shivarahasyAbhAShaH Skandaproktam Shivarahasyabhashah

शिवरहस्ये जैगीषव्यस्कन्दसंवादेनमस्कृत्वाप्रमेयाय महादेवाय शम्भवे ।देवीं गजाननं देवं शैवाचार्यानकल्मषान् ॥ ४॥

śivarahasye jaigīṣavyaskandasaṃvādenamaskṛtvāprameyāya mahādevāya śambhave |devīṃ gajānanaṃ devaṃ śaivācāryānakalmaṣān || 4||

माहेशांशः प्रथमतो नाम्नासौ मुनिसत्तम ।जेगीपव्य प्रसादन्ते महेशस्य समागमः ॥ ५॥

māheśāṃśaḥ prathamato nāmnāsau munisattama |jegīpavya prasādante maheśasya samāgamaḥ || 5||

गणानान्देवसंङ्घाना मुनीनाञ्च समागमः ।मया प्रसादितो देवस्स्तोत्रवर्यण सत्तम ॥ ६॥

gaṇānāndevasaṃṅghānā munīnāñca samāgamaḥ |mayā prasādito devasstotravaryaṇa sattama || 6||

कैलासवर्णनञ्चैव विचित्रं श्रीमहेशितुः ।देव्या महेशसंवादः कौतुकेन नगोत्तमे ॥ ७॥

kailāsavarṇanañcaiva vicitraṃ śrīmaheśituḥ |devyā maheśasaṃvādaḥ kautukena nagottame || 7||

चरित्रं शिवयोस्तत्र विचित्रं भूधरोत्तमे ।कैलासेश्वरपूजा च महेशेन प्रकल्पनम् ॥ ८॥

caritraṃ śivayostatra vicitraṃ bhūdharottame |kailāseśvarapūjā ca maheśena prakalpanam || 8||

द्वारप्राकाररचना गणानां स्थानकल्पनम् ।मम देव्याश्च विप्रेन्द्र गणेशस्य महात्मनः ॥ ९॥

dvāraprākāraracanā gaṇānāṃ sthānakalpanam |mama devyāśca viprendra gaṇeśasya mahātmanaḥ || 9||

सहस्रलिङ्गाध्यायञ्च कैलासस्य तपः क्रिया ।तत्प्रसादनमीशेन तन्मौलौवसतिस्तथा ॥ १०॥

sahasraliṅgādhyāyañca kailāsasya tapaḥ kriyā |tatprasādanamīśena tanmaulauvasatistathā || 10||

कैलासस्याभिषेकश्च शम्भुना कल्पितोनगैः ।जिज्ञासा चैवदेवानान्देव्यःप्रादुर्भवात्सुराः ॥ ११॥

kailāsasyābhiṣekaśca śambhunā kalpitonagaiḥ |jijñāsā caivadevānāndevyaḥprādurbhavātsurāḥ || 11||

ज्ञानार्थकथनञ्चैव चात्मलिङ्गस्य पूजनम् ।माहेशेऽस्मिन्महेशेनकथाःप्रोक्ताश्शिवेन हि ॥ १२॥

jñānārthakathanañcaiva cātmaliṅgasya pūjanam |māheśe'sminmaheśenakathāḥproktāśśivena hi || 12||

दिक्संख्यया मुनिश्रेष्ठ कथितोऽयं सहस्रतः ।द्वितीयांशोभवोनास्नातस्मिन्प्रोक्तंहरेणहि ॥ १३॥

diksaṃkhyayā muniśreṣṭha kathito'yaṃ sahasrataḥ |dvitīyāṃśobhavonāsnātasminproktaṃhareṇahi || 13||

देव्याश्चैव तपश्चर्या मणिद्वीपागमस्तथा ।कल्पवाटीरम्यनीपवनद्वीपोपवणेनम् ॥ १४॥

devyāścaiva tapaścaryā maṇidvīpāgamastathā |kalpavāṭīramyanīpavanadvīpopavaṇenam || 14||

चिन्तामणिमहासौधवर्णनं श्रीपुरस्यच ।तस्मात्कैलासगमनं कामेशस्य वपुर्धरः ॥ १५॥

cintāmaṇimahāsaudhavarṇanaṃ śrīpurasyaca |tasmātkailāsagamanaṃ kāmeśasya vapurdharaḥ || 15||

कामेशया च देव्याच तत्र नित्यमवस्थितिः ।हिमाचलागमश्चैव देव्यास्तत्र गतिर्मुने ॥ १६॥

kāmeśayā ca devyāca tatra nityamavasthitiḥ |himācalāgamaścaiva devyāstatra gatirmune || 16||

दूर्वाससोमहिम्नश्च कथनं तत्तपःक्रिया ।द्वितीये भवसञ्ज्ञेऽत्र कथितं शङ्करेणहि ॥ १७॥

dūrvāsasomahimnaśca kathanaṃ tattapaḥkriyā |dvitīye bhavasañjñe'tra kathitaṃ śaṅkareṇahi || 17||

सहस्रत्रितयेनैव श्लोकसार्धेन शङ्करः ।(श्लोकसार्धेन साहस्रत्रितयेनैव शङ्करः) ।हरस्त्रितीयो देवेन कथितोंशो मुनीश्वराः ॥ १८॥

sahasratritayenaiva ślokasārdhena śaṅkaraḥ |(ślokasārdhena sāhasratritayenaiva śaṅkaraḥ) |harastritīyo devena kathitoṃśo munīśvarāḥ || 18||

तस्मिन्मुनिप्रार्थनया व्यासेनपरिकीर्तनम् ।गायत्रयाश्च तपश्चर्या देव्यागमनमुत्तमम् ॥ १९॥

tasminmuniprārthanayā vyāsenaparikīrtanam |gāyatrayāśca tapaścaryā devyāgamanamuttamam || 19||

गणानाम्प्रेषणश्चैच तीर्थेशमहिमा तथा ।श्रीशैलमहिमा चापि मानसार्चनकल्पनम् ॥ २०॥

gaṇānāmpreṣaṇaścaica tīrtheśamahimā tathā |śrīśailamahimā cāpi mānasārcanakalpanam || 20||

जनकस्य च संवादो याज्ञवल्क्येन शङ्करः ।पद्मावत्या रत्ननिधेस्संवादः परमाद्भुतः ॥ २१॥

janakasya ca saṃvādo yājñavalkyena śaṅkaraḥ |padmāvatyā ratnanidhessaṃvādaḥ paramādbhutaḥ || 21||

तस्पोत्तरार्धेचांशस्य पूजारत्ननिधेस्तथा ।शिवस्य देवदेवस्य महादेवस्य शूलिनः ॥ २२॥

taspottarārdhecāṃśasya pūjāratnanidhestathā |śivasya devadevasya mahādevasya śūlinaḥ || 22||

यमलोकस्य वृत्तान्तो देशनं शिवयोस्तथा ।संवादो भस्मरुद्राक्षधारणे महिमापि च ॥ २३॥

yamalokasya vṛttānto deśanaṃ śivayostathā |saṃvādo bhasmarudrākṣadhāraṇe mahimāpi ca || 23||

गङ्गाया नर्मदायाश्च वरप्राप्त्युपवर्णनम् ।माहेश्वरव्रतश्चैव वर्णनं श्रीमहेशितुः ॥ २४॥

gaṅgāyā narmadāyāśca varaprāptyupavarṇanam |māheśvaravrataścaiva varṇanaṃ śrīmaheśituḥ || 24||

शैवार्चनादिकथनं शिवढुण्ढिचरित्रकम् ।त्रयस्त्रिंशत्सहस्रेण सङ्ख्यया प्रोक्त एवहि ॥ २५॥

śaivārcanādikathanaṃ śivaḍhuṇḍhicaritrakam |trayastriṃśatsahasreṇa saṅkhyayā prokta evahi || 25||

चतुर्थश्शिवसञ्ज्ञोहि चांशस्साक्षाच्छिवोदितः ।बृहज्जाबालधर्मादिकिथनं दशकस्य हि ॥ २६॥

caturthaśśivasañjñohi cāṃśassākṣācchivoditaḥ |bṛhajjābāladharmādikithanaṃ daśakasya hi || 26||

भस्मस्द्राक्षमहिमा शिवलिङ्गार्चनस्य च ।महिमा शिवभक्तानां शैवानां भोजनेऽपिच ॥ २७॥

bhasmasdrākṣamahimā śivaliṅgārcanasya ca |mahimā śivabhaktānāṃ śaivānāṃ bhojane'pica || 27||

शिवक्षेत्रनिवासस्य कथनं बिल्वपूजनात् ।पूजाप्रभावकथनं तस्मिन्नंशे प्रकीर्तितम् ॥ २८॥

śivakṣetranivāsasya kathanaṃ bilvapūjanāt |pūjāprabhāvakathanaṃ tasminnaṃśe prakīrtitam || 28||

चतुस्सहस्रतस्सङ्ख्या देवदेवोदिता शुभा ।भर्गोनान्ना पञ्चमांशः कथितोऽत्रशिवेनहि ॥ २९॥

catussahasratassaṅkhyā devadevoditā śubhā |bhargonānnā pañcamāṃśaḥ kathito'traśivenahi || 29||

ज्योतिर्लिङ्गद्वादशानां महिमा तत्र कीर्तितः ।वामदेवोपदेशश्च श्रुतिसिद्धान्त कीतेनम् ॥ ३०॥

jyotirliṅgadvādaśānāṃ mahimā tatra kīrtitaḥ |vāmadevopadeśaśca śrutisiddhānta kītenam || 30||

गङ्गासागरमाहात्म्यं प्रभासे पुष्करस्यच ।हरिद्वारप्रभावश्च बिल्वमूलार्चनस्य च ॥ ३१॥

gaṅgāsāgaramāhātmyaṃ prabhāse puṣkarasyaca |haridvāraprabhāvaśca bilvamūlārcanasya ca || 31||

सहस्रनामकथनन्देवदेवस्य शूलिनः ।महिमा देवदेवेन कथितोऽस्ति विशेषतः ॥ ३२॥

sahasranāmakathanandevadevasya śūlinaḥ |mahimā devadevena kathito'sti viśeṣataḥ || 32||

शिवायैषट्सहस्रोऽन्र कथितो मुनिसत्तम ।शङ्करांशस्ततष्षष्ठो दिक्सङ्ख्या क्रमसङ्ख्यया ॥ ३३॥

śivāyaiṣaṭsahasro'nra kathito munisattama |śaṅkarāṃśastataṣṣaṣṭho diksaṅkhyā kramasaṅkhyayā || 33||

कथितश्श्रीमहेशेन तस्मिन्रुद्रोपवर्णनम् ।शिवलिङ्गार्चनस्यापि भस्सरुद्राक्षधारिणाम् ॥ ३४॥

kathitaśśrīmaheśena tasminrudropavarṇanam |śivaliṅgārcanasyāpi bhassarudrākṣadhāriṇām || 34||

महिमा शाम्भवानाञ्च कथितो विस्तरेणहि ।निदाघऋभुसंवादष्षष्ठांशो ज्ञानविस्तर ॥ ३५॥

mahimā śāmbhavānāñca kathito vistareṇahi |nidāghaṛbhusaṃvādaṣṣaṣṭhāṃśo jñānavistara || 35||

उग्रो नाम्ना सप्तमोऽत्र कथितश्शंकरेण हि ।देवस्य देव्या संवादो नामसाहस्रकीर्तनम् ॥ ३६॥

ugro nāmnā saptamo'tra kathitaśśaṃkareṇa hi |devasya devyā saṃvādo nāmasāhasrakīrtanam || 36||

अविमुक्तप्रशंसा च शतर्चनतपःक्रिया ।नाम्नामष्टोत्तराख्यानं महिन्नमथवेहरेः ॥ ३७॥

avimuktapraśaṃsā ca śatarcanatapaḥkriyā |nāmnāmaṣṭottarākhyānaṃ mahinnamathavehareḥ || 37||

पुष्पदन्तमहिम्नाख्यकथनं तत्र सत्तम ।काटकोटरजाख्यानं क्षेत्राणां महिमा तथा ॥ ३८॥

puṣpadantamahimnākhyakathanaṃ tatra sattama |kāṭakoṭarajākhyānaṃ kṣetrāṇāṃ mahimā tathā || 38||

श्रीशैलस्यारुणाद्रेश्च तथावृद्धाचलस्यच ।श्रीभीमद्दक्षिणकैलासमाहात्म्यपि विस्तरात् ॥ ३९॥

śrīśailasyāruṇādreśca tathāvṛddhācalasyaca |śrībhīmaddakṣiṇakailāsamāhātmyapi vistarāt || 39||

पुण्डरीकपुरस्यापि काञ्चयाश्श्रीमहिमाद्भुतः ।कुम्भघोणप्रशंसाचतथामध्यार्जुनस्य च ॥ ४०॥

puṇḍarīkapurasyāpi kāñcayāśśrīmahimādbhutaḥ |kumbhaghoṇapraśaṃsācatathāmadhyārjunasya ca || 40||

चतुर्दशसहस्रेण कथितोऽत्रशिवेनहि ।भीमोऽष्टमोमहांशोऽत्रकथितोविस्तरेणहि ॥ ४१॥

caturdaśasahasreṇa kathito'traśivenahi |bhīmo'ṣṭamomahāṃśo'trakathitovistareṇahi || 41||

दिङ्नागसङ्ख्यया चैव सहस्रेण मुनीश्वर ।पाताललोकलिङ्गानां महिमाकथनम्मुने ॥ ४२॥

diṅnāgasaṅkhyayā caiva sahasreṇa munīśvara |pātālalokaliṅgānāṃ mahimākathanammune || 42||

श्रीहाटकेशमहिमा शेषस्यातत्रतपःक्रिया ।प्रसादश्च महेशेन तस्य भूभारधारणे ॥ ४३॥

śrīhāṭakeśamahimā śeṣasyātatratapaḥkriyā |prasādaśca maheśena tasya bhūbhāradhāraṇe || 43||

सदाशिवोंशो नवमस्तस्मिञ्छम्भोःकथानम् ।शिवेनोक्तं महादेव्यै नामसाहस्रमुत्तमम् ॥ ४४॥

sadāśivoṃśo navamastasmiñchambhoḥkathānam |śivenoktaṃ mahādevyai nāmasāhasramuttamam || 44||

कलौ शैवसमाचारप्रमाणेन विमुक्तिदम् ।ईश्वरांशोऽत्र दशमो दशधर्मानुकीर्तनम् ॥ ४५॥

kalau śaivasamācārapramāṇena vimuktidam |īśvarāṃśo'tra daśamo daśadharmānukīrtanam || 45||

बिल्वार्चनं रुद्रजपः पञ्चाक्षरमहोदयः ।शिवलिङ्गार्चनस्यापि भस्सरुद्राक्षकीर्तनम् ॥ ४६॥

bilvārcanaṃ rudrajapaḥ pañcākṣaramahodayaḥ |śivaliṅgārcanasyāpi bhassarudrākṣakīrtanam || 46||

शाम्भवानां शिवक्षेत्रेशैवभक्तार्चनन्तथा ।शिवनाम्नस्स्मृतेश्चापि दशमे महिमातु यः ॥ ४७॥

śāmbhavānāṃ śivakṣetreśaivabhaktārcanantathā |śivanāmnassmṛteścāpi daśame mahimātu yaḥ || 47||

तस्मिन्प्रकीर्तितोविप्रशङ्करस्याख्यसङ्ख्यया ।एकादशो महादेवः प्रोक्तोंशश्शम्भुनातदा ॥ ४८॥

tasminprakīrtitovipraśaṅkarasyākhyasaṅkhyayā |ekādaśo mahādevaḥ proktoṃśaśśambhunātadā || 48||

मन्नेत्रक्रमसङ्ख्ययातश्शिवपूजाक्रमात्मकः ।अभिषेचनिकानाञ्च फलं पुष्पेषुकीर्तनम् ॥ ४९॥

mannetrakramasaṅkhyayātaśśivapūjākramātmakaḥ |abhiṣecanikānāñca phalaṃ puṣpeṣukīrtanam || 49||

भक्तीनान्दशकानाञ्च कीर्तनं पूजने तथा ।मुनिसङ्ख्यया ग्रन्थतश्च ईशो नाम्नात्र द्वादशः ॥ ५०॥

bhaktīnāndaśakānāñca kīrtanaṃ pūjane tathā |munisaṅkhyayā granthataśca īśo nāmnātra dvādaśaḥ || 50||

शिवनाम्नां सहस्रस्य कीर्तनं तत्र कीर्तितम् ।प्रसादर्शंकरस्यापि ममैवानुग्रहात्मकः ॥ ५१॥

śivanāmnāṃ sahasrasya kīrtanaṃ tatra kīrtitam |prasādarśaṃkarasyāpi mamaivānugrahātmakaḥ || 51||

शिवरत्नाकरकथामाहात्म्यं मुनितोषणम् ।एतदध्यायसाहस्रैः कीर्तितं श्रीशिवेन हि ॥ ५२॥

śivaratnākarakathāmāhātmyaṃ munitoṣaṇam |etadadhyāyasāhasraiḥ kīrtitaṃ śrīśivena hi || 52||

देव्यै देवेन कथितं रहस्यं शिवसम्मतम् ।सदाशिवसमो देवो नास्ति लोकत्रयेष्वपि ॥ ५३॥

devyai devena kathitaṃ rahasyaṃ śivasammatam |sadāśivasamo devo nāsti lokatrayeṣvapi || 53||

तथा शिवरहस्येन तुल्यमन्यन्नविद्यते ।शैवसारमहारत्नरकोशोऽयं मुनिसत्तम ॥ ५५॥

tathā śivarahasyena tulyamanyannavidyate |śaivasāramahāratnarakośo'yaṃ munisattama || 55||

पुण्योऽयं पावनश्चायं भक्तिसारकथाश्रयः ।संसारायासधर्माणां कथनेन विवर्जितम् ॥ ५६॥

puṇyo'yaṃ pāvanaścāyaṃ bhaktisārakathāśrayaḥ |saṃsārāyāsadharmāṇāṃ kathanena vivarjitam || 56||

वर्णाश्रमविचारादिकथाश्रमविवर्जितः ।अत्याश्रमोक्तधर्माणामाकरोऽयं महामुने ॥ ५७॥

varṇāśramavicārādikathāśramavivarjitaḥ |atyāśramoktadharmāṇāmākaro'yaṃ mahāmune || 57||

नानाकथासुधाश्शैवाः परमानन्दनिर्भराः ।देव्यै देवेन कथिताश्शतसाहस्रतोऽधिकाः ॥ ५८॥

nānākathāsudhāśśaivāḥ paramānandanirbharāḥ |devyai devena kathitāśśatasāhasrato'dhikāḥ || 58||

भक्तैश्श्राव्योऽयमतुलश्चेतिहासवरोत्तमः ।शैवसारकथारत्नं सर्वस्वोऽयं मुनीश्वराः ॥ ५९॥

bhaktaiśśrāvyo'yamatulaścetihāsavarottamaḥ |śaivasārakathāratnaṃ sarvasvo'yaṃ munīśvarāḥ || 59||

स्कन्दे गजानने गौर्यां यथाप्रीतिर्महेशितु ।तथा शिवरहस्येऽपि गोप्यं गोप्यमिदं शुभम् ॥ ६०॥

skande gajānane gauryāṃ yathāprītirmaheśitu |tathā śivarahasye'pi gopyaṃ gopyamidaṃ śubham || 60||

नदेयं नैव वक्तव्यमादौ तेभ्यस्त्वया मुने ।शप मत्पदयोर्विप्र नचेन्मूर्धाद्य ते पतेत् ॥ ६१॥

nadeyaṃ naiva vaktavyamādau tebhyastvayā mune |śapa matpadayorvipra nacenmūrdhādya te patet || 61||

वेदान्तसारसर्वस्वं शिवभक्तिप्रकाशकम् ।देयं भक्ताय विप्राय पुत्रायात्यन्तरागिणे ॥ ६२॥

vedāntasārasarvasvaṃ śivabhaktiprakāśakam |deyaṃ bhaktāya viprāya putrāyātyantarāgiṇe || 62||

वक्तव्यमनहंकारचित्तायात्मगुणाय च ।शैवाय शम्भोरुत्कर्षभक्तियुक्ताय ते मुने ॥ ६३॥

vaktavyamanahaṃkāracittāyātmaguṇāya ca |śaivāya śambhorutkarṣabhaktiyuktāya te mune || 63||

संवत्सरोषितायत्वं भक्तायान्तेनिवासिने ।त्रिणेत्रचिन्तापात्राय नान्यस्मै सत्यमुच्यते ॥ ६४॥

saṃvatsaroṣitāyatvaṃ bhaktāyāntenivāsine |triṇetracintāpātrāya nānyasmai satyamucyate || 64||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते माहेश्वराख्ये स्कन्दप्रोक्तं शिवरहस्याभाषः ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । माहेश्वराख्यः प्रथमांशः । अध्यायः ११ जैगीषव्यस्कन्दसंवादे द्वादशांशसङ्ख्याकथनम् । ४६४॥

|| iti śivarahasyāntargate māheśvarākhye skandaproktaṃ śivarahasyābhāṣaḥ |||| śrīśivarahasyam | māheśvarākhyaḥ prathamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 11 jaigīṣavyaskandasaṃvāde dvādaśāṃśasaṅkhyākathanam | 464||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।माहेश्वराख्यः प्रथमांशः ।अध्यायः ११ – जैगीषव्यस्कन्दसंवादे द्वादशांशसन्ख्याकथनम् ।४-६४॥

– || śrīśivarahasyam |māheśvarākhyaḥ prathamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 11 – jaigīṣavyaskandasaṃvāde dvādaśāṃśasankhyākathanam | 4-64||