gaNeshottarashatakam Shriganeshottarashatakam

एवं सृष्टयवनादीन् ब्रह्माण्डानामनेककोटीनाम् ।कुर्वन् क्रीडावशतो विनायकत्वं विराजसे मुदितः ॥ १॥

evaṃ sṛṣṭayavanādīn brahmāṇḍānāmanekakoṭīnām |kurvan krīḍāvaśato vināyakatvaṃ virājase muditaḥ || 1||

भौतिकपरमाणूनां पुजञ्जैर्जातं यथा नरशरीरम् ।ब्रह्माण्डात्मविराजो वपुर्हि जातं तथैव बहुगोलैः ॥ २॥

bhautikaparamāṇūnāṃ pujañjairjātaṃ yathā naraśarīram |brahmāṇḍātmavirājo vapurhi jātaṃ tathaiva bahugolaiḥ || 2||

चन्द्राद्या उपगोलास्तेषु हि विश्वम्भरादयो गोलाः ।सूर्यादिमहागोलाः सुमणिद्वीपादयः परमगोलाः ॥ ३॥

candrādyā upagolāsteṣu hi viśvambharādayo golāḥ |sūryādimahāgolāḥ sumaṇidvīpādayaḥ paramagolāḥ || 3||

सर्वावयवसुपूर्णो मातुर्गर्भ यथा शिशुर्भवति ।एवं बहुविधगोलैः पूर्णावयवं विराटूस्वरूपं तत् ॥ ४॥

sarvāvayavasupūrṇo māturgarbha yathā śiśurbhavati |evaṃ bahuvidhagolaiḥ pūrṇāvayavaṃ virāṭūsvarūpaṃ tat || 4||

तस्य विराजो देहे कटयूर्ध्वे चैकविंशतिस्वर्गाः ।षोढा विभागवन्तस्तेषां मध्ये ह्य त्व यं परमगोलः ॥ ५॥

tasya virājo dehe kaṭayūrdhve caikaviṃśatisvargāḥ |ṣoḍhā vibhāgavantasteṣāṃ madhye hya tva yaṃ paramagolaḥ || 5||

द्वीपश्चिन्तामणिरिति मूलाधारो विराट्शरीरस्य ।ब्रह्माण्डमध्यदेशे तिष्ठत्वचलः सदा निरालम्बः ॥ ६॥

dvīpaścintāmaṇiriti mūlādhāro virāṭśarīrasya |brahmāṇḍamadhyadeśe tiṣṭhatvacalaḥ sadā nirālambaḥ || 6||

परमात्मकल्पितेषु स्वपथेषु गोला यथा भ्रमन्त्यन्ये ।न कदापि तथा भ्राम्यति चिन्तामणिरित्ययं परमगोलः ॥ ७॥

paramātmakalpiteṣu svapatheṣu golā yathā bhramantyanye |na kadāpi tathā bhrāmyati cintāmaṇirityayaṃ paramagolaḥ || 7||

तत्तद्ब्रह्माण्डात्मकविराट्समूहो महाविराड्ब्रह्म ।तस्य हि सवावयवा निखिलैब्रह्माण्डकोटिभिः पूर्णः ॥ ८॥

tattadbrahmāṇḍātmakavirāṭsamūho mahāvirāḍbrahma |tasya hi savāvayavā nikhilaibrahmāṇḍakoṭibhiḥ pūrṇaḥ || 8||

अखिलाण्डकोटिसमुदयजगदात्माभून्महाविराट्पुरुषः ।ब्रह्माण्डकोटिमध्ये मूलप्रकृतिस्वरूपको द्वीपः ॥ ९॥

akhilāṇḍakoṭisamudayajagadātmābhūnmahāvirāṭpuruṣaḥ |brahmāṇḍakoṭimadhye mūlaprakṛtisvarūpako dvīpaḥ || 9||

नाम्ना चिन्तामणिरिति मूलाधारे महाविराड् रूपे ।सहसिद्धिबुद्धिरस्मिन् सगुणमहावाक्यगणपतिर्भवसि ॥ १०॥

nāmnā cintāmaṇiriti mūlādhāre mahāvirāḍ rūpe |sahasiddhibuddhirasmin saguṇamahāvākyagaṇapatirbhavasi || 10||

मूलाविद्याप्रतिगतदेवरत्वं हि प्लुतप्रणवरूपी ।विरिश्चिहरिहररविभिस्तेषां शक्त्यात्मजादिभिर्विनुतः ॥ ११॥

mūlāvidyāpratigatadevaratvaṃ hi plutapraṇavarūpī |viriściharihararavibhisteṣāṃ śaktyātmajādibhirvinutaḥ || 11||

एकार्णपत्तनाभिधमूलस्थानं विभाति तन्मध्ये ।तत्रापि कल्पवृक्षोद्यानगतोङ्कारमण्टपो भाति ॥ १२॥

ekārṇapattanābhidhamūlasthānaṃ vibhāti tanmadhye |tatrāpi kalpavṛkṣodyānagatoṅkāramaṇṭapo bhāti || 12||

सिंहासने हि चिन्तामणिमयसोपानसंयुते तस्मिन् ।एकाक्षरगणपतिमहमनिशं ध्यायामि सिद्धिबुद्धियुतम् ॥ १३॥

siṃhāsane hi cintāmaṇimayasopānasaṃyute tasmin |ekākṣaragaṇapatimahamaniśaṃ dhyāyāmi siddhibuddhiyutam || 13||

तत्र मयूरेशादिममूर्तिविशेषान् समन्ततोऽभिगतान् ।तच्छक्तिमूर्तिसहितान् सहपरिवारान् समाश्रये सततम् ॥ १४॥

tatra mayūreśādimamūrtiviśeṣān samantato'bhigatān |tacchaktimūrtisahitān sahaparivārān samāśraye satatam || 14||

तत्र प्रथमावरणे युवराडव्यक्तगणपतिं वन्दे ।गणकं हंसगणपतिं भजेऽहमन्यांस्तदीयपरिवारान् ॥ १५॥

tatra prathamāvaraṇe yuvarāḍavyaktagaṇapatiṃ vande |gaṇakaṃ haṃsagaṇapatiṃ bhaje'hamanyāṃstadīyaparivārān || 15||

अद्भुतरचनावत्यस्तत्र चतुष्षष्टिविधयः सन्ति ।तत्तत्स्वथलाधिकारानुरूपगणपाश्च कोटिशः सन्ति ॥ १६॥

adbhutaracanāvatyastatra catuṣṣaṣṭividhayaḥ santi |tattatsvathalādhikārānurūpagaṇapāśca koṭiśaḥ santi || 16||

नात्रत्यवैभवादीन् शेषोऽपीष्टे यथावदाख्यातुम् ।अत्यल्पबुद्धिविभवः प्रभुर्भवेयं कथं नु वर्णयितुम् ॥ १७॥

nātratyavaibhavādīn śeṣo'pīṣṭe yathāvadākhyātum |atyalpabuddhivibhavaḥ prabhurbhaveyaṃ kathaṃ nu varṇayitum || 17||

एकापत्तनस्य तु दक्षिणपार्श्वे पुरं वरं भवति ।नाम्ना षडर्णपत्तनमाज्ञास्थानं स्थलं हि कृत्यानां कार्याणाम् ॥ १८॥

ekāpattanasya tu dakṣiṇapārśve puraṃ varaṃ bhavati |nāmnā ṣaḍarṇapattanamājñāsthānaṃ sthalaṃ hi kṛtyānāṃ kāryāṇām || 18||

अत्र हि षडर्णरूपी निजशक्तिभ्यां चकास्ति विघ्नेशः ।तं त्वां नमामि सन्ततं प्रायः प्रागुदितवैभवादियुतम् ॥ १९॥

atra hi ṣaḍarṇarūpī nijaśaktibhyāṃ cakāsti vighneśaḥ |taṃ tvāṃ namāmi santataṃ prāyaḥ prāguditavaibhavādiyutam || 19||

निचितचतुर्दशभुवनं सप्तमहाद्वीपवसुमतीमध्यम ।लोकालोकवलयितं ब्रह्माण्डमिदं तथान्यदपि सर्वम् ॥ २०॥

nicitacaturdaśabhuvanaṃ saptamahādvīpavasumatīmadhyama |lokālokavalayitaṃ brahmāṇḍamidaṃ tathānyadapi sarvam || 20||

गगने खद्योत इव ह्यण्डः प्रद्योततेऽयमेकैकः ।अण्वणुमात्रावयवः परिणतजगदाकृतेः किल महाप्रकृते ॥ २१॥

gagane khadyota iva hyaṇḍaḥ pradyotate'yamekaikaḥ |aṇvaṇumātrāvayavaḥ pariṇatajagadākṛteḥ kila mahāprakṛte || 21||

निखिलब्रह्माण्डोपरिभागे स्वानन्दभवनलोकरते ।अन्वर्थनामधेयो मुद्गलकपिलादियोगिभजनीयः ॥ २२॥

nikhilabrahmāṇḍoparibhāge svānandabhavanalokarate |anvarthanāmadheyo mudgalakapilādiyogibhajanīyaḥ || 22||

स द्वादशान्तदेशो महाविराजोऽखिलाण्डरूपस्य ।ऐक्षवसागरमध्ये प्रदीप्यते कोटियोजनं विततः ॥ २३॥

sa dvādaśāntadeśo mahāvirājo'khilāṇḍarūpasya |aikṣavasāgaramadhye pradīpyate koṭiyojanaṃ vitataḥ || 23||

कोटिदिवाकरदीप्तिर्यत्र च पुरुषार्थसम्परिसमाप्तिः ।यत्र न पुनरावृत्तिर्यश्च महावाक्यगणपतेर्वसतिः ॥ २४॥

koṭidivākaradīptiryatra ca puruṣārthasamparisamāptiḥ |yatra na punarāvṛttiryaśca mahāvākyagaṇapatervasatiḥ || 24||

तत्र हि मूलस्थानं शतयोजनविस्तृतायतोत्तुङ्गम् ।ओङ्कारवलयरूपामृतसागरमध्यगं विभाति तव ॥ २५॥

tatra hi mūlasthānaṃ śatayojanavistṛtāyatottuṅgam |oṅkāravalayarūpāmṛtasāgaramadhyagaṃ vibhāti tava || 25||

तत्र सहस्रस्तम्भे चिन्तामणिमण्टपे विचित्रतमे ।एकाक्षरपीठे तव तेजोमयविग्रहं हृदा कलये ॥ २६॥

tatra sahasrastambhe cintāmaṇimaṇṭape vicitratame |ekākṣarapīṭhe tava tejomayavigrahaṃ hṛdā kalaye || 26||

भवदीयसत्यभागे स्मितवदनां ब्रह्मभावदां दयिताम् ।ध्यायामि सिद्धिदेवीं पीताम्बरधारिणीं च जगदम्बाम् ॥ २७॥

bhavadīyasatyabhāge smitavadanāṃ brahmabhāvadāṃ dayitām |dhyāyāmi siddhidevīṃ pītāmbaradhāriṇīṃ ca jagadambām || 27||

कल्हारकुसुममालां कस्तूरीतिलकविज्वलत्फालाम् ।करुणापूर्णकटाक्षां कनकसवर्णा सदृक्षां ञ्च मोक्षलक्ष्मीं ताम् ॥ २८॥

kalhārakusumamālāṃ kastūrītilakavijvalatphālām |karuṇāpūrṇakaṭākṣāṃ kanakasavarṇā sadṛkṣāṃ ñca mokṣalakṣmīṃ tām || 28||

शशिशेखरां त्रिनयनां सुवर्णसरसीरुहे सुखासीनाम् ।भासुरसर्वविभूषणवृन्दां सर्वाङ्गसुन्दरीं वन्दे ॥ २९॥

śaśiśekharāṃ trinayanāṃ suvarṇasarasīruhe sukhāsīnām |bhāsurasarvavibhūṣaṇavṛndāṃ sarvāṅgasundarīṃ vande || 29||

ध्यायामि बुद्धिदेवीं ब्रह्मज्ञानप्रदयिनीं दयिताम् ।भवदीयदक्षभागे घनसारतुषारसन्निभशरीराम् ॥ ३०॥

dhyāyāmi buddhidevīṃ brahmajñānapradayinīṃ dayitām |bhavadīyadakṣabhāge ghanasāratuṣārasannibhaśarīrām || 30||

मन्दस्मितमुखपद्मां मन्दारमुखप्रसूनकृतमालाम् ।वन्दारुमधुज भजन लोलां वृन्दारकमुख्यमृग्यपदमूलाम् ॥ ३१॥

mandasmitamukhapadmāṃ mandāramukhaprasūnakṛtamālām |vandārumadhuja bhajana lolāṃ vṛndārakamukhyamṛgyapadamūlām || 31||

कस्तूरिकाविशेषकविलसितनिटिलां गणेशकृतलीलाम् ।सिततामरसासीनां त्रिलोचनां चन्द्रशेखरां रुचिराम् ॥ ३२॥

kastūrikāviśeṣakavilasitaniṭilāṃ gaṇeśakṛtalīlām |sitatāmarasāsīnāṃ trilocanāṃ candraśekharāṃ rucirām || 32||

भवतो भवनं परितः प्रथमावरणे विचित्ररत्नानि ।क्रीडागानादीनि स्थानानि मनोहराणि सुबहूनि ॥ ३३॥

bhavato bhavanaṃ paritaḥ prathamāvaraṇe vicitraratnāni |krīḍāgānādīni sthānāni manoharāṇi subahūni || 33||

तत्तत्स्थानानुगुणं गृहीतकमनीयविग्रहविशेषः ।सिद्धथा बुद्धया च युतो विहरसि मुदितस्तदर्हपरिवारः ॥ ३४॥

tattatsthānānuguṇaṃ gṛhītakamanīyavigrahaviśeṣaḥ |siddhathā buddhayā ca yuto viharasi muditastadarhaparivāraḥ || 34||

कन्दर्पकोटिपरिभूसौन्दर्यझरीतरङ्गिताकाराः ।क्रीडागानादिगता मङ्गलमूर्तीश्च मन्महे मनसि ॥ ३५॥

kandarpakoṭiparibhūsaundaryajharītaraṅgitākārāḥ |krīḍāgānādigatā maṅgalamūrtīśca manmahe manasi || 35||

भवतः कटाक्षवीक्षां प्रतीक्षमाणाश्च किङ्करप्रवराः ।आज्ञाकरणप्रवणा अभ्यर्णे सन्ति कोटिकोटिगणाः ॥ ३६॥

bhavataḥ kaṭākṣavīkṣāṃ pratīkṣamāṇāśca kiṅkarapravarāḥ |ājñākaraṇapravaṇā abhyarṇe santi koṭikoṭigaṇāḥ || 36||

भवतो हि वामपूर्वे किञ्चिन्यूने महेन्द्रमणिपीठे ।आसीनं युवराज सिद्धिसुताऽव्यक्तगणपतिं वन्दे ॥ ३७॥

bhavato hi vāmapūrve kiñcinyūne mahendramaṇipīṭhe |āsīnaṃ yuvarāja siddhisutā'vyaktagaṇapatiṃ vande || 37||

दूर्वादलवच्च्यामलकोमलमूर्तिं निशाकरापीडम् ।कन्दर्पसुन्दराङ्गं कौस्तुभचिन्तामणिप्रभादीप्रम् ॥ ३८॥

dūrvādalavaccyāmalakomalamūrtiṃ niśākarāpīḍam |kandarpasundarāṅgaṃ kaustubhacintāmaṇiprabhādīpram || 38||

निजलोकवासिसर्वाभीप्सितविज्ञापनादिवानाम् ।विज्ञापयति विशेषान् स किल महावाक्यगणपतेः सविधेभवते ॥ ३९॥

nijalokavāsisarvābhīpsitavijñāpanādivānām |vijñāpayati viśeṣān sa kila mahāvākyagaṇapateḥ savidhebhavate || 39||

भवदीयसन्निधाने तस्मादन्यो न कोऽपि गणवर्गः ।गन्तुं स्थातुं वापि प्रभवति किमुत प्रभाषणादिविधौ ॥ ४०॥

bhavadīyasannidhāne tasmādanyo na ko'pi gaṇavargaḥ |gantuṃ sthātuṃ vāpi prabhavati kimuta prabhāṣaṇādividhau || 40||

अपि चाव्यक्तनिवेदितनिजभक्तजनानुकूलकृत्यानि ।आकर्णनमात्रादपि सद्यः कर्तुं कृतादरो हि भवान् ॥ ४१॥

api cāvyaktaniveditanijabhaktajanānukūlakṛtyāni |ākarṇanamātrādapi sadyaḥ kartuṃ kṛtādaro hi bhavān || 41||

भवतो हि याम्यपूर्वे स्फाटिकपीठे गुरुं सुखासीनम् ।अतिसुन्दरं युवानं बुद्धेः सूनुं वि सु लेखनीपाणिम् ॥ ४२॥

bhavato hi yāmyapūrve sphāṭikapīṭhe guruṃ sukhāsīnam |atisundaraṃ yuvānaṃ buddheḥ sūnuṃ vi su lekhanīpāṇim || 42||

चूडाशशिप्रकाशं शुद्धस्फटिकप्रभाप्रतीकाशम् ।गणकं गणकाधीशं हंसगणेशं नमाम्यमात्ये नमामि सचिवे शम् ॥ ४३॥

cūḍāśaśiprakāśaṃ śuddhasphaṭikaprabhāpratīkāśam |gaṇakaṃ gaṇakādhīśaṃ haṃsagaṇeśaṃ namāmyamātye namāmi sacive śam || 43||

लोकं देशं ग्राम ब्रह्माण्डस्थितपरात्मभक्तानाम् ।पूर्वाचरितान् गणको धर्मादींश्च स्वपुस्तके लिखति ॥ ४४॥

lokaṃ deśaṃ grāma brahmāṇḍasthitaparātmabhaktānām |pūrvācaritān gaṇako dharmādīṃśca svapustake likhati || 44||

गणकविलेखनमात्रात् सकलान्निजभक्तपुङ्गवाकलितान् ।प्रणिदापयस्यनल्पान् कामकलापान् सुरादिदुरवापान् ॥ ४५॥

gaṇakavilekhanamātrāt sakalānnijabhaktapuṅgavākalitān |praṇidāpayasyanalpān kāmakalāpān surādiduravāpān || 45||

ब्रह्म महत्तत्त्वगतं गणकं प्राहुः समस्तयोगीन्द्राः ।यो निबबन्ध ग्रन्थान् गणपतिविषयान् महेतिहासादीन् ॥ ४६॥

brahma mahattattvagataṃ gaṇakaṃ prāhuḥ samastayogīndrāḥ |yo nibabandha granthān gaṇapativiṣayān mahetihāsādīn || 46||

ध्यायन्ति हंसरूपं परमगुरुं यं सहस्रदलपद्मे ।आसीनं गणकेशं हृदये किल योगिपुङ्गवाः सततम् ॥ ४७॥

dhyāyanti haṃsarūpaṃ paramaguruṃ yaṃ sahasradalapadme |āsīnaṃ gaṇakeśaṃ hṛdaye kila yogipuṅgavāḥ satatam || 47||

निखिलब्रह्माण्डस्थितभक्त जनानां हिताहितं वक्तुम् ।वरदादिकोटिगणपा विकटस्यान्ते वहन्ति सचिवत्वम् ॥ ४८॥

nikhilabrahmāṇḍasthitabhakta janānāṃ hitāhitaṃ vaktum |varadādikoṭigaṇapā vikaṭasyānte vahanti sacivatvam || 48||

अखिलाण्डकोटिनिवसद्भक्तानानन्दभवनमानेतुम् ।आधिकारपदनियुक्ता आमोदमुखा भवन्ति कोदिगणाः ॥ ४९॥

akhilāṇḍakoṭinivasadbhaktānānandabhavanamānetum |ādhikārapadaniyuktā āmodamukhā bhavanti kodigaṇāḥ || 49||

त्वद्भक्तिमात्रसुलभानीदृशतत्रत्यसर्वपरिवारान् ।मनसा नुमो नौन्य नवरतं द्वारीभूतान् भवत्समीपाप्तौ ॥ ५०॥

tvadbhaktimātrasulabhānīdṛśatatratyasarvaparivārān |manasā numo naunya navarataṃ dvārībhūtān bhavatsamīpāptau || 50||

त्रिनयनचन्द्रापीडा ब्रह्मानन्दाम्बुधौ भृशं मग्नाः ।आनन्दभवनभुवने गणपतिसारूप्यभागिनोऽनन्ताः ॥ ५१॥

trinayanacandrāpīḍā brahmānandāmbudhau bhṛśaṃ magnāḥ |ānandabhavanabhuvane gaṇapatisārūpyabhāgino'nantāḥ || 51||

बहुकल्पकोटिकालं भवतः सदुपासनात् प्रमोदन्ते ।शुण्डादण्डविराजत्तुण्डाविगलन्मदाम्बुयुतगण्डाः ॥ ५२॥

bahukalpakoṭikālaṃ bhavataḥ sadupāsanāt pramodante |śuṇḍādaṇḍavirājattuṇḍāvigalanmadāmbuyutagaṇḍāḥ || 52||

सालोक्यमुक्तिभाजोऽसङ्ख्येयाश्चाखिलाण्डभक्तजनाः ।एवं सामीप्यपदप्राप्त्या सुखभूमभागिनोऽनन्ताः ॥ ५३॥

sālokyamuktibhājo'saṅkhyeyāścākhilāṇḍabhaktajanāḥ |evaṃ sāmīpyapadaprāptyā sukhabhūmabhāgino'nantāḥ || 53||

स्वर्गादिवासिनामपि दुष्टासुरबाधशापबाधादिः ।प्रारब्धकर्मभोगः कदाचिदपि मातृगर्भवासादिः ॥ ५४॥

svargādivāsināmapi duṣṭāsurabādhaśāpabādhādiḥ |prārabdhakarmabhogaḥ kadācidapi mātṛgarbhavāsādiḥ || 54||

आनन्दभवनवासी नैतादृगुपद्रवं कदाचिदपि ।अनुभवति किं त्वखण्डं ब्रह्मानन्दं न दुःखसम्भिन्नम् ॥ ५५॥

ānandabhavanavāsī naitādṛgupadravaṃ kadācidapi |anubhavati kiṃ tvakhaṇḍaṃ brahmānandaṃ na duḥkhasambhinnam || 55||

सङ्कल्पमात्रसुलभानाहारविहारकामभोगादीन् ।परिहृत्य नित्यतृप्ता नित्यानन्दात्मना महात्मानः ॥ ५६॥

saṅkalpamātrasulabhānāhāravihārakāmabhogādīn |parihṛtya nityatṛptā nityānandātmanā mahātmānaḥ || 56||

ज्ञानयोगादिनिष्ठा जीवन्मुक्ता गता हि ये तत्र ।ब्रह्मविचारपरास्ते प्रापुरनन्ता विदेहकैवल्यम् ॥ ५७॥

jñānayogādiniṣṭhā jīvanmuktā gatā hi ye tatra |brahmavicāraparāste prāpuranantā videhakaivalyam || 57||

केशाधिकारयुक्ता योगिजना ये तु पूर्वकल्पेषु ।ब्रह्माच्युतादयस्ते विद्यन्ते तत्र कोटिशः परितः ॥ ५८॥

keśādhikārayuktā yogijanā ye tu pūrvakalpeṣu |brahmācyutādayaste vidyante tatra koṭiśaḥ paritaḥ || 58||

अवतारमूर्तयस्ते सन्ति समन्तात् सहस्रशस्तत्र ।तव तत्र तत्रैव मूर्तिमन्तो ह्याम्नायान्ताः स्तुवन्ति महिमानं तव रूपम् ॥ ५९॥

avatāramūrtayaste santi samantāt sahasraśastatra |tava tatra tatraiva mūrtimanto hyāmnāyāntāḥ stuvanti mahimānaṃ tava rūpam || 59||

सर्वावरणसमेतास्तत्तत्वच्छक्तिसिद्धिबुद्धधंशाः ।तत्तदवसरा काल नुगुणाः सन्ति सहस्स्रं हि मूर्तयस्तत्र ॥ ६०॥

sarvāvaraṇasametāstattatvacchaktisiddhibuddhadhaṃśāḥ |tattadavasarā kāla nuguṇāḥ santi sahassraṃ hi mūrtayastatra || 60||

इत्यानवमावरणं विचित्ररूपा विभूतिविभवाद्याः ।कविवाङ्मनसोऽविषयाः सन्ति स्वानन्दभवनलोके ते ॥ ६१॥

ityānavamāvaraṇaṃ vicitrarūpā vibhūtivibhavādyāḥ |kavivāṅmanaso'viṣayāḥ santi svānandabhavanaloke te || 61||

एतेभ्यश्च निजेभ्यो लोकानुग्राहिमूर्तिभेदेभ्यः ।जीवन्मुक्तादिभ्योऽत्रत्यमहद्भयो नमोऽस्तु सर्वेभ्यः ॥ ६२॥

etebhyaśca nijebhyo lokānugrāhimūrtibhedebhyaḥ |jīvanmuktādibhyo'tratyamahadbhayo namo'stu sarvebhyaḥ || 62||

दूरे भवतः पुरतो सिंहासनस्य मूले मूषकराजो विराजते सुतराम् ।दस्युरिवान्तर्यामी भुङ्क्ते भोगांश्च सर्वजन्तूनाम् ॥ ६३॥

dūre bhavataḥ purato siṃhāsanasya mūle mūṣakarājo virājate sutarām |dasyurivāntaryāmī bhuṅkte bhogāṃśca sarvajantūnām || 63||

अव्यक्तगणपतिस्तव सेवार्थं प्राप मूषकाकारम् ।भवदीयवाहनेष्वपि कुरुते सर्वेष्वनुप्रवेशमयम् ॥ ६४॥

avyaktagaṇapatistava sevārthaṃ prāpa mūṣakākāram |bhavadīyavāhaneṣvapi kurute sarveṣvanupraveśamayam || 64||

यद्यपि हंसो विलिखति चण्डो वा ननभैरवो दाताः ।भवदालये गणपते सततं सेवाफलं हि भक्तेभ्यः ॥ ६५॥

yadyapi haṃso vilikhati caṇḍo vā nanabhairavo dātāḥ |bhavadālaye gaṇapate satataṃ sevāphalaṃ hi bhaktebhyaḥ || 65||

पूर्वं तव सेवार्थं प्रवेशकालेऽस्य मूषकस्य तथा स्यान्ते ।न लभेत चेदनुज्ञां सेवा फलमपि सुदुर्लभं तस्य ॥ ६६॥

pūrvaṃ tava sevārthaṃ praveśakāle'sya mūṣakasya tathā syānte |na labheta cedanujñāṃ sevā phalamapi sudurlabhaṃ tasya || 66||

सेवानभिज्ञमपि मामनीशमन्यादृशोपचारविधौ ।चण्डादयोऽनुगृह्णन्त्वेते भवदीयभवनपरिवाराः ॥ ६७॥

sevānabhijñamapi māmanīśamanyādṛśopacāravidhau |caṇḍādayo'nugṛhṇantvete bhavadīyabhavanaparivārāḥ || 67||

तव भक्तकोटिमहिमा वक्तुमशक्योऽत्र मुद्गलः प्रवरः ।यच्छिष्याः कपिलाद्याः सन्ति चतुष्षष्टिकोटिमित्रसिद्धाः ॥ ६८॥

tava bhaktakoṭimahimā vaktumaśakyo'tra mudgalaḥ pravaraḥ |yacchiṣyāḥ kapilādyāḥ santi catuṣṣaṣṭikoṭimitrasiddhāḥ || 68||

त्वन्नाममात्रजापा समूलकाषं कषन्ति कलुषाणि ।विषहरणसिद्धमन्त्रो जपमात्रादिव विषं निरव शेषम् ॥ ६९॥

tvannāmamātrajāpā samūlakāṣaṃ kaṣanti kaluṣāṇi |viṣaharaṇasiddhamantro japamātrādiva viṣaṃ nirava śeṣam || 69||

कुङ्कुमकर्पूरागरुमृगमदगोरोचनदियतगन्धम ।यद्भक्ता दधते तद्वस्तु गजास्यं सदास्तु मम चित्ते ॥ ७०॥

kuṅkumakarpūrāgarumṛgamadagorocanadiyatagandhama |yadbhaktā dadhate tadvastu gajāsyaṃ sadāstu mama citte || 70||

श्वेतार्कमूलमूर्ति जीवद्गजदन्तमूर्तिमपि भवतः ।शोणशिलामपि मनसा प्रवालरत्नादिमूर्तिमपि महये ॥ ७१॥

śvetārkamūlamūrti jīvadgajadantamūrtimapi bhavataḥ |śoṇaśilāmapi manasā pravālaratnādimūrtimapi mahaye || 71||

दूर्वार्चनमन्त्रजपा व्रतं चतुर्थ्या यदीयचिह्नानि ।सिन्दूरधारणाद्यपि स गणाध्यक्षः सदास्तु मम शरणम् ॥ ७२॥

dūrvārcanamantrajapā vrataṃ caturthyā yadīyacihnāni |sindūradhāraṇādyapi sa gaṇādhyakṣaḥ sadāstu mama śaraṇam || 72||

दूर्वारहितसपर्या विफला भवतः कृतापि हेरम्ब ।निजशक्तिदत्तबीजद्वयरूढा यत् शताङ्कुरा देवी ॥ ७३॥

dūrvārahitasaparyā viphalā bhavataḥ kṛtāpi heramba |nijaśaktidattabījadvayarūḍhā yat śatāṅkurā devī || 73||

दुःस्वप्ननाशिनी सा स्वार्चकपापापनोदनैकचतुरा परा ।भक्तजनविघ्नहन्त्री दूर्वायां ते ततो महाप्रीतिः ॥ ७४॥

duḥsvapnanāśinī sā svārcakapāpāpanodanaikacaturā parā |bhaktajanavighnahantrī dūrvāyāṃ te tato mahāprītiḥ || 74||

यद्यपि दूर्वान्नमयी दुर्गाशप्ता तृणात्मना जाता ।आराध्य सिद्धिबुद्धी श्वेतहरिद्भेदतो द्विधाभूत् सा ॥ ७५॥

yadyapi dūrvānnamayī durgāśaptā tṛṇātmanā jātā |ārādhya siddhibuddhī śvetaharidbhedato dvidhābhūt sā || 75||

दुर्गार्चने तु निन्द्या श्लाध्यतममेवार्चनेऽन्यदेवानाम् ।भवतोऽतिश्लाध्यतमा युग्मत एकैकविंशतिभ्यां वा ॥ ७६॥

durgārcane tu nindyā ślādhyatamamevārcane'nyadevānām |bhavato'tiślādhyatamā yugmata ekaikaviṃśatibhyāṃ vā || 76||

तुलसी नीला देवी वैष्णवमाया गणेशशप्ता सा ।भवतोऽत एव निन्द्या अर्हा ग्रहदेवतान्यदेवानाम् ॥ ७७॥

tulasī nīlā devī vaiṣṇavamāyā gaṇeśaśaptā sā |bhavato'ta eva nindyā arhā grahadevatānyadevānām || 77||

श्वेतार्ककुसुमनिकरैर्मन्दारसुमैस्तथा शमीपत्रैः ।भक्तैरर्चितमात्राद्यथातितृप्तिस्तथा न ते क्वापि ॥ ७८॥

śvetārkakusumanikarairmandārasumaistathā śamīpatraiḥ |bhaktairarcitamātrādyathātitṛptistathā na te kvāpi || 78||

श्वेतार्कमूलमणिभिर्मन्दारशमीमयैश्च मणिनिचयैः ।प्रथितां किलाक्षमालां धारयितारः प्रसादपात्रं ते ॥ ७९॥

śvetārkamūlamaṇibhirmandāraśamīmayaiśca maṇinicayaiḥ |prathitāṃ kilākṣamālāṃ dhārayitāraḥ prasādapātraṃ te || 79||

विजयप्रवालनगरो भौममयूरेशनासिकादीनाम् ।क्षेत्राणां यात्रायामशक्तमपि मां पुनातु विग्नेशः ॥ ८०॥

vijayapravālanagaro bhaumamayūreśanāsikādīnām |kṣetrāṇāṃ yātrāyāmaśaktamapi māṃ punātu vigneśaḥ || 80||

न मम ज्ञाने निष्ठा योगे वा मन्त्रकर्मनामादौ ।त्वत्पादाश्रयणान्मामुद्धर संसारतश्च सिद्धिपते ॥ ८१॥

na mama jñāne niṣṭhā yoge vā mantrakarmanāmādau |tvatpādāśrayaṇānmāmuddhara saṃsārataśca siddhipate || 81||

निर्वाणदीक्षयाहं न संस्कृतो नापि योगदीक्षाद्यैः ।सामान्यदीक्षयापि च पुनीहि बुद्धीश भावनालेशात् ॥ ८२॥

nirvāṇadīkṣayāhaṃ na saṃskṛto nāpi yogadīkṣādyaiḥ |sāmānyadīkṣayāpi ca punīhi buddhīśa bhāvanāleśāt || 82||

मामकृतसुकृतसञ्चयमनुपासितमुख्यदेवतामूर्तिम् ।केवलभक्तिबलान्मां कृतार्थयेथाः स्त्वं कृपापयोराशे ॥ ८३॥

māmakṛtasukṛtasañcayamanupāsitamukhyadevatāmūrtim |kevalabhaktibalānmāṃ kṛtārthayethāḥ stvaṃ kṛpāpayorāśe || 83||

इच्छामात्रादणुमपि मेरुं कुरुषेऽनलं च सलिलमिव ।मरुमपि जलधिं भवतो मदघनिरासे गणेश को भारः ॥ ८४॥

icchāmātrādaṇumapi meruṃ kuruṣe'nalaṃ ca salilamiva |marumapi jaladhiṃ bhavato madaghanirāse gaṇeśa ko bhāraḥ || 84||

आकस्मिकयसि कामान दुरवापानपि विचित्रयस्यर्थान् ।सर्वमकिञ्चित्करमप्यपेक्षसे किन्न्वनुग्रहार्हं माम् ॥ ८५॥

ākasmikayasi kāmāna duravāpānapi vicitrayasyarthān |sarvamakiñcitkaramapyapekṣase kinnvanugrahārhaṃ mām || 85||

यो देशकालवस्तुभिरपरिच्छिन्नोऽपि हृद्गुहावर्ती ।प्रेरयति सर्वजन्तूननवरतं तं गणेशमर्हामि ॥ ८६॥

yo deśakālavastubhiraparicchinno'pi hṛdguhāvartī |prerayati sarvajantūnanavarataṃ taṃ gaṇeśamarhāmi || 86||

कालस्वभावनियतिप्रभृतिममन्यन्त ये जगद्बीजं (ये जगद्बीजमुद् गिरन्ति) ।अविदन्तस्तव तत्त्वं संसृतिचक्रे भ्रमन्ति मुह्यन्तः ॥ ८७॥

kālasvabhāvaniyatiprabhṛtimamanyanta ye jagadbījaṃ (ye jagadbījamud giranti) |avidantastava tattvaṃ saṃsṛticakre bhramanti muhyantaḥ || 87||

संसृतिधर्मासङ्गी तत्साक्षी त्वं तदानुरूप्येण ।उच्चावचफलदातुस्तव च न वैषम्यं नापि नैर्गृण्यम् ॥ ८८॥

saṃsṛtidharmāsaṅgī tatsākṣī tvaṃ tadānurūpyeṇa |uccāvacaphaladātustava ca na vaiṣamyaṃ nāpi nairgṛṇyam || 88||

यमुपासेऽस्मिञ्जन्मनि देवं यावच्छरीरहानमहम् ।प्रेत्य प्रतिपत्स्येऽहं तमेव भावं च तत्क्रतुन्यायात् ॥ ८९॥

yamupāse'smiñjanmani devaṃ yāvaccharīrahānamaham |pretya pratipatsye'haṃ tameva bhāvaṃ ca tatkratunyāyāt || 89||

प्रागुत्पत्तेस्त्वमिदं जगच्च सर्वं स्थितेरवस्थायाम ।प्रलयावस्थायां त्वं ध्यायेयं कं कथं त्वदन्यमहम् ॥ १०॥

prāgutpattestvamidaṃ jagacca sarvaṃ sthiteravasthāyāma |pralayāvasthāyāṃ tvaṃ dhyāyeyaṃ kaṃ kathaṃ tvadanyamaham || 10||

कामतरङ्गाभिहतं गभीरसंसारसागरे मग्नम् ।विषयग्रहगृहीतं भवाब्धिपोतस्त्वमेव तारय माम् ॥ ९१॥

kāmataraṅgābhihataṃ gabhīrasaṃsārasāgare magnam |viṣayagrahagṛhītaṃ bhavābdhipotastvameva tāraya mām || 91||

बहु सुख दुःखमोहरूपप्रपञ्चजालाड्कुरप्ररोहार्हम् ।मूलाविद्याबीजं दग्धुं नान्यद्विना भवज्ज्ञानम् ॥ ९२॥

bahu sukha duḥkhamoharūpaprapañcajālāḍkuraprarohārham |mūlāvidyābījaṃ dagdhuṃ nānyadvinā bhavajjñānam || 92||

मायाविलासितमेतत् प्रपञ्चजालं न वस्तुतः किञ्जित् ।न हि रज्जुशुक्तिकादिव्यतिरेकेणास्ति सर्परजतादिः ॥ ९३॥

māyāvilāsitametat prapañcajālaṃ na vastutaḥ kiñjit |na hi rajjuśuktikādivyatirekeṇāsti sarparajatādiḥ || 93||

तज्ज्ञानं मे सुलभं यज्ञतपोदानसाधनाभावात् ।त्वद्भक्तिमात्रसाधनमतिदीनं मामनुगृहाण विभो ॥ ९४॥

tajjñānaṃ me sulabhaṃ yajñatapodānasādhanābhāvāt |tvadbhaktimātrasādhanamatidīnaṃ māmanugṛhāṇa vibho || 94||

गन्धर्वनगरकल्पं सर्वं स्वाप्नप्रवृत्तिसदृशञ्च ।मायामात्रं मन्ये त्वद्व्यतिरिक्तं त्वदेकतानोऽहम् ॥ ९५॥

gandharvanagarakalpaṃ sarvaṃ svāpnapravṛttisadṛśañca |māyāmātraṃ manye tvadvyatiriktaṃ tvadekatāno'ham || 95||

अग्राह्योऽनिर्देश्योऽचिन्योऽतक्योर्ऽप्रमेयमहिमा त्वंविक्षिप्तचित्तवृत्तिः प्रभवेयमहं कथं मम द्।ह्ध्याने ॥ ९६॥

agrāhyo'nirdeśyo'cinyo'takyor'prameyamahimā tvaṃvikṣiptacittavṛttiḥ prabhaveyamahaṃ kathaṃ mama d|hdhyāne || 96||

भूतभवद्भव्येषु त्वद्व्यतिरिक्तः कदापि नासेऽहं नासीयत्वद्भावापत्तिस्नु भ्रमापगमनात् सदा त्वदात्माहम् ॥ ९७॥

bhūtabhavadbhavyeṣu tvadvyatiriktaḥ kadāpi nāse'haṃ nāsīyatvadbhāvāpattisnu bhramāpagamanāt sadā tvadātmāham || 97||

शऋङ्गग्राहिकयेदृश आत्मेत्युक्तौ श्रुतिस्त्वनीशाना ।चकिता प्रतिपादयति ह्यध्यारोपापवादरीत्या त्वाम् ॥ ९८॥

śaṛṅgagrāhikayedṛśa ātmetyuktau śrutistvanīśānā |cakitā pratipādayati hyadhyāropāpavādarītyā tvām || 98||

त्वामेवाहं जाने त्वदन्यभावभ्रमापगमनाय ।त्वद्भावभावितोऽहं न्यं न भोग्यवर्गञ्च कामये कमपि ॥ ९९॥

tvāmevāhaṃ jāne tvadanyabhāvabhramāpagamanāya |tvadbhāvabhāvito'haṃ nyaṃ na bhogyavargañca kāmaye kamapi || 99||

लम्बोदर हेरम्ब द्वैमातुर दन्तिवदन विनेश ।अव्याजदयासिन्धो भक्तपराधीन दीनजनबन्धो ॥ १००॥

lambodara heramba dvaimātura dantivadana vineśa |avyājadayāsindho bhaktaparādhīna dīnajanabandho || 100||

भवतानुग्राह्योऽहं संसृतिबन्धादहं प्रमुच्येय ।नाल्पेन लोभनीयः विषयानन्दं न चाभिनन्देयम् ॥ १०१॥

bhavatānugrāhyo'haṃ saṃsṛtibandhādahaṃ pramucyeya |nālpena lobhanīyaḥ viṣayānandaṃ na cābhinandeyam || 101||

न स्वर्गस्वानन्दं कार्यस्वानन्दमप्यहं नेहे ।आनन्दभवनमीयां तद्विन्देयं विदेहकैवल्यम् ॥ १०२॥

na svargasvānandaṃ kāryasvānandamapyahaṃ nehe |ānandabhavanamīyāṃ tadvindeyaṃ videhakaivalyam || 102||

यद्यपि शुद्धाद्वैती बाह्यसुपूजनादिनापि शैवोऽहम् ।परमात्मभावितगणपतिभावः कदापि मापैतु ॥ १०३॥

yadyapi śuddhādvaitī bāhyasupūjanādināpi śaivo'ham |paramātmabhāvitagaṇapatibhāvaḥ kadāpi māpaitu || 103||

श्रुत्यादिषु प्रसिद्धा गुणगण गणपति विभवा यथावदाख्याताः ।कविसमयसहजसिद्धा वाचोयुक्तिः प्रतायते न मया ॥ १०४॥

śrutyādiṣu prasiddhā guṇagaṇa gaṇapati vibhavā yathāvadākhyātāḥ |kavisamayasahajasiddhā vācoyuktiḥ pratāyate na mayā || 104||

यद्यपि गणपतिगुणगणवर्णनमेव प्रधानतः प्रकृतम् ।मतविमतनान्तरीयकनिरूपणश्चानुषङ्गतो ग्रथितम् ॥ १०५॥

yadyapi gaṇapatiguṇagaṇavarṇanameva pradhānataḥ prakṛtam |matavimatanāntarīyakanirūpaṇaścānuṣaṅgato grathitam || 105||

अत एव पूर्वमेव प्रतिश्रुतश्लोकशतकतोऽप्यधिका ।विनेशभिन्नविषयप्रतिपादनतत्पराः कृताः श्लोकाः ॥ १०६॥

ata eva pūrvameva pratiśrutaślokaśatakato'pyadhikā |vineśabhinnaviṣayapratipādanatatparāḥ kṛtāḥ ślokāḥ || 106||

इति नीलकण्ठशास्त्री विद्वद्रत्नोपनामवान् विबुधः ।शङ्करभगवत्पदस्थापितषट्दर्शनी सुसारज्ञः ॥ १०७॥

iti nīlakaṇṭhaśāstrī vidvadratnopanāmavān vibudhaḥ |śaṅkarabhagavatpadasthāpitaṣaṭdarśanī susārajñaḥ || 107||

गामिषु भवत्सु सप्तदशाधिकपञ्चसहस्रेषु कलि युगाब्देषु ।अकरोद्गणेशशतकं तद्गुणलेशैः स्ववाग्विशुध्यर्थम् ॥ १०८॥

gāmiṣu bhavatsu saptadaśādhikapañcasahasreṣu kali yugābdeṣu |akarodgaṇeśaśatakaṃ tadguṇaleśaiḥ svavāgviśudhyartham || 108||

तं क्षाम्यन्तु महान्तो यदि प्रमादप्रयुक्तदोषः स्यात् ।जीयादियं कृतिर्मे सुचिरं भूयान्मुदे च सिद्धिपतेः ॥ १०९॥

taṃ kṣāmyantu mahānto yadi pramādaprayuktadoṣaḥ syāt |jīyādiyaṃ kṛtirme suciraṃ bhūyānmude ca siddhipateḥ || 109||

संसारदशायामपि मोक्षदशायां तथैकरूपत्वम् ।आत्मन उक्तोऽत एव शान्त ब्रह्मप्रवादिभिः साङ्खयैः ॥ ११०॥

saṃsāradaśāyāmapi mokṣadaśāyāṃ tathaikarūpatvam |ātmana ukto'ta eva śānta brahmapravādibhiḥ sāṅkhayaiḥ || 110||

मीमांसकास्तु कथयन्त्यात्माहम्प्रत्ययेन वेद्य इति ।अन्ये त्वन्यं सर्वं न वस्तुतः किन्त्वपक्कसोपानम् ॥ १११॥

mīmāṃsakāstu kathayantyātmāhampratyayena vedya iti |anye tvanyaṃ sarvaṃ na vastutaḥ kintvapakkasopānam || 111||

विगतद्वैताभासो वेद्यान्तरविषयवृत्तिहीनोऽहम् ।त्वदूपचित्तवृत्तिः किन्न भवेयं सदा त्वदाकारः ॥ ११२॥

vigatadvaitābhāso vedyāntaraviṣayavṛttihīno'ham |tvadūpacittavṛttiḥ kinna bhaveyaṃ sadā tvadākāraḥ || 112||

निरतिशयान्दात्मभवत्स्वरूपे महापयोराशौ ।विषयानन्दो नार्हति बिन्दशततमांशमात्रमपि भवितुम ॥ ११३॥

niratiśayāndātmabhavatsvarūpe mahāpayorāśau |viṣayānando nārhati bindaśatatamāṃśamātramapi bhavituma || 113||

॥ इति श्रीविद्वद्रत्नोपनामकेन वैयाकरणशिरोमणिना वैदिकषड्दर्शनीसारवेदिनानीलकण्ठशास्त्रिणा विरचितं गणेशोत्तरशतकं समाप्तम् ।

|| iti śrīvidvadratnopanāmakena vaiyākaraṇaśiromaṇinā vaidikaṣaḍdarśanīsāravedinānīlakaṇṭhaśāstriṇā viracitaṃ gaṇeśottaraśatakaṃ samāptam |