शिवपुराणम् ४ Shri Shiva Mahapuranam 4 Kotirudra Samhita

॥ श्रीगणेशाय नमः ॥॥ श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥॥ श्रीशिवमहापुराणम् ॥ चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

|| śrīgaṇeśāya namaḥ |||| śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ |||| śrīśivamahāpurāṇam || caturthī koṭirudrasaṃhitā

यो धत्ते निजमाययैव भुवनाकारं विकारोज्झितो ।यस्याहुः करुणाकटाक्षविभवौ स्वर्गापवर्गाभिधौ ।प्रत्यग्बोधसुखाद्वयं हृदि सदा पश्यन्ति यं योगिनस्तस्मै शैलसुताञ्चितार्धवपुषे शश्वन्नमस्तेजसे ॥ १॥

yo dhatte nijamāyayaiva bhuvanākāraṃ vikārojjhito |yasyāhuḥ karuṇākaṭākṣavibhavau svargāpavargābhidhau |pratyagbodhasukhādvayaṃ hṛdi sadā paśyanti yaṃ yoginastasmai śailasutāñcitārdhavapuṣe śaśvannamastejase || 1||

कृपाललितवीक्षणं स्मितमनोज्ञवक्त्राम्बुजंशशाङ्ककलयोज्ज्वलं शमितघोरतापत्रयम् ।करोतु किमपि स्फुरत्परमसौख्यसच्चिद्वपुर्धराधरसुताभुजोद्वलयितं महो मङ्गलम् ॥ २॥

kṛpālalitavīkṣaṇaṃ smitamanojñavaktrāmbujaṃśaśāṅkakalayojjvalaṃ śamitaghoratāpatrayam |karotu kimapi sphuratparamasaukhyasaccidvapurdharādharasutābhujodvalayitaṃ maho maṅgalam || 2||

ऋषय ऊचुःसम्यगुक्तं त्वया सूत लोकानां हितकाम्यया ।शिवावतारमाहात्म्यं नानाख्यानसमन्वितम् ॥ ३॥

ṛṣaya ūcuḥsamyaguktaṃ tvayā sūta lokānāṃ hitakāmyayā |śivāvatāramāhātmyaṃ nānākhyānasamanvitam || 3||

पुनश्च कथ्यतां तात शिवमाहात्म्यमुत्तमम् ।लिङ्गसम्बन्धि सुप्रीत्या धन्यस्त्वं शैवसत्तम ॥ ४॥

punaśca kathyatāṃ tāta śivamāhātmyamuttamam |liṅgasambandhi suprītyā dhanyastvaṃ śaivasattama || 4||

शृण्वन्तस्त्वन्मुखाम्भोजान्न तृप्ताः स्मो वयं प्रभो ।शैवं यशोऽमृतं रम्यं तदेव पुनरुच्यताम् ॥ ५॥

śṛṇvantastvanmukhāmbhojānna tṛptāḥ smo vayaṃ prabho |śaivaṃ yaśo'mṛtaṃ ramyaṃ tadeva punarucyatām || 5||

पृथिव्यां यानि लिङ्गानि तीर्थे तीर्थे शुभानि हि ।अन्यत्र वा स्थले यानि प्रसिद्धानि स्थितानि वै ॥ ६॥

pṛthivyāṃ yāni liṅgāni tīrthe tīrthe śubhāni hi |anyatra vā sthale yāni prasiddhāni sthitāni vai || 6||

तानि तानि च दिव्यानि लिङ्गानि परमेशितुः ।व्यासशिष्य समाचक्ष्व लोकानां हितकाम्यया ॥ ७॥

tāni tāni ca divyāni liṅgāni parameśituḥ |vyāsaśiṣya samācakṣva lokānāṃ hitakāmyayā || 7||

सूत उवाच ।साधु पृष्टमृषिश्रेष्ठा लोकानां हितकाम्यया ।कथयामि भवत्स्नेहात्तानि सङ्क्षेपतो द्विजाः ॥ ८॥

sūta uvāca |sādhu pṛṣṭamṛṣiśreṣṭhā lokānāṃ hitakāmyayā |kathayāmi bhavatsnehāttāni saṅkṣepato dvijāḥ || 8||

सर्वेषां शिवलिङ्गानां मुने सङ्ख्या न विद्यते ।सर्वा लिङ्गमयी भूमिः सर्वं लिङ्गमयं जगत् ॥ ९॥

sarveṣāṃ śivaliṅgānāṃ mune saṅkhyā na vidyate |sarvā liṅgamayī bhūmiḥ sarvaṃ liṅgamayaṃ jagat || 9||

लिङ्गयुक्तानि तीर्थानि सर्वं लिङ्गे प्रतिष्ठितम् ।सङ्ख्या न विद्यते तेषां तानि किञ्चिद्ब्रवीम्यहम् ॥ १०॥

liṅgayuktāni tīrthāni sarvaṃ liṅge pratiṣṭhitam |saṅkhyā na vidyate teṣāṃ tāni kiñcidbravīmyaham || 10||

यत्किञ्चिद् दृश्यते दृश्यं वर्ण्यते स्मर्यते च यत् ।तत्सर्वं शिवरूपं हि नान्यदस्तीति किञ्चन ॥ ११॥

yatkiñcid dṛśyate dṛśyaṃ varṇyate smaryate ca yat |tatsarvaṃ śivarūpaṃ hi nānyadastīti kiñcana || 11||

तथापि श्रूयतां प्रीत्या कथयामि यथाश्रुतम् ।लिङ्गानि च ऋषिश्रेष्ठाः पृथिव्यां यानि तानि ह ॥ १२॥

tathāpi śrūyatāṃ prītyā kathayāmi yathāśrutam |liṅgāni ca ṛṣiśreṣṭhāḥ pṛthivyāṃ yāni tāni ha || 12||

पाताले चापि वर्तन्ते स्वर्गे चापि तथा भुवि ।सर्वत्र पूज्यते शम्भुः स देवासुरमानुषैः ॥ १३॥

pātāle cāpi vartante svarge cāpi tathā bhuvi |sarvatra pūjyate śambhuḥ sa devāsuramānuṣaiḥ || 13||

त्रिजगच्छम्भुना व्याप्तं सदेवासुरमानुषम् ।अनुग्रहाय लोकानां लिङ्गरूपेण सत्तमाः ॥ १४॥

trijagacchambhunā vyāptaṃ sadevāsuramānuṣam |anugrahāya lokānāṃ liṅgarūpeṇa sattamāḥ || 14||

अनुग्रहाय लोकानां लिङ्गानि च महेश्वरः ।दधाति विविधान्यत्र तीर्थे चान्यस्थले तथा ॥ १५॥

anugrahāya lokānāṃ liṅgāni ca maheśvaraḥ |dadhāti vividhānyatra tīrthe cānyasthale tathā || 15||

यत्र यत्र यदा शम्भुर्भक्त्या भक्तैश्च संस्मृतः ।तत्र तत्रावतीर्याथ कार्यं कृत्वा स्थितस्तदा ॥ १६॥

yatra yatra yadā śambhurbhaktyā bhaktaiśca saṃsmṛtaḥ |tatra tatrāvatīryātha kāryaṃ kṛtvā sthitastadā || 16||

लोकानामुपकारार्थं स्वलिङ्गं चाप्यकल्पयत् ।तल्लिङ्गं पूजयित्वा तु सिद्धिं समधिगच्छति ॥ १७॥

lokānāmupakārārthaṃ svaliṅgaṃ cāpyakalpayat |talliṅgaṃ pūjayitvā tu siddhiṃ samadhigacchati || 17||

पृथिव्यां यानि लिङ्गानि तेषां सङ्ख्या न विद्यते ।तथापि च प्रधानानि कथ्यन्ते च मया द्विजाः ॥ १८॥

pṛthivyāṃ yāni liṅgāni teṣāṃ saṅkhyā na vidyate |tathāpi ca pradhānāni kathyante ca mayā dvijāḥ || 18||

प्रधानेषु च यानीह मुख्यानि प्रवदाम्यहम् ।यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते मानवः क्षणात् ॥ १९॥

pradhāneṣu ca yānīha mukhyāni pravadāmyaham |yacchrutvā sarvapāpebhyo mucyate mānavaḥ kṣaṇāt || 19||

ज्योतिर्लिङ्गानि यानीह मुख्यमुख्यानि सत्तम ।तान्यहं कथयाम्यद्य श्रुत्वा पापं व्यपोहति ॥ २०॥

jyotirliṅgāni yānīha mukhyamukhyāni sattama |tānyahaṃ kathayāmyadya śrutvā pāpaṃ vyapohati || 20||

सौराष्ट्रे सोमनाथं च श्रीशैले मल्लिकार्जुनम् ।उज्जयिन्यां महाकालमोङ्कारे परमेश्वरम् ॥ २१॥

saurāṣṭre somanāthaṃ ca śrīśaile mallikārjunam |ujjayinyāṃ mahākālamoṅkāre parameśvaram || 21||

केदारं हिमवत्पृष्ठे डाकिन्यां भीमशङ्करम् ।वाराणस्यां च विश्वेशं त्र्यम्बकं गौतमीतटे ॥ २२॥

kedāraṃ himavatpṛṣṭhe ḍākinyāṃ bhīmaśaṅkaram |vārāṇasyāṃ ca viśveśaṃ tryambakaṃ gautamītaṭe || 22||

वैद्यनाथं चिताभूमौ नागेशं दारुकावने ।सेतुबन्धे च रामेशं घुश्मेशं च शिवालये ॥ २३॥

vaidyanāthaṃ citābhūmau nāgeśaṃ dārukāvane |setubandhe ca rāmeśaṃ ghuśmeśaṃ ca śivālaye || 23||

द्वादशैतानि नामानि प्रातरुत्थाय यः पठेत् ।सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वसिद्धिफलं लभेत् ॥ २४॥

dvādaśaitāni nāmāni prātarutthāya yaḥ paṭhet |sarvapāpavinirmuktaḥ sarvasiddhiphalaṃ labhet || 24||

यं यं काममपेक्ष्यैव पठिष्यन्ति नरोत्तमाः ।प्राप्स्यन्ति कामं तं तं हि परत्रेह मुनीश्वराः ॥ २५॥

yaṃ yaṃ kāmamapekṣyaiva paṭhiṣyanti narottamāḥ |prāpsyanti kāmaṃ taṃ taṃ hi paratreha munīśvarāḥ || 25||

ये निष्कामतया तानि पठिष्यन्ति शुभाशयाः ।तेषां च जननीगर्भे वासो नैव भविष्यति ॥ २६॥

ye niṣkāmatayā tāni paṭhiṣyanti śubhāśayāḥ |teṣāṃ ca jananīgarbhe vāso naiva bhaviṣyati || 26||

एतेषां पूजनेनैव वर्णानां दुःखनाशनम् ।इहलोके परत्रापि मुक्तिर्भवति निश्चितम् ॥ २७॥

eteṣāṃ pūjanenaiva varṇānāṃ duḥkhanāśanam |ihaloke paratrāpi muktirbhavati niścitam || 27||

ग्राह्यमेषां च नैवेद्यं भोजनीयं प्रयत्नतः ।तत्कर्तुः सर्वपापानि भस्मसाद्यान्ति वै क्षणात् ॥ २८॥

grāhyameṣāṃ ca naivedyaṃ bhojanīyaṃ prayatnataḥ |tatkartuḥ sarvapāpāni bhasmasādyānti vai kṣaṇāt || 28||

ज्योतिषां चैव लिङ्गानां ब्रह्मादिभिरलं द्विजाः ।विशेषतः फलं वक्तुं शक्यते न परैस्तथा ॥ २९॥

jyotiṣāṃ caiva liṅgānāṃ brahmādibhiralaṃ dvijāḥ |viśeṣataḥ phalaṃ vaktuṃ śakyate na paraistathā || 29||

एकं च पूजितं येन षण्मासं तन्निरन्तरम् ।तस्य दुःखं न जायेत मातृकुक्षिसमुद्भवम् ॥ ३०॥

ekaṃ ca pūjitaṃ yena ṣaṇmāsaṃ tannirantaram |tasya duḥkhaṃ na jāyeta mātṛkukṣisamudbhavam || 30||

हीनयोनौ यदा जातो ज्योतिर्लिङ्गं च पश्यति ।तस्य जन्म भवेत्तत्र विमले सत्कुले पुनः ॥ ३१॥

hīnayonau yadā jāto jyotirliṅgaṃ ca paśyati |tasya janma bhavettatra vimale satkule punaḥ || 31||

सत्कुले जन्म सम्प्राप्य धनाढ्यो वेदपारगः ।शुभकर्म तदा कृत्वा मुक्तिं यात्यनपायिनीम् ॥ ३२॥

satkule janma samprāpya dhanāḍhyo vedapāragaḥ |śubhakarma tadā kṛtvā muktiṃ yātyanapāyinīm || 32||

म्लेच्छो वाप्यन्त्यजो वापि षण्ढो वापि मुनीश्वराः ।द्विजो भूत्वा भवेन्मुक्तस्तस्मात्तद्दर्शनं चरेत् ॥ ३३॥

mleccho vāpyantyajo vāpi ṣaṇḍho vāpi munīśvarāḥ |dvijo bhūtvā bhavenmuktastasmāttaddarśanaṃ caret || 33||

ज्योतिषां चैव लिङ्गानां किञ्चित्प्रोक्तं फलं मया ।ज्योतिषां चोपलिङ्गानि श्रूयन्तामृषिसत्तमाः ॥ ३४॥

jyotiṣāṃ caiva liṅgānāṃ kiñcitproktaṃ phalaṃ mayā |jyotiṣāṃ copaliṅgāni śrūyantāmṛṣisattamāḥ || 34||

सोमेश्वरस्य यल्लिङ्गमन्तकेशमुदाहृतम् ।मह्याः सागरसंयोगे तल्लिङ्गमुपलिङ्गकम् ॥ ३५॥

someśvarasya yalliṅgamantakeśamudāhṛtam |mahyāḥ sāgarasaṃyoge talliṅgamupaliṅgakam || 35||

मल्लिकार्जुनसम्भूतमुपलिङ्गमुदाहृतम् ।रुद्रेश्वरमिति ख्यातं भृगुकक्षे सुखावहम् ॥ ३६॥

mallikārjunasambhūtamupaliṅgamudāhṛtam |rudreśvaramiti khyātaṃ bhṛgukakṣe sukhāvaham || 36||

महाकालभवं लिङ्गं दुग्धेशमिति विश्रुतम् ।नर्मदायां प्रसिद्धं तत्सर्वपापहरं स्मृतम् ॥ ३७॥

mahākālabhavaṃ liṅgaṃ dugdheśamiti viśrutam |narmadāyāṃ prasiddhaṃ tatsarvapāpaharaṃ smṛtam || 37||

ऊँकारजं च यल्लिङ्गं कर्दमेशमिति श्रुतम् ।प्रसिद्धं बिन्दुसरसि सर्वकामफलप्रदम् ॥ ३८॥

ūm̐kārajaṃ ca yalliṅgaṃ kardameśamiti śrutam |prasiddhaṃ bindusarasi sarvakāmaphalapradam || 38||

केदारेश्वरसञ्जातं भूतेशं यमुनातटे ।महापापहरं प्रोक्तं पश्यतामर्चतां तथा ॥ ३९॥

kedāreśvarasañjātaṃ bhūteśaṃ yamunātaṭe |mahāpāpaharaṃ proktaṃ paśyatāmarcatāṃ tathā || 39||

भीमशङ्करसम्भूतं भीमेश्वरमिति स्मृतम् ।सह्याचले प्रसिद्धं तन्महाबलविवर्द्धनम् ॥ ४०॥

bhīmaśaṅkarasambhūtaṃ bhīmeśvaramiti smṛtam |sahyācale prasiddhaṃ tanmahābalavivarddhanam || 40||

विश्वेश्वराच्च यज्जातं शरण्येश्वर विश्रुतम् ।त्र्यम्बकस्य च यत्प्रोक्तं सिद्धेश्वर इति श्रुतम् ॥ ४१॥

viśveśvarācca yajjātaṃ śaraṇyeśvara viśrutam |tryambakasya ca yatproktaṃ siddheśvara iti śrutam || 41||

वैद्यनाथाच्च यज्जातं वैजनाथ इति स्मृतम् ।नागेश्वरसमुद्भूतं भूतेश्वरमुदाहृतम् ॥ ४२॥

vaidyanāthācca yajjātaṃ vaijanātha iti smṛtam |nāgeśvarasamudbhūtaṃ bhūteśvaramudāhṛtam || 42||

मल्लिकासरस्वतीतीरे दर्शनात्पापहारकम् ।रामेश्वराच्च यज्जातं गुप्तेश्वरमिति स्मृतम् ॥ ४३॥

mallikāsarasvatītīre darśanātpāpahārakam |rāmeśvarācca yajjātaṃ gupteśvaramiti smṛtam || 43||

घुश्मेशाच्चैव यज्जातं व्याघ्रेश्वरमिति स्मृतम्ज्योतिर्लिङ्गोपलिङ्गानि प्रोक्तानीह मया द्विजाः ॥ ४४॥

ghuśmeśāccaiva yajjātaṃ vyāghreśvaramiti smṛtamjyotirliṅgopaliṅgāni proktānīha mayā dvijāḥ || 44||

दर्शनात्पापहारीणि सर्वकामप्रदानि च ।एतानि सुप्रधानानि मुख्यतां हि गतानि च ।अन्यानि चापि मुख्यानि श्रूयन्तामृषिसत्तमाः ॥ ४५॥

darśanātpāpahārīṇi sarvakāmapradāni ca |etāni supradhānāni mukhyatāṃ hi gatāni ca |anyāni cāpi mukhyāni śrūyantāmṛṣisattamāḥ || 45||

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां ज्योतिर्लिङ्गतदुपलिंङ्गमाहात्म्यवर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः ॥ ४\।१॥॥ श्रीगणेशाय नमः ॥॥ श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥॥ श्रीशिवमहापुराणम् ॥चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

iti śrīśivamahāpurāṇe caturthyāṃ koṭirudrasaṃhitāyāṃ jyotirliṅgatadupaliṃṅgamāhātmyavarṇanaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ || 4\|1|||| śrīgaṇeśāya namaḥ |||| śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ |||| śrīśivamahāpurāṇam ||caturthī koṭirudrasaṃhitā

सूत उवाच ।गङ्गातीरे सुप्रसिद्धा काशी खलु विमुक्तिदा ।सा हि लिङ्गमयी ज्ञेया शिववासस्थली स्मृता ॥ १॥

sūta uvāca |gaṅgātīre suprasiddhā kāśī khalu vimuktidā |sā hi liṅgamayī jñeyā śivavāsasthalī smṛtā || 1||

लिङ्गं तत्रैव मुख्यं च सम्प्रोक्तमविमुक्तकम् ।कृत्तिवासेश्वरः साक्षात्तत्तुल्यो वृद्धकालकः ॥ २॥

liṅgaṃ tatraiva mukhyaṃ ca samproktamavimuktakam |kṛttivāseśvaraḥ sākṣāttattulyo vṛddhakālakaḥ || 2||

तिलभाण्डेश्वरश्चैव दशाश्वमेध एव च ।गङ्गासागरसंयोगे सङ्गमेश इति स्मृतः ॥ ३॥

tilabhāṇḍeśvaraścaiva daśāśvamedha eva ca |gaṅgāsāgarasaṃyoge saṅgameśa iti smṛtaḥ || 3||