वृन्दावनद्वादशीव्रतम् अथवा तुलसी विष्णुविवाहविधि Vrindavanadvadashivratam

(व्रतचूडामणौ )तुलसी विष्णुविवाहविधिःदेशकालौ ततः स्मृत्वा गणेशं तत्र पूजयेत् ।पुण्याहं वाचयित्वाऽथ नान्दीश्राद्धं समाचरेत् ॥ १॥

(vratacūḍāmaṇau )tulasī viṣṇuvivāhavidhiḥdeśakālau tataḥ smṛtvā gaṇeśaṃ tatra pūjayet |puṇyāhaṃ vācayitvā'tha nāndīśrāddhaṃ samācaret || 1||

वेदवाद्यादिनिर्घोषैः विष्णुमूर्तिं समानयेत् ।तुलस्या निकटे सा तु स्थाप्या चान्तर्हिता घटैः ॥ २॥

vedavādyādinirghoṣaiḥ viṣṇumūrtiṃ samānayet |tulasyā nikaṭe sā tu sthāpyā cāntarhitā ghaṭaiḥ || 2||

आगच्छ भगवन् देव अर्हयिष्यामि केशव ।तुभ्यं ददामि तुलसीं सर्वकामप्रदो भव ॥ ३॥

āgaccha bhagavan deva arhayiṣyāmi keśava |tubhyaṃ dadāmi tulasīṃ sarvakāmaprado bhava || 3||

दद्याद् द्विवारमर्घ्यं च पाद्यं विष्टरमेव च ।ततश्चाचमनीयं च त्रिरुक्त्वा च प्रदापयेत् ॥ ४॥

dadyād dvivāramarghyaṃ ca pādyaṃ viṣṭarameva ca |tataścācamanīyaṃ ca triruktvā ca pradāpayet || 4||

पयो दधि घृतं क्षौद्रं कांस्यपात्रपुटे घृतम् ।मधुपर्कं गृहाण त्वं वासुदव नमोऽस्तु ते ॥ ५॥

payo dadhi ghṛtaṃ kṣaudraṃ kāṃsyapātrapuṭe ghṛtam |madhuparkaṃ gṛhāṇa tvaṃ vāsudava namo'stu te || 5||

ततो ये स्वकुलाचाराः कर्तव्या विष्णुतुष्टये ।हरिद्रालेपनाभ्यङ्गः कार्यः सर्वं विधाय च ॥ ६॥

tato ye svakulācārāḥ kartavyā viṣṇutuṣṭaye |haridrālepanābhyaṅgaḥ kāryaḥ sarvaṃ vidhāya ca || 6||

गोधूलि समये पूज्यौ तुलसीकेशवौ पुनः ।पृथक्पृथक्ततः कार्यौ सम्मुखं मङ्गलं पठेत् ॥ ७॥

godhūli samaye pūjyau tulasīkeśavau punaḥ |pṛthakpṛthaktataḥ kāryau sammukhaṃ maṅgalaṃ paṭhet || 7||

इष्टदेशे भास्वरे तु सङ्कल्पं तु समर्पयेत् ।स्वगोत्रप्रवरानुक्त्चा तथा त्रिपुरुषादिकम् ॥ ८॥

iṣṭadeśe bhāsvare tu saṅkalpaṃ tu samarpayet |svagotrapravarānuktcā tathā tripuruṣādikam || 8||

अनादिमध्यनिधन त्रैलोक्यप्रतिपालक ।इमां गृहाण तुलसीं विवाहविधिनेश्वर ॥ ९॥

anādimadhyanidhana trailokyapratipālaka |imāṃ gṛhāṇa tulasīṃ vivāhavidhineśvara || 9||

पार्वती बीजसम्भूतां वृन्दाभस्मनि संस्थिताम् ।अनादिमध्यनिधनां वल्लभां ते ददाम्यहम् ॥ १०॥

pārvatī bījasambhūtāṃ vṛndābhasmani saṃsthitām |anādimadhyanidhanāṃ vallabhāṃ te dadāmyaham || 10||

पयोघृतैश्च सेवाभिः कन्यावद्वर्धितां मया ।त्वत्प्रियां तुलसीं तुभ्यं दास्यामि त्वं गृहाण भोः ॥ ११॥

payoghṛtaiśca sevābhiḥ kanyāvadvardhitāṃ mayā |tvatpriyāṃ tulasīṃ tubhyaṃ dāsyāmi tvaṃ gṛhāṇa bhoḥ || 11||

एवं दत्वा तु तुलसीं पश्चात्तौ पूजयेत्ततः ।रात्रौ जागरणं कुर्यात् विवाहोत्सवपूर्वकम् ॥ १२॥

evaṃ datvā tu tulasīṃ paścāttau pūjayettataḥ |rātrau jāgaraṇaṃ kuryāt vivāhotsavapūrvakam || 12||

प्रतिवर्षमिदं कुर्यात् कार्तिकव्रतसिद्धये ।ततः प्रभातसमये तुलसीं विष्णुमर्चयेत् ॥ १३॥

prativarṣamidaṃ kuryāt kārtikavratasiddhaye |tataḥ prabhātasamaye tulasīṃ viṣṇumarcayet || 13||

वह्नि संस्थापनं कृत्वा द्वादशाक्षरविद्यया ।पायसाज्य क्षौद्रतिलैः हुनेदष्टोत्तरं शतम् ॥ १४॥

vahni saṃsthāpanaṃ kṛtvā dvādaśākṣaravidyayā |pāyasājya kṣaudratilaiḥ hunedaṣṭottaraṃ śatam || 14||

ततः स्विष्टकृतं हुत्वा दद्यात्पूर्णाहुतिं ततः ।आचार्यं च समभ्यर्च्य होमशेषं समापयेत् ॥ १५॥

tataḥ sviṣṭakṛtaṃ hutvā dadyātpūrṇāhutiṃ tataḥ |ācāryaṃ ca samabhyarcya homaśeṣaṃ samāpayet || 15||

चतुरो वार्षिकान्मासान् नियमं यस्य यत्कृतम् ।कथयित्वा द्विजेभ्यस्तत् तथाऽन्यत्परिपूजयेत् ॥ १६॥

caturo vārṣikānmāsān niyamaṃ yasya yatkṛtam |kathayitvā dvijebhyastat tathā'nyatparipūjayet || 16||

इदं व्रतं मया देव कृतं प्रीत्यै तव प्रभो ।नूनं सम्पूर्णतां यातु त्वत्प्रसादात् जनार्दन ॥ १७॥

idaṃ vrataṃ mayā deva kṛtaṃ prītyai tava prabho |nūnaṃ sampūrṇatāṃ yātu tvatprasādāt janārdana || 17||

रेवतीतुर्यचरणे द्वादशीसंयुते नरः ।न कुर्यात्पारणां कुर्वन् व्रतं निष्फलतां व्रजेत् ॥ १८॥

revatīturyacaraṇe dvādaśīsaṃyute naraḥ |na kuryātpāraṇāṃ kurvan vrataṃ niṣphalatāṃ vrajet || 18||

ततो येषां पदार्थानां वर्जनं तु कृतं भवेत् ।चातुर्मास्येऽथवा तूर्जे ब्राह्मणेभ्यः समर्पयेत् ॥ १९॥

tato yeṣāṃ padārthānāṃ varjanaṃ tu kṛtaṃ bhavet |cāturmāsye'thavā tūrje brāhmaṇebhyaḥ samarpayet || 19||

ततः सर्वं समश्नीयात् यद्यदुक्तं व्रते स्थितः ।दम्पतिभ्यां सहैवात्र भोक्तव्यं वा द्विजैः सह ॥ २०॥

tataḥ sarvaṃ samaśnīyāt yadyaduktaṃ vrate sthitaḥ |dampatibhyāṃ sahaivātra bhoktavyaṃ vā dvijaiḥ saha || 20||

ततो भुक्तोत्तरं यानि गलितानि दलानि च ।तुलस्यास्तानि भुक्त्वा तु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ २१॥

tato bhuktottaraṃ yāni galitāni dalāni ca |tulasyāstāni bhuktvā tu sarvapāpaiḥ pramucyate || 21||

भोजनानन्तरं विष्णोरर्पितं तुलसीदलम् ।भक्षणात्पापनिर्मुक्तिः चान्द्रायण शताधिकम् ॥ २२॥

bhojanānantaraṃ viṣṇorarpitaṃ tulasīdalam |bhakṣaṇātpāpanirmuktiḥ cāndrāyaṇa śatādhikam || 22||

इक्षुखण्डं तथा धात्रीफलं पूगीफलं तथा । ।भुक्त्वा तु भोजनस्यान्ते तस्योच्छिष्टं विनश्यति ॥ २३॥

ikṣukhaṇḍaṃ tathā dhātrīphalaṃ pūgīphalaṃ tathā | |bhuktvā tu bhojanasyānte tasyocchiṣṭaṃ vinaśyati || 23||

एषु त्रिषु न भुक्तं चेदैककमपि येन तु ।ज्ञेयं उच्छिष्ट आवर्षं नरोऽसौ नात्र संशयः ॥ २४॥

eṣu triṣu na bhuktaṃ cedaikakamapi yena tu |jñeyaṃ ucchiṣṭa āvarṣaṃ naro'sau nātra saṃśayaḥ || 24||

ततः सायं पुनः पूज्यौ इक्षुवंशैश्च मण्डितौ ।तुलसीवासुदेवौ च कृतकृत्यो भवेत्ततः ॥ २५॥

tataḥ sāyaṃ punaḥ pūjyau ikṣuvaṃśaiśca maṇḍitau |tulasīvāsudevau ca kṛtakṛtyo bhavettataḥ || 25||

ततो विसर्जनं कुर्यात् दत्वा देयादिकं हरेः ।वैकुण्ठं गच्छ भगवन् तुलस्या सहितः प्रभो ॥ २६॥

tato visarjanaṃ kuryāt datvā deyādikaṃ hareḥ |vaikuṇṭhaṃ gaccha bhagavan tulasyā sahitaḥ prabho || 26||

मत्कृतं पूजनं गृह्य सन्तुष्टो भव सर्वदा ।गच्छ गच्छ सुरश्रेष्ठ स्वस्थानं परमेश्वर ॥ २७॥

matkṛtaṃ pūjanaṃ gṛhya santuṣṭo bhava sarvadā |gaccha gaccha suraśreṣṭha svasthānaṃ parameśvara || 27||

यत्र ब्रह्मादयो देवाः तत्र गच्छ जनार्दन ।एवं विसृज्य देवेशं आचार्याय प्रदापयेत् ॥ २८॥

yatra brahmādayo devāḥ tatra gaccha janārdana |evaṃ visṛjya deveśaṃ ācāryāya pradāpayet || 28||

मूर्त्यादिकं सर्वमेव कृतकृत्यो भवेन्नरः ।प्रतिवर्षं करोत्येवं तुलस्युद्वाहनं शुभम् ॥ २९॥

mūrtyādikaṃ sarvameva kṛtakṛtyo bhavennaraḥ |prativarṣaṃ karotyevaṃ tulasyudvāhanaṃ śubham || 29||

इह लोके परत्रापि विपुलं सद्यशो भवेत् ।प्रतिवर्षं तु यः कुर्यात् तुलसीकरपीडनम् ।भक्तिमान् धनधान्यैश्च युक्तो भवति निश्चितम् ॥ ३०॥

iha loke paratrāpi vipulaṃ sadyaśo bhavet |prativarṣaṃ tu yaḥ kuryāt tulasīkarapīḍanam |bhaktimān dhanadhānyaiśca yukto bhavati niścitam || 30||

इति सनत्कुमारसंहितान्तर्गतम् वृन्दावनद्वादशीव्रतं सम्पूर्णम् ।

iti sanatkumārasaṃhitāntargatam vṛndāvanadvādaśīvrataṃ sampūrṇam |