तारकप्रसङ्गवर्णनम् Skandaproktam Tarakaprasangavarnanam

(शिवरहस्यान्तर्गते ईशाख्ये)स्कन्द उवाच ।एतस्मिन्नेव काले तु तारको नाम दानवः ।तारकात्मा महातेजा बभूवानन्दिनन्दनः ॥ १॥

(śivarahasyāntargate īśākhye)skanda uvāca |etasminneva kāle tu tārako nāma dānavaḥ |tārakātmā mahātejā babhūvānandinandanaḥ || 1||

तस्य पुत्रास्त्रयश्चैव तारकाक्षो महाबलः ।विद्युन्माली च बलवान् कमलाक्षश्च वीर्यवान् ॥ २॥

tasya putrāstrayaścaiva tārakākṣo mahābalaḥ |vidyunmālī ca balavān kamalākṣaśca vīryavān || 2||

तस्याभवत्सुतो वीरस्तारो नाम महाबलः ।तपसा लब्धवीर्यश्च प्रसादाद्ब्रह्मणः प्रभोः ॥ ३॥

tasyābhavatsuto vīrastāro nāma mahābalaḥ |tapasā labdhavīryaśca prasādādbrahmaṇaḥ prabhoḥ || 3||

सोऽपि तारो महातेजास्त्रैलोक्यं सचराचरम् ।विजित्य समरे पूर्वं विष्णुना च निषूदितः ॥ ४॥

so'pi tāro mahātejāstrailokyaṃ sacarācaram |vijitya samare pūrvaṃ viṣṇunā ca niṣūditaḥ || 4||

तदा समभवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।दिव्यवर्षसहस्रं तु दिवारात्रमविश्रमम् ॥ ५॥

tadā samabhavadyuddhaṃ tumulaṃ romaharṣaṇam |divyavarṣasahasraṃ tu divārātramaviśramam || 5||

सरथं विष्णुमादायोत्ससर्ज शतयोजनम् ।तारेण निर्जितश्चैव दुद्राव गरुडध्वजः ॥ ६॥

sarathaṃ viṣṇumādāyotsasarja śatayojanam |tāreṇa nirjitaścaiva dudrāva garuḍadhvajaḥ || 6||

ताराच्छतगुणं तप्त्वा लब्ध्वा शतगुणं बलम् ।पितामहाज्जगत्सर्वम्मवाप दितिनन्दनः ॥ ७॥

tārācchataguṇaṃ taptvā labdhvā śataguṇaṃ balam |pitāmahājjagatsarvammavāpa ditinandanaḥ || 7||

देवेशप्रमुखान् सर्वान् जित्वा स दितिनन्दनः ।द्रावयामास वै देवान् सर्वलोकेषु मायया ॥ ८॥

deveśapramukhān sarvān jitvā sa ditinandanaḥ |drāvayāmāsa vai devān sarvalokeṣu māyayā || 8||

देवताश्च सहेन्द्रेण तारकाद्भयमोहिताः ।न शान्न्ति लेभिरे शूराः शरणं वा भयार्दिताः ॥ ९॥

devatāśca sahendreṇa tārakādbhayamohitāḥ |na śānnti lebhire śūrāḥ śaraṇaṃ vā bhayārditāḥ || 9||

तदाऽमरपतिः श्रीमान् सन्निवार्यामरान् प्रभुः ।उवाच वाक्पतिं देवो देवानामपि सन्निधौ ॥ १०॥

tadā'marapatiḥ śrīmān sannivāryāmarān prabhuḥ |uvāca vākpatiṃ devo devānāmapi sannidhau || 10||

भगवंस्तारको नाम तारेयो दानवाम्बुदः ।तेन स्मो निर्जिताः सर्वे वत्सा गोपतिना यथा ॥ ११॥

bhagavaṃstārako nāma tāreyo dānavāmbudaḥ |tena smo nirjitāḥ sarve vatsā gopatinā yathā || 11||

भयात्तस्मान्महाभाग बृहद्युद्धे बृहस्पते ।अनिरुद्धा भ्रमन्त्येते शुकुन्ता इव पिञ्जरात् ॥ १२॥

bhayāttasmānmahābhāga bṛhadyuddhe bṛhaspate |aniruddhā bhramantyete śukuntā iva piñjarāt || 12||

अस्माकं यान्यमोघानि आयुधानि गिरां वर ।तानि मोघानि जायन्ते अमरारिप्रभावतः ॥ १३॥

asmākaṃ yānyamoghāni āyudhāni girāṃ vara |tāni moghāni jāyante amarāriprabhāvataḥ || 13||

दशवर्षसहस्राणि द्विगुणानि बृहस्पते ।विष्णुनाऽऽयोधितो युद्धे विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ १४॥

daśavarṣasahasrāṇi dviguṇāni bṛhaspate |viṣṇunā''yodhito yuddhe viṣṇunā prabhaviṣṇunā || 14||

कथमस्मद्विधास्तस्य स्थास्यन्ते समरेऽग्रतः ।एवमुक्तस्तु शक्रेण जीवः सार्धं सुराधिकैः ॥ १५॥

kathamasmadvidhāstasya sthāsyante samare'grataḥ |evamuktastu śakreṇa jīvaḥ sārdhaṃ surādhikaiḥ || 15||

सहस्राक्षेण च विभुं सम्प्राप्य च पितामहम् ।सोऽपि तस्य मुखाच्छ्रुत्वा प्रणतिं कमलासनः ॥ १६॥

sahasrākṣeṇa ca vibhuṃ samprāpya ca pitāmaham |so'pi tasya mukhācchrutvā praṇatiṃ kamalāsanaḥ || 16||

देवैशेषैः सेन्द्रैस्तु जीवमाह पितामहः ।जाने चार्तिं सुरेन्द्राणां तथापि शृणु साम्प्रतम् ॥ १७॥

devaiśeṣaiḥ sendraistu jīvamāha pitāmahaḥ |jāne cārtiṃ surendrāṇāṃ tathāpi śṛṇu sāmpratam || 17||

विनिन्द्य दक्षं या देवी सती दग्धतनुःपुरा ।उमा हेमवतीं जझे सर्वलोकनमस्कृता ॥ १८॥

vinindya dakṣaṃ yā devī satī dagdhatanuḥpurā |umā hemavatīṃ jajhe sarvalokanamaskṛtā || 18||

रूपयौवनसम्पन्ना सा महेश्वरकामिनी ।घोरं तपस्तप्यतेऽद्य शुभे केदारगह्वरे ॥ १९॥

rūpayauvanasampannā sā maheśvarakāminī |ghoraṃ tapastapyate'dya śubhe kedāragahvare || 19||

शङ्करोऽपि स्वयं देव्या वियुक्तस्तपसि स्थितः ।उभयोरनयोर्योगः कार्यः कार्यार्थिभिः सुरैः ॥ २०॥

śaṅkaro'pi svayaṃ devyā viyuktastapasi sthitaḥ |ubhayoranayoryogaḥ kāryaḥ kāryārthibhiḥ suraiḥ || 20||

तयोर्वीर्येण सम्भूतः स्कन्दः शक्तिधरः प्रभुः ।षडास्यो द्वादशभुजः सेनानीः पावकः प्रभुः ॥ २१॥

tayorvīryeṇa sambhūtaḥ skandaḥ śaktidharaḥ prabhuḥ |ṣaḍāsyo dvādaśabhujaḥ senānīḥ pāvakaḥ prabhuḥ || 21||

स्वाहेयः कार्तिकेयश्च गाङ्गेयः शरषण्डजः ।सेनापतिः कुमाराख्यः सर्वलोकनमस्कृतः ॥ २२॥

svāheyaḥ kārtikeyaśca gāṅgeyaḥ śaraṣaṇḍajaḥ |senāpatiḥ kumārākhyaḥ sarvalokanamaskṛtaḥ || 22||

लीलयैव महादेवः सबलं तारकात्मजम् ।बालोऽपि विनिहत्यैको देवान् सन्तारयिष्यति ॥ २३॥

līlayaiva mahādevaḥ sabalaṃ tārakātmajam |bālo'pi vinihatyaiko devān santārayiṣyati || 23||

एवमुक्तस्तदा तेन ब्रह्मणा पद्मयोनिना ।बृहस्पतिस्तदा देवं दैवैः सेन्द्रैः प्रणम्य च ॥ २४॥

evamuktastadā tena brahmaṇā padmayoninā |bṛhaspatistadā devaṃ daivaiḥ sendraiḥ praṇamya ca || 24||

मेरोः शिखरमासाद्य स्मरं सस्मार सुव्रतः ।स्मरणादेव जीवस्य स्मरोऽपि सह भार्यया ॥ २५॥

meroḥ śikharamāsādya smaraṃ sasmāra suvrataḥ |smaraṇādeva jīvasya smaro'pi saha bhāryayā || 25||

रत्या समं समागत्य नमस्कृत्वा कृताञ्जलिः ।सशक्रमाह तं जीवं गतजीवो द्विजोत्तमाः ॥ २६॥

ratyā samaṃ samāgatya namaskṛtvā kṛtāñjaliḥ |saśakramāha taṃ jīvaṃ gatajīvo dvijottamāḥ || 26||

स्मृतोऽहं भवता जीव न हन्तव्यो बृहस्पते ।देवैः सेन्द्रैरशेषैश्च स्मृत एव नचान्यथा ॥ २७॥

smṛto'haṃ bhavatā jīva na hantavyo bṛhaspate |devaiḥ sendrairaśeṣaiśca smṛta eva nacānyathā || 27||

गत्वा तदाश्रमं शम्भोस्तया रत्या महाबलः ।वसन्तेन सहायेन देवं योक्तुमनाभवत् (?) ॥ २८॥

gatvā tadāśramaṃ śambhostayā ratyā mahābalaḥ |vasantena sahāyena devaṃ yoktumanābhavat (?) || 28||

ततः सम्प्रेक्ष्य मदनं स च देवस्त्रियम्बकः ।स तृतीयेन नेत्रेण मदनं समुदैचत ॥ २९॥

tataḥ samprekṣya madanaṃ sa ca devastriyambakaḥ |sa tṛtīyena netreṇa madanaṃ samudaicata || 29||

ततोऽस्य नेत्रजो वह्निर्मदनं पार्श्वतःस्थितम् ।अदहत्तत्क्षणादेव व्यलपत्करुणं रतिः ॥ ३०॥

tato'sya netrajo vahnirmadanaṃ pārśvataḥsthitam |adahattatkṣaṇādeva vyalapatkaruṇaṃ ratiḥ || 30||

रत्याः प्रलापमाकर्ण्य देवदेवो वृषध्वजः ।घृणया परया प्राह कामपत्नीं निरीक्ष्य च ॥ ३१॥

ratyāḥ pralāpamākarṇya devadevo vṛṣadhvajaḥ |ghṛṇayā parayā prāha kāmapatnīṃ nirīkṣya ca || 31||

यदा विष्णुश्च भविता वसुदेवसुतः शुभे ।शापाद्भृगोर्महातेजाः सर्वलोकहिताय वै ॥ ३२॥

yadā viṣṇuśca bhavitā vasudevasutaḥ śubhe |śāpādbhṛgormahātejāḥ sarvalokahitāya vai || 32||

यदा तस्याः सुतो यः स्यात् स पतिस्ते भविष्यति ।प्रणम्य च तदा रुद्रं कामपत्नी शुचिस्मिता ॥ ३३॥

yadā tasyāḥ suto yaḥ syāt sa patiste bhaviṣyati |praṇamya ca tadā rudraṃ kāmapatnī śucismitā || 33||

जगाम मदनं लब्ध्वा वसन्तेन वरानना ॥ ३४॥

jagāma madanaṃ labdhvā vasantena varānanā || 34||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते स्कन्दप्रोक्तं तारकप्रसङ्गवर्णनं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । ईशाख्यः द्वादशमांशः । अध्यायः ११ मन्मथदाहः । १३४ ॥

|| iti śivarahasyāntargate skandaproktaṃ tārakaprasaṅgavarṇanaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | īśākhyaḥ dvādaśamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 11 manmathadāhaḥ | 134 ||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।ईशाख्यः द्वादशमांशः ।अध्यायः ११ मन्मथदाहः ।१-३४ ॥

– || śrīśivarahasyam |īśākhyaḥ dvādaśamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 11 manmathadāhaḥ | 1-34 ||