परमपुरुषप्रार्थना Paramapurusha Prarthana

(विष्णुपादादिकेशान्तवर्णनस्तुतिपूर्विका )सेवाहेवाकदेवाधिपमकुटतटीस्रस्तमन्दारमालालीलमालम्बमाना मधुरसपृषतश्रेणिकेनाङ्घ्रिपद्मे ।गङ्गाभङ्गानुषङ्गादिव दनुजरिपोः पाण्डिमानं वहन्तीपायादस्मानपायान्नखमणिसरणिस्तारकाकारकान्ता ॥ १॥

(viṣṇupādādikeśāntavarṇanastutipūrvikā )sevāhevākadevādhipamakuṭataṭīsrastamandāramālālīlamālambamānā madhurasapṛṣataśreṇikenāṅghripadme |gaṅgābhaṅgānuṣaṅgādiva danujaripoḥ pāṇḍimānaṃ vahantīpāyādasmānapāyānnakhamaṇisaraṇistārakākārakāntā || 1||

सेवाघूर्णन्मृडानीपरिवृढमकुटीकोटिकान्तारवाटीलीलालोलोर्मिमालोच्चलदमरसरित्पूरबिन्दुप्रबन्धाः ।शोभन्ते हंसशाला इव नलिनधिया यत्र संश्लेषभाजोराजीवाक्षस्य दद्यात् किसलयसदृशं तत्पदं सम्पदं नः ॥ २॥

sevāghūrṇanmṛḍānīparivṛḍhamakuṭīkoṭikāntāravāṭīlīlālolormimāloccaladamarasaritpūrabinduprabandhāḥ |śobhante haṃsaśālā iva nalinadhiyā yatra saṃśleṣabhājorājīvākṣasya dadyāt kisalayasadṛśaṃ tatpadaṃ sampadaṃ naḥ || 2||

गङ्गां वामाङ्घ्रिसङ्गान्महिमगरिमगां काममत्येतुकामासा मार्ताण्डस्य कन्या चरणनलिनयोः किन्नु लग्ना चिराय ।इत्येषा शङ्क्यमाना विबुधसमुदयैः श्रीपतेरिन्द्रनीलप्रत्युप्तात्यन्तदीप्यत्कटकरुचिझरी रक्षतादक्षतान्नः ॥ ३॥

gaṅgāṃ vāmāṅghrisaṅgānmahimagarimagāṃ kāmamatyetukāmāsā mārtāṇḍasya kanyā caraṇanalinayoḥ kinnu lagnā cirāya |ityeṣā śaṅkyamānā vibudhasamudayaiḥ śrīpaterindranīlapratyuptātyantadīpyatkaṭakarucijharī rakṣatādakṣatānnaḥ || 3||

नादं कादम्बिनीनामिव तरलधियो यां समाकर्ण्य भूरित्रासादासादिताशाविधिसितगरुतो नाभिपद्मोपविष्टाः ।छत्रायन्ते मुरारेरुपरिवलयिनः साद्यमञ्जीरशिञ्जानल्पा कल्पान्तयूनो मम दुरितततेः कल्पतामरूपतायै ॥ ४॥

nādaṃ kādambinīnāmiva taraladhiyo yāṃ samākarṇya bhūritrāsādāsāditāśāvidhisitagaruto nābhipadmopaviṣṭāḥ |chatrāyante murāreruparivalayinaḥ sādyamañjīraśiñjānalpā kalpāntayūno mama duritatateḥ kalpatāmarūpatāyai || 4||

पूर्वं पादारविन्दे परिपतनजुषां योगिनां मानसानामूर्ध्वारोहाय शातक्रतवमणिसमाबद्धनिश्रेणिकेव ।अन्योन्यांशुप्ररोहप्रसरणसुभगं भावुकं शौरिजङ्घायुग्मं तिग्मांशुलीलामिह बहतु तमोमूलनिर्मूलनेन ॥ ५॥

pūrvaṃ pādāravinde paripatanajuṣāṃ yogināṃ mānasānāmūrdhvārohāya śātakratavamaṇisamābaddhaniśreṇikeva |anyonyāṃśuprarohaprasaraṇasubhagaṃ bhāvukaṃ śaurijaṅghāyugmaṃ tigmāṃśulīlāmiha bahatu tamomūlanirmūlanena || 5||

अस्ताश्लोषाधिरज्यद्दिनकरकिरणश्रेणिशोषीकृताभ्रच्छायालीढेन्द्रनीलाचलविपुलतटीसाम्यमाटीकमानम् ।श्रीमत्पीताम्बरश्रीपरिकलनवशादूरुयुग्मं मुरारेःकान्तं स्वान्तं धिनोतु स्थिरचरकदलीकाण्डदण्डोपमं नः ॥ ६॥

astāśloṣādhirajyaddinakarakiraṇaśreṇiśoṣīkṛtābhracchāyālīḍhendranīlācalavipulataṭīsāmyamāṭīkamānam |śrīmatpītāmbaraśrīparikalanavaśādūruyugmaṃ murāreḥkāntaṃ svāntaṃ dhinotu sthiracarakadalīkāṇḍadaṇḍopamaṃ naḥ || 6||

ऊरुव्याजेन राजन्मृदुलकदलिकामूलकन्दायमानौसंवीतौ पीतिमश्रीविहसितविकसत्किंशुकेनांशुकेन ।लावण्यस्येव राशी मणिमयविरणत्काञ्चिदामाभिरामौपातां पीताम्बरस्य प्रमुषितनलिनश्रीकदम्बौ नितम्बौ ॥ ७॥

ūruvyājena rājanmṛdulakadalikāmūlakandāyamānausaṃvītau pītimaśrīvihasitavikasatkiṃśukenāṃśukena |lāvaṇyasyeva rāśī maṇimayaviraṇatkāñcidāmābhirāmaupātāṃ pītāmbarasya pramuṣitanalinaśrīkadambau nitambau || 7||

वक्षोदेशस्थलक्ष्मीवदनविलसितस्तेयकृत्यै निलीयच्छिद्रान्वेषीव निद्रारसमपि विजहात्यद्य नालीकमेकम् ।निम्नं नाभीबिलं तद्दनुजविजयिनः कान्तिलीलातटाकंलोकस्यैकं वितानं विहितवदसितं पातु नो मध्यमस्य ॥ ८॥

vakṣodeśasthalakṣmīvadanavilasitasteyakṛtyai nilīyacchidrānveṣīva nidrārasamapi vijahātyadya nālīkamekam |nimnaṃ nābhībilaṃ taddanujavijayinaḥ kāntilīlātaṭākaṃlokasyaikaṃ vitānaṃ vihitavadasitaṃ pātu no madhyamasya || 8||

एषा मेऽशेषदोषाञ्छमयतु शयनीभूतभोगीन्द्रसान्द्रस्फायन्निःश्वासवातैरनवरतमधः प्रेर्यमाणा मुरारेः ।लक्ष्मीलीलागृहान्तर्ज्वलदमलमहाकौस्तुभच्छद्मदीपप्रोद्भूतश्यामधूमावलिरिव विरलान्येतरा रोमराजिः ॥ ९॥

eṣā me'śeṣadoṣāñchamayatu śayanībhūtabhogīndrasāndrasphāyanniḥśvāsavātairanavaratamadhaḥ preryamāṇā murāreḥ |lakṣmīlīlāgṛhāntarjvaladamalamahākaustubhacchadmadīpaprodbhūtaśyāmadhūmāvaliriva viralānyetarā romarājiḥ || 9||

अश्रान्तं दिव्यलीलाकमलविकसनापादनाय प्रियायाःपार्श्वे विश्वप्रसिद्धाद्भुतमहिमवता कामिना केशवेन ।निर्माय स्थापितान्यो निधिरिव महसामेष वक्षःस्थलस्थःप्रत्यक्पर्यायमूर्तिर्वितरतु चतुरं कौस्तुभं प्रातिभं नः ॥ १०॥

aśrāntaṃ divyalīlākamalavikasanāpādanāya priyāyāḥpārśve viśvaprasiddhādbhutamahimavatā kāminā keśavena |nirmāya sthāpitānyo nidhiriva mahasāmeṣa vakṣaḥsthalasthaḥpratyakparyāyamūrtirvitaratu caturaṃ kaustubhaṃ prātibhaṃ naḥ || 10||

शङ्खं चक्रं कृपाणं धनुरपि दनुजच्छेदनायोद्वहन्तःक्रान्ता मूर्तैः प्रतापैरिव भुजवलयैः पद्मरागानुविद्धैः ।अर्थानामर्थितानां समसमयमिव त्यागहेतोश्चतुर्णांचातुर्विध्यं दधाना मधुमथनभुजा भूतये नो भवन्तु ॥ ११॥

śaṅkhaṃ cakraṃ kṛpāṇaṃ dhanurapi danujacchedanāyodvahantaḥkrāntā mūrtaiḥ pratāpairiva bhujavalayaiḥ padmarāgānuviddhaiḥ |arthānāmarthitānāṃ samasamayamiva tyāgahetoścaturṇāṃcāturvidhyaṃ dadhānā madhumathanabhujā bhūtaye no bhavantu || 11||

स्वान्तःशुद्धान्तदीव्यज्जलनिधितनयालोलनेत्रान्तसीमानिर्यत्कारुण्यधारावलिभिरिव समामुक्तमुक्तालताभिः ।बिभ्राणं शारदेन्दुद्युतिझररुचिराभोगताराध्वलक्ष्मींवक्षः श्रीवत्सलक्ष्म क्षपयतु दुरितं न्यक्षमक्षीणरौक्ष्यम् ॥ १२॥

svāntaḥśuddhāntadīvyajjalanidhitanayālolanetrāntasīmāniryatkāruṇyadhārāvalibhiriva samāmuktamuktālatābhiḥ |bibhrāṇaṃ śāradendudyutijhararucirābhogatārādhvalakṣmīṃvakṣaḥ śrīvatsalakṣma kṣapayatu duritaṃ nyakṣamakṣīṇaraukṣyam || 12||

मध्ये लावण्यसिन्धोर्दयितदृढपरीरम्भगम्भीरलीलालोलाक्षीरोदकन्यामृदुलभुजलुतावेष्टनस्य क्षणेषु ।कम्बोराडम्बरं यो वहति वलयिनो वीरुधा विद्रुमाणांवैकुण्ठस्यैष कण्ठः प्रचुरयतु चिरं भव्यमव्याहतं नः ॥ १३॥

madhye lāvaṇyasindhordayitadṛḍhaparīrambhagambhīralīlālolākṣīrodakanyāmṛdulabhujalutāveṣṭanasya kṣaṇeṣu |kamborāḍambaraṃ yo vahati valayino vīrudhā vidrumāṇāṃvaikuṇṭhasyaiṣa kaṇṭhaḥ pracurayatu ciraṃ bhavyamavyāhataṃ naḥ || 13||

संवर्तोद्दण्डचण्डच्छविशतसदृशं घाम सौदर्शनं तज्ज्वालामालावलीढं प्रदहतु दुरितं तूलजालं समूलम् ।चित्रं यत्राधिरूढे समरभुवि हरेर्दिव्यहस्तोदयाद्रिंस्यन्दन्ते चन्द्रकान्ता दितिसुतसुदृशामायता लोचनान्ताः ॥ १४॥

saṃvartoddaṇḍacaṇḍacchaviśatasadṛśaṃ ghāma saudarśanaṃ tajjvālāmālāvalīḍhaṃ pradahatu duritaṃ tūlajālaṃ samūlam |citraṃ yatrādhirūḍhe samarabhuvi harerdivyahastodayādriṃsyandante candrakāntā ditisutasudṛśāmāyatā locanāntāḥ || 14||

शौरेर्दिव्याधराग्रोद्गलदमृतरसास्वादमेदस्विमूर्तिःकल्पान्तोन्निद्रपाथोनिधिविपुलसमारम्भगम्भीरनादः ।शङ्खोऽसौ पाञ्चजन्यो दनुजरिपुवपुःकान्तिकालिन्दिवेणीलीलैर्यद्राजहंसो विशदयतु मनः कल्मषक्षालनेन ॥ १५॥

śaurerdivyādharāgrodgaladamṛtarasāsvādamedasvimūrtiḥkalpāntonnidrapāthonidhivipulasamārambhagambhīranādaḥ |śaṅkho'sau pāñcajanyo danujaripuvapuḥkāntikālindiveṇīlīlairyadrājahaṃso viśadayatu manaḥ kalmaṣakṣālanena || 15||

श्रीनासावंशबिम्बाधरदशनमणिश्रेणिकान्तित्रिवेणीमध्ये कॢप्तावगाहं प्रशमितविविधानल्पतापे विशुद्धम् ।लोलश्रीकण्ठनाले गलदलकभैरैरञ्चिते केसरौघैर्धत्तां लोलम्बलीलां मम हृदयमिदं नाथवक्त्रारविन्दे ॥ १६॥

śrīnāsāvaṃśabimbādharadaśanamaṇiśreṇikāntitriveṇīmadhye kḷptāvagāhaṃ praśamitavividhānalpatāpe viśuddham |lolaśrīkaṇṭhanāle galadalakabhairairañcite kesaraughairdhattāṃ lolambalīlāṃ mama hṛdayamidaṃ nāthavaktrāravinde || 16||

त्वमादिर्लोकानां युगशतसहस्राणि नियतःसमाराध्य श्रीमन् पदनलिनरेणुं तव विधिः ।त्रिलोकीधातृत्वं पुनरपि समापन्मुनिगणाघृणन्त्युच्चैर्घोषं परमपुरुषौदार्यमिति ते ॥ १७॥

tvamādirlokānāṃ yugaśatasahasrāṇi niyataḥsamārādhya śrīman padanalinareṇuṃ tava vidhiḥ |trilokīdhātṛtvaṃ punarapi samāpanmunigaṇāghṛṇantyuccairghoṣaṃ paramapuruṣaudāryamiti te || 17||

सकृद्वा पादाब्जं तव नमति यः प्राकृतमतिःकुटुम्बं स्वं दीनं झटिति भगवंस्त्याजयसि तम् ।चिरोपात्तं वित्तं तिरयसि तमन्ते तु कुरुषेपरव्योम्नि श्रीमन्नहह करुणानीरधिरसि ॥ १८॥

sakṛdvā pādābjaṃ tava namati yaḥ prākṛtamatiḥkuṭumbaṃ svaṃ dīnaṃ jhaṭiti bhagavaṃstyājayasi tam |ciropāttaṃ vittaṃ tirayasi tamante tu kuruṣeparavyomni śrīmannahaha karuṇānīradhirasi || 18||

न ते रूपं किञ्चिन्न च जगति नामापि भवतोन वाधारः कश्चिन्न च भवसि दृश्यः क्वचिदपि ।भुजङ्गे वासस्ते क्वचन जलराशौ तु भगवन्नहो ते विख्यातो निखिलजगदीशत्वमहिमा ॥ १९॥

na te rūpaṃ kiñcinna ca jagati nāmāpi bhavatona vādhāraḥ kaścinna ca bhavasi dṛśyaḥ kvacidapi |bhujaṅge vāsaste kvacana jalarāśau tu bhagavannaho te vikhyāto nikhilajagadīśatvamahimā || 19||

विश्वं च विश्वमुदरे दधतो मुरारेचेतोऽभवत् सुमनसां परमाणुरूपम् ।धाम्नः परादपि तवादरणास्पदं यद्व्यक्तीकृतं किल ततो नतवत्सलत्वम् ॥ २०॥

viśvaṃ ca viśvamudare dadhato murāreceto'bhavat sumanasāṃ paramāṇurūpam |dhāmnaḥ parādapi tavādaraṇāspadaṃ yadvyaktīkṛtaṃ kila tato natavatsalatvam || 20||

विमलगुणावलीरुचिरमौक्तिकहारलतापदनलिनद्वयेन भगवन्नवतंसवती ।तव पदरेणुभिर्मलयजैरनुलिप्ततनूर्दृढपरिरम्भकेलिमयते श्रुतिमौलिसती ॥ २१॥

vimalaguṇāvalīruciramauktikahāralatāpadanalinadvayena bhagavannavataṃsavatī |tava padareṇubhirmalayajairanuliptatanūrdṛḍhaparirambhakelimayate śrutimaulisatī || 21||

सहृदयशेमुषीस्फटिकशैलतटीप्रसृतापरिहृतमध्यलब्धविबुधान्तरशैलहतिः ।अकृतकसूक्तिभावतटिनी त्वयि निम्नतरागुणगणसागरे पुरुषवर्य पतत्यनघा ॥ २२॥

sahṛdayaśemuṣīsphaṭikaśailataṭīprasṛtāparihṛtamadhyalabdhavibudhāntaraśailahatiḥ |akṛtakasūktibhāvataṭinī tvayi nimnatarāguṇagaṇasāgare puruṣavarya patatyanaghā || 22||

निरुध्य प्राणादीनपि मुनिभिरन्तर्विधिमुखैश्चिराद् ये मृग्ये ते चरणनलिने माधव विभो ।अपीमे कामं मे कलयसि पुरस्तान्नयनयोरहो मे सौभाग्यं मयि पतति कारुण्यलहरी ॥ २३॥

nirudhya prāṇādīnapi munibhirantarvidhimukhaiścirād ye mṛgye te caraṇanaline mādhava vibho |apīme kāmaṃ me kalayasi purastānnayanayoraho me saubhāgyaṃ mayi patati kāruṇyalaharī || 23||

क्व ते भूमासीमा निगममकुटीकोटिविनुतःक्व चाहं नीचात्मा विषयपदवीजाङ्घिकपदम् ।तदप्येनं दीनं स्वजनमनुगृह्वासि भगवन्कथङ्कारं ब्रूमस्तव कृपणवात्सल्यबहुताम् ॥ २४॥

kva te bhūmāsīmā nigamamakuṭīkoṭivinutaḥkva cāhaṃ nīcātmā viṣayapadavījāṅghikapadam |tadapyenaṃ dīnaṃ svajanamanugṛhvāsi bhagavankathaṅkāraṃ brūmastava kṛpaṇavātsalyabahutām || 24||

चरन्तोऽपि श्रीमन्ननवरतमारादिह विधेर्न विन्देयुर्लोका बहिरपगमा जात्वसि यथा ।तथा ते सर्वात्मन् विततमपि सर्वत्र जगतिस्वरूपं नो विद्मः कृपणविषणामोहतमसा ॥ २५॥

caranto'pi śrīmannanavaratamārādiha vidherna vindeyurlokā bahirapagamā jātvasi yathā |tathā te sarvātman vitatamapi sarvatra jagatisvarūpaṃ no vidmaḥ kṛpaṇaviṣaṇāmohatamasā || 25||

झषशिशुकस्य याति बडिशामिषलोभवतोविषयनिषद्वरे कृतपढ़ओ विपदं न चिरात् ।पुनरपि जन्तुरेष कुरुते पदमत्र हरेन तु तव तारकं चरणमञ्चति धिग् धगमुम् ॥ २६॥

jhaṣaśiśukasya yāti baḍiśāmiṣalobhavatoviṣayaniṣadvare kṛtapaṛhao vipadaṃ na cirāt |punarapi jantureṣa kurute padamatra harena tu tava tārakaṃ caraṇamañcati dhig dhagamum || 26||

त्रिदशकदम्बमान्यमपि मानुषजन्म हरेसुकृतशतैर्वीतीर्णमधिगम्य जनो भवता ।अहह न चिन्तयत्ययमुपायमपायहरंवनभुवि चन्द्रिकमिव तनोति तवोपकृतिम् ॥ २७॥

tridaśakadambamānyamapi mānuṣajanma haresukṛtaśatairvītīrṇamadhigamya jano bhavatā |ahaha na cintayatyayamupāyamapāyaharaṃvanabhuvi candrikamiva tanoti tavopakṛtim || 27||

त्रिविधदुरन्ततापबडबार्चिरसह्यतनोर्विषयजलभ्रमैरविकलं परिमोहयतः ।ननु भवतो वृणे परमपूरुष लिप्सुरहंभवगुरुसागरस्य तरणं चरणं शरणम् ॥ २८॥

trividhadurantatāpabaḍabārcirasahyatanorviṣayajalabhramairavikalaṃ parimohayataḥ |nanu bhavato vṛṇe paramapūruṣa lipsurahaṃbhavagurusāgarasya taraṇaṃ caraṇaṃ śaraṇam || 28||

इति रङ्गनाथसूरिविरचिता श्रीपरमपुरुषप्रार्थना समाप्ता ।स्तोत्रसमुच्चयः २ (६५)

iti raṅganāthasūriviracitā śrīparamapuruṣaprārthanā samāptā |stotrasamuccayaḥ 2 (65)