नृसिंहतीर्थाख्यानवर्णनं Nrisimhatirtha Akhyanavarnanam

स वै पुराणपुरुषश्चिदात्मा महानुभावः सहसाविभिद्य ।स्तम्भं महोग्रेण च वर्त्मना मुहुर्वक्त्रं लिहन्सद्रसन्नायकेण ॥ १॥

sa vai purāṇapuruṣaścidātmā mahānubhāvaḥ sahasāvibhidya |stambhaṃ mahogreṇa ca vartmanā muhurvaktraṃ lihansadrasannāyakeṇa || 1||

मुखं मृगेन्द्रस्य दधार देवो वपुर्नरस्याथ शुभं चकार ।दंष्ट्राकरालं रसनालिर्हतमुग्रं सुताम्राक्षमथोच्चनासम् ॥ २॥

mukhaṃ mṛgendrasya dadhāra devo vapurnarasyātha śubhaṃ cakāra |daṃṣṭrākarālaṃ rasanālirhatamugraṃ sutāmrākṣamathoccanāsam || 2||

शशाङ्कसूर्यानलदीप्तनेत्रं सटास्फुरन्तं स ददर्श दैत्यः ।अयं सपत्नः सभयो ममेति जगाद खड्गेन जघान तीव्रम् ॥ ३॥

śaśāṅkasūryānaladīptanetraṃ saṭāsphurantaṃ sa dadarśa daityaḥ |ayaṃ sapatnaḥ sabhayo mameti jagāda khaḍgena jaghāna tīvram || 3||

तत्खड्गघातेन चुकोप देवश्चक्रे सुनादं दितिनन्दनालये ।तदालयं तच्च पुरं जगत्त्रयं सुकम्पितं तेन विषण्णमासीत् ॥ ४॥

tatkhaḍgaghātena cukopa devaścakre sunādaṃ ditinandanālaye |tadālayaṃ tacca puraṃ jagattrayaṃ sukampitaṃ tena viṣaṇṇamāsīt || 4||

सुरा नराः पन्नगपक्षिवर्याः सम्मोहितास्ते सभया निलिल्यिरे ।अथोग्रतेजा मृगराजरूपं जग्राह दीप्तं दितिनन्दनार्थम् ॥ ५॥

surā narāḥ pannagapakṣivaryāḥ sammohitāste sabhayā nililyire |athogratejā mṛgarājarūpaṃ jagrāha dīptaṃ ditinandanārtham || 5||

तं खड्गपाणिं प्रलपन्तमुच्चैर्जग्राह तं व्याघ्र इवोचितं पशुम् ।क्रोधेन जान्वोरभिपात्य शीघ्रं ददार वक्षः करजैः स तस्य ॥ ६॥

taṃ khaḍgapāṇiṃ pralapantamuccairjagrāha taṃ vyāghra ivocitaṃ paśum |krodhena jānvorabhipātya śīghraṃ dadāra vakṣaḥ karajaiḥ sa tasya || 6||

अन्त्राणि चोत्कृत्य ससर्ज कण्ठे प्राणाञ्जहौ तत्क्षणमेव दैत्यः ॥ ७॥

antrāṇi cotkṛtya sasarja kaṇṭhe prāṇāñjahau tatkṣaṇameva daityaḥ || 7||

निहतं तं तदा दृष्टवा पितरं चापिराधिनम् ।उत्थाय परमोद्विग्नः प्रह्लादः प्रणनाम ह ॥बद्धाञ्जलिपुटः श्रीशं तुष्टावानन्दनिर्भरः ॥ ८॥

nihataṃ taṃ tadā dṛṣṭavā pitaraṃ cāpirādhinam |utthāya paramodvignaḥ prahlādaḥ praṇanāma ha ||baddhāñjalipuṭaḥ śrīśaṃ tuṣṭāvānandanirbharaḥ || 8||

प्रह्लाद उवाचनृहरे तवनामचिन्तनं भविता सिद्धिकरं निरन्तरम् ।यदि जन्मसु चार्जितं महत्सुकृतं तत्सुफलं नृणां भवेत् ॥ ९॥

prahlāda uvācanṛhare tavanāmacintanaṃ bhavitā siddhikaraṃ nirantaram |yadi janmasu cārjitaṃ mahatsukṛtaṃ tatsuphalaṃ nṛṇāṃ bhavet || 9||

न वास्ति सत्वा न वा रिपुर्भगवंस्त्वं गुणसङ्गवर्जितः ।विषमा तवभूतसङ्गता ननुमायापरितो दुरत्यया ॥ १०॥

na vāsti satvā na vā ripurbhagavaṃstvaṃ guṇasaṅgavarjitaḥ |viṣamā tavabhūtasaṅgatā nanumāyāparito duratyayā || 10||

अत एव तया विहितो न भजत्यन्यविलोचनो हि सः ।समता तव यद्यपि प्रभो न च वैषम्यलवो हि कुत्रचित् ॥ ११॥

ata eva tayā vihito na bhajatyanyavilocano hi saḥ |samatā tava yadyapi prabho na ca vaiṣamyalavo hi kutracit || 11||

गुणतो जनता जडा हरे विषमं पश्यति नोत्यमं कदा ।स्वमरुज्जलनाम्बुमेदिनि समवायेन शरीरमन्दिरम् ॥ १२॥

guṇato janatā jaḍā hare viṣamaṃ paśyati notyamaṃ kadā |svamarujjalanāmbumedini samavāyena śarīramandiram || 12||

परिनिर्मितमत्र ते कला विशति प्राणपरा विशेषतः ।सहसानुरूपं हि चेष्टते जगदेतत् खलु जीवमायया ॥ १३॥

parinirmitamatra te kalā viśati prāṇaparā viśeṣataḥ |sahasānurūpaṃ hi ceṣṭate jagadetat khalu jīvamāyayā || 13||

यदि वात्र दिवानिशं मुदा रमते केवलमिन्द्रियानुगम् ।बहुदुःखपरम्परा न तं परितः क्लेशसहं जहाति वै ॥ १४॥

yadi vātra divāniśaṃ mudā ramate kevalamindriyānugam |bahuduḥkhaparamparā na taṃ paritaḥ kleśasahaṃ jahāti vai || 14||

मलिनत्वमुपैति कर्मणा धनदारात्मजगेहहेतुना ।कुरुते विविधं फलेच्छया परितः संशय हेतुमीहते ॥ १५॥

malinatvamupaiti karmaṇā dhanadārātmajagehahetunā |kurute vividhaṃ phalecchayā paritaḥ saṃśaya hetumīhate || 15||

अभिमानमदात्तचेतनो न च ते नाम गृणात्यहो जडः ।न तवाङ्घ्रिसरोजसेवया हरतेस्त्वां जडतामतार्किताम् ॥ १६॥

abhimānamadāttacetano na ca te nāma gṛṇātyaho jaḍaḥ |na tavāṅghrisarojasevayā haratestvāṃ jaḍatāmatārkitām || 16||

भजतामभयं ददासि भो इति मत्वा भजने गतं मनः ।मम देव गुरुगुहानुगं न च तद्दोषफलं भजत्यहो ॥ १७॥

bhajatāmabhayaṃ dadāsi bho iti matvā bhajane gataṃ manaḥ |mama deva guruguhānugaṃ na ca taddoṣaphalaṃ bhajatyaho || 17||

अखिलानि हिनस्त्यघानि वा तव नामस्मृतिरत्र केवला ।सकलेन्द्रियहेतुसेवनान्महदेनः क्षणतोऽपि नश्यति ॥ १८॥

akhilāni hinastyaghāni vā tava nāmasmṛtiratra kevalā |sakalendriyahetusevanānmahadenaḥ kṣaṇato'pi naśyati || 18||

अपराधिजनं बतानतं स्वहिताचारविचारविच्युतम् ।तव भक्तमितो हि रक्ष मां नय तात मममुक्तिमुत्तमाम् ॥ १९॥

aparādhijanaṃ batānataṃ svahitācāravicāravicyutam |tava bhaktamito hi rakṣa māṃ naya tāta mamamuktimuttamām || 19||

हर में भवबन्धनं पितुः न च किञ्चिदिहास्ति साधनम् ।अमुना तव हेलना कृता गतिमिष्टां लभतां तथाप्यसौ ॥ २०॥

hara meṃ bhavabandhanaṃ pituḥ na ca kiñcidihāsti sādhanam |amunā tava helanā kṛtā gatimiṣṭāṃ labhatāṃ tathāpyasau || 20||

वसिष्ठ उवाचप्रह्लादेन स्तुतो देवः सन्तुष्टो भगवान् हरिः ।भक्त्या च परमप्रीतः प्रसन्नस्थो जगाद तम् ॥ २१॥

vasiṣṭha uvācaprahlādena stuto devaḥ santuṣṭo bhagavān hariḥ |bhaktyā ca paramaprītaḥ prasannastho jagāda tam || 21||

भक्त्या वशीकृतश्चाहं त्वया दैत्यकुलोत्तम ।तवादेयं न मेऽत्रास्ति यतो भक्तिर्गरीयसी ॥ २२॥

bhaktyā vaśīkṛtaścāhaṃ tvayā daityakulottama |tavādeyaṃ na me'trāsti yato bhaktirgarīyasī || 22||

अयं ते निहतस्तातस्तेन मा रुषितो भव ।एतस्यैवापराधेन निहन्तोऽयं मया न च ॥ २३॥

ayaṃ te nihatastātastena mā ruṣito bhava |etasyaivāparādhena nihanto'yaṃ mayā na ca || 23||

सायुज्यं मे गतो दैत्यस्त्वं चैवात्र स्थिरो भव ।कुरु राज्यं महाभाग बलेरिव सुनिलम् ॥ २४॥

sāyujyaṃ me gato daityastvaṃ caivātra sthiro bhava |kuru rājyaṃ mahābhāga baleriva sunilam || 24||

चिरं भुक्त्वा सुखं चात्र ततो मामाप्नुहि स्वयम् ।इति दत्वा वरं तस्मै पुनः प्राह दयानिधिः ॥ २५॥

ciraṃ bhuktvā sukhaṃ cātra tato māmāpnuhi svayam |iti datvā varaṃ tasmai punaḥ prāha dayānidhiḥ || 25||

प्रह्लाद मे स्तुतिर्दिव्या कृताचाध्यात्मदायिनी ।अनया मां स्तविष्यन्ति ये नराः शुभलक्षणाः ॥ २६॥

prahlāda me stutirdivyā kṛtācādhyātmadāyinī |anayā māṃ staviṣyanti ye narāḥ śubhalakṣaṇāḥ || 26||

तेषामज्ञानजं शीघ्रं नाशमायाति हत्तमः ।शुद्धा ज्ञानसमुत्पत्तिर्जायते नात्र संशयः ॥ २७॥

teṣāmajñānajaṃ śīghraṃ nāśamāyāti hattamaḥ |śuddhā jñānasamutpattirjāyate nātra saṃśayaḥ || 27||

वसुसम्पन्नता नित्यं नित्यं भोगसुखोदयः ।पशुपुत्रायुतं गेहं भविष्यति न चान्यथा ॥ २८॥

vasusampannatā nityaṃ nityaṃ bhogasukhodayaḥ |paśuputrāyutaṃ gehaṃ bhaviṣyati na cānyathā || 28||

इत्थमाभाष्य तं भक्तं प्रह्लादं ज्ञानिनां वरम् ।भगवान् प्रययौ चाथ नखशुद्ध्यै जगत्पतिः ॥ २९॥

itthamābhāṣya taṃ bhaktaṃ prahlādaṃ jñānināṃ varam |bhagavān prayayau cātha nakhaśuddhyai jagatpatiḥ || 29||

कृतशौचं समुद्दिश्य तीर्थानां प्रवरं पुरा ।पयोवहा नदी रम्या पयोष्णी पापनाशिनी ॥ ३०॥

kṛtaśaucaṃ samuddiśya tīrthānāṃ pravaraṃ purā |payovahā nadī ramyā payoṣṇī pāpanāśinī || 30||

यत्रास्ति दोषशमनी तत्रदेवो मनो दधौ ।मध्ये मार्गे ददर्शाथ वत्सगुल्मं सुपावनम् ॥ ३१॥

yatrāsti doṣaśamanī tatradevo mano dadhau |madhye mārge dadarśātha vatsagulmaṃ supāvanam || 31||

क्षणं विश्राममकरोज्जलार्थी वत्सकानने ।न दृष्ट्वा जलं देवस्तदा कुण्डं चकार सः ॥ ३२॥

kṣaṇaṃ viśrāmamakarojjalārthī vatsakānane |na dṛṣṭvā jalaṃ devastadā kuṇḍaṃ cakāra saḥ || 32||

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च नारसिंहो जनार्दनः ।कुण्डप्राच्यां स्वनाम्ना च मूर्तिं कृत्वा मनोहराम् ॥ ३३॥

tatra snātvā ca pītvā ca nārasiṃho janārdanaḥ |kuṇḍaprācyāṃ svanāmnā ca mūrtiṃ kṛtvā manoharām || 33||

स्वां कलां तत्र चावेश्य कृतशौचं ययौ जवात् ।तदारभ्य नृसिंहाख्यं तीर्थं जातं नृपोत्तम ॥ ३४॥

svāṃ kalāṃ tatra cāveśya kṛtaśaucaṃ yayau javāt |tadārabhya nṛsiṃhākhyaṃ tīrthaṃ jātaṃ nṛpottama || 34||

तास्मि तीर्थे नरः स्नात्वा भक्त्या देवं जगद्गुरुम् ।पश्यत् स नैव पापेन युज्यते नात्र संशयः ॥ ३५॥

tāsmi tīrthe naraḥ snātvā bhaktyā devaṃ jagadgurum |paśyat sa naiva pāpena yujyate nātra saṃśayaḥ || 35||

मन्दवारे विशेषेण तत्कुण्डे स्नानमाचरेत् ।दर्शनं नृहरेः कृत्वा मुक्तो भवति किल्बिषात् ॥ ३६॥

mandavāre viśeṣeṇa tatkuṇḍe snānamācaret |darśanaṃ nṛhareḥ kṛtvā mukto bhavati kilbiṣāt || 36||

स्तुतिस्तोत्रैः पवित्रैश्च श्रुतिस्मृतिसमुद्भवैः ।संस्तुत्य कमलाकान्तं नरो याति न दुर्गतिम् ॥ ३७॥

stutistotraiḥ pavitraiśca śrutismṛtisamudbhavaiḥ |saṃstutya kamalākāntaṃ naro yāti na durgatim || 37||

तदग्रे नन्दितीर्थं च पवित्रं पापनाशनम् ।तत्र स्नानेन दानेन कोटियज्ञफलं लभेत् ॥ ३८॥

tadagre nanditīrthaṃ ca pavitraṃ pāpanāśanam |tatra snānena dānena koṭiyajñaphalaṃ labhet || 38||

इति श्रीपद्मपुराणे वत्सगुल्ममाहात्म्ये नृसिंहतीर्थाख्यानवर्णनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः ।

iti śrīpadmapurāṇe vatsagulmamāhātmye nṛsiṃhatīrthākhyānavarṇanaṃ nāma caturdaśo'dhyāyaḥ |