मुद्गलपुराणं खण्डः ६ विकटचरितम् Mudgalapurana Khhanda 6 Vikatacharitam

॥ मुद्गलपुराणं खण्डः ६॥॥ अथ श्रीमुद्गलपुराणे षष्ठः खण्डः प्रारभ्यते ॥

|| mudgalapurāṇaṃ khaṇḍaḥ 6|||| atha śrīmudgalapurāṇe ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ prārabhyate ||

॥ श्रीगणेशाय नमः ॥शौनक उवाच ।सूत त्वया महाप्राज्ञ कथितं परमाद्भुतम् ।लम्बोदरस्य माहात्म्यं तेनाऽहं तृप्तिमागतः ॥ १॥

|| śrīgaṇeśāya namaḥ ||śaunaka uvāca |sūta tvayā mahāprājña kathitaṃ paramādbhutam |lambodarasya māhātmyaṃ tenā'haṃ tṛptimāgataḥ || 1||

अहो गणेशमाहात्म्यं सर्वसन्तोषकारकम् ।श्रवणेनैव साक्षात्तु ब्रह्मसायुज्यदायकम् ॥ २॥

aho gaṇeśamāhātmyaṃ sarvasantoṣakārakam |śravaṇenaiva sākṣāttu brahmasāyujyadāyakam || 2||

अधुना वद माहात्म्यं विकटस्य विशेषवित् ।सर्वसिद्धिप्रदं पूर्णं सूत योगामृतं परम् ॥ ३॥

adhunā vada māhātmyaṃ vikaṭasya viśeṣavit |sarvasiddhipradaṃ pūrṇaṃ sūta yogāmṛtaṃ param || 3||

अन्यन् मुद्गलविप्रेण दक्षाय कथितं पुरा ।पृष्टं दक्षेण किं तात वद तन्मे प्रविस्तरात् ॥ ४॥

anyan mudgalavipreṇa dakṣāya kathitaṃ purā |pṛṣṭaṃ dakṣeṇa kiṃ tāta vada tanme pravistarāt || 4||

तव सङ्गेन सन्तुष्टा वयं सर्वे विशेषतः ।भवामः कृतकृत्याश्च कथाश्रवणमात्रतः ॥ ५॥

tava saṅgena santuṣṭā vayaṃ sarve viśeṣataḥ |bhavāmaḥ kṛtakṛtyāśca kathāśravaṇamātrataḥ || 5||

सूत उवाच ।सम्यक् पृष्टं त्वया विप्र भार्गवाणां शिरोमणे ।सारग्राही न सन्देहः शौनक त्वं विशेषतः ॥ ६॥

sūta uvāca |samyak pṛṣṭaṃ tvayā vipra bhārgavāṇāṃ śiromaṇe |sāragrāhī na sandehaḥ śaunaka tvaṃ viśeṣataḥ || 6||

भवतां प्रीतिकामार्थं वदिष्यामि विशेषतः ।चरितं गणनाथस्य ब्रह्मभूतपदप्रदम् ॥ ७॥

bhavatāṃ prītikāmārthaṃ vadiṣyāmi viśeṣataḥ |caritaṃ gaṇanāthasya brahmabhūtapadapradam || 7||

न गणेशात् परं किञ्चिद् विद्यते वेदवादतः ।अल्पपुण्ययुतानां तु न प्रीतिस्तत्र वर्धते ॥ ८॥

na gaṇeśāt paraṃ kiñcid vidyate vedavādataḥ |alpapuṇyayutānāṃ tu na prītistatra vardhate || 8||

पुरा पृष्टो महायोगी योगं दक्षेण वीप्सता ।तदेवाऽहं वदिष्यामि शृणुत ब्राह्मणाः परम् ॥ ९॥

purā pṛṣṭo mahāyogī yogaṃ dakṣeṇa vīpsatā |tadevā'haṃ vadiṣyāmi śṛṇuta brāhmaṇāḥ param || 9||

दक्ष उवाच ।धन्यं मे जन्मकर्मादि येन ते दर्शनं प्रभो ।प्राप्तं पुण्यवशेनैव परं मुद्गलयोगदम् ॥ १०॥

dakṣa uvāca |dhanyaṃ me janmakarmādi yena te darśanaṃ prabho |prāptaṃ puṇyavaśenaiva paraṃ mudgalayogadam || 10||

अधुना वद माहात्म्यं विकटस्य विचक्षण ।श्रुत्वा लम्बोदरस्यैव तृष्णा मे वर्धते मुने ॥ ११॥

adhunā vada māhātmyaṃ vikaṭasya vicakṣaṇa |śrutvā lambodarasyaiva tṛṣṇā me vardhate mune || 11||

कीदृशोऽयं गणाध्यक्षः कीदृशं ब्रह्म तस्य वै ।केन योगेन लभ्यश्च कति तस्यावतारकाः ॥ १२॥

kīdṛśo'yaṃ gaṇādhyakṣaḥ kīdṛśaṃ brahma tasya vai |kena yogena labhyaśca kati tasyāvatārakāḥ || 12||

किं विहारः किमर्थं स भूमौ देवः समागतः ।कान् दैत्यान् हतवान् विप्र कथं देवैश्च संस्तुतः ॥ १३॥

kiṃ vihāraḥ kimarthaṃ sa bhūmau devaḥ samāgataḥ |kān daityān hatavān vipra kathaṃ devaiśca saṃstutaḥ || 13||

इत्यादि विविधं तस्य चेष्टितं वद मानद ।भवादृशा महाभागाः परोपकृतिकारकाः ॥ १४॥

ityādi vividhaṃ tasya ceṣṭitaṃ vada mānada |bhavādṛśā mahābhāgāḥ paropakṛtikārakāḥ || 14||

संसाराब्धौ निमग्नानां नौकारूपा मता बुधैः ।भवन्तो नात्र सन्देहस्तारयस्वधुना च माम् ॥ १५॥

saṃsārābdhau nimagnānāṃ naukārūpā matā budhaiḥ |bhavanto nātra sandehastārayasvadhunā ca mām || 15||

सूत उवाच ।दक्षस्य विनयेनैवं भावेन तोषसंयुतः ।मुद्गलस्तमथोवाच परं तच्छृणु सौख्यदम् ॥ १६॥

sūta uvāca |dakṣasya vinayenaivaṃ bhāvena toṣasaṃyutaḥ |mudgalastamathovāca paraṃ tacchṛṇu saukhyadam || 16||

मुद्गल उवाच ।धन्योऽसि दक्ष येन त्वं गणनाथकथां मुहुः ।प्रश्नेन भक्तिसंयुक्तो वर्धयसि सुसारवित् ॥ १७॥

mudgala uvāca |dhanyo'si dakṣa yena tvaṃ gaṇanāthakathāṃ muhuḥ |praśnena bhaktisaṃyukto vardhayasi susāravit || 17||

साक्षाद्ब्रह्मसुतस्तत्र चित्रं किं भवति त्वयि ।भावेन ते प्रसन्नोऽहं वदिष्यामि हितावहम् ॥ १८॥

sākṣādbrahmasutastatra citraṃ kiṃ bhavati tvayi |bhāvena te prasanno'haṃ vadiṣyāmi hitāvaham || 18||

विकटस्य च माहात्म्यं ब्रह्मभूतकरं परम् ।सर्वसिद्धिप्रदं तुभ्यं कथयामि समासतः ॥ १९॥

vikaṭasya ca māhātmyaṃ brahmabhūtakaraṃ param |sarvasiddhipradaṃ tubhyaṃ kathayāmi samāsataḥ || 19||

अत्रेतिहासं मुख्यं वै विधे शृणु पुरा भवम् ।कथयामि विचित्रं ते विकटाख्यानसंयुतम् ॥ २०॥

atretihāsaṃ mukhyaṃ vai vidhe śṛṇu purā bhavam |kathayāmi vicitraṃ te vikaṭākhyānasaṃyutam || 20||

आदिमाया महाशक्तिः शक्तिलोके निरामये ।संस्थिता सेव्यमाना सा देवीभिः सेश्वरात्मभिः ॥ २१॥

ādimāyā mahāśaktiḥ śaktiloke nirāmaye |saṃsthitā sevyamānā sā devībhiḥ seśvarātmabhiḥ || 21||

एकदा पूजने सक्तां नियमस्थां विशेषतः ।गणेशानस्य तां दृष्ट्वा पप्रच्छुः शक्तयः पराः ॥ २२॥

ekadā pūjane saktāṃ niyamasthāṃ viśeṣataḥ |gaṇeśānasya tāṃ dṛṣṭvā papracchuḥ śaktayaḥ parāḥ || 22||

महाकाली प्रजानाथ महालक्ष्मीस्तथैव च ।महासरस्वती देव्योऽन्याश्च नानाविधा मताः ॥ २३॥

mahākālī prajānātha mahālakṣmīstathaiva ca |mahāsarasvatī devyo'nyāśca nānāvidhā matāḥ || 23||

महाकालीमहालक्ष्मीमहासरस्वत्य ऊचुः ।त्वं साक्षात् सर्वरूपाऽसि जगद्ब्रह्मप्रकाशिनी ।त्वदीयध्यानयोगेन ब्रह्मभूता भवन्ति च ॥ २४॥

mahākālīmahālakṣmīmahāsarasvatya ūcuḥ |tvaṃ sākṣāt sarvarūpā'si jagadbrahmaprakāśinī |tvadīyadhyānayogena brahmabhūtā bhavanti ca || 24||

धर्मार्थकाममोक्षाणां दात्री त्वं कथिता बुधैः ।वेदेषु सर्वशक्तीनां मूलभूता त्वमञ्जसा ॥ २५॥

dharmārthakāmamokṣāṇāṃ dātrī tvaṃ kathitā budhaiḥ |vedeṣu sarvaśaktīnāṃ mūlabhūtā tvamañjasā || 25||

ब्रह्मविष्णुशिवाद्याश्च त्वदनुष्ठानतः सति ।ईश्वराः सर्वकार्येषु समर्थाः प्रबभूविरे ॥ २६॥

brahmaviṣṇuśivādyāśca tvadanuṣṭhānataḥ sati |īśvarāḥ sarvakāryeṣu samarthāḥ prababhūvire || 26||

कर्मणां फलदात्री त्वं तपसां ज्ञानधारिणाम् ।त्वत्तः परतरं नास्ति वेदशास्त्रप्रमाणतः ॥ २७॥

karmaṇāṃ phaladātrī tvaṃ tapasāṃ jñānadhāriṇām |tvattaḥ parataraṃ nāsti vedaśāstrapramāṇataḥ || 27||

त्वं नित्यं नियमे संस्था गणेशं मूर्तिगं परम् ।ध्यानयुक्ता पूजयसि तं ध्यायसि किमर्थतः ॥ २८॥

tvaṃ nityaṃ niyame saṃsthā gaṇeśaṃ mūrtigaṃ param |dhyānayuktā pūjayasi taṃ dhyāyasi kimarthataḥ || 28||

सदा नामावलिं तस्य वदसि जगदम्बिके ।भ्रमार्थं सर्वजन्तूनां गुह्यगोपनकारणात् ॥ २९॥

sadā nāmāvaliṃ tasya vadasi jagadambike |bhramārthaṃ sarvajantūnāṃ guhyagopanakāraṇāt || 29||

सर्वसत्ताधरी देवी त्वमेवात्र न संशयः ।अस्मान् मोहयुतान् शक्ते किमर्थं कुरुषे वद ॥ ३०॥

sarvasattādharī devī tvamevātra na saṃśayaḥ |asmān mohayutān śakte kimarthaṃ kuruṣe vada || 30||

लज्जां त्यक्त्वा त्वदीयाश्चाधुना पृच्छामहे वयम् ।नित्यं दृष्ट्वा प्रसङ्क्षुब्धा भवामः परमाद्भुते ॥ ३१॥

lajjāṃ tyaktvā tvadīyāścādhunā pṛcchāmahe vayam |nityaṃ dṛṣṭvā prasaṅkṣubdhā bhavāmaḥ paramādbhute || 31||

दास्यस्त्वदीयपादस्य नान्यत्त्वत्तः परं कदा ।वेदमार्गेण सर्वेशि जानीमो वद साम्प्रतम् ॥ ३२॥

dāsyastvadīyapādasya nānyattvattaḥ paraṃ kadā |vedamārgeṇa sarveśi jānīmo vada sāmpratam || 32||

मुद्गल उवाच ।तिसृभिः शक्तिमुख्याभिः पृष्टा सा शक्तिरुत्तमा ।स्नेहेन ता जगादाथ रहस्यं शृणु मुख्यकम् ॥ ३३॥

mudgala uvāca |tisṛbhiḥ śaktimukhyābhiḥ pṛṣṭā sā śaktiruttamā |snehena tā jagādātha rahasyaṃ śṛṇu mukhyakam || 33||

आदिशक्तिरुवाच ।शृणुध्वं शक्तयः सर्वा रहस्यं मे हृदि स्थितम् ।सर्वसिद्धिप्रदं पूर्णं त्रय्याद्याः परमाद्भुतम् ॥ ३४॥

ādiśaktiruvāca |śṛṇudhvaṃ śaktayaḥ sarvā rahasyaṃ me hṛdi sthitam |sarvasiddhipradaṃ pūrṇaṃ trayyādyāḥ paramādbhutam || 34||

यथावदथ कल्याण्यस्तथाऽहं सर्वगा यतः ।गणेशस्यांशरूपत्वाद्गणभावसमाश्रिता ॥ ३५॥

yathāvadatha kalyāṇyastathā'haṃ sarvagā yataḥ |gaṇeśasyāṃśarūpatvādgaṇabhāvasamāśritā || 35||

पुरा वयं समुत्पन्नाश्चत्वारो देवमुख्यकाः ।शम्भुर्विष्णुरविर्देव्यो गणेशानादहं किल ॥ ३६॥

purā vayaṃ samutpannāścatvāro devamukhyakāḥ |śambhurviṣṇuravirdevyo gaṇeśānādahaṃ kila || 36||

नामरूपात्मकं सर्वं मत्तो ब्रह्म भवात्मकम् ।तत्राऽहं ब्रह्मभूतत्वात् संस्थिता नात्र संशयः ॥ ३७॥

nāmarūpātmakaṃ sarvaṃ matto brahma bhavātmakam |tatrā'haṃ brahmabhūtatvāt saṃsthitā nātra saṃśayaḥ || 37||

नामरूपात्मकस्यापि नाशोत्पत्ती प्रकीर्तिते ।तत्र स्थितमतो ब्रह्माऽसत्स्वानन्दमयं मतम् ॥ ३८॥

nāmarūpātmakasyāpi nāśotpattī prakīrtite |tatra sthitamato brahmā'satsvānandamayaṃ matam || 38||

उत्पत्तिनाशभूतेषु तदाधारं सदात्मगम् ।सूर्यस्तदेव देव्यस्तु ब्रह्म सत्यात्मकं परम् ॥ ३९॥

utpattināśabhūteṣu tadādhāraṃ sadātmagam |sūryastadeva devyastu brahma satyātmakaṃ param || 39||

असत्सन्मयरूपश्च विष्णुः साम्ये व्यवस्थितः ।नेतिरूपः शिवस्तत्र चतुर्थः कथ्यते परः ॥ ४०॥

asatsanmayarūpaśca viṣṇuḥ sāmye vyavasthitaḥ |netirūpaḥ śivastatra caturthaḥ kathyate paraḥ || 40||

चतुर्णां चैव संयोगे स्वानन्दः पञ्चमः स्मृतः ।स्वसंवेद्येन योगेन लभ्यते योगसेवया ॥ ४१॥

caturṇāṃ caiva saṃyoge svānandaḥ pañcamaḥ smṛtaḥ |svasaṃvedyena yogena labhyate yogasevayā || 41||

अयोगः पञ्चभिर्हीनो व्यतिरेकप्रभावतः ।संयोगाऽयोगयोर्योगे गाणेशो योग उच्यते ॥ ४२॥

ayogaḥ pañcabhirhīno vyatirekaprabhāvataḥ |saṃyogā'yogayoryoge gāṇeśo yoga ucyate || 42||

पञ्चधा चित्तवृत्तीनां चालकस्तेन कथ्यते ।चिन्तामणिः सदा देव्यः पश्यध्वं योगमार्गतः ॥ ४३॥

pañcadhā cittavṛttīnāṃ cālakastena kathyate |cintāmaṇiḥ sadā devyaḥ paśyadhvaṃ yogamārgataḥ || 43||

मायारूपा स्वयं सिद्धिर्भ्रान्तिदा विविधा सदा ।भ्रान्तिधारकरूपा सा बुद्धिः शास्त्रेषु कथ्यते ॥ ४४॥

māyārūpā svayaṃ siddhirbhrāntidā vividhā sadā |bhrāntidhārakarūpā sā buddhiḥ śāstreṣu kathyate || 44||

तयोः स्वामी गणेशानः स्वानन्दनगरे स्थितः ।योगशान्तिमयः साक्षाल्लक्षलाभपिता हृदि ॥ ४५॥

tayoḥ svāmī gaṇeśānaḥ svānandanagare sthitaḥ |yogaśāntimayaḥ sākṣāllakṣalābhapitā hṛdi || 45||

संयोगश्च गकाराख्यो ह्ययोगश्च णकारकः ।तयोः स्वामी गणाधीशो वयं तस्य कलात्मिकाः ॥ ४६॥

saṃyogaśca gakārākhyo hyayogaśca ṇakārakaḥ |tayoḥ svāmī gaṇādhīśo vayaṃ tasya kalātmikāḥ || 46||

अतस्तं भक्तिसंयुक्ता भजाम्यत्र न संशयः ।न मोहार्थं महादेव्यो गुह्यं गोपयितुं च न ॥ ४७॥

atastaṃ bhaktisaṃyuktā bhajāmyatra na saṃśayaḥ |na mohārthaṃ mahādevyo guhyaṃ gopayituṃ ca na || 47||

एतत् सर्वं समाख्यातं मदीयनियमात्मकम् ।चित्ते चिन्तामणिं देव्यो ध्यायामि भक्तिसंयुता ॥ ४८॥

etat sarvaṃ samākhyātaṃ madīyaniyamātmakam |citte cintāmaṇiṃ devyo dhyāyāmi bhaktisaṃyutā || 48||

काममोहितचित्तानां न प्रत्यक्षो गजाननः ।भवते भावहीनानां भजतामपि सर्वदा ॥ ४९॥

kāmamohitacittānāṃ na pratyakṣo gajānanaḥ |bhavate bhāvahīnānāṃ bhajatāmapi sarvadā || 49||