मुद्गलपुराणं खण्डः ७ विघ्नराजचरितम् Mudgalapurana Khhanda 7 Vighnarajacharitam

॥ मुद्गलपुराणं खण्डः ७॥॥ अथ श्रीमुद्गलपुराणे सप्तमः खण्डः प्रारभ्यते ॥

|| mudgalapurāṇaṃ khaṇḍaḥ 7|||| atha śrīmudgalapurāṇe saptamaḥ khaṇḍaḥ prārabhyate ||

॥ श्रीगणेशाय नमः ॥शौनक उवाच ।विकटस्य चरित्रं वै श्रुत्वा सूत महामते ।हर्षितोऽहं विशेषेण ब्रह्मभूयप्रकाशकम् ॥ १॥

|| śrīgaṇeśāya namaḥ ||śaunaka uvāca |vikaṭasya caritraṃ vai śrutvā sūta mahāmate |harṣito'haṃ viśeṣeṇa brahmabhūyaprakāśakam || 1||

यत्किञ्चिद्गणराजस्य चेष्टितं व्यासशिष्यक ।तदेव ब्रह्मसायुज्यदायकं नाऽत्र संशयः ॥ २॥

yatkiñcidgaṇarājasya ceṣṭitaṃ vyāsaśiṣyaka |tadeva brahmasāyujyadāyakaṃ nā'tra saṃśayaḥ || 2||

धन्यं भाग्यं मुनीन्द्राणां मदीयं येन ते द्विज ।दर्शनं साधुरूपस्य जातं योगप्रदस्य च ॥ ३॥

dhanyaṃ bhāgyaṃ munīndrāṇāṃ madīyaṃ yena te dvija |darśanaṃ sādhurūpasya jātaṃ yogapradasya ca || 3||

योगवृष्टिमयीं गाथां च्युतां त्वन्मुखमेघतः ।पीत्वा न यामि तृप्तिं च सुधां पीत्वा यथा नरः ॥ ४॥

yogavṛṣṭimayīṃ gāthāṃ cyutāṃ tvanmukhameghataḥ |pītvā na yāmi tṛptiṃ ca sudhāṃ pītvā yathā naraḥ || 4||

अधुना कृपया ब्रूहि विघ्नराजस्य चेष्टितम् ।ममासुरविनाशाख्यं ब्रह्मप्राप्तिकरं परम् ॥ ५॥

adhunā kṛpayā brūhi vighnarājasya ceṣṭitam |mamāsuravināśākhyaṃ brahmaprāptikaraṃ param || 5||

सूत उवाच ।मुद्गलस्य मुखात् पुण्यां कथां श्रुत्वा प्रजापतिः ।विकटस्य पुनस्तं च जगादैव स हर्षितः ॥ ६॥

sūta uvāca |mudgalasya mukhāt puṇyāṃ kathāṃ śrutvā prajāpatiḥ |vikaṭasya punastaṃ ca jagādaiva sa harṣitaḥ || 6||

दक्ष उवाच ।धन्यं मे जन्म कर्मादि येन तेऽभूत्समागमः ।वदसे योगदां पूर्णां कथां योगीन्द्रवन्दित ॥ ७॥

dakṣa uvāca |dhanyaṃ me janma karmādi yena te'bhūtsamāgamaḥ |vadase yogadāṃ pūrṇāṃ kathāṃ yogīndravandita || 7||

आङ्गिरसकुले साक्षाद्योगरूपधरः प्रभो ।त्वं जातोऽसि न सन्देहः कुलतारक एव च ॥ ८॥

āṅgirasakule sākṣādyogarūpadharaḥ prabho |tvaṃ jāto'si na sandehaḥ kulatāraka eva ca || 8||

अधुना वद माहात्म्यं विघ्नराजस्य सर्वदम् ।श्रुतं विकटमाहात्म्यं न तृप्तोऽहं तु मुद्गल ॥ ९॥

adhunā vada māhātmyaṃ vighnarājasya sarvadam |śrutaṃ vikaṭamāhātmyaṃ na tṛpto'haṃ tu mudgala || 9||

कीदृशं ब्रह्म तस्याऽपि किमर्थं देहधारकः ।किं कर्मा कुत्र वासः सन्तिष्ठते विघ्ननायकः ॥ १०॥

kīdṛśaṃ brahma tasyā'pi kimarthaṃ dehadhārakaḥ |kiṃ karmā kutra vāsaḥ santiṣṭhate vighnanāyakaḥ || 10||

कस्य दैत्यस्य हन्ताऽसौ चरित्रं वद सर्वपम् ।विघ्नराजस्य सर्वं तु विचारेण महात्मनः ॥ ११॥

kasya daityasya hantā'sau caritraṃ vada sarvapam |vighnarājasya sarvaṃ tu vicāreṇa mahātmanaḥ || 11||

मुद्गल उवाच ।दक्ष त्वं योगिवन्द्यश्च भविष्यसि न संशयः ।कथां श्रुत्वा गणेशस्य प्रीतिः संवर्धते यतः ॥ १२॥

mudgala uvāca |dakṣa tvaṃ yogivandyaśca bhaviṣyasi na saṃśayaḥ |kathāṃ śrutvā gaṇeśasya prītiḥ saṃvardhate yataḥ || 12||

समासेन प्रवक्ष्यामि विघ्नराजस्य सौख्यदम् ।चरित्रं शृणु भावेन सर्वसिद्धिप्रदायकम् ॥ १३॥

samāsena pravakṣyāmi vighnarājasya saukhyadam |caritraṃ śṛṇu bhāvena sarvasiddhipradāyakam || 13||

अत्र ते कथयिष्यामि पुरातनभवं परम् ।इतिहासं कश्यपस्य दित्याः संवादसंयुतम् ॥ १४॥

atra te kathayiṣyāmi purātanabhavaṃ param |itihāsaṃ kaśyapasya dityāḥ saṃvādasaṃyutam || 14||

महासुरौऽदितेः पुत्रौ हिरण्यकशिपुर्महान् ।हिरण्याक्षो हतो पूर्वं विष्णुना मायया परौ ॥ १५॥

mahāsurau'diteḥ putrau hiraṇyakaśipurmahān |hiraṇyākṣo hato pūrvaṃ viṣṇunā māyayā parau || 15||

ततोऽतिशोकसंयुक्ता दितिः कश्यपमाययौ ।सेवायां निरता तस्य नित्यं भक्तिपरायणा ॥ १६॥

tato'tiśokasaṃyuktā ditiḥ kaśyapamāyayau |sevāyāṃ niratā tasya nityaṃ bhaktiparāyaṇā || 16||

एवं बहौ गते काले काश्यपस्तोषमाययौ ।तामुवाच वरं ब्रूहि ततस्तं सा जगाद ह ॥ १७॥

evaṃ bahau gate kāle kāśyapastoṣamāyayau |tāmuvāca varaṃ brūhi tatastaṃ sā jagāda ha || 17||

दितिरुवाच ।मम पुत्रौ हतौ तेन विष्णुना मघवार्थतः ।अत इन्द्रघ्नपुत्रं मे देहि तुष्टोऽसि कश्यप ॥ १८॥

ditiruvāca |mama putrau hatau tena viṣṇunā maghavārthataḥ |ata indraghnaputraṃ me dehi tuṣṭo'si kaśyapa || 18||

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा शोकयुक्तो बभूव ह ।अहो साधुचरित्राऽपि स्त्री विश्वास्या न केनचित् ॥ १९॥

tasyāstadvacanaṃ śrutvā śokayukto babhūva ha |aho sādhucaritrā'pi strī viśvāsyā na kenacit || 19||

अधुना किं करिष्यामि धर्मपालकमुत्तमम् ।साधुं गुणयुतं पुत्रमिन्द्रं रक्षामि वै कथम् ॥ २०॥

adhunā kiṃ kariṣyāmi dharmapālakamuttamam |sādhuṃ guṇayutaṃ putramindraṃ rakṣāmi vai katham || 20||

अतो विघ्नेश्वरं स्मृत्वा तां जगाद प्रजापतिः ।व्रतं कुरु प्रयत्नेन वर्षमात्रं महाखले ॥ २१॥

ato vighneśvaraṃ smṛtvā tāṃ jagāda prajāpatiḥ |vrataṃ kuru prayatnena varṣamātraṃ mahākhale || 21||

तदा ते भविता पुत्रो हन्तेन्द्रस्य न संशयः ।छिद्रं मा कुरु भावेन व्रते विघ्नयुताऽपि चेत् ॥ २२॥

tadā te bhavitā putro hantendrasya na saṃśayaḥ |chidraṃ mā kuru bhāvena vrate vighnayutā'pi cet || 22||

एवमुक्त्वा गणेशं स ध्यात्वा रेमे तया सह ।तस्यां वीर्यं समाधाय व्रतं ददौ सुपुत्रदम् ॥ २३॥

evamuktvā gaṇeśaṃ sa dhyātvā reme tayā saha |tasyāṃ vīryaṃ samādhāya vrataṃ dadau suputradam || 23||

प्रणम्य स्वगृहं सा तमाययौ हर्षसंयुता ।व्रतं चकार यत्नेन नियमस्था प्रजापते ॥ २४॥

praṇamya svagṛhaṃ sā tamāyayau harṣasaṃyutā |vrataṃ cakāra yatnena niyamasthā prajāpate || 24||

तत इन्द्रेण वृत्तान्तो ज्ञातो नारदवाक्यतः ।गणेशं मनसि ध्यात्वा निःश्वासं स मुमोच ह ॥ २५॥

tata indreṇa vṛttānto jñāto nāradavākyataḥ |gaṇeśaṃ manasi dhyātvā niḥśvāsaṃ sa mumoca ha || 25||

ततस्तस्य हृदिस्थो वै विघ्नराजो मतिं ददौ ।इन्द्रस्तामाययौ देवीं मातरं सेवनोत्सुकः ॥ २६॥

tatastasya hṛdistho vai vighnarājo matiṃ dadau |indrastāmāyayau devīṃ mātaraṃ sevanotsukaḥ || 26||

दितिं सिषेवे नित्यं स व्रतयुक्तां प्रणम्य ह ।छिद्रदर्शी प्रजानाथ भक्तियुक्तः प्रतापवान् ॥ २७॥

ditiṃ siṣeve nityaṃ sa vratayuktāṃ praṇamya ha |chidradarśī prajānātha bhaktiyuktaḥ pratāpavān || 27||

नवमासा गतास्तत्र तथापि छिद्रकं परम् ।किञ्चिन्न ददृशे सोऽपि विह्वलोऽभूत् सुरेश्वरः ॥ २८॥

navamāsā gatāstatra tathāpi chidrakaṃ param |kiñcinna dadṛśe so'pi vihvalo'bhūt sureśvaraḥ || 28||

विघ्नराजं हृदि ध्यात्वा चिन्तायुक्तः सुराधिपः ।तां सिषेवे युतो भक्त्या सदा तन्मयचेतसा ॥ २९॥

vighnarājaṃ hṛdi dhyātvā cintāyuktaḥ surādhipaḥ |tāṃ siṣeve yuto bhaktyā sadā tanmayacetasā || 29||

दशभिर्दिवसैर्न्यूनं वर्षं तत्र गतं किल ।ततोऽतितापसंयुक्तः किं भविष्यति विह्वलः ॥ ३०॥

daśabhirdivasairnyūnaṃ varṣaṃ tatra gataṃ kila |tato'titāpasaṃyuktaḥ kiṃ bhaviṣyati vihvalaḥ || 30||

ततो विघ्नकरो विघ्नं चकार परमाद्भुतम् ।स्वयं सा मोहिता देवी भ्रान्ता जाता सहर्षतः ॥ ३१॥

tato vighnakaro vighnaṃ cakāra paramādbhutam |svayaṃ sā mohitā devī bhrāntā jātā saharṣataḥ || 31||

विचारमकरोच्चित्ते व्रते संवत्सरो गतः ।किञ्चिन्न्यूना च मे वाञ्छा सिद्धा जाता न संशयः ॥ ३२॥

vicāramakaroccitte vrate saṃvatsaro gataḥ |kiñcinnyūnā ca me vāñchā siddhā jātā na saṃśayaḥ || 32||

हित्वा त्रिलोकगं राज्यं सुत ऐन्द्रं करिष्यति ।ममोदरात् समुत्पन्नः कृतकृत्याऽस्मि साम्प्रतम् ॥ ३३॥

hitvā trilokagaṃ rājyaṃ suta aindraṃ kariṣyati |mamodarāt samutpannaḥ kṛtakṛtyā'smi sāmpratam || 33||

ततोऽतिनिद्रया देवी पीडिता मस्तकं मुदा ।जानुमध्ये समाकृत्य सुष्वाप मोहसंयुता ॥ ३४॥

tato'tinidrayā devī pīḍitā mastakaṃ mudā |jānumadhye samākṛtya suṣvāpa mohasaṃyutā || 34||

दिवसे निद्रया तस्या व्रतं भग्नं बभूव ह ।जानुमध्ये शिरस्तेन द्वे छिद्रे सम्बभूवतुः ॥ ३५॥

divase nidrayā tasyā vrataṃ bhagnaṃ babhūva ha |jānumadhye śirastena dve chidre sambabhūvatuḥ || 35||

इन्द्रस्तां तादृशीं दृष्ट्वा हर्षितोऽभूद्गजाननम् ।स्मृत्वा वज्रं समागृह्योदरं विवेश मायया ॥ ३६॥

indrastāṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā harṣito'bhūdgajānanam |smṛtvā vajraṃ samāgṛhyodaraṃ viveśa māyayā || 36||

तत्र तेजोयुतं गर्भं ददर्श देवनायकः ।चकार तस्य वज्रेण सप्त खण्डानि वैरतः ॥ ३७॥

tatra tejoyutaṃ garbhaṃ dadarśa devanāyakaḥ |cakāra tasya vajreṇa sapta khaṇḍāni vairataḥ || 37||

तपसोग्रेण दित्याः स न ममार तथाप्यहो ।रुरोद सप्तदेहस्थो गर्भस्तेजस्विनां वरः ॥ ३८॥

tapasogreṇa dityāḥ sa na mamāra tathāpyaho |ruroda saptadehastho garbhastejasvināṃ varaḥ || 38||

दृष्ट्वा विस्मितचित्तः स स्मृत्वा विघ्नेश्वरं पुनः ।एकैकं सप्तधा कृत्वा संस्थितो वज्रधारया ॥ ३९॥

dṛṣṭvā vismitacittaḥ sa smṛtvā vighneśvaraṃ punaḥ |ekaikaṃ saptadhā kṛtvā saṃsthito vajradhārayā || 39||

तथापि न ममाराऽसौ गर्भः परमपावनः ।तावद्देहधरो भूत्वा रुरोद भयविह्वलः ॥ ४०॥

tathāpi na mamārā'sau garbhaḥ paramapāvanaḥ |tāvaddehadharo bhūtvā ruroda bhayavihvalaḥ || 40||

जगाद मघवन्तं स गर्भो हंसि सुरेश्वर ।किमर्थं भ्रातरस्ते वै वयं सर्वे न संशयः ॥ ४१॥

jagāda maghavantaṃ sa garbho haṃsi sureśvara |kimarthaṃ bhrātaraste vai vayaṃ sarve na saṃśayaḥ || 41||

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा पुनरिन्द्र उवाच तान् ।वैरभावं परित्यज्य भविष्यथ दिवौकसः ॥ ४२॥

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā punarindra uvāca tān |vairabhāvaṃ parityajya bhaviṣyatha divaukasaḥ || 42||

तथेति तैः कृतं तत्र बहिरिन्द्रः समाययौ ।ततो दितिः प्रजानाथ जजागार शुशोच ह ॥ ४३॥

tatheti taiḥ kṛtaṃ tatra bahirindraḥ samāyayau |tato ditiḥ prajānātha jajāgāra śuśoca ha || 43||

एतस्मिन्नन्तरे तत्र पुत्रान् सा सुषुवे परान् ।एकोनपञ्चाशत्कांस्तु वीक्ष्य चेन्द्रमुवाच सा ॥ ४४॥

etasminnantare tatra putrān sā suṣuve parān |ekonapañcāśatkāṃstu vīkṣya cendramuvāca sā || 44||

दितिरुवाच ।इन्द्र किं बहवः पुत्रा एकः सङ्कल्पितोऽभवत् ।वद सत्यं महाभाग चेज्जानासि सुरेश्वर ॥ ४५॥

ditiruvāca |indra kiṃ bahavaḥ putrā ekaḥ saṅkalpito'bhavat |vada satyaṃ mahābhāga cejjānāsi sureśvara || 45||

इन्द्र उवाच ।मया ज्ञातं त्वदीयं यच्चेष्टितं मेऽत्र नाशकम् ।मातस्तदर्थमायातः सेवार्थं ते न संशयः ॥ ४६॥

indra uvāca |mayā jñātaṃ tvadīyaṃ yacceṣṭitaṃ me'tra nāśakam |mātastadarthamāyātaḥ sevārthaṃ te na saṃśayaḥ || 46||

छिद्रं दृष्टं व्रते मातस्तत एतत् कृतं मया ।वज्रेण जठरे गत्वा गर्भं छित्वा बहिर्गतः ॥ ४७॥

chidraṃ dṛṣṭaṃ vrate mātastata etat kṛtaṃ mayā |vajreṇa jaṭhare gatvā garbhaṃ chitvā bahirgataḥ || 47||

तपोबलेनैव नव न मृतास्ते सुता इमे ।स्वयं प्राणधरा जाता वायवश्च भवन्तु हि ॥ ४८॥

tapobalenaiva nava na mṛtāste sutā ime |svayaṃ prāṇadharā jātā vāyavaśca bhavantu hi || 48||

तान् गृह्य मघवा स्वर्गं जगाम न शशाप सा ।सत्यभाषणसंयुक्तमिन्द्रं तुष्टा बभूव ह ॥ ४९॥

tān gṛhya maghavā svargaṃ jagāma na śaśāpa sā |satyabhāṣaṇasaṃyuktamindraṃ tuṣṭā babhūva ha || 49||