महेश्वरचरितम् Skandaproktam Maheshvaracharitam

(शिवरहस्यान्तर्गते भीमाख्ये)स्कन्द उवाच ।ईशाङ्गसङ्गो भङ्गाय दुःखानामेव केवलम् ।भवतीशप्रसादेन भवनाशो महामुने ॥ ११॥

(śivarahasyāntargate bhīmākhye)skanda uvāca |īśāṅgasaṅgo bhaṅgāya duḥkhānāmeva kevalam |bhavatīśaprasādena bhavanāśo mahāmune || 11||

शम्भोः कथाकर्णनेन कर्णौधन्यतरौ तव ।मम वक्त्राणि धन्यानि लोचनावलिरेव मे ॥ १२॥

śambhoḥ kathākarṇanena karṇaudhanyatarau tava |mama vaktrāṇi dhanyāni locanāvalireva me || 12||

शिवलिङ्गालोकनेन कैलासे शङ्करालये ।तूर्णमभ्यर्णगा मुक्तिरपर्णापतिपूजया ॥ १३॥

śivaliṅgālokanena kailāse śaṅkarālaye |tūrṇamabhyarṇagā muktiraparṇāpatipūjayā || 13||

पापारण्यमहादावः शङ्करस्यैव पूजनम् ।न विना शङ्करस्यार्चां संसारोत्तारणं भवेत् ॥ १४॥

pāpāraṇyamahādāvaḥ śaṅkarasyaiva pūjanam |na vinā śaṅkarasyārcāṃ saṃsārottāraṇaṃ bhavet || 14||

भस्माङ्गरागो यो भूयाद्भावो भवपदार्चकः ।भावभावं भजत्येव भाव एव हि भाग्यवान् ॥ १५॥

bhasmāṅgarāgo yo bhūyādbhāvo bhavapadārcakaḥ |bhāvabhāvaṃ bhajatyeva bhāva eva hi bhāgyavān || 15||

शङ्गलिङ्गार्चनेनैव पापभङ्गः प्रजायते ।अनङ्गमातङ्गहरपादार्चकजनप्रियः ॥ १६॥

śaṅgaliṅgārcanenaiva pāpabhaṅgaḥ prajāyate |anaṅgamātaṅgaharapādārcakajanapriyaḥ || 16||

भवत्येव विशेषेण शाम्भवो भुवि भाग्यवान् ।महादेवस्मृतिः सद्यो विद्योतयति तं नरम् ॥ १७॥

bhavatyeva viśeṣeṇa śāmbhavo bhuvi bhāgyavān |mahādevasmṛtiḥ sadyo vidyotayati taṃ naram || 17||

सुरं वा किन्नरं वापि उरगं यक्षमेव वा ।गन्धर्वं गरुडं वापि कीटं पतगमेव वा ॥ १८॥

suraṃ vā kinnaraṃ vāpi uragaṃ yakṣameva vā |gandharvaṃ garuḍaṃ vāpi kīṭaṃ patagameva vā || 18||

करोति शङ्करकृपा मोक्षायैव न संशयः ।न किं ददाति साम्राज्यं प्राज्यं भक्तेषु केवलम् ॥ १९॥

karoti śaṅkarakṛpā mokṣāyaiva na saṃśayaḥ |na kiṃ dadāti sāmrājyaṃ prājyaṃ bhakteṣu kevalam || 19||

यदुदारकथासारसारसानां महात्मनाम् ।भवन्ति सम्पदो नित्यं सर्वेषु सुखहेतवे ॥ २०॥

yadudārakathāsārasārasānāṃ mahātmanām |bhavanti sampado nityaṃ sarveṣu sukhahetave || 20||

भावैकसुलभो देवो भक्तवश्यो भयापहः ।भावग्राह्योह्यनिग्राह्य इत्याहाथर्वणी श्रुतिः ॥ २१॥

bhāvaikasulabho devo bhaktavaśyo bhayāpahaḥ |bhāvagrāhyohyanigrāhya ityāhātharvaṇī śrutiḥ || 21||

तेनैव सर्वमुक्त्यर्थं सृष्टं शङ्करपूजनम् ।नास्त्यन्यत्तारणं नॄणां विना विश्वेशपूजनम् ॥ २२॥

tenaiva sarvamuktyarthaṃ sṛṣṭaṃ śaṅkarapūjanam |nāstyanyattāraṇaṃ nṝṇāṃ vinā viśveśapūjanam || 22||

कः सन्तरेत भवदामसारां सारवासनाम् ।तां मृत्युञ्जयपूजार्थमुपयुज्य सुखी भवेत् ॥ २३॥

kaḥ santareta bhavadāmasārāṃ sāravāsanām |tāṃ mṛtyuñjayapūjārthamupayujya sukhī bhavet || 23||

तां विनान्यत्र धर्मेज्याकरणे मास्तु ते पदम् ।श्रीमृत्युञ्जयपूजैव सुलभा मोक्षदायिनी ॥ २४॥

tāṃ vinānyatra dharmejyākaraṇe māstu te padam |śrīmṛtyuñjayapūjaiva sulabhā mokṣadāyinī || 24||

न पूजा पूजकोवाऽस्य स्वतन्त्रस्येश्वरस्य हि ।किं तु सर्वाभयार्थं हि सृष्टं वै लिङ्गपूजनम् ॥ २५॥

na pūjā pūjakovā'sya svatantrasyeśvarasya hi |kiṃ tu sarvābhayārthaṃ hi sṛṣṭaṃ vai liṅgapūjanam || 25||

लिङ्गेऽर्चितो महादेवो ददाति विपुलां श्रियम् ।विमुक्तिजनकं ज्ञानं ददात्येव महेश्वरः ॥ २६॥

liṅge'rcito mahādevo dadāti vipulāṃ śriyam |vimuktijanakaṃ jñānaṃ dadātyeva maheśvaraḥ || 26||

यः सकृद्बिल्वपत्रेण द्वित्रैर्वा पूजयेद्भवम् ।भवो भवहरो भूयाद्भावानां नात्र संशयः ॥ २७॥

yaḥ sakṛdbilvapatreṇa dvitrairvā pūjayedbhavam |bhavo bhavaharo bhūyādbhāvānāṃ nātra saṃśayaḥ || 27||

यस्य सम्पूजनादेव ब्रह्मविष्ण्वादयः सुराः ।सेन्द्राः सवरुणा देवा निवसन्ति त्रिविष्टपे ॥ २८॥

yasya sampūjanādeva brahmaviṣṇvādayaḥ surāḥ |sendrāḥ savaruṇā devā nivasanti triviṣṭape || 28||

असुरा यक्षरक्षांसि मुनयो मनवस्तथा ।प्रियं लिङ्गार्चनं शम्भोर्नान्यत्किञ्चिन्मुनीश्वर ॥ २९॥

asurā yakṣarakṣāṃsi munayo manavastathā |priyaṃ liṅgārcanaṃ śambhornānyatkiñcinmunīśvara || 29||

न दानैर्नैव तपसा न वर्णाश्रमधर्मतः ।एतद्धि सार्थकं श्रौतं श्रीमहादेवपूजनम् ॥ ३०॥

na dānairnaiva tapasā na varṇāśramadharmataḥ |etaddhi sārthakaṃ śrautaṃ śrīmahādevapūjanam || 30||

विश्वेशपूजया विश्वं सर्वं सम्पूजितं भवेत् ।विश्वाधिको महादेवः सर्ववेदान्तसंस्तुतः ॥ ३१॥

viśveśapūjayā viśvaṃ sarvaṃ sampūjitaṃ bhavet |viśvādhiko mahādevaḥ sarvavedāntasaṃstutaḥ || 31||

स्मृतः सम्पूजितो नित्यं ध्यातो वा मुक्तिदायकः ।दर्शनं स्पर्शनं लङ्गे अयं मे इति मन्त्रतः ॥ ३२॥

smṛtaḥ sampūjito nityaṃ dhyāto vā muktidāyakaḥ |darśanaṃ sparśanaṃ laṅge ayaṃ me iti mantrataḥ || 32||

सर्वपापक्षयायैव मुक्तये भवते नृणम् ।यो महेशं सकृद्ध्यात्वा स्वहृदम्भोजमध्यगम् ॥ ३३॥

sarvapāpakṣayāyaiva muktaye bhavate nṛṇam |yo maheśaṃ sakṛddhyātvā svahṛdambhojamadhyagam || 33||

उमासहायं त्र्यक्षं च नीलकण्ठं स सत्यभाक् ।मान्यः सुराणां सर्वेषां मुनीनामपि वै मुने ॥ ३४॥

umāsahāyaṃ tryakṣaṃ ca nīlakaṇṭhaṃ sa satyabhāk |mānyaḥ surāṇāṃ sarveṣāṃ munīnāmapi vai mune || 34||

मन्ये महामन्युसमो न देवः करुणाकरः ।अपराधिषु भक्तेषु सहमानः स एव हि ॥ ३५॥

manye mahāmanyusamo na devaḥ karuṇākaraḥ |aparādhiṣu bhakteṣu sahamānaḥ sa eva hi || 35||

चुलुकं जलमात्रं वा त्रुटितं बिल्वजं दलम् ।ददाति नियमाद्यो वै तस्मै मुक्तिं प्रयच्छति ॥ ३६॥

culukaṃ jalamātraṃ vā truṭitaṃ bilvajaṃ dalam |dadāti niyamādyo vai tasmai muktiṃ prayacchati || 36||

ब्रह्मादिदुर्लभं ज्ञानं ददात्येव महेश्वरः ।विश्वनाथो ह्यनाथं तं सनाथं कुरुते नरम् ॥ ३७॥

brahmādidurlabhaṃ jñānaṃ dadātyeva maheśvaraḥ |viśvanātho hyanāthaṃ taṃ sanāthaṃ kurute naram || 37||

स्वभक्तं मन्मथारातिरनाथजनवत्सलः ।तस्यैव भक्त्या सुलभो मोक्षो नो धर्मकोटिभिः ॥ ३८॥

svabhaktaṃ manmathārātiranāthajanavatsalaḥ |tasyaiva bhaktyā sulabho mokṣo no dharmakoṭibhiḥ || 38||

तस्येशस्य प्रसादार्थं सृष्टा हि विविधाः क्रियाः ।जपहोमार्चनध्यानव्रतकृच्छ्राणि सत्तम ॥ ३९॥

tasyeśasya prasādārthaṃ sṛṣṭā hi vividhāḥ kriyāḥ |japahomārcanadhyānavratakṛcchrāṇi sattama || 39||

योगः साङ्ख्यं च तन्त्राणि स्मृतयो निगमा अपि ।आगमाश्चापि विविधा यन्त्रतन्त्रपराणि च ॥ ४०॥

yogaḥ sāṅkhyaṃ ca tantrāṇi smṛtayo nigamā api |āgamāścāpi vividhā yantratantraparāṇi ca || 40||

श्रुतयः स्मृतयः सर्वा वर्णाश्रमनिबन्धनाः ।बन्धनायैव सर्वेषां न मुक्त्यै(क्तेः) कारणं(साधनं) भवेत् ॥ ४१॥

śrutayaḥ smṛtayaḥ sarvā varṇāśramanibandhanāḥ |bandhanāyaiva sarveṣāṃ na muktyai(kteḥ) kāraṇaṃ(sādhanaṃ) bhavet || 41||

प्रसादकारणान्येव न प्रसादो भवेद्धि तैः ।प्रसादकारणं शम्भोर्भक्तिर्या निश्चला शिवे (?) ॥ ४२॥

prasādakāraṇānyeva na prasādo bhaveddhi taiḥ |prasādakāraṇaṃ śambhorbhaktiryā niścalā śive (?) || 42||

भक्त्यैव भवपाशेभ्यो मोचनं जायते नृणाम् ।भक्तिरेव विरूपाक्षे सदा कार्या मुनीश्वर ॥ ४३॥

bhaktyaiva bhavapāśebhyo mocanaṃ jāyate nṛṇām |bhaktireva virūpākṣe sadā kāryā munīśvara || 43||

भस्माभ्यक्ततनुर्भावो भवलिङ्गं समर्चयन् ।कालमृत्योश्च मुच्येत संसारोद्धतसर्पतः ॥ ४४॥

bhasmābhyaktatanurbhāvo bhavaliṅgaṃ samarcayan |kālamṛtyośca mucyeta saṃsāroddhatasarpataḥ || 44||

रुद्राक्षमालाभरणो रुद्रसूक्तजपादरः ।पञ्चाक्षरपरो नित्यं सर्वदा शिवपूजकः ॥ ४५॥

rudrākṣamālābharaṇo rudrasūktajapādaraḥ |pañcākṣaraparo nityaṃ sarvadā śivapūjakaḥ || 45||

स एव मुक्तिकान्तायाः पतिरीशेन कल्पितः ।रुद्रक्षेत्रादिनिरतो विरतो भवसागरात् ॥ ४६॥

sa eva muktikāntāyāḥ patirīśena kalpitaḥ |rudrakṣetrādinirato virato bhavasāgarāt || 46||

जागरुकः सदाऽतन्द्रो भवतीश्वरचिन्तकः ।जरामृत्युजगज्जन्म सुखदुःखाकुलं जगत् ॥ ४७॥

jāgarukaḥ sadā'tandro bhavatīśvaracintakaḥ |jarāmṛtyujagajjanma sukhaduḥkhākulaṃ jagat || 47||

पश्यन्मा प्रमदो भूयाद्विश्वेशपदपूजने ।आयुर्यात्येव नियतमामकुम्भे यथा पयः ॥ ४८॥

paśyanmā pramado bhūyādviśveśapadapūjane |āyuryātyeva niyatamāmakumbhe yathā payaḥ || 48||

सम्पदो विपदस्ता हि स्वर्गे धर्मे तु नश्वराः ।शोकमोहसमाक्रान्ताः ससुरासुरमानवाः ॥ ४९॥

sampado vipadastā hi svarge dharme tu naśvarāḥ |śokamohasamākrāntāḥ sasurāsuramānavāḥ || 49||

धनं क्षयान्तं सर्वेषां प्रियाणां विप्रयोगिता ।परीक्ष्य सर्वं दुःखान्तं विरज्येतेति हि श्रुतिः ॥ ५०॥

dhanaṃ kṣayāntaṃ sarveṣāṃ priyāṇāṃ viprayogitā |parīkṣya sarvaṃ duḥkhāntaṃ virajyeteti hi śrutiḥ || 50||

नायुरायाति हि गतं धर्माद्यर्थानुचिन्तया ।स्वस्थो हृत्स्थं शिवं ध्यायेत्तेन दुःखैर्विमुच्यते ॥ ५१॥

nāyurāyāti hi gataṃ dharmādyarthānucintayā |svastho hṛtsthaṃ śivaṃ dhyāyettena duḥkhairvimucyate || 51||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते स्कन्दप्रोक्तं महेश्वरचरितं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । भीमाख्यः अष्टमांशः । अध्यायः ५ । ११५१॥

|| iti śivarahasyāntargate skandaproktaṃ maheśvaracaritaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | bhīmākhyaḥ aṣṭamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 5 | 1151||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।भीमाख्यः अष्टमांशः ।अध्यायः ५ ।११-५१॥

– || śrīśivarahasyam |bhīmākhyaḥ aṣṭamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 5 | 11-51||