तारकासुरसंहारवर्णनम् Skandaproktam Tarakasurasamharavarnanam

(शिवरहस्यान्तर्गते ईशाख्ये)स्कन्द उवाच ।युद्धसन्नद्धमायान्तं देवसेनापतिं गुहम् ।तारकः स्वबलैर्युक्तः समभ्यागाद्रणाङ्गणम् ॥ ५३॥

(śivarahasyāntargate īśākhye)skanda uvāca |yuddhasannaddhamāyāntaṃ devasenāpatiṃ guham |tārakaḥ svabalairyuktaḥ samabhyāgādraṇāṅgaṇam || 53||

सप्तकोटितुरङ्गैश्च रुक्मभाण्डपरिच्छदैः ।सोद्यतायुधनिस्त्रिंशप्रासहस्तैश्च योधकैः ॥ ५४॥

saptakoṭituraṅgaiśca rukmabhāṇḍaparicchadaiḥ |sodyatāyudhanistriṃśaprāsahastaiśca yodhakaiḥ || 54||

दन्तिनां च त्रिकोट्या तु सन्नद्धानां सुदन्तिनाम् ।रथानां च सदश्वानां कोटिभी रथिभिर्ययौ ॥ ५५॥

dantināṃ ca trikoṭyā tu sannaddhānāṃ sudantinām |rathānāṃ ca sadaśvānāṃ koṭibhī rathibhiryayau || 55||

सप्राससासिकोदण्डखड्गचापशरावृतः ।विंशत्कोटिसुपादातैः कवचोष्णीषधारिभिः ॥ ५६॥

saprāsasāsikodaṇḍakhaḍgacāpaśarāvṛtaḥ |viṃśatkoṭisupādātaiḥ kavacoṣṇīṣadhāribhiḥ || 56||

निषङ्गकार्मुककरैर्भल्लहस्तैर्महारवैः ।सन्ताडय भेरीपटहान् पणवानकगोमुखान् ॥ ५७॥

niṣaṅgakārmukakarairbhallahastairmahāravaiḥ |santāḍaya bherīpaṭahān paṇavānakagomukhān || 57||

सहस्राश्वरथं वेगात् तारुकः स्वयमास्थितः ।सुपताकं सावरूथं(?)सुसारथिवरैर्युतम् ॥ ५८॥

sahasrāśvarathaṃ vegāt tārukaḥ svayamāsthitaḥ |supatākaṃ sāvarūthaṃ(?)susārathivarairyutam || 58||

शूरो गजं समारुह्य अङ्कुशाग्रकरो ययौ ।पादाङ्गुष्ठेन तत्कर्णौ तुदन् मां वेगवत्तरम् ॥ ५९॥

śūro gajaṃ samāruhya aṅkuśāgrakaro yayau |pādāṅguṣṭhena tatkarṇau tudan māṃ vegavattaram || 59||

सिह्मः स्यन्दनमारुह्य जवेन हेममालिनम् ।खलीनचालनेनैव हयान् सञ्चोदयन् द्रुतम् ॥ ६०॥

sihmaḥ syandanamāruhya javena hemamālinam |khalīnacālanenaiva hayān sañcodayan drutam || 60||

सुराणां दैत्यनाथानां युद्धमुन्मत्तमुत्थितम् ।नदतां धावतां तत्र कूजतां धनुषां तदा ॥ ६१॥

surāṇāṃ daityanāthānāṃ yuddhamunmattamutthitam |nadatāṃ dhāvatāṃ tatra kūjatāṃ dhanuṣāṃ tadā || 61||

शरणां वर्ष्यमाणानां निघ्नतामितरेतरम् ।असिभिर्भिण्डिपालैश्च मुसलैर्लाङ्गलैस्तदा ॥ ६२॥

śaraṇāṃ varṣyamāṇānāṃ nighnatāmitaretaram |asibhirbhiṇḍipālaiśca musalairlāṅgalaistadā || 62||

मुञ्चतां शरवर्षाणि खड्गखेटप्रहारणैः ।शक्रो वित्रासयामास दैत्त्यान् तत्र शरोत्करैः ॥ ६३॥

muñcatāṃ śaravarṣāṇi khaḍgakheṭaprahāraṇaiḥ |śakro vitrāsayāmāsa daittyān tatra śarotkaraiḥ || 63||

हेममाली महामाली विद्युन्माली हलाकुली ।वसुभिः पितृभिस्तत्र युयुधुस्ते रथस्थिताः ॥ ६४॥

hemamālī mahāmālī vidyunmālī halākulī |vasubhiḥ pitṛbhistatra yuyudhuste rathasthitāḥ || 64||

मुसण्ठीचक्रनाराचैर्भल्लैःप्रासैः परश्वथैः ।अन्योन्यमभिजघ्नुस्ते ततक्षुरुभयाञ्छरैः ॥ ६५॥

musaṇṭhīcakranārācairbhallaiḥprāsaiḥ paraśvathaiḥ |anyonyamabhijaghnuste tatakṣurubhayāñcharaiḥ || 65||

विश्वेदेवास्तथाऽऽदित्या हेमाङ्गेन सुमन्युना ।युयुधुः शरधाराभिर्वर्षद्भिरितरेतरम् ॥ ६६॥

viśvedevāstathā''dityā hemāṅgena sumanyunā |yuyudhuḥ śaradhārābhirvarṣadbhiritaretaram || 66||

कोलाहलमभूद्युद्धं सन्नद्धगजवाजिनाम् ॥ ६७॥

kolāhalamabhūdyuddhaṃ sannaddhagajavājinām || 67||

रथानां च पदातीनां वर्षतां निघ्नतां शरैः ।वायुः सुयोधनं चक्रे शतसाहस्रसायकैः ॥ ६८॥

rathānāṃ ca padātīnāṃ varṣatāṃ nighnatāṃ śaraiḥ |vāyuḥ suyodhanaṃ cakre śatasāhasrasāyakaiḥ || 68||

यमः क्रूरमुखस्तत्र पर्जन्यसमनिःस्वनः ।निरृतिर्दारुणस्तत्र युयोध समरे मरैः ॥ ६९॥

yamaḥ krūramukhastatra parjanyasamaniḥsvanaḥ |nirṛtirdāruṇastatra yuyodha samare maraiḥ || 69||

यक्षाधिपः शोणिताक्षं योधयामास खड्गधृत् ।यूपाक्षं वरुणस्तत्र युयोधाजौ पतत्रिभिः ॥ ७०॥

yakṣādhipaḥ śoṇitākṣaṃ yodhayāmāsa khaḍgadhṛt |yūpākṣaṃ varuṇastatra yuyodhājau patatribhiḥ || 70||

अग्निस्तदा पतङ्गेन युयुधे शरपाणिना ।ईशानो मन्दिरेणैव युयुधे स्वगणैः सुरैः ॥ ७१॥

agnistadā pataṅgena yuyudhe śarapāṇinā |īśāno mandireṇaiva yuyudhe svagaṇaiḥ suraiḥ || 71||

विष्णुः शूरेण युयुधे चक्री शार्ङ्गच्युतैः शरैः ।सिह्मास्यं च चतुर्वक्त्रो योधयामास सायकैः ॥ ७२॥

viṣṇuḥ śūreṇa yuyudhe cakrī śārṅgacyutaiḥ śaraiḥ |sihmāsyaṃ ca caturvaktro yodhayāmāsa sāyakaiḥ || 72||

अहं तारकमायान्तं स्वगणैः परिचारितम् ।कालतोयदवृष्टयेव किरन्तं मद्रथं शरैः ॥ ७३॥

ahaṃ tārakamāyāntaṃ svagaṇaiḥ paricāritam |kālatoyadavṛṣṭayeva kirantaṃ madrathaṃ śaraiḥ || 73||

तमच्चिनं तं(अच्छिन्दि)तारं शरकोटिवर्षैहर्षेण युद्धोत्कटतर्षितोऽहम् ।दग्धं रथाङ्गं च पृषत्कसङ्घैर्ववर्ष कालाम्बुदवर्षतुल्यम् ॥ ७४॥

tamaccinaṃ taṃ(acchindi)tāraṃ śarakoṭivarṣaiharṣeṇa yuddhotkaṭatarṣito'ham |dagdhaṃ rathāṅgaṃ ca pṛṣatkasaṅghairvavarṣa kālāmbudavarṣatulyam || 74||

सदश्वयुक्तं सुपताककूबरंससारथिं तारकमेव जन्ये ।पर्जन्यवर्षप्रतिमैः सुपुङ्खैववर्ष बाणैरहमात्तरोषः ॥ ७५॥

sadaśvayuktaṃ supatākakūbaraṃsasārathiṃ tārakameva janye |parjanyavarṣapratimaiḥ supuṅkhaivavarṣa bāṇairahamāttaroṣaḥ || 75||

स तारकोऽप्येवमथोऽसहस्तदारथं मदीयं निचकर्त सारथिम् ।त्रं ध्वजं मे कवचं शरोत्करैःतमप्यहं मत्करवाललाघवैः ॥ ७६॥

sa tārako'pyevamatho'sahastadārathaṃ madīyaṃ nicakarta sārathim |traṃ dhvajaṃ me kavacaṃ śarotkaraiḥtamapyahaṃ matkaravālalāghavaiḥ || 76||

स शूरकर्मापि हरिं रणाजिरेचकर्त देहे च शरोरुधारया ।गारुत्मते पक्षयुतेऽसिपक्षकैःपलाशपुष्पाभसमांसमङ्गकम् ॥ ७७॥

sa śūrakarmāpi hariṃ raṇājirecakarta dehe ca śarorudhārayā |gārutmate pakṣayute'sipakṣakaiḥpalāśapuṣpābhasamāṃsamaṅgakam || 77||

चकार बाणैस्तिलशश्चकर्तविवृत्तदंष्ट्रो भ्रुकुटीकृताक्षः ।स चापि विष्णुः स्वकरोरुचक्रधाराभिविस्तारितदैत्यमुण्डः ॥ ७८॥

cakāra bāṇaistilaśaścakartavivṛttadaṃṣṭro bhrukuṭīkṛtākṣaḥ |sa cāpi viṣṇuḥ svakarorucakradhārābhivistāritadaityamuṇḍaḥ || 78||

सिह्मरुवक्त्रं च शरोत्तमैर्विधिश्चकर्त तस्यापि च दैत्यवर्यः ।हंसस्य पक्षोरुयुगे सुपक्षैर्ललाटजाले मकुटेकरेषु ॥ ७९॥

sihmaruvaktraṃ ca śarottamairvidhiścakarta tasyāpi ca daityavaryaḥ |haṃsasya pakṣoruyuge supakṣairlalāṭajāle makuṭekareṣu || 79||

गजा महामात्रयुताः पतन्तिविनादयन्तोऽप्यसृगुक्षितास्तदा ।अश्वाः स्खलन्त्येव पदे पदे हताःगणा रथानां च सुसारथी(?)युताः ॥ ८०॥

gajā mahāmātrayutāḥ patantivinādayanto'pyasṛgukṣitāstadā |aśvāḥ skhalantyeva pade pade hatāḥgaṇā rathānāṃ ca susārathī(?)yutāḥ || 80||

तत्र त्रिशूलनिहता गणदैत्यवर्याःकूजन्ति धावन्ति अधः पतन्ति ।नदन्ति गर्जन्त्यसुराः सुरास्तदातिष्ठन्ति विष्टम्भितहस्तगात्राः ॥ ८१॥

tatra triśūlanihatā gaṇadaityavaryāḥkūjanti dhāvanti adhaḥ patanti |nadanti garjantyasurāḥ surāstadātiṣṭhanti viṣṭambhitahastagātrāḥ || 81||

यज्ञोपवीताकृति चिच्छिदुःसुरान्दैत्यांश्च तत्रैव गणास्तदानीम् ।शरोरुवर्षैः प्रसमीक्ष्य हर्षितान्पानीयतर्षान् प्रविमुक्तमूर्धजान् ॥ ८२॥

yajñopavītākṛti cicchiduḥsurāndaityāṃśca tatraiva gaṇāstadānīm |śaroruvarṣaiḥ prasamīkṣya harṣitānpānīyatarṣān pravimuktamūrdhajān || 82||

सप्रासहस्ता ननृतुः कबन्धाविच्छिन्नसन्धा असुराः सुरव्रजाः ।योक्त्रोरुवक्त्रैश्च विवृत्तजिह्वैर्निमीलिताक्षैरसृगुक्षिताश्वैः ॥ ८३॥

saprāsahastā nanṛtuḥ kabandhāvicchinnasandhā asurāḥ suravrajāḥ |yoktroruvaktraiśca vivṛttajihvairnimīlitākṣairasṛgukṣitāśvaiḥ || 83||

शुण्डोरुदण्डैरथ दन्तखण्डैभूर्भाति दैत्यासुर सङ्गरेस्तृता ।दैत्या वारणाकुम्भेषु सुषुपुर्युद्धमूर्च्छिताःरात्रावतिपरिश्रान्ताः कामिनीनां कुचेष्विव ॥ ८४॥

śuṇḍorudaṇḍairatha dantakhaṇḍaibhūrbhāti daityāsura saṅgarestṛtā |daityā vāraṇākumbheṣu suṣupuryuddhamūrcchitāḥrātrāvatipariśrāntāḥ kāminīnāṃ kuceṣviva || 84||

नदन्ति भेर्यः पटहोध्वशङ्खमृदङ्गयुक्ताहतिगिक्कतालाः ।नृत्यन्ति तत्रैव वराप्सरोपमाःकबन्धवर्याः रणरङ्गसङ्गाः ॥ ८५॥

nadanti bheryaḥ paṭahodhvaśaṅkhamṛdaṅgayuktāhatigikkatālāḥ |nṛtyanti tatraiva varāpsaropamāḥkabandhavaryāḥ raṇaraṅgasaṅgāḥ || 85||

तत्र स्रुता चाप्यसृगायमानदूकूलमूलासुरमांसपङ्किला ।सुकच्छपच्छत्र सुचामरोरुमीना सुमस्तिष्कवरोरुफेना ॥ ८६॥

tatra srutā cāpyasṛgāyamānadūkūlamūlāsuramāṃsapaṅkilā |sukacchapacchatra sucāmarorumīnā sumastiṣkavaroruphenā || 86||

रथेभवाहासुरभीरुदेहद्वीपासुराणां गणमुण्डपद्मा ।असृग्वहा सा तटिनी बभौ तदागङ्गा यथा शङ्करजूटनिः सृता ॥ ८७॥

rathebhavāhāsurabhīrudehadvīpāsurāṇāṃ gaṇamuṇḍapadmā |asṛgvahā sā taṭinī babhau tadāgaṅgā yathā śaṅkarajūṭaniḥ sṛtā || 87||

स तारको मच्छरघातपीडितःपपात भूमौ विरथो हताश्वः ।तदा मया पाशुपतास्त्रधर्षितोऽवर्षंश्च देवाः कुसुमोत्करं मयि ॥ ८८॥

sa tārako maccharaghātapīḍitaḥpapāta bhūmau viratho hatāśvaḥ |tadā mayā pāśupatāstradharṣito'varṣaṃśca devāḥ kusumotkaraṃ mayi || 88||

स शूरमाजौ च हरिर्विजित्यनिहत्य दैत्यान् परिदध्मुरम्बुजान् ।सुराः प्रहर्षातिशयादनृत्यन्तदा मुदाऽऽसं स्तवनैर्वचोभिः ॥ ८९॥

sa śūramājau ca harirvijityanihatya daityān paridadhmurambujān |surāḥ praharṣātiśayādanṛtyantadā mudā''saṃ stavanairvacobhiḥ || 89||

विधिस्तदा सिह्ममुखं निहत्यविहृत्य चाजौ शरजालवर्षणैः ।रणावनौ मां परिषस्वजे मुदाकुमारसेनापतिरद्य नस्त्वम् ॥ ९०॥

vidhistadā sihmamukhaṃ nihatyavihṛtya cājau śarajālavarṣaṇaiḥ |raṇāvanau māṃ pariṣasvaje mudākumārasenāpatiradya nastvam || 90||

अवोचदित्थं स हरिः सशक्रःकल्पद्रुपुष्पं ववृषः सुराश्च ।मुदा जयस्वे(?)ति वचस्तदोचुःशान्तास्तदाऽऽसन् मुदिताश्चलोकाः ॥ ९१॥

avocaditthaṃ sa hariḥ saśakraḥkalpadrupuṣpaṃ vavṛṣaḥ surāśca |mudā jayasve(?)ti vacastadocuḥśāntāstadā''san muditāścalokāḥ || 91||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते स्कन्दप्रोक्तं तारकासुरसंहारवर्णनं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । ईशाख्यः द्वादशमांशः । अध्यायः २२ तारकासुरसंहारः । ५३९१ ॥

|| iti śivarahasyāntargate skandaproktaṃ tārakāsurasaṃhāravarṇanaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | īśākhyaḥ dvādaśamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 22 tārakāsurasaṃhāraḥ | 5391 ||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।ईशाख्यः द्वादशमांशः ।अध्यायः २२ तारकासुरसंहारः ।५३-९१ ॥

– || śrīśivarahasyam |īśākhyaḥ dvādaśamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 22 tārakāsurasaṃhāraḥ | 53-91 ||