राजगोपालस्तवः Shri Rajagopala Stava

श्रीराजगोपालमुखारविन्दंवन्दामहे मोहनमिन्दिरायाः ।यदीयसन्दर्शननन्दितानांन मुक्तिलाभोदितमोदवाञ्छा ॥ १॥

śrīrājagopālamukhāravindaṃvandāmahe mohanamindirāyāḥ |yadīyasandarśanananditānāṃna muktilābhoditamodavāñchā || 1||

वाञ्छाधिकानेकपुमर्थदानदक्षोत्पलोल्लासिकटाक्षवीक्षम् ।श्रीराजगोपालमुखामृतांशुंपश्येम शश्वद्भवतापनुत्यै ॥ २॥

vāñchādhikānekapumarthadānadakṣotpalollāsikaṭākṣavīkṣam |śrīrājagopālamukhāmṛtāṃśuṃpaśyema śaśvadbhavatāpanutyai || 2||

नुतं श्रुतीनां ततिभिस्तताभिस्तथानविच्छिन्नमियत्तयापि ।श्रीराजगोपाल तवानुभावमज्ञः कथं स्तोतुमलं भवामि ॥ ३॥

nutaṃ śrutīnāṃ tatibhistatābhistathānavicchinnamiyattayāpi |śrīrājagopāla tavānubhāvamajñaḥ kathaṃ stotumalaṃ bhavāmi || 3||

भवन्ति लोकाः सकला विचित्रास्त्वदेकदेशाश्चिदचिद्विशिष्ट ।श्रीराजगोपाल तव स्वरूपंततो विचित्र प्रवदन्ति सन्तः ॥ ४॥

bhavanti lokāḥ sakalā vicitrāstvadekadeśāścidacidviśiṣṭa |śrīrājagopāla tava svarūpaṃtato vicitra pravadanti santaḥ || 4||

सन्तस्तुवन्तीश तवानुभावंअन्त(र्मु)स्सुखाः सन्ततयुक्तचित्ताः ।तापत्रयार्तो विषयानुवृत्तचित्तः कथं स्तोतुमहं प्रवृत्तः ॥ ५॥

santastuvantīśa tavānubhāvaṃanta(rmu)ssukhāḥ santatayuktacittāḥ |tāpatrayārto viṣayānuvṛttacittaḥ kathaṃ stotumahaṃ pravṛttaḥ || 5||

प्रवृत्त एव स्वयमेव वक्तुंपादाम्बुजद्वन्द्वसमाश्रितानाम् ।विस्रम्भसम्पद्विरहादिहाहंत्वां रक्ष रक्षेति कदर्थयामि ॥ ६॥

pravṛtta eva svayameva vaktuṃpādāmbujadvandvasamāśritānām |visrambhasampadvirahādihāhaṃtvāṃ rakṣa rakṣeti kadarthayāmi || 6||

तदर्थतत्तत्पुरुषार्थदानगुणप्रदानेन हितायसि त्वम् ॥ ७॥

tadarthatattatpuruṣārthadānaguṇapradānena hitāyasi tvam || 7||

त्वमेक एवासि परं निधानमध्यक्षितं भक्तिभराजिताक्षैः ।विश्वेश शश्वद्बहुशः स्मृतीनांविश्रान्तिभूमिश्च तथा श्रुतीनाम् ॥ ८॥

tvameka evāsi paraṃ nidhānamadhyakṣitaṃ bhaktibharājitākṣaiḥ |viśveśa śaśvadbahuśaḥ smṛtīnāṃviśrāntibhūmiśca tathā śrutīnām || 8||

श्रुतिस्तु सत्त्वोत्तरशास्त्रमासीत्भवांश्च सत्चैकगुणः पुराणः ।एवं स्थिते त्वत्र कथं नुतः स्याआकर्षणं चैव बलाद्धटेद ॥ १॥

śrutistu sattvottaraśāstramāsītbhavāṃśca satcaikaguṇaḥ purāṇaḥ |evaṃ sthite tvatra kathaṃ nutaḥ syāākarṣaṇaṃ caiva balāddhaṭeda || 1||

तत्त्वप्रकाशो विशयं श्रुतीनांविष्वङ्मुखीनामबहुश्रुतेभ्यः ।वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यःइत्येवकारेण निराचकर्थ ॥ १०॥

tattvaprakāśo viśayaṃ śrutīnāṃviṣvaṅmukhīnāmabahuśrutebhyaḥ |vedaiśca sarvairahameva vedyaḥityevakāreṇa nirācakartha || 10||

चकर्थ गीतां यदि वत्सल त्वंत्वमेव विष्णुर्यदि कृष्णरूपः ।गीता च मानं यदि तत्त्वसिद्धौकुतोऽन्यतोऽस्मत्पदवाच्यता स्यात् ॥ ११॥

cakartha gītāṃ yadi vatsala tvaṃtvameva viṣṇuryadi kṛṣṇarūpaḥ |gītā ca mānaṃ yadi tattvasiddhaukuto'nyato'smatpadavācyatā syāt || 11||

स्याद्धि प्रमाणं भगवन्नचाल्यंनाम्नां सहस्रं बहुभिः किमन्यैः ।जगत्प्रभुं देवमिति प्रकृत्यत्वमेवमित्यस्य कृतोत्तरत्वात् ॥ १२॥

syāddhi pramāṇaṃ bhagavannacālyaṃnāmnāṃ sahasraṃ bahubhiḥ kimanyaiḥ |jagatprabhuṃ devamiti prakṛtyatvamevamityasya kṛtottaratvāt || 12||

दत्तोत्तरो विष्णुपुराणरत्नगतैर्वचोभिर्विचिकित्सितांशः ।विष्णोः सकाशादिति यान्यवोचंसामान्यतः प्रश्नमुपर्यसक्तम् ॥ १३॥

dattottaro viṣṇupurāṇaratnagatairvacobhirvicikitsitāṃśaḥ |viṣṇoḥ sakāśāditi yānyavocaṃsāmānyataḥ praśnamuparyasaktam || 13||

असक्तचित्तैः परतत्त्वविद्यानिष्ठैरनुष्ठानपरैरनेकैः ।नानादिशास्थैः परतत्त्वरूपंव्यचार्यहो विष्णुपुराणमानैः ॥ १४॥

asaktacittaiḥ paratattvavidyāniṣṭhairanuṣṭhānaparairanekaiḥ |nānādiśāsthaiḥ paratattvarūpaṃvyacāryaho viṣṇupurāṇamānaiḥ || 14||

मानेषु या यत्प्रतिकूलितार्थासा न स्मृतिः शस्यत इत्युदीर्णा ।मनुस्मृतिः कर्मसमर्च्यमाहनारायणं त्वां पुरुषं परं च ॥ १५॥

māneṣu yā yatpratikūlitārthāsā na smṛtiḥ śasyata ityudīrṇā |manusmṛtiḥ karmasamarcyamāhanārāyaṇaṃ tvāṃ puruṣaṃ paraṃ ca || 15||

चकास्ति यत्सूत्रसमूह एवंसर्वात्मन्ना तत्त्वबुभुत्सुसेव्यः ।योऽसौ महाभारतवेदमादौनारायणस्यैव कथां जगाद ॥ १६॥

cakāsti yatsūtrasamūha evaṃsarvātmannā tattvabubhutsusevyaḥ |yo'sau mahābhāratavedamādaunārāyaṇasyaiva kathāṃ jagāda || 16||

दयालुनालोड्य समस्तशास्त्रंनारायणध्येयतमत्वमुक्त्वा ।भुजं समृद्धृत्य मुनीन्द्रवृन्देत्रिः सत्यमित्याह समानमेये ॥ १७॥

dayālunāloḍya samastaśāstraṃnārāyaṇadhyeyatamatvamuktvā |bhujaṃ samṛddhṛtya munīndravṛndetriḥ satyamityāha samānameye || 17||

ये त्वन्यदेवाभ्यधिकत्वमूचुःकेचित् प्रबन्धाः प्रति कल्प मान्याः ।रजस्तमःस्पृष्टचतुर्मुखेनसमीरिता इत्यवधीरितास्ते ॥ १८॥

ye tvanyadevābhyadhikatvamūcuḥkecit prabandhāḥ prati kalpa mānyāḥ |rajastamaḥspṛṣṭacaturmukhenasamīritā ityavadhīritāste || 18||

तेनेह मानानि विचार्य सम्यक्प्रामाणिकाः सत्त्वगुणोत्तरास्त्वाम् ।श्रीराजगोपाल परं पुमांसंवदन्ति सन्तो जगदेकहेतुम् ॥ १९॥

teneha mānāni vicārya samyakprāmāṇikāḥ sattvaguṇottarāstvām |śrīrājagopāla paraṃ pumāṃsaṃvadanti santo jagadekahetum || 19||

हेतुत्वमन्यत्र कथं घटेतसंवर्तसिन्धौ सकले विलीने ।कृत्स्नैः सिसृक्षाकृतयोगनिद्रेत्वयि प्रमाणैरभिधीयमाने ॥ २०॥

hetutvamanyatra kathaṃ ghaṭetasaṃvartasindhau sakale vilīne |kṛtsnaiḥ sisṛkṣākṛtayoganidretvayi pramāṇairabhidhīyamāne || 20||

नेतस्त्वदीयाखिलकारणत्वेनातः परं मानमवेक्षणीयम् ।यन्नारशब्दाभिहितेषु मुख्यस्त्वन्नाभिपद्मादुद्भूत स्वयम्भूः ॥ २१॥

netastvadīyākhilakāraṇatvenātaḥ paraṃ mānamavekṣaṇīyam |yannāraśabdābhihiteṣu mukhyastvannābhipadmādudbhūta svayambhūḥ || 21||

भूदेवगुप्त्यै यदवातरस्त्वंसञ्जायमानो बहुधादिदेव ।तेनैव केचित्तव भूम्न्यसीम्निसिद्धान्ततामानशिरे सशङ्काः ॥ २२॥

bhūdevaguptyai yadavātarastvaṃsañjāyamāno bahudhādideva |tenaiva kecittava bhūmnyasīmnisiddhāntatāmānaśire saśaṅkāḥ || 22||

शङ्का कृता वा यदजो भवन्नप्यात्मेच्छयैवावतरामि जन्म ।कर्माविदित्यं मम वेत्तुरेवजन्मापि न स्यादिति गायसि त्वम् ॥ २३॥

śaṅkā kṛtā vā yadajo bhavannapyātmecchayaivāvatarāmi janma |karmāvidityaṃ mama vetturevajanmāpi na syāditi gāyasi tvam || 23||

त्वदीयकल्याणगुणाकरत्वंश्रुतं रमेशा मिस्सिन्ग् चलन्ति केचित् ।मिस्सिन्ग् इन् थे मनुस्च्रिप्त् ॥ २४॥

tvadīyakalyāṇaguṇākaratvaṃśrutaṃ rameśā missing calanti kecit |missing in the manuscript || 24||

प्रत्यक्षमुख्याखिलमानवेद्यम् ।कृत्स्नं च मिथ्येत्यभिधाय मेयंये निर्विशेषं च वदन्ति वेधम् ॥ २५॥

pratyakṣamukhyākhilamānavedyam |kṛtsnaṃ ca mithyetyabhidhāya meyaṃye nirviśeṣaṃ ca vadanti vedham || 25||

वेद्यं सदक्षैरपि निर्विकल्पइदन्तयासक्तिमुपैति लिङ्गम् ।व्याप्तिं पुरस्कृत्य तथोपमानंसाम्यं च मेयं गमयत्यदृष्टम् ॥ २६॥

vedyaṃ sadakṣairapi nirvikalpaidantayāsaktimupaiti liṅgam |vyāptiṃ puraskṛtya tathopamānaṃsāmyaṃ ca meyaṃ gamayatyadṛṣṭam || 26||

दृष्टा हि शब्दस्य च शक्तिधर्मपुरस्कृतिर्लक्षणया पदानि ।सर्वाण्यपि स्वार्थविबोधकानीत्युदीरणं है परिहासयोग्यम् ॥ २७॥

dṛṣṭā hi śabdasya ca śaktidharmapuraskṛtirlakṣaṇayā padāni |sarvāṇyapi svārthavibodhakānītyudīraṇaṃ hai parihāsayogyam || 27||

योग्ये च शब्दे परिकल्प्य शक्तिमन्यत्र सर्वत्र पदे पदज्ञाः ।सम्बन्धयुक्तेऽनुपपत्तिमेवदृष्टा श्रयन्तीश्वरलक्षणं च ॥ २८॥

yogye ca śabde parikalpya śaktimanyatra sarvatra pade padajñāḥ |sambandhayukte'nupapattimevadṛṣṭā śrayantīśvaralakṣaṇaṃ ca || 28||

चञ्चत्प्रकृत्यर्थमुपर्युदञ्चत्स्वप्रत्ययार्थत्वविशेषवाचाम् ।चयः पदानां निजतत्तदर्थभेदोदिताकाङ्क्षकमन्वियाय ॥ २९॥

cañcatprakṛtyarthamuparyudañcatsvapratyayārthatvaviśeṣavācām |cayaḥ padānāṃ nijatattadarthabhedoditākāṅkṣakamanviyāya || 29||

यात्येवमर्थानुसृतिं विहायसम्बन्धसिद्धावपि लक्षणां च ।अलक्षिते लक्षणयाभिधेयेपर्यायभावं वद वाक्यजातम् ॥ ३०॥

yātyevamarthānusṛtiṃ vihāyasambandhasiddhāvapi lakṣaṇāṃ ca |alakṣite lakṣaṇayābhidheyeparyāyabhāvaṃ vada vākyajātam || 30||

तन्मुच्यतां वाचकताप्रकारविचारणा ब्रह्म सलक्षणं च ।जन्मादिना किं नु विशेष्यमिष्टमुतोपलक्ष्यं सगुणं द्विधापि ॥ ३१॥

tanmucyatāṃ vācakatāprakāravicāraṇā brahma salakṣaṇaṃ ca |janmādinā kiṃ nu viśeṣyamiṣṭamutopalakṣyaṃ saguṇaṃ dvidhāpi || 31||

पिनद्धमेकेन विशेषणेनगृहादि काकाद्युपलक्षणीयम् ।अतो बृहत्त्वादिविशिष्टमेवब्रह्मोपलक्ष्यं न तु निर्विशेषम् ॥ ३२॥

pinaddhamekena viśeṣaṇenagṛhādi kākādyupalakṣaṇīyam |ato bṛhattvādiviśiṣṭamevabrahmopalakṣyaṃ na tu nirviśeṣam || 32||

विशेषमालम्ब्य मनोऽप्युपास्तौप्रवर्तते ध्येयगतं हि कञ्चित् ।तथैव विद्याश्च परा गृणन्तिततो भवद्भव्यगुणा न मिथ्या ॥ ३३॥

viśeṣamālambya mano'pyupāstaupravartate dhyeyagataṃ hi kañcit |tathaiva vidyāśca parā gṛṇantitato bhavadbhavyaguṇā na mithyā || 33||

मिथ्यागुणोपासनतो यदि स्यात्उपासनानिर्वचनीयतत्त्वे ।है शुक्तिरूप्याधिगमाद्भवेयुःसमाधिभाजो भुवि सर्व एव ॥ ३४॥

mithyāguṇopāsanato yadi syātupāsanānirvacanīyatattve |hai śuktirūpyādhigamādbhaveyuḥsamādhibhājo bhuvi sarva eva || 34||

एवं भगो श्रेष्ठगुणानुबद्धंत्वां निर्गुणं हेयगुणैरशून्यम् ।श्रुत्यां वदन्त्यां त्रितयाविरोधात्सामान्यतो योऽपि विशेषसक्तः ॥ ३५॥

evaṃ bhago śreṣṭhaguṇānubaddhaṃtvāṃ nirguṇaṃ heyaguṇairaśūnyam |śrutyāṃ vadantyāṃ tritayāvirodhātsāmānyato yo'pi viśeṣasaktaḥ || 35||

सक्तो गुणैर्हेयगुणैरसक्तोभवान् रमेशोभयलिङ्गयुक्तः ।अद्रेश्यमव्यक्तमिति प्रवाद्यप्रत्यक्षितार्थातिविलक्षणत्वात् ॥ ३६॥

sakto guṇairheyaguṇairasaktobhavān rameśobhayaliṅgayuktaḥ |adreśyamavyaktamiti pravādyapratyakṣitārthātivilakṣaṇatvāt || 36||

त्वमेव जीवं प्रलपन्त्यभेदवादादविद्यान्धमुपाधिभिन्नम् ।प्रकाशमात्रस्य सतस्तिरोधिःस्वरूपनाशादिभयान्निरस्यः ॥ ३७॥

tvameva jīvaṃ pralapantyabhedavādādavidyāndhamupādhibhinnam |prakāśamātrasya satastirodhiḥsvarūpanāśādibhayānnirasyaḥ || 37||

स्यादप्यवच्छिन्नमुपाधिपक्षेब्रह्मानवच्छिन्नमतो द्वयं च ।अयुक्तमेतच्चिदचिच्छरीरस्त्वमेक एवासि विभूतिमांश्च ॥ ३८॥

syādapyavacchinnamupādhipakṣebrahmānavacchinnamato dvayaṃ ca |ayuktametaccidaciccharīrastvameka evāsi vibhūtimāṃśca || 38||

चमत्कृतिः सा किल दर्शनीयायन्मायिनोऽसत्यगिरैव सर्वम् ।समर्थयन्ते व्यवहारसत्यंहै शुक्तिरूप्यं च ततः किमासीत् ॥ ३९॥

camatkṛtiḥ sā kila darśanīyāyanmāyino'satyagiraiva sarvam |samarthayante vyavahārasatyaṃhai śuktirūpyaṃ ca tataḥ kimāsīt || 39||

आसीरहेयो भगवंस्त्वमुक्तःपराशराद्यैः परतत्त्वविद्भिः ।"समस्तकल्याणगुणात्मकोऽसौ"इत्यादिभिर्वाक्यशतैर्गुणाढ्यः ॥ ४०॥

āsīraheyo bhagavaṃstvamuktaḥparāśarādyaiḥ paratattvavidbhiḥ |"samastakalyāṇaguṇātmako'sau"ityādibhirvākyaśatairguṇāḍhyaḥ || 40||

आढ्यो विभूत्या परया गुणैश्चलक्ष्मीमहीभ्यामभिसेव्यमानः ।पादारविन्दानतसूरिवृन्दचक्रादिदिव्यायुधचूथधारी ॥ ४१॥

āḍhyo vibhūtyā parayā guṇaiścalakṣmīmahībhyāmabhisevyamānaḥ |pādāravindānatasūrivṛndacakrādidivyāyudhacūthadhārī || 41||

रिरक्षिषासक्तमनोमनोज्ञवपुः किरीटादिमनू पुरान्तैः ।विभूषणैर्भूषित ईश शेषंवैकुण्ठलोके त्वमलङ्करोषि ॥ ४२॥

rirakṣiṣāsaktamanomanojñavapuḥ kirīṭādimanū purāntaiḥ |vibhūṣaṇairbhūṣita īśa śeṣaṃvaikuṇṭhaloke tvamalaṅkaroṣi || 42||

करोषि दुग्धाम्बुनिधौ रमेशशेषे शयालुः सनकादिसेव्यः ।तापत्रयोपप्लवतप्तचित्तचतुर्मुखाभ्यर्थनयावतारान् ॥ ४३॥

karoṣi dugdhāmbunidhau rameśaśeṣe śayāluḥ sanakādisevyaḥ |tāpatrayopaplavataptacittacaturmukhābhyarthanayāvatārān || 43||

अवातरस्त्वं प्रथमं विधीशमध्ये स्वयं विष्णुसमाह \।\। ।\।\।\। तनोषि रक्षाम् ॥ ४४॥

avātarastvaṃ prathamaṃ vidhīśamadhye svayaṃ viṣṇusamāha \|\| |\|\|\| tanoṣi rakṣām || 44||

रक्षन् हि वेदापहृतेर्विरिञ्चिभवान् महापातकतस्त्रिणेत्रम् ।प्रद्युम्नसङ्कर्षणरूपतस्तौकृत्येष्वधिष्ठाय करोति शक्तौ ॥ ४५॥

rakṣan hi vedāpahṛterviriñcibhavān mahāpātakatastriṇetram |pradyumnasaṅkarṣaṇarūpatastaukṛtyeṣvadhiṣṭhāya karoti śaktau || 45||

शक्तिः कुतः स्यात् त्रिदिवाधिराज्येपुरन्दरस्य त्वमुपेन्द्ररूपः ।साचिव्यकारी यदि तस्य नासिनासीररक्षाकरणैकदक्षः ॥ ४६॥

śaktiḥ kutaḥ syāt tridivādhirājyepurandarasya tvamupendrarūpaḥ |sācivyakārī yadi tasya nāsināsīrarakṣākaraṇaikadakṣaḥ || 46||

क्षयार्णवे देव चराचराणिसर्वाणि नापि प्रणिधाय धृत्वा ।दंष्ट्रैकदेशेन मनोज्ञमीनोमनोस्तनोषि स्म हितोपदेशम् ॥ ४७॥

kṣayārṇave deva carācarāṇisarvāṇi nāpi praṇidhāya dhṛtvā |daṃṣṭraikadeśena manojñamīnomanostanoṣi sma hitopadeśam || 47||

शं साधुबन्धो मथने पयोधेःसुधार्थमभ्यर्थनया सुराणाम् ।पृष्ठप्रदेशोद्धृतमन्थशैलःकूर्मस्वरूपः समधाः सुधाजम् ॥ ४८॥

śaṃ sādhubandho mathane payodheḥsudhārthamabhyarthanayā surāṇām |pṛṣṭhapradeśoddhṛtamanthaśailaḥkūrmasvarūpaḥ samadhāḥ sudhājam || 48||

जन्तूनिमग्नान प्रलयाम्बुराशौविलोक्य लोकेशमहावराहः ।भूत्वा \।\। \।\। भूरिदयोद्दधार (दयापूरित उद्दधार)धरां स्वदंष्ट्रामुखतः सखेलम् ॥ ४९॥

jantūnimagnāna pralayāmburāśauvilokya lokeśamahāvarāhaḥ |bhūtvā \|\| \|\| bhūridayoddadhāra (dayāpūrita uddadhāra)dharāṃ svadaṃṣṭrāmukhataḥ sakhelam || 49||

खेलग्नवल्गत्सटमट्टहासस्फुटद्विषन्निष्ठुरधृष्टभावः ।सैंह व्यधात् संहननं महत्तेप्रह्लादमन्वर्थसमाह्वयं हि ॥ ५०॥

khelagnavalgatsaṭamaṭṭahāsasphuṭadviṣanniṣṭhuradhṛṣṭabhāvaḥ |saiṃha vyadhāt saṃhananaṃ mahatteprahlādamanvarthasamāhvayaṃ hi || 50||

हितं वितन्वन् द्विषते हि याच्ञांविधाय वेधःकरधौतपादः ।पादाम्बुजस्यन्दिमरन्दधाराशङ्कादगङ्गामकरोस्त्रिलोक्यै ॥ ५१॥

hitaṃ vitanvan dviṣate hi yācñāṃvidhāya vedhaḥkaradhautapādaḥ |pādāmbujasyandimarandadhārāśaṅkādagaṅgāmakarostrilokyai || 51||

लोकक्षयोद्युक्त लिप्तकृत्स्नक्षत्रक्षयाय सृजो जकृत्याम् ।परश्वथाग्नौ रुधिरह्रदे चकृताहुतिः कल्पिततर्पणस्त्वम् ॥ ५२॥

lokakṣayodyukta liptakṛtsnakṣatrakṣayāya sṛjo jakṛtyām |paraśvathāgnau rudhirahrade cakṛtāhutiḥ kalpitatarpaṇastvam || 52||

त्वमीशवंशं मिहिरस्य सीतामनो मुनीनामुटजाटविं च ।क्रमेण सुग्रीवविभीषणर्द्धिमलञ्चकर्थादिकवेर्वचांसि ॥ ५३॥

tvamīśavaṃśaṃ mihirasya sītāmano munīnāmuṭajāṭaviṃ ca |krameṇa sugrīvavibhīṣaṇarddhimalañcakarthādikavervacāṃsi || 53||

सितायुतक्षीरतुला ललासहलास्त्रहेलानवमञ्जरीभिः ।लीलालता सा किल माधवस्यसमेधिता गोपविलासिनीभिः ॥ ५४॥

sitāyutakṣīratulā lalāsahalāstrahelānavamañjarībhiḥ |līlālatā sā kila mādhavasyasamedhitā gopavilāsinībhiḥ || 54||

भिन्नाञ्जनश्यामतनुं मनोज्ञंसशङ्खचक्राग्रचतुर्भुजाढ्यम्म् ।पीताम्बरं कौस्तुभभूषितं त्वांतुष्टाव देवक्यवलोक्य सूनुम् ॥ ५५॥

bhinnāñjanaśyāmatanuṃ manojñaṃsaśaṅkhacakrāgracaturbhujāḍhyamm |pītāmbaraṃ kaustubhabhūṣitaṃ tvāṃtuṣṭāva devakyavalokya sūnum || 55||

स्तुवन्नमन् स्वं वसुदेव आत्मजातं परं त्वामभिवीक्ष्य साक्षात् ।संसारनिस्तारमयाचमानःकंसादहिंसां तव याचते स्म ॥ ५६॥

stuvannaman svaṃ vasudeva ātmajātaṃ paraṃ tvāmabhivīkṣya sākṣāt |saṃsāranistāramayācamānaḥkaṃsādahiṃsāṃ tava yācate sma || 56||

स्मरन्ति सन्तोऽप्यनघं भवन्तंस्वस्रीयमात्मान्तकरं निशम्य ।कंसो निहन्तुं चकमेऽनघं त्वमघातयश्रित्रमिदं स्वसारम् ॥ ५७॥

smaranti santo'pyanaghaṃ bhavantaṃsvasrīyamātmāntakaraṃ niśamya |kaṃso nihantuṃ cakame'naghaṃ tvamaghātayaśritramidaṃ svasāram || 57||

सारं स्वकं दर्शयितुं यदीहहन्तुं द्विषन्तं यदि वाभिलाषः ।पीतस्तनायास्तव पूतनायावयोविधेर्नाथ परं विरुद्धम् ॥ ५८॥

sāraṃ svakaṃ darśayituṃ yadīhahantuṃ dviṣantaṃ yadi vābhilāṣaḥ |pītastanāyāstava pūtanāyāvayovidhernātha paraṃ viruddham || 58||

विरुद्धचित्तः शकटासुरस्तेपादारविन्दद्वयभङ्ग्मिमार ।निरन्तरप्रीतिकृतो मुकुन्दपदारविन्दं मृतिमृग्यमासीत् ॥ ५९॥

viruddhacittaḥ śakaṭāsurastepādāravindadvayabhaṅgmimāra |nirantaraprītikṛto mukundapadāravindaṃ mṛtimṛgyamāsīt || 59||

आसीत्तृणावर्तसमुत्थचक्रवात्यासमुत्थापितमस्य वीक्ष्य ।कण्ठं गृहीत्वाथ निहत्य मह्यांशिशुं शयालुं जननी सशङ्का ॥ ६०॥

āsīttṛṇāvartasamutthacakravātyāsamutthāpitamasya vīkṣya |kaṇṭhaṃ gṛhītvātha nihatya mahyāṃśiśuṃ śayāluṃ jananī saśaṅkā || 60||

शङ्का यशोदाहृदयोदितापिसा जृम्भमाणे वदनारविन्दे ।प्रदर्श्य विश्वं विशद विचित्रंन चित्रमत्रेति निराकृताभूत् ॥ ६१॥

śaṅkā yaśodāhṛdayoditāpisā jṛmbhamāṇe vadanāravinde |pradarśya viśvaṃ viśada vicitraṃna citramatreti nirākṛtābhūt || 61||

भूमौ ममाङ्घ्रिद्वितयाश्रितानांस्वकर्मनाशेन न कर्मबन्धः ।न कर्मनैरर्थ्यमपि प्रसज्येतेति स्वयं ताशपाशबद्धः ॥ ६२॥

bhūmau mamāṅghridvitayāśritānāṃsvakarmanāśena na karmabandhaḥ |na karmanairarthyamapi prasajyeteti svayaṃ tāśapāśabaddhaḥ || 62||

बद्धस्त्वमस्ताश्रितकर्मबन्धहैयङ्गवीनापहृतिं विधाय ।शापाददाः मोचनमर्जुनाभ्यामुलूखलाकर्षणलीलयैव ॥ ६३॥

baddhastvamastāśritakarmabandhahaiyaṅgavīnāpahṛtiṃ vidhāya |śāpādadāḥ mocanamarjunābhyāmulūkhalākarṣaṇalīlayaiva || 63||

कथं तथाप्यर्जुननाशहेतुभूतां व्यतानीरतिबाललीलाम् ॥ ६४॥

kathaṃ tathāpyarjunanāśahetubhūtāṃ vyatānīratibālalīlām || 64||

लास्यं सुरस्यं नवनीतमोषरोषोपशान्त्यै व्रजसुन्दरीणाम् ।पुरः करस्थे नवनीत भाण्डेव्यधा यथा ता हृषिता भवेयुः ॥ ६५॥

lāsyaṃ surasyaṃ navanītamoṣaroṣopaśāntyai vrajasundarīṇām |puraḥ karasthe navanīta bhāṇḍevyadhā yathā tā hṛṣitā bhaveyuḥ || 65||

युतोऽप्रजेनेश समग्रबाललीलारसौघान रसिकोपसेव्यान् ।देवक्यलभ्यान् कलभप्रगल्भसदा यशोदासुलभान् व्यतानीः ॥ ६६॥

yuto'prajeneśa samagrabālalīlārasaughāna rasikopasevyān |devakyalabhyān kalabhapragalbhasadā yaśodāsulabhān vyatānīḥ || 66||

नीतं त्वया दुग्धमुखं यदृद्धिंनन्दव्रजे नन्दितगोकुलेन ।श्रीराजगोपाल सबाललीलंस्तेयेन तत्सर्वमहार्यनूनम् ॥ ६७॥

nītaṃ tvayā dugdhamukhaṃ yadṛddhiṃnandavraje nanditagokulena |śrīrājagopāla sabālalīlaṃsteyena tatsarvamahāryanūnam || 67||

नूनं मिथो गोपवधूमनोऽपिमनोहरत्वं नवनीतचोरः ।मोहाज्जवेनापजहर्थ तेननातानि ताभिस्त्वयि रोषलेशः ॥ ६८॥

nūnaṃ mitho gopavadhūmano'pimanoharatvaṃ navanītacoraḥ |mohājjavenāpajahartha tenanātāni tābhistvayi roṣaleśaḥ || 68||

शस्ते त्वया वत्सल वत्सदैत्येत्वत्पालितान् बाल विलासकाले ।वत्सान् विशङ्के त्रिदशास्त्वदीयावतारचारित्रसरूपरूपान् ॥ ६९॥

śaste tvayā vatsala vatsadaityetvatpālitān bāla vilāsakāle |vatsān viśaṅke tridaśāstvadīyāvatāracāritrasarūparūpān || 69||

पातुं गवां वृन्दमथ प्रवृत्तोवृन्दावनान्ते यदुनन्दन त्वम् ।वेणुक्वणेनेव विधाय तृप्तिंनिवर्तयामासिथ चित्रचर्य ॥ ७०॥

pātuṃ gavāṃ vṛndamatha pravṛttovṛndāvanānte yadunandana tvam |veṇukvaṇeneva vidhāya tṛptiṃnivartayāmāsitha citracarya || 70||

यदा भवान् भावुकवेणुनादादुन्मादयामास तदा त्वदादि ।जडाजडात्मत्वविभागशून्यमहो बभूवाखिलमन्यदेव ॥ ७१॥

yadā bhavān bhāvukaveṇunādādunmādayāmāsa tadā tvadādi |jaḍājaḍātmatvavibhāgaśūnyamaho babhūvākhilamanyadeva || 71||

देवेश तादृङ्मुरलीनिनादसोन्मादचित्ता व्रजसुन्दराङ्ग्यः ।त्यक्तान्ययोगास्त्वयि सानुरागाबभू वुरित्यत्र विचित्रता का ॥ ७२॥

deveśa tādṛṅmuralīninādasonmādacittā vrajasundarāṅgyaḥ |tyaktānyayogāstvayi sānurāgābabhū vurityatra vicitratā kā || 72||

कान्तस्मितालङ्कृतवक्त्रचन्द्रसङ्गक्वणद्वेणुकनत्कराब्जम् ।व्यत्यस्तपादाम्बुजमम्बुजाक्षभवद्वपुर्भक्तजनोपजीव्यम् ॥ ७३॥

kāntasmitālaṅkṛtavaktracandrasaṅgakvaṇadveṇukanatkarābjam |vyatyastapādāmbujamambujākṣabhavadvapurbhaktajanopajīvyam || 73||

व्यक्तोक्तिभङ्गी मुरली सखी तेघोषाङ्गनानां कृतचित्तमोहा ।शृङ्गारलीलारसचारुरासविलाससाचिव्यकरी किलासीत् ॥ ७४॥

vyaktoktibhaṅgī muralī sakhī teghoṣāṅganānāṃ kṛtacittamohā |śṛṅgāralīlārasacārurāsavilāsasācivyakarī kilāsīt || 74||

सीदत्सु सर्वेषु विषाग्निमिश्रकृष्णापयःपानवशात् किशोरः ।भवानभीः कालियमस्तरत्नरुच्यर्चिताङ्घ्रिः प्रणनर्त चित्रम् ॥ ७५॥

sīdatsu sarveṣu viṣāgnimiśrakṛṣṇāpayaḥpānavaśāt kiśoraḥ |bhavānabhīḥ kāliyamastaratnarucyarcitāṅghriḥ praṇanarta citram || 75||

त्रातस्त्वसौ केशवशेषितोऽपिशेषत्वसम्पद्भवनं बभूव ।नृत्यत्वदीयाङ्घ्रियुगाङ्कनेननित्यप्रसक्तस्वफणासहस्त्रः ॥ ७६॥

trātastvasau keśavaśeṣito'piśeṣatvasampadbhavanaṃ babhūva |nṛtyatvadīyāṅghriyugāṅkanenanityaprasaktasvaphaṇāsahastraḥ || 76||

सहस्रसङ्ख्यैः सपयोभिरह्निसह स्वचित्तानुविधायिकृत्यैः ।गोपालबालैर्यमुनावनान्तेतदीयदारैर्व्यहरद्रजन्याम् ॥ ७७॥

sahasrasaṅkhyaiḥ sapayobhirahnisaha svacittānuvidhāyikṛtyaiḥ |gopālabālairyamunāvanāntetadīyadārairvyaharadrajanyām || 77||

न्याय्यं किमेतद्रजकन्यकासुसरोविहारैकपरासु राजन् ।गृहीततीरस्थदुकूलक स्मकुन्दस्थितः प्रार्थयसेऽञ्जलिं ताः ॥ ७८॥

nyāyyaṃ kimetadrajakanyakāsusarovihāraikaparāsu rājan |gṛhītatīrasthadukūlaka smakundasthitaḥ prārthayase'ñjaliṃ tāḥ || 78||

ताभिः कृतश्चैककराञ्जलिस्त्वंकार्यान्तरासक्तकरान्तराभिः ।अकार्यमेवाकथयो विधिज्ञविरोधगन्धोऽत्र कथं विधीनाम् ॥ ७९॥

tābhiḥ kṛtaścaikakarāñjalistvaṃkāryāntarāsaktakarāntarābhiḥ |akāryamevākathayo vidhijñavirodhagandho'tra kathaṃ vidhīnām || 79||

नान्यच्चरित्रं भवतोऽतिचित्रंयत्सत्पवर्षोऽपि च सप्तवर्षात् ।दीनानि दीनानि गवां कुलानिलीलोद्धृताद्रिः समपालयस्त्वम् ॥ ८०॥

nānyaccaritraṃ bhavato'ticitraṃyatsatpavarṣo'pi ca saptavarṣāt |dīnāni dīnāni gavāṃ kulānilīloddhṛtādriḥ samapālayastvam || 80||

त्वदीयसङ्कल्पलनेन देवरक्षा यदि स्थावरजङ्गमानाम् ।महीघ्रमुद्धृत्य भुजेन वर्षात्गोगोपरक्षा रचिता नु चित्रा ॥ ८१॥

tvadīyasaṅkalpalanena devarakṣā yadi sthāvarajaṅgamānām |mahīghramuddhṛtya bhujena varṣātgogoparakṣā racitā nu citrā || 81||

त्रातुं त्वयि स्वानचिरादरातीन्निराचिकीर्षत्यपि कंसकर्णे ।जजाप वृन्दावनवासिनं त्वांत्वरान्वितस्तस्य वधे सुरर्षिः ॥ ८२॥

trātuṃ tvayi svānacirādarātīnnirācikīrṣatyapi kaṃsakarṇe |jajāpa vṛndāvanavāsinaṃ tvāṃtvarānvitastasya vadhe surarṣiḥ || 82||

सुरर्षिवृन्दैरपि चिन्त्यमानंपादारविन्दं तव नन्दसूनो ।ब्रह्मा । । । । । ।स्थिरत्रसानां सुलभं बभूव ॥ ८३॥

surarṣivṛndairapi cintyamānaṃpādāravindaṃ tava nandasūno |brahmā | | | | | |sthiratrasānāṃ sulabhaṃ babhūva || 83||

वधाय कंसस्य रथाधिरूढेविहाय गोपीं मधुरां यथासौ ।। । । निरणायि भोगः ॥ ८४॥

vadhāya kaṃsasya rathādhirūḍhevihāya gopīṃ madhurāṃ yathāsau || | | niraṇāyi bhogaḥ || 84||

गच्छंश्च वीथ्यां मथुरावधूभिःकुब्जाङ्गवैरूप्यनिराकृतिज्ञः ।बालः किलायं वसुदेवसू नुरिति स्मरस्मेरमुदीक्ष्यसे स्म ॥ ८५॥

gacchaṃśca vīthyāṃ mathurāvadhūbhiḥkubjāṅgavairūpyanirākṛtijñaḥ |bālaḥ kilāyaṃ vasudevasū nuriti smarasmeramudīkṣyase sma || 85||

स्मृतत्वदीयाखिलबाललीलौजगत्पितरत्वं पितरौ विमुच्य ।बन्द्धाद्व्यधाः कंसकृता स्वरूपसाक्षात्कृतिप्रीतियुतौ नितान्तम् ॥ ८६॥

smṛtatvadīyākhilabālalīlaujagatpitaratvaṃ pitarau vimucya |banddhādvyadhāḥ kaṃsakṛtā svarūpasākṣātkṛtiprītiyutau nitāntam || 86||

नितान्ततान्तां शिशुपालपापप्रसक्तिवार्ताश्रवणेन कृष्ण ।त्वां रुक्मिणीं रुक्मसमानशोभामाहृत्य हृद्यामकृथाः कृतार्थाम् ॥ ८७॥

nitāntatāntāṃ śiśupālapāpaprasaktivārtāśravaṇena kṛṣṇa |tvāṃ rukmiṇīṃ rukmasamānaśobhāmāhṛtya hṛdyāmakṛthāḥ kṛtārthām || 87||

अर्थादमर्त्याधिपतेरमित्रान्संहर्तुमुद्युक्तमना मनाक् त्वम् ।सत्यानुरोधादकरोन्मुरारेपुरं सुरावासमपारिजातम् ॥ ८८॥

arthādamartyādhipateramitrānsaṃhartumudyuktamanā manāk tvam |satyānurodhādakaronmurārepuraṃ surāvāsamapārijātam || 88||

तं त्वां भजन्तः शरणं शरण्यंरणेषु पार्थात्र भवत् कृतार्थाः ।पाञ्चालपुत्रीपरिभूतिधूतिप्रवीणनामस्मरणप्रभावा ॥ ८९॥

taṃ tvāṃ bhajantaḥ śaraṇaṃ śaraṇyaṃraṇeṣu pārthātra bhavat kṛtārthāḥ |pāñcālaputrīparibhūtidhūtipravīṇanāmasmaraṇaprabhāvā || 89||

भावाहितत्वन्महिमप्ररोहाभर्तुः शुकव्यासपराशराद्याः ।श्रीराजगोपाल तवाखिलासुलीलासु कूलङ्कषवाग्विलासाः ॥ ९०॥

bhāvāhitatvanmahimaprarohābhartuḥ śukavyāsaparāśarādyāḥ |śrīrājagopāla tavākhilāsulīlāsu kūlaṅkaṣavāgvilāsāḥ || 90||

विलासवत्यंसकसव्यहस्तंस्मेराननाब्जं कमनीयकायम् ।करान्तरेणादृतकेलियष्टिमभीष्टदं त्वां शरणं भजेयम् ॥ ९१॥

vilāsavatyaṃsakasavyahastaṃsmerānanābjaṃ kamanīyakāyam |karāntareṇādṛtakeliyaṣṭimabhīṣṭadaṃ tvāṃ śaraṇaṃ bhajeyam || 91||

जयं यदीदं कलिकालखेलद्दुर्वृत्तजातं तव कल्किमूर्त्याअद्यैव सद्याचनयानवद्यतथा यतेथाः स्वजनावनाय ॥ ९२॥

jayaṃ yadīdaṃ kalikālakheladdurvṛttajātaṃ tava kalkimūrtyāadyaiva sadyācanayānavadyatathā yatethāḥ svajanāvanāya || 92||

यदेव देवात्र परत्र चापिहितं सतां चानुमतं हितज्ञ ।तन्मे तवाङ्घ्री शरणं गतायरम्यं रमाधीश विधेहि सम्यक् ॥ ९३॥

yadeva devātra paratra cāpihitaṃ satāṃ cānumataṃ hitajña |tanme tavāṅghrī śaraṇaṃ gatāyaramyaṃ ramādhīśa vidhehi samyak || 93||

समीच्यसम्यक्त्वधिया विमुग्धोसमीचि सम्यक्त्वधिया च नाथ ।कथं त्वहं मे हितमेतदेव ।तदेव देहीत्यपि याचिताहे ॥ ९४॥

samīcyasamyaktvadhiyā vimugdhosamīci samyaktvadhiyā ca nātha |kathaṃ tvahaṃ me hitametadeva |tadeva dehītyapi yācitāhe || 94||

हे देव भोगीशखगेशमुख्यैर्दिव्यैर्दिवारात्रविभागशून्यम् ।संसेव्यमानं तव पादपद्मयुगं कदाहं करवाणि साक्षात् ॥ ९५॥

he deva bhogīśakhageśamukhyairdivyairdivārātravibhāgaśūnyam |saṃsevyamānaṃ tava pādapadmayugaṃ kadāhaṃ karavāṇi sākṣāt || 95||

क्षान्तिः क्षमानाथ मदीयदोषलाभादलभ्यादखिलेऽपि लोके ।अतीव सौहित्यमुपेत्य मुक्तिंबद्धात् स्वतन्त्रान्मम संविधत्ताम् ॥ ९६॥

kṣāntiḥ kṣamānātha madīyadoṣalābhādalabhyādakhile'pi loke |atīva sauhityamupetya muktiṃbaddhāt svatantrānmama saṃvidhattām || 96||

तामेव देवीं शरणं प्रपद्येदधाम हेतुं महतीं त्वदीयाम् ।यासीत् स्वयं संसृतिचकवात्याभ्रमातिदुःख्यज्जनजीवनाय ॥ ९७॥

tāmeva devīṃ śaraṇaṃ prapadyedadhāma hetuṃ mahatīṃ tvadīyām |yāsīt svayaṃ saṃsṛticakavātyābhramātiduḥkhyajjanajīvanāya || 97||

यत्सत्सु वात्सल्यमिति प्रसिद्धंत्वदीयकल्याणगुणेषु रत्नम् ।तदेव पूर्वोत्तरदोषराशीउपेक्ष्य रक्षेदिति निश्चयो मे ॥ ९८॥

yatsatsu vātsalyamiti prasiddhaṃtvadīyakalyāṇaguṇeṣu ratnam |tadeva pūrvottaradoṣarāśīupekṣya rakṣediti niścayo me || 98||

मेधा दृढा माधव ते परत्वेऽप्यपायतायां यदुपेयतायाम् ।परीक्ष्य रक्ष त्रितयं तदेतत्समग्रमागोऽन्यदुपेक्षणार्हम् ॥ ९९॥

medhā dṛḍhā mādhava te paratve'pyapāyatāyāṃ yadupeyatāyām |parīkṣya rakṣa tritayaṃ tadetatsamagramāgo'nyadupekṣaṇārham || 99||

अर्हद्भिरङ्घ्र्योर्भवतोऽर्पितं मांसहास्मदीयेन दयार्द्रचित्त ।श्रीराजगोपाल तथा विधेहियथा भवेयं भृतकिङ्करश्रीः ॥ १००॥

arhadbhiraṅghryorbhavato'rpitaṃ māṃsahāsmadīyena dayārdracitta |śrīrājagopāla tathā vidhehiyathā bhaveyaṃ bhṛtakiṅkaraśrīḥ || 100||

इति श्रीराजगोपालस्तवः सम्पूर्णः ।

iti śrīrājagopālastavaḥ sampūrṇaḥ |