गङ्गास्तोत्रम् ११ Siddhakritam Ganga Stotram

सिद्ध उवाच ।ते देशास्ते जनपदास्तेऽऽश्रमास्ते च पर्वताः ।येषां भागीरथी गङ्गा मध्येनैति सरिद्वरा ॥ २५॥

siddha uvāca |te deśāste janapadāste''śramāste ca parvatāḥ |yeṣāṃ bhāgīrathī gaṅgā madhyenaiti saridvarā || 25||

तपसा ब्रह्मचर्येण यज्ञैस्त्यागेन वा पुनः ।गतिं तां न लभेज्जन्तुर्गङ्गां संसेव्य यां लभेत् ॥ २६॥

tapasā brahmacaryeṇa yajñaistyāgena vā punaḥ |gatiṃ tāṃ na labhejjanturgaṅgāṃ saṃsevya yāṃ labhet || 26||

स्पृष्टानि येषां गाङ्गेयैस्तोयैर्गात्राणि देहिनाम् ।न्यस्तानि न पुनस्तेषां त्यागः स्वर्गाद्विधीयते ॥ २७॥

spṛṣṭāni yeṣāṃ gāṅgeyaistoyairgātrāṇi dehinām |nyastāni na punasteṣāṃ tyāgaḥ svargādvidhīyate || 27||

सर्वाणि येषां गाङ्गेयैस्तोयैः कृत्यानि देहिनाम् ।गां त्यक्त्वा मानवा विप्र दिवि तिष्ठन्ति तेऽचलाः ॥ २८॥

sarvāṇi yeṣāṃ gāṅgeyaistoyaiḥ kṛtyāni dehinām |gāṃ tyaktvā mānavā vipra divi tiṣṭhanti te'calāḥ || 28||

पूर्वे वयसि कर्माणि कृत्वा पापानि ये नराः ।पश्चाद्गङ्गां निषेवन्ते तेऽपि यान्त्युत्तमां गतिम् ॥ २९॥

pūrve vayasi karmāṇi kṛtvā pāpāni ye narāḥ |paścādgaṅgāṃ niṣevante te'pi yāntyuttamāṃ gatim || 29||

स्नातानां शुचिभिस्तोयैर्गाङ्गेयैः प्रयतात्मनाम् ।व्युष्टिर्भवति या पुंसां न सा क्रतुशतैरपि ॥ ३०॥

snātānāṃ śucibhistoyairgāṅgeyaiḥ prayatātmanām |vyuṣṭirbhavati yā puṃsāṃ na sā kratuśatairapi || 30||

यावदस्थि मनुष्यस्य गङ्गातोयेषु तिष्ठति ।तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गं प्राप्य महीयते ॥ ३१॥

yāvadasthi manuṣyasya gaṅgātoyeṣu tiṣṭhati |tāvadvarṣasahasrāṇi svargaṃ prāpya mahīyate || 31||

अपहत्य तमस्तीव्रं यथा भात्युदये रविः ।तथापहत्य पाप्मानं भाति गङ्गाजलोक्षितः ॥ ३२॥

apahatya tamastīvraṃ yathā bhātyudaye raviḥ |tathāpahatya pāpmānaṃ bhāti gaṅgājalokṣitaḥ || 32||

विसोमा इव शर्वर्यो विपुष्पास्तरवो यथा ।तद्वद्देशा दिशश्चैव हीना गङ्गाजलैः शुभैः ॥ ३३॥

visomā iva śarvaryo vipuṣpāstaravo yathā |tadvaddeśā diśaścaiva hīnā gaṅgājalaiḥ śubhaiḥ || 33||

वर्णाश्रमा यथा सर्वे स्वधर्मज्ञानवर्जिताः ।क्रतवश्च यथासोमास्तथा गङ्गां विना जगत् ॥ ३४॥

varṇāśramā yathā sarve svadharmajñānavarjitāḥ |kratavaśca yathāsomāstathā gaṅgāṃ vinā jagat || 34||

यथा हीनं नभोऽर्केण भूः शैलैः खं च वायुना ।तथा देशा दिशश्चैव गङ्गाहीना न संशयः ॥ ३५॥

yathā hīnaṃ nabho'rkeṇa bhūḥ śailaiḥ khaṃ ca vāyunā |tathā deśā diśaścaiva gaṅgāhīnā na saṃśayaḥ || 35||

त्रिषु लोकेषु ये केचित्प्राणिनः सर्व एव ते ।तर्प्यमाणाः परां तृप्तिं यान्ति गङ्गाजलैः शुभैः ॥ ३६॥

triṣu lokeṣu ye kecitprāṇinaḥ sarva eva te |tarpyamāṇāḥ parāṃ tṛptiṃ yānti gaṅgājalaiḥ śubhaiḥ || 36||

यस्तु सूर्येण निष्टप्तं गाङ्गेयं पिबते जलम् ।गवां निर्हारनिर्मुक्ताद्यावकात्तद्विशिष्यते ॥ ३७॥

yastu sūryeṇa niṣṭaptaṃ gāṅgeyaṃ pibate jalam |gavāṃ nirhāranirmuktādyāvakāttadviśiṣyate || 37||

इन्दुव्रतसहस्रं तु चरेद्यः कायशोधनम् ।पिबेद्यश्चापि गङ्गाम्भः समौ स्यातां न वा समौ ॥ ३८॥

induvratasahasraṃ tu caredyaḥ kāyaśodhanam |pibedyaścāpi gaṅgāmbhaḥ samau syātāṃ na vā samau || 38||

तिष्ठेद्युगसहस्रं तु पादेनैकेन यः पुमान् ।मासमेकं तु गङ्गायां समौ स्यातां न वा समौ ॥ ३९॥

tiṣṭhedyugasahasraṃ tu pādenaikena yaḥ pumān |māsamekaṃ tu gaṅgāyāṃ samau syātāṃ na vā samau || 39||

लम्बेतावाक्षिरा यस्तु युगानामयुतं पुमान् ।तिष्ठेद्यथेष्टं यश्चापि गङ्गायां स विशिष्यते ॥ ४०॥

lambetāvākṣirā yastu yugānāmayutaṃ pumān |tiṣṭhedyatheṣṭaṃ yaścāpi gaṅgāyāṃ sa viśiṣyate || 40||

अग्नौ प्राप्तं प्रधूयेत यथा तूलं द्विजोत्तम ।तथा गङ्गावगाढस्य सर्वं पापं प्रधूयते ॥ ४१॥

agnau prāptaṃ pradhūyeta yathā tūlaṃ dvijottama |tathā gaṅgāvagāḍhasya sarvaṃ pāpaṃ pradhūyate || 41||

भूतानामिह सर्वेषां दुःखोपहतचेतसाम् ।गतिमन्वेषमाणानां न गङ्गासदृशी गतिः ॥ ४२॥

bhūtānāmiha sarveṣāṃ duḥkhopahatacetasām |gatimanveṣamāṇānāṃ na gaṅgāsadṛśī gatiḥ || 42||

भवन्ति निर्विषाः सर्पा यथा तार्क्ष्यस्य दर्शनात् ।गङ्गाया दर्शनात्तद्वत्सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ४३॥

bhavanti nirviṣāḥ sarpā yathā tārkṣyasya darśanāt |gaṅgāyā darśanāttadvatsarvapāpaiḥ pramucyate || 43||

अप्रतिष्ठाश्च ये केचिदधर्मशरणाश्च ये ।तेषां प्रतिष्ठा गङ्गेह शरणं शर्म वर्म च ॥ ४४॥

apratiṣṭhāśca ye kecidadharmaśaraṇāśca ye |teṣāṃ pratiṣṭhā gaṅgeha śaraṇaṃ śarma varma ca || 44||

प्रकृष्टैरशुभैर्ग्रस्ताननेकैः पुरुषाधमान् ।पततो नरके गङ्गा संश्रितान्प्रेत्य तारयेत् ॥ ४५॥

prakṛṣṭairaśubhairgrastānanekaiḥ puruṣādhamān |patato narake gaṅgā saṃśritānpretya tārayet || 45||

ते संविभक्ता मुनिभिर्नूनं देवैः सवासवैः ।येऽभिगच्छन्ति सततं गङ्गामभिगतां सुरैः ॥ ४६॥

te saṃvibhaktā munibhirnūnaṃ devaiḥ savāsavaiḥ |ye'bhigacchanti satataṃ gaṅgāmabhigatāṃ suraiḥ || 46||

विनयाचारहीनाश्च अशिवाश्च नराधमाः ।ते भवन्ति शिवा विप्र ये वै गङ्गां समाश्रिताः ॥ ४७॥

vinayācārahīnāśca aśivāśca narādhamāḥ |te bhavanti śivā vipra ye vai gaṅgāṃ samāśritāḥ || 47||

यथा सुराणाममृतं पितॄणां च यथा स्वधा ।सुधा यथा च नागानां तथा गङ्गाजलं नृणाम् ॥ ४८॥

yathā surāṇāmamṛtaṃ pitṝṇāṃ ca yathā svadhā |sudhā yathā ca nāgānāṃ tathā gaṅgājalaṃ nṛṇām || 48||

उपासते यथा बाला मातरं क्षुधयार्दिताः ।श्रेयस्कामास्तथा गङ्गामुपासन्तीह देहिनः ॥ ४९॥

upāsate yathā bālā mātaraṃ kṣudhayārditāḥ |śreyaskāmāstathā gaṅgāmupāsantīha dehinaḥ || 49||

स्वायम्भुवं यथा स्थानं सर्वेषां श्रेष्ठमुच्यते ।स्नातानां सरितां श्रेष्ठा गङ्गा तद्वदिहोच्यते ॥ ५०॥

svāyambhuvaṃ yathā sthānaṃ sarveṣāṃ śreṣṭhamucyate |snātānāṃ saritāṃ śreṣṭhā gaṅgā tadvadihocyate || 50||

यथोपजीविनां धेनुर्देवादीनां धरा स्मृता ।तथोपजीविनां गङ्गा सर्वप्राणभृतामिह ॥ ५१॥

yathopajīvināṃ dhenurdevādīnāṃ dharā smṛtā |tathopajīvināṃ gaṅgā sarvaprāṇabhṛtāmiha || 51||

देवाः सोमार्कसंस्थानि यथा सत्रादिभिर्मखैः ।अमृतान्युपजीवन्ति तथा गङ्गाजलं नराः ॥ ५२॥

devāḥ somārkasaṃsthāni yathā satrādibhirmakhaiḥ |amṛtānyupajīvanti tathā gaṅgājalaṃ narāḥ || 52||

जाह्नवीपुलिनोत्थाभिः सिकताभिः समुक्षितः ।मन्यते पुरुषोऽऽत्मानं दिविष्ठमिव शोभितम् ॥ ५३॥

jāhnavīpulinotthābhiḥ sikatābhiḥ samukṣitaḥ |manyate puruṣo''tmānaṃ diviṣṭhamiva śobhitam || 53||

जाह्नवीतीरसम्भूतां मृदं मूर्ध्ना बिभर्ति यः ।बिभर्ति रूपं सोऽर्कस्य तमोनाशात्सुनिर्मलम् ॥ ५४॥

jāhnavītīrasambhūtāṃ mṛdaṃ mūrdhnā bibharti yaḥ |bibharti rūpaṃ so'rkasya tamonāśātsunirmalam || 54||

गङ्गोर्मिभिरथो दिग्धः पुरुषं पवनो यदा ।स्पृशते सोऽपि पाप्मानं सद्य एवापमार्जति ॥ ५५॥

gaṅgormibhiratho digdhaḥ puruṣaṃ pavano yadā |spṛśate so'pi pāpmānaṃ sadya evāpamārjati || 55||

व्यसनैरभितप्तस्य नरस्य विनशिष्यतः ।गङ्गादर्शनजा प्रीतिर्व्यसनान्यपकर्षति ॥ ५६॥

vyasanairabhitaptasya narasya vinaśiṣyataḥ |gaṅgādarśanajā prītirvyasanānyapakarṣati || 56||

हंसारावैः कोकरवै रवैरन्यैश्च पक्षिणाम् ।पस्पर्ध गङ्गा गन्धर्वान्पुलिनैश्च शिलोच्चयान् ॥ ५७॥

haṃsārāvaiḥ kokaravai ravairanyaiśca pakṣiṇām |paspardha gaṅgā gandharvānpulinaiśca śiloccayān || 57||

हंसादिभिः सुबहुभिर्विविधैः पक्षिभिर्वृताम् ।गङ्गां गोकुलसम्बाधां दृष्ट्वा स्वर्गोऽपि विस्मृतः ॥ ५८॥

haṃsādibhiḥ subahubhirvividhaiḥ pakṣibhirvṛtām |gaṅgāṃ gokulasambādhāṃ dṛṣṭvā svargo'pi vismṛtaḥ || 58||

न सा प्रीतिर्दिविष्ठस्य सर्वकामानुपाश्नतः ।अभवद्या परा प्रीतिर्गङ्गायाः पुलिने नृणाम् ॥ ५९॥

na sā prītirdiviṣṭhasya sarvakāmānupāśnataḥ |abhavadyā parā prītirgaṅgāyāḥ puline nṛṇām || 59||

वाङ्मनःकर्मजैर्ग्रस्तः पापैरपि पुमानिह ।वीक्ष्य गङ्गां भवेत्पूतस्तत्र मे नास्ति संशयः ॥ ६०॥

vāṅmanaḥkarmajairgrastaḥ pāpairapi pumāniha |vīkṣya gaṅgāṃ bhavetpūtastatra me nāsti saṃśayaḥ || 60||

सप्तावरान्सप्त परान्पितॄंस्तेभ्यश्च ये परे ।पुमांस्तारयते गङ्गां वीक्ष्य स्पृष्ट्वावगाह्य च ॥ ६१॥

saptāvarānsapta parānpitṝṃstebhyaśca ye pare |pumāṃstārayate gaṅgāṃ vīkṣya spṛṣṭvāvagāhya ca || 61||

श्रुताभिलषिता दृष्टा स्पृष्टा पीतावगाहिता ।गङ्गा तारयते नॄणामुभौ वंशौ विशेषतः ॥ ६२॥

śrutābhilaṣitā dṛṣṭā spṛṣṭā pītāvagāhitā |gaṅgā tārayate nṝṇāmubhau vaṃśau viśeṣataḥ || 62||

दर्शनात्स्पर्शनात्पानात्तथा गङ्गेति कीर्तनात् ।पुनात्यपुण्यान्पुरुषाञ्शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६३॥

darśanātsparśanātpānāttathā gaṅgeti kīrtanāt |punātyapuṇyānpuruṣāñśataśo'tha sahasraśaḥ || 63||

य इच्छेत्सफलं जन्म जीवितं श्रुतमेव च ।स पितॄंस्तर्पयेद्गङ्गामभिगम्य सुरांस्तथा ॥ ६४॥

ya icchetsaphalaṃ janma jīvitaṃ śrutameva ca |sa pitṝṃstarpayedgaṅgāmabhigamya surāṃstathā || 64||

न सुतैर्न च वित्तेन कर्मणा न च तत्फलम् ।प्राप्नुयात्पुरुषोऽत्यन्तं गङ्गां प्राप्य यदाप्नुयात् ॥ ६५॥

na sutairna ca vittena karmaṇā na ca tatphalam |prāpnuyātpuruṣo'tyantaṃ gaṅgāṃ prāpya yadāpnuyāt || 65||

जात्यन्धैरिह तुल्यास्ते मृतैः पङ्गुभिरेव च ।समर्था ये न पश्यन्ति गङ्गां पुण्यजलां शिवाम् ॥ ६६॥

jātyandhairiha tulyāste mṛtaiḥ paṅgubhireva ca |samarthā ye na paśyanti gaṅgāṃ puṇyajalāṃ śivām || 66||

भूतभव्यभविष्यज्ञैर्महर्षिभिरुपस्थिताम् ।देवैः सेन्द्रैश्च को गङ्गां नोपसेवेत मानवः ॥ ६७॥

bhūtabhavyabhaviṣyajñairmaharṣibhirupasthitām |devaiḥ sendraiśca ko gaṅgāṃ nopaseveta mānavaḥ || 67||

वानप्रस्थैर्गृहस्थैश्च यतिभिर्ब्रह्मचारिभिः ।विद्यावद्भिः श्रितां गङ्गां पुमान्को नाम नाश्रयेत् ॥ ६८॥

vānaprasthairgṛhasthaiśca yatibhirbrahmacāribhiḥ |vidyāvadbhiḥ śritāṃ gaṅgāṃ pumānko nāma nāśrayet || 68||

उत्क्रामद्भिश्च यः प्राणैः प्रयतः शिष्टसम्मतः ।चिन्तयेन्मनसा गङ्गां स गतिं परमां लभेत् ॥ ६९॥

utkrāmadbhiśca yaḥ prāṇaiḥ prayataḥ śiṣṭasammataḥ |cintayenmanasā gaṅgāṃ sa gatiṃ paramāṃ labhet || 69||

न भयेभ्यो भयं तस्य न पापेभ्यो न राजतः ।आ देहपतनाद्गङ्गामुपास्ते यः पुमानिह ॥ ७०॥

na bhayebhyo bhayaṃ tasya na pāpebhyo na rājataḥ |ā dehapatanādgaṅgāmupāste yaḥ pumāniha || 70||

गगनाद्यां महापुण्यां पतन्तीं वै महेश्वरः ।दधार शिरसा देवीं तामेव दिवि सेवते ॥ ७१॥

gaganādyāṃ mahāpuṇyāṃ patantīṃ vai maheśvaraḥ |dadhāra śirasā devīṃ tāmeva divi sevate || 71||

अलङ्कृतास्त्रयो लोकाः पथिभिर्विमलैस्त्रिभिः ।यस्तु तस्या जलं सेवेत्कृतकृत्यः पुमान्भवेत् ॥ ७२॥

alaṅkṛtāstrayo lokāḥ pathibhirvimalaistribhiḥ |yastu tasyā jalaṃ sevetkṛtakṛtyaḥ pumānbhavet || 72||

दिवि ज्योतिर्यथादित्यः पितॄणां चैव चन्द्रमाः ।देवेशश्च यथा नॄणां गङ्गेह सरितां तथा ॥ ७३॥

divi jyotiryathādityaḥ pitṝṇāṃ caiva candramāḥ |deveśaśca yathā nṝṇāṃ gaṅgeha saritāṃ tathā || 73||

मात्रा पित्रा सुतैर्दारैर्वियुक्तस्य धनेन वा ।न भवेद्धि तथा दुःखं यथा गङ्गावियोगजम् ॥ ७४॥

mātrā pitrā sutairdārairviyuktasya dhanena vā |na bhaveddhi tathā duḥkhaṃ yathā gaṅgāviyogajam || 74||

नारण्यैर्नेष्टविषयैर्न सुतैर्न धनागमैः ।तथा प्रसादो भवति गङ्गां वीक्ष्य यथा नृणाम् ॥ ७५॥

nāraṇyairneṣṭaviṣayairna sutairna dhanāgamaiḥ |tathā prasādo bhavati gaṅgāṃ vīkṣya yathā nṛṇām || 75||

पूर्णमिन्दुं यथा दृष्ट्वा नृणां दृष्टिः प्रसीदति ।गङ्गां त्रिपथगां दृष्ट्वा तथा दृष्टिः प्रसीदति ॥ ७६॥

pūrṇaminduṃ yathā dṛṣṭvā nṛṇāṃ dṛṣṭiḥ prasīdati |gaṅgāṃ tripathagāṃ dṛṣṭvā tathā dṛṣṭiḥ prasīdati || 76||

तद्भावस्तद्गतमनास्तन्निष्ठस्तत्परायणः ।गङ्गां योऽनुगतो भक्त्या स तस्याः प्रियतां व्रजेत् ॥ ७७॥

tadbhāvastadgatamanāstanniṣṭhastatparāyaṇaḥ |gaṅgāṃ yo'nugato bhaktyā sa tasyāḥ priyatāṃ vrajet || 77||

भूःस्थैः खस्थैर्दिविष्ठैश्च भूतैरुच्चावचैरपि ।गङ्गा विगाह्या सततमेतत्कार्यतमं सताम् ॥ ७८॥

bhūḥsthaiḥ khasthairdiviṣṭhaiśca bhūtairuccāvacairapi |gaṅgā vigāhyā satatametatkāryatamaṃ satām || 78||

त्रिषु लोकेषु पुण्यत्वाद्गङ्गायाः प्रथितं यशः ।यत्पुत्रान्सगरस्यैषा भस्माख्याननयद्दिवम् ॥ ७९॥

triṣu lokeṣu puṇyatvādgaṅgāyāḥ prathitaṃ yaśaḥ |yatputrānsagarasyaiṣā bhasmākhyānanayaddivam || 79||

वाय्वीरिताभिः सुमहास्वनाभिर्द्रुताभिरत्यर्थसमुच्छ्रिताभिः ।गङ्गोर्मिभिर्भानुमतीभिरिद्धः सहस्ररश्मिप्रतिमो विभाति ॥ ८०॥

vāyvīritābhiḥ sumahāsvanābhirdrutābhiratyarthasamucchritābhiḥ |gaṅgormibhirbhānumatībhiriddhaḥ sahasraraśmipratimo vibhāti || 80||

पयस्विनीं घृतिनीमत्युदारां समृद्धिनीं वेगिनीं दुर्विगाह्याम् ।गङ्गां गत्वा यैः शरीरं विसृष्टं गता धीरास्ते विबुधैः समत्वम् ॥ ८१॥

payasvinīṃ ghṛtinīmatyudārāṃ samṛddhinīṃ veginīṃ durvigāhyām |gaṅgāṃ gatvā yaiḥ śarīraṃ visṛṣṭaṃ gatā dhīrāste vibudhaiḥ samatvam || 81||

अन्धाञ्जडान्द्रव्यहीनांश्च गङ्गा यशस्विनी बृहती विश्वरूपा ।देवैः सेन्द्रैर्मुनिभिर्मानवैश्च निषेविता सर्वकामैर्युनक्ति ॥ ८२॥

andhāñjaḍāndravyahīnāṃśca gaṅgā yaśasvinī bṛhatī viśvarūpā |devaiḥ sendrairmunibhirmānavaiśca niṣevitā sarvakāmairyunakti || 82||

ऊर्जावतीं मधुमतीं महापुण्यां त्रिवर्त्मगाम् ।त्रिलोकगोप्त्रीं ये गङ्गां संश्रितास्ते दिवं गताः ॥ ८३॥

ūrjāvatīṃ madhumatīṃ mahāpuṇyāṃ trivartmagām |trilokagoptrīṃ ye gaṅgāṃ saṃśritāste divaṃ gatāḥ || 83||

यो वत्स्यति द्रक्ष्यति वापि मर्त्य स्तस्मै प्रयच्छन्ति सुखानि देवाः ।तद्भाविताः स्पर्शने दर्शने य स्तस्मै देवा गतिमिष्टां दिशन्ति ॥ ८४॥

yo vatsyati drakṣyati vāpi martya stasmai prayacchanti sukhāni devāḥ |tadbhāvitāḥ sparśane darśane ya stasmai devā gatimiṣṭāṃ diśanti || 84||

दक्षां पृथ्वीं बृहतीं विप्रकृष्टां शिवामृतां सुरसां सुप्रसन्नाम् ।विभावरीं सर्वभूतप्रतिष्ठां गङ्गां गता ये त्रिदिवं गतास्ते ॥ ८५॥

dakṣāṃ pṛthvīṃ bṛhatīṃ viprakṛṣṭāṃ śivāmṛtāṃ surasāṃ suprasannām |vibhāvarīṃ sarvabhūtapratiṣṭhāṃ gaṅgāṃ gatā ye tridivaṃ gatāste || 85||

ख्यातिर्यस्याः खं दिवं गां च नित्यं पुरा दिशो विदिशश्चावतस्थे ।तस्या जलं सेव्य सरिद्वराया मर्त्याः सर्वे कृतकृत्या भवन्ति ॥ ८६॥

khyātiryasyāḥ khaṃ divaṃ gāṃ ca nityaṃ purā diśo vidiśaścāvatasthe |tasyā jalaṃ sevya saridvarāyā martyāḥ sarve kṛtakṛtyā bhavanti || 86||

इयं गङ्गेति नियतं प्रतिष्ठा गुहस्य रुक्मस्य च गर्भयोषा ।प्रातस्त्रिमार्गा घृतवहा विपाप्मा गङ्गावतीर्णा वियतो विश्वतोया ॥ ८७॥

iyaṃ gaṅgeti niyataṃ pratiṣṭhā guhasya rukmasya ca garbhayoṣā |prātastrimārgā ghṛtavahā vipāpmā gaṅgāvatīrṇā viyato viśvatoyā || 87||

सुतावनीध्रस्य हरस्य भार्या दिवो भुवश्चापि कक्ष्यानुरूपा ।भव्या पृथिव्या भाविनी भाति राज न्गङ्गा लोकानां पुण्यदा वै त्रयाणाम् ॥ ८८॥

sutāvanīdhrasya harasya bhāryā divo bhuvaścāpi kakṣyānurūpā |bhavyā pṛthivyā bhāvinī bhāti rāja ngaṅgā lokānāṃ puṇyadā vai trayāṇām || 88||

मधुप्रवाहा घृतरागोद्धृताभिर्महोर्मिभिः शोभिता ब्राह्मणैश्च ।दिवश्च्युता शिरसात्ता भवेन गङ्गावनीध्रास्त्रिदिवस्य माला ॥ ८९॥

madhupravāhā ghṛtarāgoddhṛtābhirmahormibhiḥ śobhitā brāhmaṇaiśca |divaścyutā śirasāttā bhavena gaṅgāvanīdhrāstridivasya mālā || 89||

योनिर्वरिष्ठा विरजा वितन्वी शुष्मा इरा वारिवहा यशोदा ।विश्वावती चाकृतिरिष्टिरिद्धा गङ्गोक्षितानां भुवनस्य पन्थाः ॥ ९०॥

yonirvariṣṭhā virajā vitanvī śuṣmā irā vārivahā yaśodā |viśvāvatī cākṛtiriṣṭiriddhā gaṅgokṣitānāṃ bhuvanasya panthāḥ || 90||

क्षान्त्या मह्या गोपने धारणे च दीप्त्या कृशानोस्तपनस्य चैव ।तुल्या गङ्गा सम्मता ब्राह्मणानां गुहस्य ब्रह्मण्यतया च नित्यम् ॥ ९१॥

kṣāntyā mahyā gopane dhāraṇe ca dīptyā kṛśānostapanasya caiva |tulyā gaṅgā sammatā brāhmaṇānāṃ guhasya brahmaṇyatayā ca nityam || 91||

ऋषिष्टुतां विष्णुपदीं पुराणीं सुपुण्यतोयां मनसापि लोके ।सर्वात्मना जाह्नवीं ये प्रपन्ना स्ते ब्रह्मणः सदनं सम्प्रयाताः ॥ ९२॥

ṛṣiṣṭutāṃ viṣṇupadīṃ purāṇīṃ supuṇyatoyāṃ manasāpi loke |sarvātmanā jāhnavīṃ ye prapannā ste brahmaṇaḥ sadanaṃ samprayātāḥ || 92||

लोकानिमान्नयति या जननीव पुत्रा न्सर्वात्मना सर्वगुणोपपन्ना ।स्वस्थानमिष्टमिह ब्राह्ममभीप्समानैर्गङ्गा सदैवात्मवशैरुपास्या ॥ ९३॥

lokānimānnayati yā jananīva putrā nsarvātmanā sarvaguṇopapannā |svasthānamiṣṭamiha brāhmamabhīpsamānairgaṅgā sadaivātmavaśairupāsyā || 93||

उस्रां जुष्टां मिषतीं विश्वतोया मिरां वज्रीं रेवतीं भूधराणाम् ।शिष्टाश्रयाममृतां ब्रह्मकान्तां गङ्गां श्रयेदात्मवान्सिद्धिकामः ॥ ९४॥

usrāṃ juṣṭāṃ miṣatīṃ viśvatoyā mirāṃ vajrīṃ revatīṃ bhūdharāṇām |śiṣṭāśrayāmamṛtāṃ brahmakāntāṃ gaṅgāṃ śrayedātmavānsiddhikāmaḥ || 94||

प्रसाद्य देवान्सविभून्समस्ता न्भगीरथस्तपसोग्रेण गङ्गाम् ।गामानयत्तामभिगम्य शश्व न्पुमान्भयं नेह नामुत्र विद्यात् ॥ ९५॥

prasādya devānsavibhūnsamastā nbhagīrathastapasogreṇa gaṅgām |gāmānayattāmabhigamya śaśva npumānbhayaṃ neha nāmutra vidyāt || 95||

उदाहृतः सर्वथा ते गुणानां मयैकदेशः प्रसमीक्ष्य बुद्।ह्ध्या ।शक्तिर्न मे काचिदिहास्ति वक्तुं गुणान्सर्वान्परिमातुं तथैव ॥ ९६॥

udāhṛtaḥ sarvathā te guṇānāṃ mayaikadeśaḥ prasamīkṣya bud|hdhyā |śaktirna me kācidihāsti vaktuṃ guṇānsarvānparimātuṃ tathaiva || 96||

मेरोः समुद्रस्य च सर्वरत्नैः सङ्ख्योपलानामुदकस्य वापि ।वक्तुं शक्यं नेह गङ्गाजलानां गुणाख्यानं परिमातुं तथैव ॥ ९७॥

meroḥ samudrasya ca sarvaratnaiḥ saṅkhyopalānāmudakasya vāpi |vaktuṃ śakyaṃ neha gaṅgājalānāṃ guṇākhyānaṃ parimātuṃ tathaiva || 97||

तस्मादिमान्परया श्रद्धयोक्ता न्गुणान्सर्वाञ्जाह्नवीजांस्तथैव ।भजेद्वाचा मनसा कर्मणा च भक्त्या युक्तः परया श्रद्दधानः ॥ ९८॥

tasmādimānparayā śraddhayoktā nguṇānsarvāñjāhnavījāṃstathaiva |bhajedvācā manasā karmaṇā ca bhaktyā yuktaḥ parayā śraddadhānaḥ || 98||

लोकानिमांस्त्रीन्यशसा वितत्य सिद्धिं प्राप्य महतीं तां दुरापाम् ।गङ्गाकृतानचिरेणैव लोका न्यथेष्टमिष्टान्विचरिष्यसि त्वम् ॥ ९९॥

lokānimāṃstrīnyaśasā vitatya siddhiṃ prāpya mahatīṃ tāṃ durāpām |gaṅgākṛtānacireṇaiva lokā nyatheṣṭamiṣṭānvicariṣyasi tvam || 99||

तव मम च गुणैर्महानुभावा जुषतु मतिं सततं स्वधर्मयुक्तैः ।अभिगतजनवत्सला हि गङ्गा भजति युनक्ति सुखैश्च भक्तिमन्तम् ॥ १००॥

tava mama ca guṇairmahānubhāvā juṣatu matiṃ satataṃ svadharmayuktaiḥ |abhigatajanavatsalā hi gaṅgā bhajati yunakti sukhaiśca bhaktimantam || 100||

इति महाभारते अनुशासनपर्वणि २७ अध्यायान्तर्गतंसिद्धकृतं गङ्गास्तोत्रं सम्पूर्णम् ।महाभारत । अनुशासनपर्व । अध्याय २७/२५९८॥महाभारत । अनुशासनपर्व । अध्याय २७/२५-९८॥

iti mahābhārate anuśāsanaparvaṇi 27 adhyāyāntargataṃsiddhakṛtaṃ gaṅgāstotraṃ sampūrṇam |mahābhārata | anuśāsanaparva | adhyāya 27/2598||mahābhārata | anuśāsanaparva | adhyāya 27/25-98||