नृसिंहस्तोत्रम् १ Nrisinha Stotram

श्री गणेशाय नमः ।ब्रह्मोवाच ।नतोऽस्म्यनन्ताय दुरन्तशक्तये विचित्रवीर्याय पवित्रकर्मणे ।विश्वस्य सर्गस्थितिसंयमान्गुणैः स्वलीलया सन्दधतेऽव्ययात्मने ॥ १॥

śrī gaṇeśāya namaḥ |brahmovāca |nato'smyanantāya durantaśaktaye vicitravīryāya pavitrakarmaṇe |viśvasya sargasthitisaṃyamānguṇaiḥ svalīlayā sandadhate'vyayātmane || 1||

श्रीरुद्र उवाच ।कोपकालो युगान्तस्ते हतोऽयमसुरोऽल्पकः ।तत्सुतं पाह्युपसृतं भक्तं ते भक्तवत्सल ॥ २॥

śrīrudra uvāca |kopakālo yugāntaste hato'yamasuro'lpakaḥ |tatsutaṃ pāhyupasṛtaṃ bhaktaṃ te bhaktavatsala || 2||

इन्द्र उवाच ।प्रत्यानीताः परम भवता त्रायतां नः स्वभागादैत्याक्रान्तं हृदयकमलं त्वद्गृहं प्रत्यबोधि ।कालग्रस्तं कियदिदमहो नाथ शुश्रूषतां तेमुक्तिस्तेषां न हि बहुमता नारसिंहापरैः किम् ॥ ३॥

indra uvāca |pratyānītāḥ parama bhavatā trāyatāṃ naḥ svabhāgādaityākrāntaṃ hṛdayakamalaṃ tvadgṛhaṃ pratyabodhi |kālagrastaṃ kiyadidamaho nātha śuśrūṣatāṃ temuktisteṣāṃ na hi bahumatā nārasiṃhāparaiḥ kim || 3||

ऋषय ऊचुः ।त्वं नस्तपः परममात्थ यदात्मतेजो येनेदमादिपुरुषात्मगतं ससर्ज ।तद्विप्रलुप्तममुनाद्य शरण्यपाल रक्षागृहीतवपुषा पुनरन्वमंस्थाः ॥ ४॥

ṛṣaya ūcuḥ |tvaṃ nastapaḥ paramamāttha yadātmatejo yenedamādipuruṣātmagataṃ sasarja |tadvipraluptamamunādya śaraṇyapāla rakṣāgṛhītavapuṣā punaranvamaṃsthāḥ || 4||

पितर ऊचुः ।श्राद्धानि नोऽधिबुभुजे प्रसभं तनूजैर्दत्तानि तीर्थसमयेऽप्यपिबत्तिलाम्बु ।तस्योदरान्नखविदीर्णवपाद्य आर्च्छत्तस्मै नमो नृहरयेऽखिल धर्मगोप्त्रे ॥ ५॥

pitara ūcuḥ |śrāddhāni no'dhibubhuje prasabhaṃ tanūjairdattāni tīrthasamaye'pyapibattilāmbu |tasyodarānnakhavidīrṇavapādya ārcchattasmai namo nṛharaye'khila dharmagoptre || 5||

सिद्धा ऊचुः ।यो नो गतिं योगसिद्धामसाधुरहारषीद्योगतपोबलेन ।नानादर्पं तं नखैर्निर्ददार तस्मै तुभ्यं प्रणताः स्मो नृसिंह ॥ ६॥

siddhā ūcuḥ |yo no gatiṃ yogasiddhāmasādhurahāraṣīdyogatapobalena |nānādarpaṃ taṃ nakhairnirdadāra tasmai tubhyaṃ praṇatāḥ smo nṛsiṃha || 6||

विद्याधरा ऊचुः ।विद्यां पृथग्धारणयाऽनुराद्धां न्यषेधदज्ञो बलवीर्यदृप्तः ।स येन संख्ये पशुवद्धतस्तं मायानृसिंहं प्रणताः स्म नित्यम् ॥ ७॥

vidyādharā ūcuḥ |vidyāṃ pṛthagdhāraṇayā'nurāddhāṃ nyaṣedhadajño balavīryadṛptaḥ |sa yena saṃkhye paśuvaddhatastaṃ māyānṛsiṃhaṃ praṇatāḥ sma nityam || 7||

नागा ऊचुः ।येन पापेन रत्नानि स्त्रीरत्नानि हृतानि नः ।तद्वक्षःपाटनेनासां दत्तानन्द नमोऽस्तु ते ॥ ८॥

nāgā ūcuḥ |yena pāpena ratnāni strīratnāni hṛtāni naḥ |tadvakṣaḥpāṭanenāsāṃ dattānanda namo'stu te || 8||

मनव ऊचुः ।मनवो वयं तव निदेशकारिणो दितिजेन देव परिभूतसेतवः ।भवता खलः स उपसंहृतः प्रभो करवाम ते किमनुशाधि किङ्करान् ॥ ९॥

manava ūcuḥ |manavo vayaṃ tava nideśakāriṇo ditijena deva paribhūtasetavaḥ |bhavatā khalaḥ sa upasaṃhṛtaḥ prabho karavāma te kimanuśādhi kiṅkarān || 9||

प्रजापतय ऊचुः ।प्रजेशा वयं ते परेशाभिसृष्टा न येन प्रजा वै सृजामो निषिद्धाः ।स एष त्वया भिन्नवक्षानुशेते जगन्मङ्गलं सत्त्वमूर्तेऽवतारः ॥ १०॥

prajāpataya ūcuḥ |prajeśā vayaṃ te pareśābhisṛṣṭā na yena prajā vai sṛjāmo niṣiddhāḥ |sa eṣa tvayā bhinnavakṣānuśete jaganmaṅgalaṃ sattvamūrte'vatāraḥ || 10||

गन्धर्वा ऊचुः ।वयं विभो ते नटनाट्यगायका येनात्मसाद्वीर्यबलौजसा कृताः ।स एष नीतो भवता दशामिमां किमुत्पथस्थः कुशलाय कल्पते ॥ ११॥

gandharvā ūcuḥ |vayaṃ vibho te naṭanāṭyagāyakā yenātmasādvīryabalaujasā kṛtāḥ |sa eṣa nīto bhavatā daśāmimāṃ kimutpathasthaḥ kuśalāya kalpate || 11||

चारणा ऊचुः ।हरे तवांघ्रिपङ्कजं भवापवर्गमाश्रिताः ।यदेव साधु हृच्छयस्त्वयाऽसुरः समापितः ॥ १२॥

cāraṇā ūcuḥ |hare tavāṃghripaṅkajaṃ bhavāpavargamāśritāḥ |yadeva sādhu hṛcchayastvayā'suraḥ samāpitaḥ || 12||

यक्षा ऊचुः ।वयमनुचरमुख्याः कर्मभिस्ते मनोज्ञैस्त इह दितिसुतेन प्रापिता वाहकत्वम् ।स तु जनपरितापं तत्कृतं जानता ते नरहर उपनीतः पञ्चतां पञ्चविंशः ॥ १३॥

yakṣā ūcuḥ |vayamanucaramukhyāḥ karmabhiste manojñaista iha ditisutena prāpitā vāhakatvam |sa tu janaparitāpaṃ tatkṛtaṃ jānatā te narahara upanītaḥ pañcatāṃ pañcaviṃśaḥ || 13||

किम्पुरुषा ऊचुः ।वयं किम्पुरुषास्त्वं तु महापुरुष ईश्वर ।अयं कुपुरुषो नष्टो धिक्कृतः साधुभिर्यदा ॥ १४॥

kimpuruṣā ūcuḥ |vayaṃ kimpuruṣāstvaṃ tu mahāpuruṣa īśvara |ayaṃ kupuruṣo naṣṭo dhikkṛtaḥ sādhubhiryadā || 14||

वैतालिका ऊचुः ।सभासु सत्रेषु तवामलं यशो गीत्वा सपर्यां महतीं लभामहे ।यस्तां व्यनैषीद्भृशमेष दुर्जनो दिष्ट्या हतस्ते भगवन्यथाऽऽमयः ॥ १५॥

vaitālikā ūcuḥ |sabhāsu satreṣu tavāmalaṃ yaśo gītvā saparyāṃ mahatīṃ labhāmahe |yastāṃ vyanaiṣīdbhṛśameṣa durjano diṣṭyā hataste bhagavanyathā''mayaḥ || 15||

किन्नरा ऊचुः ।वयमीश किन्नरगणास्तवानुगा दितिजेन विष्टिममुनाऽनुकारिताः ।भवता हरे स वृजिनोऽवसादितो नरसिंह नाथ विभवाय नो भव ॥ १६॥

kinnarā ūcuḥ |vayamīśa kinnaragaṇāstavānugā ditijena viṣṭimamunā'nukāritāḥ |bhavatā hare sa vṛjino'vasādito narasiṃha nātha vibhavāya no bhava || 16||

विष्णुपार्षदा ऊचुः ।अद्यैतद्धरिनररूपमद्भुतं ते दृष्टं नः शरणद सर्वलोकशर्म ।सोऽयं ते विधिकर ईश विप्रशप्तस्तस्येदं निधनमनुग्रहाय विद्मः ॥ १७॥

viṣṇupārṣadā ūcuḥ |adyaitaddharinararūpamadbhutaṃ te dṛṣṭaṃ naḥ śaraṇada sarvalokaśarma |so'yaṃ te vidhikara īśa vipraśaptastasyedaṃ nidhanamanugrahāya vidmaḥ || 17||

॥ इति श्रीमद्भागवतान्तर्गते सप्तमस्कन्धेऽष्टमध्यायेनृसिंहस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥नृसिंहस्तोत्रम्श्री गणेशाय नमः ।ब्रह्मोवाच ।नतोऽस्म्यनन्ताय दुरन्तशक्तये विचित्रवीर्याय पवित्रकर्मणे ।विश्वस्य सर्गस्थितिसंयमान्गुणैः स्वलीलया सन्दधतेऽव्ययात्मने ॥ १॥

|| iti śrīmadbhāgavatāntargate saptamaskandhe'ṣṭamadhyāyenṛsiṃhastotraṃ sampūrṇam ||nṛsiṃhastotramśrī gaṇeśāya namaḥ |brahmovāca |nato'smyanantāya durantaśaktaye vicitravīryāya pavitrakarmaṇe |viśvasya sargasthitisaṃyamānguṇaiḥ svalīlayā sandadhate'vyayātmane || 1||

श्रीरुद्र उवाच ।कोपकालो युगान्तस्ते हतोऽयमसुरोऽल्पकः ।तत्सुतं पाह्युपसृतं भक्तं ते भक्तवत्सल ॥ २॥

śrīrudra uvāca |kopakālo yugāntaste hato'yamasuro'lpakaḥ |tatsutaṃ pāhyupasṛtaṃ bhaktaṃ te bhaktavatsala || 2||

ळोर्द् ऱुद्र सैद्:इन्द्र उवाच ।प्रत्यानीताः परम भवता त्रायतां नः स्वभागादैत्याक्रान्तं हृदयकमलं त्वद्गृहं प्रत्यबोधि ।कालग्रस्तं कियदिदमहो नाथ शुश्रूषतां तेमुक्तिस्तेषां न हि बहुमता नारसिंहापरैः किम् ॥ ३॥

ḷord rudra said:indra uvāca |pratyānītāḥ parama bhavatā trāyatāṃ naḥ svabhāgādaityākrāntaṃ hṛdayakamalaṃ tvadgṛhaṃ pratyabodhi |kālagrastaṃ kiyadidamaho nātha śuśrūṣatāṃ temuktisteṣāṃ na hi bahumatā nārasiṃhāparaiḥ kim || 3||

ळोर्द् ईन्द्र सैद्:ऋषय ऊचुः ।त्वं नस्तपः परममात्थ यदात्मतेजो येनेदमादिपुरुषात्मगतं ससर्ज ।तद्विप्रलुप्तममुनाद्य शरण्यपाल रक्षागृहीतवपुषा पुनरन्वमंस्थाः ॥ ४॥

ḷord īndra said:ṛṣaya ūcuḥ |tvaṃ nastapaḥ paramamāttha yadātmatejo yenedamādipuruṣātmagataṃ sasarja |tadvipraluptamamunādya śaraṇyapāla rakṣāgṛhītavapuṣā punaranvamaṃsthāḥ || 4||

पितर ऊचुः ।श्राद्धानि नोऽधिबुभुजे प्रसभं तनूजैर्दत्तानि तीर्थसमयेऽप्यपिबत्तिलाम्बु ।तस्योदरान्नखविदीर्णवपाद्य आर्च्छत्तस्मै नमो नृहरयेऽखिल धर्मगोप्त्रे ॥ ५॥

pitara ūcuḥ |śrāddhāni no'dhibubhuje prasabhaṃ tanūjairdattāni tīrthasamaye'pyapibattilāmbu |tasyodarānnakhavidīrṇavapādya ārcchattasmai namo nṛharaye'khila dharmagoptre || 5||

सिद्धा ऊचुः ।यो नो गतिं योगसिद्धामसाधुरहारषीद्योगतपोबलेन ।नानादर्पं तं नखैर्निर्ददार तस्मै तुभ्यं प्रणताः स्मो नृसिंह ॥ ६॥

siddhā ūcuḥ |yo no gatiṃ yogasiddhāmasādhurahāraṣīdyogatapobalena |nānādarpaṃ taṃ nakhairnirdadāra tasmai tubhyaṃ praṇatāḥ smo nṛsiṃha || 6||

विद्याधरा ऊचुः ।विद्यां पृथग्धारणयाऽनुराद्धां न्यषेधदज्ञो बलवीर्यदृप्तः ।स येन संख्ये पशुवद्धतस्तं मायानृसिंहं प्रणताः स्म नित्यम् ॥ ७॥

vidyādharā ūcuḥ |vidyāṃ pṛthagdhāraṇayā'nurāddhāṃ nyaṣedhadajño balavīryadṛptaḥ |sa yena saṃkhye paśuvaddhatastaṃ māyānṛsiṃhaṃ praṇatāḥ sma nityam || 7||

नागा ऊचुः ।येन पापेन रत्नानि स्त्रीरत्नानि हृतानि नः ।तद्वक्षःपाटनेनासां दत्तानन्द नमोऽस्तु ते ॥ ८॥

nāgā ūcuḥ |yena pāpena ratnāni strīratnāni hṛtāni naḥ |tadvakṣaḥpāṭanenāsāṃ dattānanda namo'stu te || 8||

मनव ऊचुः ।मनवो वयं तव निदेशकारिणो दितिजेन देव परिभूतसेतवः ।भवता खलः स उपसंहृतः प्रभो करवाम ते किमनुशाधि किङ्करान् ॥ ९॥

manava ūcuḥ |manavo vayaṃ tava nideśakāriṇo ditijena deva paribhūtasetavaḥ |bhavatā khalaḥ sa upasaṃhṛtaḥ prabho karavāma te kimanuśādhi kiṅkarān || 9||

प्रजापतय ऊचुः ।प्रजेशा वयं ते परेशाभिसृष्टा न येन प्रजा वै सृजामो निषिद्धाः ।स एष त्वया भिन्नवक्षानुशेते जगन्मङ्गलं सत्त्वमूर्तेऽवतारः ॥ १०॥

prajāpataya ūcuḥ |prajeśā vayaṃ te pareśābhisṛṣṭā na yena prajā vai sṛjāmo niṣiddhāḥ |sa eṣa tvayā bhinnavakṣānuśete jaganmaṅgalaṃ sattvamūrte'vatāraḥ || 10||

गन्धर्वा ऊचुः ।वयं विभो ते नटनाट्यगायका येनात्मसाद्वीर्यबलौजसा कृताः ।स एष नीतो भवता दशामिमां किमुत्पथस्थः कुशलाय कल्पते ॥ ११॥

gandharvā ūcuḥ |vayaṃ vibho te naṭanāṭyagāyakā yenātmasādvīryabalaujasā kṛtāḥ |sa eṣa nīto bhavatā daśāmimāṃ kimutpathasthaḥ kuśalāya kalpate || 11||

चारणा ऊचुः ।हरे तवाङ्घ्रिपङ्कजं भवापवर्गमाश्रिताः ।यदेव साधु हृच्छयस्त्वयाऽसुरः समापितः ॥ १२॥

cāraṇā ūcuḥ |hare tavāṅghripaṅkajaṃ bhavāpavargamāśritāḥ |yadeva sādhu hṛcchayastvayā'suraḥ samāpitaḥ || 12||

यक्षा ऊचुः ।वयमनुचरमुख्याः कर्मभिस्ते मनोज्ञैस्त इह दितिसुतेन प्रापिता वाहकत्वम् ।स तु जनपरितापं तत्कृतं जानता ते नरहर उपनीतः पञ्चतां पञ्चविंशः ॥ १३॥

yakṣā ūcuḥ |vayamanucaramukhyāḥ karmabhiste manojñaista iha ditisutena prāpitā vāhakatvam |sa tu janaparitāpaṃ tatkṛtaṃ jānatā te narahara upanītaḥ pañcatāṃ pañcaviṃśaḥ || 13||

किम्पुरुषा ऊचुः ।वयं किम्पुरुषास्त्वं तु महापुरुष ईश्वर ।अयं कुपुरुषो नष्टो धिक्कृतः साधुभिर्यदा ॥ १४॥

kimpuruṣā ūcuḥ |vayaṃ kimpuruṣāstvaṃ tu mahāpuruṣa īśvara |ayaṃ kupuruṣo naṣṭo dhikkṛtaḥ sādhubhiryadā || 14||

वैतालिका ऊचुः ।सभासु सत्रेषु तवामलं यशो गीत्वा सपर्यां महतीं लभामहे ।यस्तां व्यनैषीद्भृशमेष दुर्जनो दिष्ट्या हतस्ते भगवन्यथाऽऽमयः ॥ १५॥

vaitālikā ūcuḥ |sabhāsu satreṣu tavāmalaṃ yaśo gītvā saparyāṃ mahatīṃ labhāmahe |yastāṃ vyanaiṣīdbhṛśameṣa durjano diṣṭyā hataste bhagavanyathā''mayaḥ || 15||

किन्नरा ऊचुः ।वयमीश किन्नरगणास्तवानुगा दितिजेन विष्टिममुनाऽनुकारिताः ।भवता हरे स वृजिनोऽवसादितो नरसिंह नाथ विभवाय नो भव ॥ १६॥

kinnarā ūcuḥ |vayamīśa kinnaragaṇāstavānugā ditijena viṣṭimamunā'nukāritāḥ |bhavatā hare sa vṛjino'vasādito narasiṃha nātha vibhavāya no bhava || 16||

विष्णुपार्षदा ऊचुः ।अद्यैतद्धरिनररूपमद्भुतं ते दृष्टं नः शरणद सर्वलोकशर्म ।सोऽयं ते विधिकर ईश विप्रशप्तस्तस्येदं निधनमनुग्रहाय विद्मः ॥ १७॥

viṣṇupārṣadā ūcuḥ |adyaitaddharinararūpamadbhutaṃ te dṛṣṭaṃ naḥ śaraṇada sarvalokaśarma |so'yaṃ te vidhikara īśa vipraśaptastasyedaṃ nidhanamanugrahāya vidmaḥ || 17||

॥ इति श्रीमद्भागवतान्तर्गते सप्तमस्कन्धेऽष्टमध्याये नृसिंहस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

|| iti śrīmadbhāgavatāntargate saptamaskandhe'ṣṭamadhyāye nṛsiṃhastotraṃ sampūrṇam ||