योगिनीहृदयम् Yogini Hridayam

श्रीदेव्युवाचदेवदेव महादेव परिपूर्णप्रथामय ।वामकेश्वरतन्त्रेऽस्मिन्नज्ञातर्थास्त्वनेकशः ॥ १॥

śrīdevyuvācadevadeva mahādeva paripūrṇaprathāmaya |vāmakeśvaratantre'sminnajñātarthāstvanekaśaḥ || 1||

तांस्तानर्थानशेषेण वक्तुमर्हसि भैरव ।श्रीभैरव उवाचशृणु देवि महागुह्यं योगिनिहृदयं परम् ॥ २॥

tāṃstānarthānaśeṣeṇa vaktumarhasi bhairava |śrībhairava uvācaśṛṇu devi mahāguhyaṃ yoginihṛdayaṃ param || 2||

त्वत्प्रीत्या कथयाम्यद्य गोपनीयं विशेषतः ।कर्णात्कर्णोर्पदेशेन सम्प्राप्तमवनीतलम् ॥ ३॥

tvatprītyā kathayāmyadya gopanīyaṃ viśeṣataḥ |karṇātkarṇorpadeśena samprāptamavanītalam || 3||

न देयं परशिष्येभ्यो नास्तिकेभ्यो न चेश्वरि ।न शुश्रूषालसानाञ्च नैवानर्थप्रदायिनाम् ॥ ४॥

na deyaṃ paraśiṣyebhyo nāstikebhyo na ceśvari |na śuśrūṣālasānāñca naivānarthapradāyinām || 4||

परीक्षिताय दातव्यं वत्सरार्धोषिताय च ।एतज्ज्ञात्वा वररोहे सद्यः खेचरतां व्रजेत् ॥ ५॥

parīkṣitāya dātavyaṃ vatsarārdhoṣitāya ca |etajjñātvā vararohe sadyaḥ khecaratāṃ vrajet || 5||

चक्रसङ्केतको मन्त्रपूजासङ्केतकौ तथा ।त्रिविधस्त्रिपुरादेव्याः सङ्केतः परमेश्वरि ॥ ६॥

cakrasaṅketako mantrapūjāsaṅketakau tathā |trividhastripurādevyāḥ saṅketaḥ parameśvari || 6||

यावदेतन्न जानाति सङ्केतत्रयमुत्तमम् ।न तावत्रिपुराचक्रे परमाज्ञाधरो भवेत् ॥ ७॥

yāvadetanna jānāti saṅketatrayamuttamam |na tāvatripurācakre paramājñādharo bhavet || 7||

तच्छक्तिपञ्चकं सृष्ट्या लयेनाग्निचतुष्टयम् ।पञ्चशक्तिचतुर्वह्निसंयोगाच्चक्रसम्भवः ॥ ८॥

tacchaktipañcakaṃ sṛṣṭyā layenāgnicatuṣṭayam |pañcaśakticaturvahnisaṃyogāccakrasambhavaḥ || 8||

एतच्चक्रावतारन्तु कथयामि तवानघे ।यदा सा परमा शक्तिः स्वेच्छया विश्वरूपिणी ॥ ९॥

etaccakrāvatārantu kathayāmi tavānaghe |yadā sā paramā śaktiḥ svecchayā viśvarūpiṇī || 9||

स्फुरत्तामात्मनः पश्येत्तदा चक्रस्य सम्भवः ।शून्याकाराद्विसर्गान्ताद् बिन्दोः प्रस्पन्दसंविदः ॥ १०॥

sphurattāmātmanaḥ paśyettadā cakrasya sambhavaḥ |śūnyākārādvisargāntād bindoḥ praspandasaṃvidaḥ || 10||

प्रकाशपरमार्थत्वात् स्फुरत्तालहरीयुतात् ।प्रसृतं विश्वलहरीस्थानं मातृत्रयात्मकम् ॥ ११॥

prakāśaparamārthatvāt sphurattālaharīyutāt |prasṛtaṃ viśvalaharīsthānaṃ mātṛtrayātmakam || 11||

बैन्दवं चक्रमेतस्य त्रिरूपत्वं पुनर्भवेत् ।धर्माधर्मौ तथात्मानो मातृमेयौ तथा प्रमा ॥ १२॥

baindavaṃ cakrametasya trirūpatvaṃ punarbhavet |dharmādharmau tathātmāno mātṛmeyau tathā pramā || 12||

नवयोन्यात्मकं चक्रं चिदानन्दघनं महत् ।चक्रं नवात्मकमिदं नवधा भिन्नमन्त्रकम् ॥ १३॥

navayonyātmakaṃ cakraṃ cidānandaghanaṃ mahat |cakraṃ navātmakamidaṃ navadhā bhinnamantrakam || 13||

बैन्दवासनसंरूढसंवर्तानलचित्कलम् ।अम्बिकारूपमेवेदमष्टारस्थं स्वरावृतम् ॥ १४॥

baindavāsanasaṃrūḍhasaṃvartānalacitkalam |ambikārūpamevedamaṣṭārasthaṃ svarāvṛtam || 14||

नवत्रिकोणस्फुरितप्रभारूपदशारकम् ।शक्त्यादिनवपर्यन्तदशार्णस्फूर्तिकारकम् ॥ १५॥

navatrikoṇasphuritaprabhārūpadaśārakam |śaktyādinavaparyantadaśārṇasphūrtikārakam || 15||

भूततन्मात्रदशकप्रकाशालम्बनत्वतः ।द्विदशारस्फुरद्रूपं क्रोधीशादिदशारकम् ॥ १६॥

bhūtatanmātradaśakaprakāśālambanatvataḥ |dvidaśārasphuradrūpaṃ krodhīśādidaśārakam || 16||

चतुश्चक्रप्रभारूपसंयुक्तपरिणामतः ।चतुर्दशाररूपेण संवित्तिकरणात्मना ॥ १७॥

catuścakraprabhārūpasaṃyuktapariṇāmataḥ |caturdaśārarūpeṇa saṃvittikaraṇātmanā || 17||

खेचर्यादिजयान्तार्णपरमार्थप्रथामयम् ।एवं शक्त्यनलाकारस्फुरद्रौद्रीप्रभामयम् ॥ १८॥

khecaryādijayāntārṇaparamārthaprathāmayam |evaṃ śaktyanalākārasphuradraudrīprabhāmayam || 18||

ज्येष्टारूपचतुष्कोणं वामारूपभ्रमित्रयम् ।चिदंशान्तस्त्रिकोणं च शान्त्यतिताष्टकोणकम् ॥ १९॥

jyeṣṭārūpacatuṣkoṇaṃ vāmārūpabhramitrayam |cidaṃśāntastrikoṇaṃ ca śāntyatitāṣṭakoṇakam || 19||

शान्त्यंशद्विदशारञ्च तथैव भुवनारकम् ।विद्याकलाप्रमारूपदलाष्टकसमावृतम् ॥ २०॥

śāntyaṃśadvidaśārañca tathaiva bhuvanārakam |vidyākalāpramārūpadalāṣṭakasamāvṛtam || 20||

प्रतिष्टावपुषा सृष्टस्फुरद्द्व्यष्टदलाम्बुजम् ।निवृत्त्याकारविलसच्चतुस्ष्कोणविराजितम् ॥ २१॥

pratiṣṭāvapuṣā sṛṣṭasphuraddvyaṣṭadalāmbujam |nivṛttyākāravilasaccatusṣkoṇavirājitam || 21||

त्रैलोक्यमोहनाद्ये तु नवचक्रे सुरेश्वरि ।नादो बिन्दुः कला ज्येष्टा रौद्रीई वामा तथा पुनः ॥ २२॥

trailokyamohanādye tu navacakre sureśvari |nādo binduḥ kalā jyeṣṭā raudrīī vāmā tathā punaḥ || 22||

विषघ्नीई दूतरी चैव सर्वानन्दा क्रमात् स्थिताः ।निरंशौ नादबिन्दू च कला चेच्छास्वरूपकम् ॥ २३॥

viṣaghnīī dūtarī caiva sarvānandā kramāt sthitāḥ |niraṃśau nādabindū ca kalā cecchāsvarūpakam || 23||

ज्येष्टा ज्ञानं क्रिया शेषमित्येवं त्रितयात्मकम् ।चक्रं कामकलारूपं प्रसारपर,मार्थतः ॥ २४॥

jyeṣṭā jñānaṃ kriyā śeṣamityevaṃ tritayātmakam |cakraṃ kāmakalārūpaṃ prasārapara,mārthataḥ || 24||

अकुले विषुसंज्ञे च शक्ते वह्नौ तथा पुनः ।नाभावनाहते शुद्धे लम्बिकाग्रे भ्रुवोऽन्तरे ॥ २५॥

akule viṣusaṃjñe ca śakte vahnau tathā punaḥ |nābhāvanāhate śuddhe lambikāgre bhruvo'ntare || 25||

बिन्दौ तदर्धे रोधिन्यां नादे नादान्त एव च ।शक्तौ पुनर्व्यापिकायां समनोन्मनि गोचरे ॥ २६॥

bindau tadardhe rodhinyāṃ nāde nādānta eva ca |śaktau punarvyāpikāyāṃ samanonmani gocare || 26||

महाबिन्दौ पुनश्चैव त्रिधा चक्रं तु भावयेत् ।आज्ञान्तं सकलं प्रोक्तं ततः सकलनिष्कलम् ॥ २७॥

mahābindau punaścaiva tridhā cakraṃ tu bhāvayet |ājñāntaṃ sakalaṃ proktaṃ tataḥ sakalaniṣkalam || 27||

उन्मन्यन्तं परे स्थाने निष्कलञ्च त्रिधा स्थितम् ।दीपाकारोऽर्धमात्रश्च ललाटे वृत्त् इष्यते ॥ २८॥

unmanyantaṃ pare sthāne niṣkalañca tridhā sthitam |dīpākāro'rdhamātraśca lalāṭe vṛtt iṣyate || 28||

अर्धचन्द्रस्तथाकारः पादमात्रस्तदूर्ध्वके ।ज्योत्स्नाकारा तदष्टांशा रोधिनी त्र्यस्रविग्रहा ॥ २९॥

ardhacandrastathākāraḥ pādamātrastadūrdhvake |jyotsnākārā tadaṣṭāṃśā rodhinī tryasravigrahā || 29||

बिन्दुद्वयान्तरे दण्डः शेवरूपो मणिप्रभः ।कलांशो द्विगुणांशश्च नादान्तो विद्युदुज्ज्वलः ॥ ३०॥

bindudvayāntare daṇḍaḥ śevarūpo maṇiprabhaḥ |kalāṃśo dviguṇāṃśaśca nādānto vidyudujjvalaḥ || 30||

हलाकारस्तु सव्यस्थबिन्दुयुक्तो विराजते ।शक्तिर्वामस्थबिन्दुद्यत्स्थिराकारा तथा पुनः ॥ ३१॥

halākārastu savyasthabinduyukto virājate |śaktirvāmasthabindudyatsthirākārā tathā punaḥ || 31||

व्यापिका बिन्दुविलसत्त्रिकोणाकारतां गता ।बिन्दुद्वयान्तरालस्था ऋजुरेखामयी पुनः ॥ ३२॥

vyāpikā binduvilasattrikoṇākāratāṃ gatā |bindudvayāntarālasthā ṛjurekhāmayī punaḥ || 32||

समना बिन्दुविलसदृजुरेखा तथोन्मना ।शक्त्यादीनां वपुः स्फूर्जद्द्वादशादित्यसन्निभम् ॥ ३३॥

samanā binduvilasadṛjurekhā tathonmanā |śaktyādīnāṃ vapuḥ sphūrjaddvādaśādityasannibham || 33||

चतुःषष्टिस्तदूर्ध्वं तु द्विगुणं दिगुणं ततः ।शक्त्यादीनां तु मात्रांशो मनोन्मन्यास्तथोन्मनी ॥ ३४॥

catuḥṣaṣṭistadūrdhvaṃ tu dviguṇaṃ diguṇaṃ tataḥ |śaktyādīnāṃ tu mātrāṃśo manonmanyāstathonmanī || 34||

दैशकालानवच्छिन्नं तदूर्ध्वे परमं महत् ।निसर्गसुन्दरं तत्तु परानन्दविघूर्णितम् ॥ ३५॥

daiśakālānavacchinnaṃ tadūrdhve paramaṃ mahat |nisargasundaraṃ tattu parānandavighūrṇitam || 35||

आत्मनह् स्फुरणं पश्येद्यदा सा परमा कला ।अम्बिकारूपमापन्न परा वाक् ससुदीरिता ॥ ३६॥

ātmanah sphuraṇaṃ paśyedyadā sā paramā kalā |ambikārūpamāpanna parā vāk sasudīritā || 36||

बीजभावस्थितं विश्वं स्फुटीकर्तुं यदोन्मुखी॥वामा विश्वस्य वमनादङ्कुशाकारतां गता ॥ ३७॥

bījabhāvasthitaṃ viśvaṃ sphuṭīkartuṃ yadonmukhī||vāmā viśvasya vamanādaṅkuśākāratāṃ gatā || 37||

इच्छाशक्तिस्तदा सेयं पश्यन्ती वपुषा स्थिता ।ज्ञानशक्तिस्तथा ज्येष्टा मध्यमा वागुदीरिता ॥ ३८॥

icchāśaktistadā seyaṃ paśyantī vapuṣā sthitā |jñānaśaktistathā jyeṣṭā madhyamā vāgudīritā || 38||

ऋजुरेखामयी विश्वस्थितौइ प्रथितविग्रहा ।तत्संहृतिदशायां तु बैन्दवं रूपमास्थिता ॥ ३९॥

ṛjurekhāmayī viśvasthitaui prathitavigrahā |tatsaṃhṛtidaśāyāṃ tu baindavaṃ rūpamāsthitā || 39||

प्रत्यावृत्तिक्रमेणैवं शृङ्गटवपुरुज्ज्वला ।क्रियाशक्तिस्तु रौद्रीयं वैखरी विश्वविग्रहा ॥ ४०॥

pratyāvṛttikrameṇaivaṃ śṛṅgaṭavapurujjvalā |kriyāśaktistu raudrīyaṃ vaikharī viśvavigrahā || 40||

भासनाद्विश्वरूपस्य स्वरूपे बाह्यतोऽपि च ।एताश्चतस्त्रः शक्त्यस्तु का पू जा ओ इति क्रमात् ॥ ४१॥

bhāsanādviśvarūpasya svarūpe bāhyato'pi ca |etāścatastraḥ śaktyastu kā pū jā o iti kramāt || 41||

पीठाः कन्दे पदे रूपे रूपातीते क्रमात् स्थिताः ।चतुरस्त्रं तथ बिन्दुषट्कयुक्तं च वृत्तकम् ॥ ४२॥

pīṭhāḥ kande pade rūpe rūpātīte kramāt sthitāḥ |caturastraṃ tatha binduṣaṭkayuktaṃ ca vṛttakam || 42||

अर्धचन्द्रं त्रिकोणं च रूपाण्येषां क्रमेण तु ।पीतो धूम्रस्तथा श्वेतो रक्तो रूपं च कीर्तितम् ॥ ४३॥

ardhacandraṃ trikoṇaṃ ca rūpāṇyeṣāṃ krameṇa tu |pīto dhūmrastathā śveto rakto rūpaṃ ca kīrtitam || 43||

स्वयम्भुर्बाणलिङ्गं च इतरं च परं पुनः ।पीठेष्वेतानि लिङ्गानि संस्थितानि वरानने ॥ ४४॥

svayambhurbāṇaliṅgaṃ ca itaraṃ ca paraṃ punaḥ |pīṭheṣvetāni liṅgāni saṃsthitāni varānane || 44||

हेमबन्धृककुसुमशरच्चन्द्रनिभानि तु ।स्वावृतं त्रिकूटं च महालिङ्गं स्वयम्भुवम् ॥ ४५॥

hemabandhṛkakusumaśaraccandranibhāni tu |svāvṛtaṃ trikūṭaṃ ca mahāliṅgaṃ svayambhuvam || 45||

कादितान्ता क्षरोपेतं बाणलिङ्गं त्रिकोणकम् ।कदम्बगोलकाकारं थादिसान्ताक्षरावृतम् ॥ ४६॥

kāditāntā kṣaropetaṃ bāṇaliṅgaṃ trikoṇakam |kadambagolakākāraṃ thādisāntākṣarāvṛtam || 46||

सूक्ष्मरूपं समस्तार्णवृतं परमलिङ्गकम् ।बिन्दुरूपं परानन्दकन्दं नित्यपओदितम् ॥ ४७बीअत्रितययुक्तास्य सकस्य मनोः पुनः ।एतानि वाच्यरूपाणि कुलकौलमयानि तु ॥ ४८॥

sūkṣmarūpaṃ samastārṇavṛtaṃ paramaliṅgakam |bindurūpaṃ parānandakandaṃ nityapaoditam || 47bīatritayayuktāsya sakasya manoḥ punaḥ |etāni vācyarūpāṇi kulakaulamayāni tu || 48||

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्याख्यतुर्यरूपाण्यमूनि तु ।अतितं तु परं तेजः स्वसंविदुदयात्मकम् ॥ ४९॥

jāgratsvapnasuṣuptyākhyaturyarūpāṇyamūni tu |atitaṃ tu paraṃ tejaḥ svasaṃvidudayātmakam || 49||

स्वेच्छाविश्वमयोल्लेखखचितं विश्वरूपकम् ।चैतन्यमात्मनो रूपं निसर्गानन्दसुन्दरम् ॥ ५०॥

svecchāviśvamayollekhakhacitaṃ viśvarūpakam |caitanyamātmano rūpaṃ nisargānandasundaram || 50||

मेयमातृप्रमामानप्रसरैः संकुचत्प्रभम् ।शृङ्गाटरूपमापन्नमिच्छाज्ञानक्रियात्मकम् ॥ ५१॥

meyamātṛpramāmānaprasaraiḥ saṃkucatprabham |śṛṅgāṭarūpamāpannamicchājñānakriyātmakam || 51||