वेदरहस्यकथनम् स्कन्दप्रोक्तं Skandaproktam Vedarahasyakathanam

कालकालो महादेवः कालावच्छेदवर्जितः ॥ १९॥

kālakālo mahādevaḥ kālāvacchedavarjitaḥ || 19||

कालावच्छेदयुक्तानां ब्रह्मविष्णुहरात्मनाम् ।इन्द्रादीनाम्मुनीनाञ्च ग्रहाणाञ्चऋषेस्तथा ॥ २०॥

kālāvacchedayuktānāṃ brahmaviṣṇuharātmanām |indrādīnāmmunīnāñca grahāṇāñcaṛṣestathā || 20||

सप्तर्षिणाञ्चसिद्धानां पितृणाञ्च सनातनः ।भूतानाञ्चभविष्याणां साम्प्रतानाञ्च शङ्करः ॥ २१॥

saptarṣiṇāñcasiddhānāṃ pitṛṇāñca sanātanaḥ |bhūtānāñcabhaviṣyāṇāṃ sāmpratānāñca śaṅkaraḥ || 21||

करोतिसृष्टिन्नाशञ्चस्थितिङ्कालस्यकल्पनाम् ।मायाभिर्मोहितानाञ्च ब्रह्मविष्णुहरात्मनाम् ॥ २२॥

karotisṛṣṭinnāśañcasthitiṅkālasyakalpanām |māyābhirmohitānāñca brahmaviṣṇuharātmanām || 22||

शरीराणिप्रविश्यैवकरोतीदञ्चराचरम् ।स एव सर्वभूतानां प्राणानादायोदेति च ॥ २३॥

śarīrāṇipraviśyaivakarotīdañcarācaram |sa eva sarvabhūtānāṃ prāṇānādāyodeti ca || 23||

स एव सर्वभूतानां प्राणानादायास्तमेति च ।स्त्त्र्यन्नपानोपभोगैश्च तत्तद्देहेषु सर्वदा ॥ २४॥

sa eva sarvabhūtānāṃ prāṇānādāyāstameti ca |sttryannapānopabhogaiśca tattaddeheṣu sarvadā || 24||

परां प्रीतिं वितनुते जडेष्वजड ईश्वरः ।स एव जाग्रदाद्यासु ह्यवस्थास्वपि शङ्करः ॥ २५॥

parāṃ prītiṃ vitanute jaḍeṣvajaḍa īśvaraḥ |sa eva jāgradādyāsu hyavasthāsvapi śaṅkaraḥ || 25||

अवस्थारहितश्चायं सर्वेष्वन्तर्गतस्थितिः ।स एव जाग्रद्भूतेषु स्वपित्येको महेश्वरः ॥ २६॥

avasthārahitaścāyaṃ sarveṣvantargatasthitiḥ |sa eva jāgradbhūteṣu svapityeko maheśvaraḥ || 26||

स एवानन्दमूर्तिहि तस्यानन्दैकलेशतः ।प्रियात्मकं जगज्जालं कुरुते दुःखदायकम् ॥ २७॥

sa evānandamūrtihi tasyānandaikaleśataḥ |priyātmakaṃ jagajjālaṃ kurute duḥkhadāyakam || 27||

असत्यमेतच्चजडं स्वसत्यात्सत्यवत्स्थितः ।करोति च जडं सर्वं चेतनानां सचेतनः ॥ २८॥

asatyametaccajaḍaṃ svasatyātsatyavatsthitaḥ |karoti ca jaḍaṃ sarvaṃ cetanānāṃ sacetanaḥ || 28||

असङ्गोऽपि सदा भाति जगत्स्वेतेषु शङ्करः ।समवानपि विश्वेशश्शिवस्सर्वान्तरङ्गतः ॥ २९॥

asaṅgo'pi sadā bhāti jagatsveteṣu śaṅkaraḥ |samavānapi viśveśaśśivassarvāntaraṅgataḥ || 29||

(सङ्गवानिव विश्वेशोऽसङ्गस्सर्वान्तरङ्गकः) ॥ २९॥

(saṅgavāniva viśveśo'saṅgassarvāntaraṅgakaḥ) || 29||

बुद्धेर्बोधयिता मन्ता मनसश्च गतागतिः ।अप्राणः प्राणरूपेण ह्याकाशादपि चोत्तरः ॥ ३०॥

buddherbodhayitā mantā manasaśca gatāgatiḥ |aprāṇaḥ prāṇarūpeṇa hyākāśādapi cottaraḥ || 30||

ब्रह्म ब्रह्ममयो भाति शिव एवं सनातनः ।न तस्य करणं कार्यं न क्रिया परमार्थतः ॥ ३१॥

brahma brahmamayo bhāti śiva evaṃ sanātanaḥ |na tasya karaṇaṃ kāryaṃ na kriyā paramārthataḥ || 31||

शीर्णेषु देहजालेषु ह्यशीर्णस्सर्वदा स्थितः ।विकारभूते जगति निर्विकारतया स्थितः ॥ ३२॥

śīrṇeṣu dehajāleṣu hyaśīrṇassarvadā sthitaḥ |vikārabhūte jagati nirvikāratayā sthitaḥ || 32||

न नश्यन्न च सीदानो शिव एव हि केवलः ।(नसन्दृशे रूपमस्य शिव एवेति केवलः ।)गुहाहितो निरिच्छोहि सदा भेदविवर्जितः ॥ ३३॥

na naśyanna ca sīdāno śiva eva hi kevalaḥ |(nasandṛśe rūpamasya śiva eveti kevalaḥ |)guhāhito niricchohi sadā bhedavivarjitaḥ || 33||

कारणं कारणानाञ्च महान्हि तमसः परः ।यस्माद्ब्रह्मेन्द्रविष्णवाद्या रुद्रास्सर्वे मरुद्गणाः ॥ ३४॥

kāraṇaṃ kāraṇānāñca mahānhi tamasaḥ paraḥ |yasmādbrahmendraviṣṇavādyā rudrāssarve marudgaṇāḥ || 34||

सम्प्रसूता महादेवान्न ततोऽस्त्यधिकः परः ।यस्य निश्वसितं वेदा नानाशाखाविभूषिताः ॥ ३५॥

samprasūtā mahādevānna tato'styadhikaḥ paraḥ |yasya niśvasitaṃ vedā nānāśākhāvibhūṣitāḥ || 35||

यस्य ज्ञानेन सर्वेषां मुक्तयस्सर्वतो द्विजाः ।स सन्तरति संसारमसारं भयदायकम् ॥ ३६॥

yasya jñānena sarveṣāṃ muktayassarvato dvijāḥ |sa santarati saṃsāramasāraṃ bhayadāyakam || 36||

सरसोऽयं यद्रसेन जगद्रसमयं भवेत् ।स एव ज्योतिषाञ्जयोतिस्स चक्षुस्स तपो महत् ॥ ३७॥

saraso'yaṃ yadrasena jagadrasamayaṃ bhavet |sa eva jyotiṣāñjayotissa cakṣussa tapo mahat || 37||

स भूमा केवलानन्दस्स बोधः केवलं शिवः ।स एव स्थूलमनणू रुद्रो विश्वार्तिनाशकः ॥ ३८॥

sa bhūmā kevalānandassa bodhaḥ kevalaṃ śivaḥ |sa eva sthūlamanaṇū rudro viśvārtināśakaḥ || 38||

निरिन्द्रियश्चेन्द्रियाणां गतिश्शास्ता महेश्वरः ।निराभासो निरासङ्गो विश्वभासप्रवर्तकः ॥ ३९॥

nirindriyaścendriyāṇāṃ gatiśśāstā maheśvaraḥ |nirābhāso nirāsaṅgo viśvabhāsapravartakaḥ || 39||

सर्वं तस्मिन्महादेवे जगद्ब्रह्मणि लीयते ।(सर्वं तस्मिन्महादेवे जगद्ब्रह्मपिपीलिकम् ।)विभाति मायया साक्षात्तस्मिन् ज्ञाने मुनीश्वराः ॥ ४०॥

sarvaṃ tasminmahādeve jagadbrahmaṇi līyate |(sarvaṃ tasminmahādeve jagadbrahmapipīlikam |)vibhāti māyayā sākṣāttasmin jñāne munīśvarāḥ || 40||

सर्वं शिवतया भाति प्रसादेन महेशितुः ।स षोडशात्मा पुरुषो नेह नानास्ति किञ्चन ॥ ४१॥

sarvaṃ śivatayā bhāti prasādena maheśituḥ |sa ṣoḍaśātmā puruṣo neha nānāsti kiñcana || 41||

विकारमेतत्सर्व हि अविकारे विकारितम् ।तस्यैव तपसा ध्यानात्तलिङ्गार्चनतोद्विज ॥ ४२॥

vikārametatsarva hi avikāre vikāritam |tasyaiva tapasā dhyānāttaliṅgārcanatodvija || 42||

सर्वं शोकं तरत्येव नात्रकार्या विचारणा ।भिद्यन्ते ग्रन्थयस्सर्वा एकत्वेनानुपश्यतः ॥ ४३॥

sarvaṃ śokaṃ taratyeva nātrakāryā vicāraṇā |bhidyante granthayassarvā ekatvenānupaśyataḥ || 43||

तमात्मानं महादेवं विश्वाकारतया स्थितम् ।वह्निर्वायुर्जलं क्ष्मा च विद्यते तन्महेश्वरः ॥ ४४॥

tamātmānaṃ mahādevaṃ viśvākāratayā sthitam |vahnirvāyurjalaṃ kṣmā ca vidyate tanmaheśvaraḥ || 44||

(वह्निर्वायुर्जलं क्ष्मा च वियदेतद्महेश्वरः) ॥ ४४॥

(vahnirvāyurjalaṃ kṣmā ca viyadetadmaheśvaraḥ) || 44||

एतेषामानुलोम्येन प्रातिलोम्येन सृष्टयः ।सञ्जाता अत्र लीनाश्च तस्मिन्नेव महेश्वरे ॥ ४५॥

eteṣāmānulomyena prātilomyena sṛṣṭayaḥ |sañjātā atra līnāśca tasminneva maheśvare || 45||

तस्माद्भूतानि जातानि तत्र जीवन्ति तान्यपि ।तस्मिन्नेत्रवलयंयान्ति ईशसंस्थञ्चराचरम् ॥ ४६॥

tasmādbhūtāni jātāni tatra jīvanti tānyapi |tasminnetravalayaṃyānti īśasaṃsthañcarācaram || 46||

ईशावास्यमिदं सर्वं तस्मिन्त्सर्वं प्रवर्तते ।(ईशावास्यमिदं दृश्यं यस्मिन्सर्वं प्रवर्तते ।)एवं यो वेदवेदान्तैः प्रसादात्परमेश्वरात् ॥ ४७॥

īśāvāsyamidaṃ sarvaṃ tasmintsarvaṃ pravartate |(īśāvāsyamidaṃ dṛśyaṃ yasminsarvaṃ pravartate |)evaṃ yo vedavedāntaiḥ prasādātparameśvarāt || 47||

गुरोश्च (गुरूक्त्य) श्रद्धया चैव सर्वज्ञस्स च शाम्भवः ।समुनिस्सशिवश्चापि स शिवज्ञानवित्तमः ॥ ४८॥

gurośca (gurūktya) śraddhayā caiva sarvajñassa ca śāmbhavaḥ |samunissaśivaścāpi sa śivajñānavittamaḥ || 48||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते माहेश्वराख्ये स्कन्दप्रोक्तं वेदरहस्यकथनम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । माहेश्वराख्यः प्रथमांशः । अध्यायः ४७ वेदरहस्यकथनम् । १९\।२४८॥– ॥ श्रीशिवरहस्यम् । माहेश्वराख्यः प्रथमांशः । अध्यायः ४७ – वेदरहस्यकथनम् । १९।२-४८॥

|| iti śivarahasyāntargate māheśvarākhye skandaproktaṃ vedarahasyakathanam |||| śrīśivarahasyam | māheśvarākhyaḥ prathamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 47 vedarahasyakathanam | 19\|248||– || śrīśivarahasyam | māheśvarākhyaḥ prathamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 47 – vedarahasyakathanam | 19|2-48||