यासं हरिं मध्वहृदब्जवासम् ॥ २॥

nipīya yadbhāgavatāmṛtaṃ sajjano'gryasaṃsārabhayaṃ jahāti |brahmādivandyaṃ praṇamāmi vedavyāsaṃ hariṃ madhvahṛdabjavāsam || 2||

सुदुर्गमैर्दुष्टवचस्तमिश्रैर्निगूहितो भागवतार्थ उच्चैः ।प्रकाशितो येन सदुक्तिभाभिः स मध्वभानुर्हरतात्तमो मे ॥ ३॥

sudurgamairduṣṭavacastamiśrairnigūhito bhāgavatārtha uccaiḥ |prakāśito yena saduktibhābhiḥ sa madhvabhānurharatāttamo me || 3||

प्रबोधयद्वालममि सुमध्वशास्त्रं बुधेन्द्रैरपि दुर्विबोधम् ।येनाञ्जसा संविवृतं निषेवे जयप्रदं तं जयतीर्थराजम् ॥ ४॥

prabodhayadvālamami sumadhvaśāstraṃ budhendrairapi durvibodham |yenāñjasā saṃvivṛtaṃ niṣeve jayapradaṃ taṃ jayatīrtharājam || 4||

आनन्दतीर्थोक्तिमहानखाग्रैर्विदार्य दुर्वादिजनान् धरण्याम् ।जहार सन्मार्गगतान्तरायान्स व्यासराट् सिंहवरोऽवतान्माम् ॥ ५॥

ānandatīrthoktimahānakhāgrairvidārya durvādijanān dharaṇyām |jahāra sanmārgagatāntarāyānsa vyāsarāṭ siṃhavaro'vatānmām || 5||

रम्या यदीया बहवो निबन्धा अद्यापि लोकस्य हरन्ति हृत्स्थम् ।तमो वितन्वन्ति च मङ्गलं मां स पातु जीवोत्तमतीर्थवर्यः ॥ ६॥

ramyā yadīyā bahavo nibandhā adyāpi lokasya haranti hṛtstham |tamo vitanvanti ca maṅgalaṃ māṃ sa pātu jīvottamatīrthavaryaḥ || 6||

गोकर्णसत्क्षेत्रवरेऽनवद्यः श्रीविठ्ठलं कोङ्कणविप्रवन्द्यः ।अपूजयद्यो रघुचन्द्रतीर्थः संजुष्टगङ्गादिसमस्ततीर्थः ॥ ७॥

gokarṇasatkṣetravare'navadyaḥ śrīviṭhṭhalaṃ koṅkaṇavipravandyaḥ |apūjayadyo raghucandratīrthaḥ saṃjuṣṭagaṅgādisamastatīrthaḥ || 7||

यतीश्वराद्योऽखिललोकहृद्यो विरक्तिभूपः परिभूतदोषः ।शास्त्राब्धिचन्द्रो हरिभक्तिसान्द्रो भवेत्प्रसन्नः परमो गुरुर्नः ॥ ८॥

yatīśvarādyo'khilalokahṛdyo viraktibhūpaḥ paribhūtadoṣaḥ |śāstrābdhicandro haribhaktisāndro bhavetprasannaḥ paramo gururnaḥ || 8||

लक्ष्मीशभक्तो बहुधर्मसक्तो विवृद्धसम्पत्परिनाशितापत् ।सदातिदान्तः प्रगुणः प्रशान्तः स तिम्मपाख्यः कृतसाधुसख्यः ॥ ९॥

lakṣmīśabhakto bahudharmasakto vivṛddhasampatparināśitāpat |sadātidāntaḥ praguṇaḥ praśāntaḥ sa timmapākhyaḥ kṛtasādhusakhyaḥ || 9||

द्विजोऽच्युताराधनतः सुपुत्रं लेभे गुणाढ्यं भुवि सर्वमित्रम् ।महाबुधं सागरवेङ्कटेशं सच्छास्त्रविज्ञं तपनप्रकाशम् ॥ १०॥

dvijo'cyutārādhanataḥ suputraṃ lebhe guṇāḍhyaṃ bhuvi sarvamitram |mahābudhaṃ sāgaraveṅkaṭeśaṃ sacchāstravijñaṃ tapanaprakāśam || 10||

ब्राह्मण्यमास्थाप्य बुधाः समस्ता येनैव दुस्तर्कभृतो निरस्ताः ।आनन्दितः कोङ्कणविप्रसार्थः प्रमोदितः श्रीरघुनाथतीर्थः ॥ ११॥

brāhmaṇyamāsthāpya budhāḥ samastā yenaiva dustarkabhṛto nirastāḥ |ānanditaḥ koṅkaṇaviprasārthaḥ pramoditaḥ śrīraghunāthatīrthaḥ || 11||

सद्ब्रह्मसूत्रोत्तमभाष्यटीकाटीका कृता तत्त्वसुकौस्तुभाख्या ।धर्मा महाभागवता जनेषु संस्थापिता येन च भूर्युपायैः ॥ १२॥

sadbrahmasūtrottamabhāṣyaṭīkāṭīkā kṛtā tattvasukaustubhākhyā |dharmā mahābhāgavatā janeṣu saṃsthāpitā yena ca bhūryupāyaiḥ || 12||

प्रदर्शितो येन च साधुमार्गस्तिरस्कृतोऽभूद्भुवि दुष्टवर्गः ।दत्ता द्विजेभ्यः सकलाश्च विद्या विस्तारिता कीर्तिरथानवद्या ॥ १३॥

pradarśito yena ca sādhumārgastiraskṛto'bhūdbhuvi duṣṭavargaḥ |dattā dvijebhyaḥ sakalāśca vidyā vistāritā kīrtirathānavadyā || 13||

येनोपदिष्टं शुभमुत्तमेभ्यः श्रीमध्वशास्त्रं बहुशो जनेभ्यः ।व्यर्थं कृतं चैकमपि स्म नाहः प्रसादितः श्रीरमणो नृसिंहः ॥ १४॥

yenopadiṣṭaṃ śubhamuttamebhyaḥ śrīmadhvaśāstraṃ bahuśo janebhyaḥ |vyarthaṃ kṛtaṃ caikamapi sma nāhaḥ prasāditaḥ śrīramaṇo nṛsiṃhaḥ || 14||

तस्य प्रियायामथ शान्तवाय्यां कोनेरिरामौ तनयौ प्रजातौ ।बभूवतू राघवलक्ष्मणौ सन्महानुरागाविव बुद्धिमन्तौ ॥ १५॥

tasya priyāyāmatha śāntavāyyāṃ konerirāmau tanayau prajātau |babhūvatū rāghavalakṣmaṇau sanmahānurāgāviva buddhimantau || 15||

तं सद्गुणं सागरवेङ्कटेशं विपश्चिदाश्चर्यवरं प्रणम्य ।ज्येष्ठं च कोनेरिबुधप्रबर्हं सद्वैष्णवाग्र्यानखिलांस्तथैव ॥ १६॥

taṃ sadguṇaṃ sāgaraveṅkaṭeśaṃ vipaścidāścaryavaraṃ praṇamya |jyeṣṭhaṃ ca koneribudhaprabarhaṃ sadvaiṣṇavāgryānakhilāṃstathaiva || 16||

श्रीकृष्णभक्तानुचरः सलक्ष्मीनारायणप्रेरणयैव रामः ।मुदे मुकुन्दस्य च वैष्णवानां सुनीतिसद्भागवतं करोति ॥ १७॥

śrīkṛṣṇabhaktānucaraḥ salakṣmīnārāyaṇapreraṇayaiva rāmaḥ |mude mukundasya ca vaiṣṇavānāṃ sunītisadbhāgavataṃ karoti || 17||

दयालवः साधुजना गुणज्ञा विमत्सराः सद्गुणशालिनश्च ।तुष्यन्तु मे वीक्ष्य कृतिं समस्ताः अहं यथा स्यां नितरां कृतार्थः ॥ १८॥

dayālavaḥ sādhujanā guṇajñā vimatsarāḥ sadguṇaśālinaśca |tuṣyantu me vīkṣya kṛtiṃ samastāḥ ahaṃ yathā syāṃ nitarāṃ kṛtārthaḥ || 18||

अज्ञस्य बालस्य कृपास्पदस्य प्रवर्तमानस्य सुदुष्करेऽर्थे ।संगृह्णतः स्वल्पपदैः प्रभूतमर्थं च सङ्कोचनिषक्तबुद्धेः ॥ १९॥

ajñasya bālasya kṛpāspadasya pravartamānasya suduṣkare'rthe |saṃgṛhṇataḥ svalpapadaiḥ prabhūtamarthaṃ ca saṅkocaniṣaktabuddheḥ || 19||

नम्रत्वभाजो मम सर्वसन्तो वात्सल्यवन्तोऽन्यगुणेषु तुष्टाः ।न्यूनाधिकं काव्यकृतिश्रमज्ञाः किमप्युदारा स्खलनं सहध्वम् ॥ २०॥

namratvabhājo mama sarvasanto vātsalyavanto'nyaguṇeṣu tuṣṭāḥ |nyūnādhikaṃ kāvyakṛtiśramajñāḥ kimapyudārā skhalanaṃ sahadhvam || 20||

सूतोक्तं किल नारदस्तुतमभूद्यत्सत्पदं यः स्वयंव्यासः फल्गुनभीष्मयोः प्रियतमो भक्तेष्टकृद्धर्मजः ।प्रोचे यद्गतिमर्जुनो विहरतः खिन्नश्च पार्था ययुःशप्तोऽयं कलिजित्परीक्षिदभजत्कृष्णः स नो रक्षतात् ॥ २१॥

sūtoktaṃ kila nāradastutamabhūdyatsatpadaṃ yaḥ svayaṃvyāsaḥ phalgunabhīṣmayoḥ priyatamo bhakteṣṭakṛddharmajaḥ |proce yadgatimarjuno viharataḥ khinnaśca pārthā yayuḥśapto'yaṃ kalijitparīkṣidabhajatkṛṣṇaḥ sa no rakṣatāt || 21||

वर्णितं प्रथमे स्कन्धे भगवद्भक्तसद्यशः ।गीयते नीतिरूपेण विष्णुवैष्णवतुष्टये ॥ २२॥

varṇitaṃ prathame skandhe bhagavadbhaktasadyaśaḥ |gīyate nītirūpeṇa viṣṇuvaiṣṇavatuṣṭaye || 22||

ग्राह्या विद्योत्तमा हीनजन्मनोऽपि विमत्सरैः ।श्रीमद्भागवतं सूताच्छुश्रुवुः शौनकादयः ॥ २३॥

grāhyā vidyottamā hīnajanmano'pi vimatsaraiḥ |śrīmadbhāgavataṃ sūtācchuśruvuḥ śaunakādayaḥ || 23||

अदर्श्यमपि संदर्श्यं तत्रैवेच्छाविवृद्धये ।शूद्रात्मने हरी रूपं नारदाय न्यदर्शयत् ॥ २४॥

adarśyamapi saṃdarśyaṃ tatraivecchāvivṛddhaye |śūdrātmane harī rūpaṃ nāradāya nyadarśayat || 24||

मनस्तुष्टिकरं कार्यशेषं धीमान्न शेषयेत् ।चक्रे भागवतं व्यासो नारदोक्तोऽखिलार्थकृत् ॥ २५॥

manastuṣṭikaraṃ kāryaśeṣaṃ dhīmānna śeṣayet |cakre bhāgavataṃ vyāso nāradokto'khilārthakṛt || 25||

कृतं परेण यत्कर्म कार्या तदुचिता क्रिया ।ब्रह्मास्त्रे द्रौणिनोत्सृष्टे तन्मुमोच धनञ्जयः ॥ २६॥

kṛtaṃ pareṇa yatkarma kāryā taducitā kriyā |brahmāstre drauṇinotsṛṣṭe tanmumoca dhanañjayaḥ || 26||

द्विजस्याकार्मणः कार्यो निग्रहो हननं विना ।मणिं कृष्णोदितो द्रौणेर्हृतवान्न शिरोऽर्जुनः ॥ २७॥

dvijasyākārmaṇaḥ kāryo nigraho hananaṃ vinā |maṇiṃ kṛṣṇodito drauṇerhṛtavānna śiro'rjunaḥ || 27||

न भवेन्महतोऽप्युक्तौ विश्रम्भः पक्षपातिनः ।प्रबोधितोऽपि कृष्णाद्यैर्भीष्मं पप्रच्छ धर्मराट् ॥ २८॥

na bhavenmahato'pyuktau viśrambhaḥ pakṣapātinaḥ |prabodhito'pi kṛṣṇādyairbhīṣmaṃ papraccha dharmarāṭ || 28||

वाञ्छितादधिकं पुण्यकृतोऽभीष्टं प्रसिध्यति ।भीष्मस्यासीत्पुरः कृष्णो मुमूर्षोरुत्तरायणे ॥ २९॥

vāñchitādadhikaṃ puṇyakṛto'bhīṣṭaṃ prasidhyati |bhīṣmasyāsītpuraḥ kṛṣṇo mumūrṣoruttarāyaṇe || 29||

खेदे प्राप्तेऽपि नो मोच्यमश्रु कर्मणि मङ्गले ।कृष्णे निर्याति नेत्राम्बु न्यरुन्धन् पाण्डवस्त्रियः ॥ ३०॥

khede prāpte'pi no mocyamaśru karmaṇi maṅgale |kṛṣṇe niryāti netrāmbu nyarundhan pāṇḍavastriyaḥ || 30||

ज्येष्ठमध्यमनीचाश्च माननीया यथोचितम् ।स्त्रियः प्रजाश्च पित्रादीन्भगवान्सममानयत् ॥ ३१॥

jyeṣṭhamadhyamanīcāśca mānanīyā yathocitam |striyaḥ prajāśca pitrādīnbhagavānsamamānayat || 31||

स्थितिज्ञः स्वोचितं कुर्यात्स्वबुद्ध्या वान्यचोदितः ।धृतराष्ट्रः सभार्योऽगाद्वनं विदुरबोधितः ॥ ३२॥

sthitijñaḥ svocitaṃ kuryātsvabuddhyā vānyacoditaḥ |dhṛtarāṣṭraḥ sabhāryo'gādvanaṃ vidurabodhitaḥ || 32||

क्लेशो न कार्यः श्रीविष्णुवशत्वात्संपदापदोः ।पित्रादिशोकं तत्याज धर्मजो नारदोदितः ॥ ३३॥

kleśo na kāryaḥ śrīviṣṇuvaśatvātsaṃpadāpadoḥ |pitrādiśokaṃ tatyāja dharmajo nāradoditaḥ || 33||

निमित्तैरेव धीमद्भिर्भविष्यदवगम्यते ।दृष्टोत्पातोऽवदद्भीमं धर्मराड्भगवद्गतिम् ॥ ३४॥

nimittaireva dhīmadbhirbhaviṣyadavagamyate |dṛṣṭotpāto'vadadbhīmaṃ dharmarāḍbhagavadgatim || 34||

व्यर्थेशबलहीनस्य बहुसाधनता मता ।गाण्डीवाद्यर्जुनस्यासीत्कृष्णस्त्रीरक्षणे वृथा ॥ ३५॥

vyartheśabalahīnasya bahusādhanatā matā |gāṇḍīvādyarjunasyāsītkṛṣṇastrīrakṣaṇe vṛthā || 35||

यस्मिन् देशे न सुहृदो न मित्रं तत्र नो वसेत् ।श्रुत्वार्जुनोक्तां कृष्णस्वधामाप्तिं पाण्डवा ययुः ॥ ३६॥

yasmin deśe na suhṛdo na mitraṃ tatra no vaset |śrutvārjunoktāṃ kṛṣṇasvadhāmāptiṃ pāṇḍavā yayuḥ || 36||

दुष्ट उत्तमवेषोऽपि सतामातनुते व्यथाम् ।पीडयामास गोयुग्मं कलिर्नृपतिलाञ्छनः ॥ ३७॥

duṣṭa uttamaveṣo'pi satāmātanute vyathām |pīḍayāmāsa goyugmaṃ kalirnṛpatilāñchanaḥ || 37||

रक्ष्यः पूर्वमनम्रोऽपि खलोऽपि पतितः पदोः ।कलयेऽदाद्वधोद्युक्तः परीक्षित्स्थानपञ्चकम् ॥ ३८॥

rakṣyaḥ pūrvamanamro'pi khalo'pi patitaḥ padoḥ |kalaye'dādvadhodyuktaḥ parīkṣitsthānapañcakam || 38||

श्रान्तोऽतिक्षुधितो वेत्ति स्वयोग्यं न विवेक्यपि ।मुनेरंसे मृतं सर्पं परीक्षिन्निदधे रुषा ॥ ३९॥

śrānto'tikṣudhito vetti svayogyaṃ na vivekyapi |muneraṃse mṛtaṃ sarpaṃ parīkṣinnidadhe ruṣā || 39||

त्यज गर्वं जय क्रोधं हितं ब्रूहि भज क्षमाम् ।दत्तशापं सुतं राज्ञे प्रणिनिन्द मुनिः क्षमी ॥ ४०॥

tyaja garvaṃ jaya krodhaṃ hitaṃ brūhi bhaja kṣamām |dattaśāpaṃ sutaṃ rājñe praṇininda muniḥ kṣamī || 40||

प्रत्यासन्ने मृतेः काले विहायान्यद्धरिं भजेत् ।श्रुतशापोऽच्युतं भेजे परीक्षिन्मुनिसम्मतः ॥ ४१॥

pratyāsanne mṛteḥ kāle vihāyānyaddhariṃ bhajet |śrutaśāpo'cyutaṃ bheje parīkṣinmunisammataḥ || 41||

ब्रवीति चतुरः पृष्टः सन्नेवादरतः परैः ।पृष्टः परीक्षिता राज्ञा श्रीशुकः प्रत्यभाषत ॥ ४२॥

bravīti caturaḥ pṛṣṭaḥ sannevādarataḥ paraiḥ |pṛṣṭaḥ parīkṣitā rājñā śrīśukaḥ pratyabhāṣata || 42||

लक्ष्मीशोरुमातेर्लसद्गुणततेः सन्मध्वपूजारतेःश्रीमत्सागरवेङ्कटेशविबुधाद्यं शान्तबायी सुतम् ।रामं प्राप सुनीतिभागवत उत्कृष्टेऽत्र तन्निर्मितेसच्छ्लोकैर्दशभिर्लसन्द्विगुणितैः स्कन्धोऽन्तमाद्योऽगमत् ॥ ४३॥

lakṣmīśorumāterlasadguṇatateḥ sanmadhvapūjārateḥśrīmatsāgaraveṅkaṭeśavibudhādyaṃ śāntabāyī sutam |rāmaṃ prāpa sunītibhāgavata utkṛṣṭe'tra tannirmitesacchlokairdaśabhirlasandviguṇitaiḥ skandho'ntamādyo'gamat || 43||

इति सुनीतिभागवते प्रथमस्कन्धः समाप्तः ॥द्वितीयः स्कन्धः ।संप्रोक्ता च शुकेन वाञ्छितकरी यद्धारणोचेऽब्जजोयद्वीर्यं च यदीरिताः प्रससृजुर्ब्रह्माण्डमग्र्यं सुराः ।यः सद्बह्ववतारभागसुरहृत्संप्राप्य बोधं विधिर्यस्मात्सर्वजगत्ससर्ज हितकृत्कृष्णः स नो रक्षतात् ॥ १॥

iti sunītibhāgavate prathamaskandhaḥ samāptaḥ ||dvitīyaḥ skandhaḥ |saṃproktā ca śukena vāñchitakarī yaddhāraṇoce'bjajoyadvīryaṃ ca yadīritāḥ prasasṛjurbrahmāṇḍamagryaṃ surāḥ |yaḥ sadbahvavatārabhāgasurahṛtsaṃprāpya bodhaṃ vidhiryasmātsarvajagatsasarja hitakṛtkṛṣṇaḥ sa no rakṣatāt || 1||

ब्रह्मादिप्रणुते विचित्रचरिते विज्ञानदानोद्यतेसद्रक्षानिरते गुणौघभरिते निःशेषदोषोज्झिते ।व्यासे वागमृतेऽनिशं प्रमुदिते श्रीमध्वहृत्संस्थितेभक्तिर्मेऽत्युचिते सदाप्रतिहते स्यात्सत्यवत्याः सुते ॥ २॥

brahmādipraṇute vicitracarite vijñānadānodyatesadrakṣānirate guṇaughabharite niḥśeṣadoṣojjhite |vyāse vāgamṛte'niśaṃ pramudite śrīmadhvahṛtsaṃsthitebhaktirme'tyucite sadāpratihate syātsatyavatyāḥ sute || 2||

द्वितीये वर्णितं स्कन्धे भगवद्भक्तसद्यशः ।गीयते नीतिरूपेण विष्णुवैष्णवतुष्टये ॥ ३॥

dvitīye varṇitaṃ skandhe bhagavadbhaktasadyaśaḥ |gīyate nītirūpeṇa viṣṇuvaiṣṇavatuṣṭaye || 3||

क्षिप्रं प्रवृत्तये ब्रूयात् पण्डितः फलनिश्चयम् ।जगाद धारणां धातृस्मृतिलब्धिकरी शुकः ॥ ४॥

kṣipraṃ pravṛttaye brūyāt paṇḍitaḥ phalaniścayam |jagāda dhāraṇāṃ dhātṛsmṛtilabdhikarī śukaḥ || 4||

स्वयोग्यतानुसारेण प्रवर्तन्ते मनीषिणः ।केचिद्भजन्ति वैराजं हृत्स्थं रूपं हरेः परे ॥ ५॥

svayogyatānusāreṇa pravartante manīṣiṇaḥ |kecidbhajanti vairājaṃ hṛtsthaṃ rūpaṃ hareḥ pare || 5||

परिपृच्छेदविज्ञातमहङ्कारसमुज्झितः ।स्वाज्ञातं नारदस्तत्त्वमपृच्छच्चतुराननम् ॥ ६॥

paripṛcchedavijñātamahaṅkārasamujjhitaḥ |svājñātaṃ nāradastattvamapṛcchaccaturānanam || 6||

कार्यं कर्तुमशक्तोऽपि शक्नुयाच्छ्रेष्ठचोदितः ।ब्रह्माण्डं ससृजुर्विष्णुप्रेरिताः संहताः सुराः ॥ ७॥

kāryaṃ kartumaśakto'pi śaknuyācchreṣṭhacoditaḥ |brahmāṇḍaṃ sasṛjurviṣṇupreritāḥ saṃhatāḥ surāḥ || 7||