हेरम्बोपनिषत् Herambopanishad

ॐ सहनाववतु । सह नौ भुनक्तु ।सह वीर्यं करवावहै ।तेजस्वि नावधीतमस्तु । मा विद्विषावहै ॥ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥अथातो हेरम्बोपनिषदं व्याख्यास्यामः ।गौरी सा सर्वमङ्गला सर्वज्ञं परिसमेत्योवाच ।अधीहि भगवन्नात्मविद्यां प्रशस्तां यया जन्तुर्मुच्यते मायया च ।यतो दुःखाद्विमुक्तो याति लोकं परं शुभ्रं केवलं सात्विकं च ॥ १॥

oṃ sahanāvavatu | saha nau bhunaktu |saha vīryaṃ karavāvahai |tejasvi nāvadhītamastu | mā vidviṣāvahai ||oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||athāto herambopaniṣadaṃ vyākhyāsyāmaḥ |gaurī sā sarvamaṅgalā sarvajñaṃ parisametyovāca |adhīhi bhagavannātmavidyāṃ praśastāṃ yayā janturmucyate māyayā ca |yato duḥkhādvimukto yāti lokaṃ paraṃ śubhraṃ kevalaṃ sātvikaṃ ca || 1||

तां वै स होवाच महानुकम्पासिन्धुर्बन्धुभुवनस्य गोप्ता ।श्रद्धस्वैतद्गौरी सर्वात्मना त्वं मा ते भूयः संशयोऽस्मिन् कदाचित् ॥ २॥

tāṃ vai sa hovāca mahānukampāsindhurbandhubhuvanasya goptā |śraddhasvaitadgaurī sarvātmanā tvaṃ mā te bhūyaḥ saṃśayo'smin kadācit || 2||

हेरम्बतत्त्वे परमात्मसारे नो वै योगान्नैव तपोबलेन ।नैवायुधप्रभावतो महेशि दग्धं पुरा त्रिपुरं दैवयोगात् ॥ ३॥

herambatattve paramātmasāre no vai yogānnaiva tapobalena |naivāyudhaprabhāvato maheśi dagdhaṃ purā tripuraṃ daivayogāt || 3||

तस्यापि हेरम्बगुरोः प्रसादाद्यथा विरिञ्चिर्गरुडो मुकुन्दः ।देवस्य यस्यैव बलेन भूयः स्वं स्वं हितं प्राप्य सुखेन सर्वम् ॥ ४॥

tasyāpi herambaguroḥ prasādādyathā viriñcirgaruḍo mukundaḥ |devasya yasyaiva balena bhūyaḥ svaṃ svaṃ hitaṃ prāpya sukhena sarvam || 4||

मोदन्ते स्वे स्वे पदे पुण्यलब्धे सवैर्देवैः पूजनीयो गणेशः ।प्रभुः प्रभूणामपि विघ्नराजः सिन्दूरवर्णः पुरुषः पुराणः ॥ ५॥

modante sve sve pade puṇyalabdhe savairdevaiḥ pūjanīyo gaṇeśaḥ |prabhuḥ prabhūṇāmapi vighnarājaḥ sindūravarṇaḥ puruṣaḥ purāṇaḥ || 5||

लक्ष्मीसहायोऽद्वयकुञ्जराकृतिश्चतुर्भुजश्चन्द्रकलाकलापः ।मायाशरीरो मधुरस्वभावस्तस्य ध्यानात् पूजनात्तत्स्वभावाः ॥ ६॥

lakṣmīsahāyo'dvayakuñjarākṛtiścaturbhujaścandrakalākalāpaḥ |māyāśarīro madhurasvabhāvastasya dhyānāt pūjanāttatsvabhāvāḥ || 6||

संसारपारं मुनयोऽपि यान्ति स वा ब्रह्मा स प्रजेशो हरिः सः ।इन्द्रः स चन्द्रः परमः परात्मा स एव सर्वो भुवनस्य साक्षी ॥ ७॥

saṃsārapāraṃ munayo'pi yānti sa vā brahmā sa prajeśo hariḥ saḥ |indraḥ sa candraḥ paramaḥ parātmā sa eva sarvo bhuvanasya sākṣī || 7||

स सर्वलोकस्य शुभाशुभस्य तं वै ज्ञात्वा मृत्युमत्येति जन्तुः ।नान्यः पन्था दुःखविमुक्तिहेतुः सर्वेषु भूतेषु गणेशमेकम् ॥ ८॥

sa sarvalokasya śubhāśubhasya taṃ vai jñātvā mṛtyumatyeti jantuḥ |nānyaḥ panthā duḥkhavimuktihetuḥ sarveṣu bhūteṣu gaṇeśamekam || 8||

विज्ञाय तं मृत्युमुखात् प्रमुच्यते स एवमास्थाय शरीरमेकम् ।मायामयं मोहयतीव सर्वस प्रत्यहं कुरुते कर्मकाले ॥ ९॥

vijñāya taṃ mṛtyumukhāt pramucyate sa evamāsthāya śarīramekam |māyāmayaṃ mohayatīva sarvasa pratyahaṃ kurute karmakāle || 9||

स एव कर्माणि करोति देवो ह्येको गणेशो बहुधा निविष्टः ।स पूजितः सन् सुमुखोऽभिभूत्वा दन्तीमुखोऽभीष्टमनन्तशक्तिः ॥ १०॥

sa eva karmāṇi karoti devo hyeko gaṇeśo bahudhā niviṣṭaḥ |sa pūjitaḥ san sumukho'bhibhūtvā dantīmukho'bhīṣṭamanantaśaktiḥ || 10||

स वै बलं बलिनामग्रण्यः पुण्यः शरण्यः सकलस्य जन्तोः ।तमेकदन्तं गजवक्त्रमीशं विज्ञाय दुःखान्तमुपैति सद्यः ॥ ११॥

sa vai balaṃ balināmagraṇyaḥ puṇyaḥ śaraṇyaḥ sakalasya jantoḥ |tamekadantaṃ gajavaktramīśaṃ vijñāya duḥkhāntamupaiti sadyaḥ || 11||

लम्बोदरोऽहं पुरुषोत्तमोऽहं विघ्नान्तकोऽहं विजयात्मकोऽहम् ।नागाननोऽहं नमतां सुसिद्धः स्कन्दाग्रगण्यो निखिलोऽहमस्मि ॥ १२॥

lambodaro'haṃ puruṣottamo'haṃ vighnāntako'haṃ vijayātmako'ham |nāgānano'haṃ namatāṃ susiddhaḥ skandāgragaṇyo nikhilo'hamasmi || 12||

न मेऽन्तरायो न च कर्मलोपो न पुण्यपापे मम तन्मनस्य ।एवं विदित्वा गणनाथतत्त्वं निरन्तरायं निजबोधबीजम् ॥ १३॥

na me'ntarāyo na ca karmalopo na puṇyapāpe mama tanmanasya |evaṃ viditvā gaṇanāthatattvaṃ nirantarāyaṃ nijabodhabījam || 13||

क्षेमङ्करं सन्ततसौख्यहेतुं प्रयान्ति शुद्ध गणनाथतत्त्वम् ।विद्यामिमा प्राप्य गौरी महेशादभीष्टसिद्धिं समवाप सद्यः ।पूज्या परा सा च जजाप मन्त्रं शम्भुं पतिं प्राप्य मुदं ह्यवाप ॥ १४॥

kṣemaṅkaraṃ santatasaukhyahetuṃ prayānti śuddha gaṇanāthatattvam |vidyāmimā prāpya gaurī maheśādabhīṣṭasiddhiṃ samavāpa sadyaḥ |pūjyā parā sā ca jajāpa mantraṃ śambhuṃ patiṃ prāpya mudaṃ hyavāpa || 14||

य इमां हेरम्बोपनिषदमधीते स सर्वान् कामान् लभते ।स सर्वपापैर्मुक्तो भवति । स सर्वैर्वेदैर्ज्ञातो भवति ।स सर्वैर्देवैः पूजितो भवति । स सर्ववेदपारायणफलं लभते ।स गणेशसायुज्यमवाप्नोति य एवं वेद ।इति उपनिषत् ।ॐ सहनाववतु । सह नौ भुनक्तु ।सह वीर्यं करवावहै ।तेजस्वि नावधीतमस्तु । मा विद्विषावहै ॥ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

ya imāṃ herambopaniṣadamadhīte sa sarvān kāmān labhate |sa sarvapāpairmukto bhavati | sa sarvairvedairjñāto bhavati |sa sarvairdevaiḥ pūjito bhavati | sa sarvavedapārāyaṇaphalaṃ labhate |sa gaṇeśasāyujyamavāpnoti ya evaṃ veda |iti upaniṣat |oṃ sahanāvavatu | saha nau bhunaktu |saha vīryaṃ karavāvahai |tejasvi nāvadhītamastu | mā vidviṣāvahai ||oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||