कालभैरवप्राकट्यप्रसङ्गवर्णनम् काश्याम् Kashyam Kalabhairavaprakatyaprasangavarnanam

शिवपार्वतीसंवादेब्रह्मोवाचअहमेवाखिलैः पूज्यः पूज्यो मम न सर्वथा ।किं शूली मम सम्पूज्यः पूज्योऽहं शूलिनो ध्रुवम् ॥ २०१॥

śivapārvatīsaṃvādebrahmovācaahamevākhilaiḥ pūjyaḥ pūjyo mama na sarvathā |kiṃ śūlī mama sampūjyaḥ pūjyo'haṃ śūlino dhruvam || 201||

वेदाः सृष्टा मया सर्वे सृष्टा लोका मया पुरा ।मदन्यः सर्जको लोके नास्ति पूज्योऽपि सर्वथा ॥ २०२॥

vedāḥ sṛṣṭā mayā sarve sṛṣṭā lokā mayā purā |madanyaḥ sarjako loke nāsti pūjyo'pi sarvathā || 202||

भ्रान्ता यूयं न सन्देहः शूलिपूजापरायणाः ।पूजा ममैव विहिता वेदास्तत्र तु साक्षिणः ॥ २०३॥

bhrāntā yūyaṃ na sandehaḥ śūlipūjāparāyaṇāḥ |pūjā mamaiva vihitā vedāstatra tu sākṣiṇaḥ || 203||

प्रलपन्नेवमेवान्यद्विश्रान्तोऽसौ तदा विधिः ।तस्थौ ततो महाविष्णुरर्घ्यपाणिरुपागतः ॥ २०४॥

pralapannevamevānyadviśrānto'sau tadā vidhiḥ |tasthau tato mahāviṣṇurarghyapāṇirupāgataḥ || 204||

ततोऽभिषिच्य मां विष्णुः क्षीराज्यादिभिरादरात् ।चकार पूजां विविधां बिल्वपत्रादिभिर्मुदा ॥ २०५॥

tato'bhiṣicya māṃ viṣṇuḥ kṣīrājyādibhirādarāt |cakāra pūjāṃ vividhāṃ bilvapatrādibhirmudā || 205||

धूपदीपांश्च नैवेद्यं क्षीराज्यदधिमिश्रितम् ।दत्वा ददौ पुनर्दीपान पुनः पुष्पाञ्जलिं ददौ ॥ २०६॥

dhūpadīpāṃśca naivedyaṃ kṣīrājyadadhimiśritam |datvā dadau punardīpāna punaḥ puṣpāñjaliṃ dadau || 206||

प्रदक्षिणनमस्कारान् चकार तदनन्तरम् ।ततः पश्चाक्षरं शैवं जजाप स जनार्दनः ॥ २०७॥

pradakṣiṇanamaskārān cakāra tadanantaram |tataḥ paścākṣaraṃ śaivaṃ jajāpa sa janārdanaḥ || 207||

ततस्तं ध्याननिरतं विधिर्दृष्ट्वा हरिं तदा ।उवाच वचनं भ्रान्तः क्रोधमुत्पादन्हरेः ॥ २०८॥

tatastaṃ dhyānanirataṃ vidhirdṛṣṭvā hariṃ tadā |uvāca vacanaṃ bhrāntaḥ krodhamutpādanhareḥ || 208||

असम्पूज्यैव पूजार्हं मामयं विष्णुरुद्धतः ।शूलिपूजां करोत्यत्र भ्रान्तोऽयं नात्र संशयः ॥ २०९॥

asampūjyaiva pūjārhaṃ māmayaṃ viṣṇuruddhataḥ |śūlipūjāṃ karotyatra bhrānto'yaṃ nātra saṃśayaḥ || 209||

इत्युदीरितमाकर्ण्य वचनं तद्विधेर्हरिः ।पूजां समाप्य तदनु जगाद वचनं तदा ॥ २१०॥

ityudīritamākarṇya vacanaṃ tadvidherhariḥ |pūjāṃ samāpya tadanu jagāda vacanaṃ tadā || 210||

विष्णुरुवाचहा हा दुर्भाग दुर्बुद्धे किमेत्रं वक्तुमर्हसि ।कथं भ्रान्तोऽद्य जातोऽसि शुभं नाद्य तु दृश्यते ॥ २११॥

viṣṇuruvācahā hā durbhāga durbuddhe kimetraṃ vaktumarhasi |kathaṃ bhrānto'dya jāto'si śubhaṃ nādya tu dṛśyate || 211||

सर्वदेवोत्तमः साम्बः शङ्करो भक्तवत्सलः ।सर्वेषामपि सम्पूज्यः तस्य पूज्यो न दृश्यते ॥ २१२॥

sarvadevottamaḥ sāmbaḥ śaṅkaro bhaktavatsalaḥ |sarveṣāmapi sampūjyaḥ tasya pūjyo na dṛśyate || 212||

तस्यैव पूजाविहिता सर्ववेदेषु सर्वथा ।तत्पूजयैव सम्प्राप्तो मोक्षो मोक्षप्रदः शिवः ॥ २१३॥

tasyaiva pūjāvihitā sarvavedeṣu sarvathā |tatpūjayaiva samprāpto mokṣo mokṣapradaḥ śivaḥ || 213||

शिवपूजा मया पूर्वं बहुधैव कृता मुहुः ।अहं शिवप्रसादेन पालयाम्यखिलं जगत् ॥ २१४॥

śivapūjā mayā pūrvaṃ bahudhaiva kṛtā muhuḥ |ahaṃ śivaprasādena pālayāmyakhilaṃ jagat || 214||

इत्युक्तवन्तं तं विष्णुं भ्रान्तोऽसीति जगाद सः ।मत्तोऽन्यो न हि सम्पूज्यः पूज्योऽहं नात्र संशयः ॥ २१५॥

ityuktavantaṃ taṃ viṣṇuṃ bhrānto'sīti jagāda saḥ |matto'nyo na hi sampūjyaḥ pūjyo'haṃ nātra saṃśayaḥ || 215||

भ्रान्ताः सर्वे कथं जाताः पूज्यं मां सर्वसाधनैः ।न पूजयन्ति दुर्वुत्ता माम्मित्येवं वदस्थितः ॥ २१६॥

bhrāntāḥ sarve kathaṃ jātāḥ pūjyaṃ māṃ sarvasādhanaiḥ |na pūjayanti durvuttā māmmityevaṃ vadasthitaḥ || 216||

तदा क्लेशान्वितो विष्णुः शङ्करं लोकशङ्करम् ।तुष्टाव विविधैः स्तोत्रैरुवाचेदं वचस्तदा ॥ २१७॥

tadā kleśānvito viṣṇuḥ śaṅkaraṃ lokaśaṅkaram |tuṣṭāva vividhaiḥ stotrairuvācedaṃ vacastadā || 217||

शम्भो प्रसीद देवेश क्लेशान्दूरीकुरुष्व मे ।अशैवं संहरस्वैनमधर्मस्य प्रवर्तकम् ॥ २१८॥

śambho prasīda deveśa kleśāndūrīkuruṣva me |aśaivaṃ saṃharasvainamadharmasya pravartakam || 218||

अधर्मवृत्त्या सर्वेऽपि यास्यन्ति नरकं ध्रुवम् ।कृपालुरसि देवेश विधिमेनं प्रणाशय ॥ २१९॥

adharmavṛttyā sarve'pi yāsyanti narakaṃ dhruvam |kṛpālurasi deveśa vidhimenaṃ praṇāśaya || 219||

अशैवोऽयं दुराचारः स्थापनीयो न सर्वथा ।अशैवशिक्षा कर्तव्या देवेश त्रिपुरान्तक ॥ २२०॥

aśaivo'yaṃ durācāraḥ sthāpanīyo na sarvathā |aśaivaśikṣā kartavyā deveśa tripurāntaka || 220||

नोचेदधर्मवृद्धिस्तु भविष्यति न संशयः ।अधर्मवृद्ध्या देवानां दुःखवृद्धिर्भविष्यति ॥ २२१॥

nocedadharmavṛddhistu bhaviṣyati na saṃśayaḥ |adharmavṛddhyā devānāṃ duḥkhavṛddhirbhaviṣyati || 221||

इत्युक्त्वा प्रणतो विष्णुः स ऋषिः संस्(सर्षिसङ्घः) स्तुवंस्तदा ।प्रसीदेश प्रसीदेश प्रसीदेति वदन्मुहुः ॥ २२२॥

ityuktvā praṇato viṣṇuḥ sa ṛṣiḥ saṃs(sarṣisaṅghaḥ) stuvaṃstadā |prasīdeśa prasīdeśa prasīdeti vadanmuhuḥ || 222||

तदोग्ररूपादनङ्घान्मत्तः श्रीकालभैरवः ।आविरासीत्तदा लोकान्भीषयन्नखिलानपि ॥ २२३॥

tadograrūpādanaṅghānmattaḥ śrīkālabhairavaḥ |āvirāsīttadā lokānbhīṣayannakhilānapi || 223||

व्याप्यायं सप्तपातालाननन्तचरणैः स्वयम ।भूर्भुवः सुवरादींश्च शिरोऽभिव्याप्य संस्थितः ॥ २२४॥

vyāpyāyaṃ saptapātālānanantacaraṇaiḥ svayama |bhūrbhuvaḥ suvarādīṃśca śiro'bhivyāpya saṃsthitaḥ || 224||

दिशो दशव्याप्तहस्तैरनन्तैर्विवृताननः ।अनन्तसूर्यप्रतिमः कालानलसमप्रभः ॥ २२५॥

diśo daśavyāptahastairanantairvivṛtānanaḥ |anantasūryapratimaḥ kālānalasamaprabhaḥ || 225||

नानाशस्त्रावृताकारो नानागन्धानुलेपनः ।नानामालावृतो नानारत्नाभरणसंवृतः ॥ २२६॥

nānāśastrāvṛtākāro nānāgandhānulepanaḥ |nānāmālāvṛto nānāratnābharaṇasaṃvṛtaḥ || 226||

अन्तरूपकूपेषु वहन्नग्निकणान्बहून् ।निःश्वासपवनैरग्निं विसृजन् रक्तलोचनः ॥ २२७॥

antarūpakūpeṣu vahannagnikaṇānbahūn |niḥśvāsapavanairagniṃ visṛjan raktalocanaḥ || 227||

अकाण्डप्रलयाग्नीनां समूहमिव संस्थितः ।दृष्ट्वा तं विस्मिताः सर्वे देवाः स ऋषिपुङ्गवाः ॥ २२८॥

akāṇḍapralayāgnīnāṃ samūhamiva saṃsthitaḥ |dṛṣṭvā taṃ vismitāḥ sarve devāḥ sa ṛṣipuṅgavāḥ || 228||

चचालावनिरुद्विग्ना चेलुश्च कुलपर्वताः ।शेषश्चकम्पे सकलैः फणिभिश्च समावृतः ॥ २२९॥

cacālāvanirudvignā celuśca kulaparvatāḥ |śeṣaścakampe sakalaiḥ phaṇibhiśca samāvṛtaḥ || 229||

तन्निःश्वासमहावायुरुत्पातपवनोऽभवत् ।तत्कराघातमात्रेण पेतुरुर्व्यां च तारकाः ॥ २३०॥

tanniḥśvāsamahāvāyurutpātapavano'bhavat |tatkarāghātamātreṇa petururvyāṃ ca tārakāḥ || 230||

पापत मूर्च्छितो विष्णुस्तं दृष्ट्वा भीमविक्रमम् ।पेतुर्मुनिवरास्सर्वे देवाश्चेन्द्रपुरोगमाः ॥ २३१॥

pāpata mūrcchito viṣṇustaṃ dṛṣṭvā bhīmavikramam |peturmunivarāssarve devāścendrapurogamāḥ || 231||

क्षुब्धाः समुद्राः सर्वेऽपि क्षीराब्धिप्रमुखास्तदा ।उद्वेलाश्च बभूवुस्ते महाकल्लोलसङ्कुलाः ॥ २३२॥

kṣubdhāḥ samudrāḥ sarve'pi kṣīrābdhipramukhāstadā |udvelāśca babhūvuste mahākallolasaṅkulāḥ || 232||

ततस्तु भैरवो लोकान् भीषयन्नखिलानपि ।प्रणम्य मामुवाचेदं वचनं विनयान्वितः ॥ २३३॥

tatastu bhairavo lokān bhīṣayannakhilānapi |praṇamya māmuvācedaṃ vacanaṃ vinayānvitaḥ || 233||

भैरव उवाचशम्भो किं करवाण्यद्य कार्यं ते किमुपस्थितम् ।शोषणीयाः सुमुद्राः किं क्षणेनैवाद्य लीलया ॥ २३४॥

bhairava uvācaśambho kiṃ karavāṇyadya kāryaṃ te kimupasthitam |śoṣaṇīyāḥ sumudrāḥ kiṃ kṣaṇenaivādya līlayā || 234||

किं वा कुलाचलाः सर्वे भक्षणीयास्त्वदाज्ञया ।नस्मीभूताश्च कर्तव्या देवाः सर्वे किमीश्वर ॥ २३५॥

kiṃ vā kulācalāḥ sarve bhakṣaṇīyāstvadājñayā |nasmībhūtāśca kartavyā devāḥ sarve kimīśvara || 235||

किं भस्मसादुपैत्वीश सशैलवनकानना ।पृथिवी सनदी वा मामाज्ञापयतु शङ्कर ॥ २३६॥

kiṃ bhasmasādupaitvīśa saśailavanakānanā |pṛthivī sanadī vā māmājñāpayatu śaṅkara || 236||

मा विलम्बं कुरुष्वेश किं विलम्बेन शङ्कर ।त्वत्प्रसादेन सर्वेषां नाशकश्च भवाम्यहम् ॥ २३७॥

mā vilambaṃ kuruṣveśa kiṃ vilambena śaṅkara |tvatprasādena sarveṣāṃ nāśakaśca bhavāmyaham || 237||

मयोग्रतररूपेण तूष्णीं स्थातुं न शक्यते ।देवोत्तम महादेव हराज्ञापय मां विभुम् ॥ २३८॥

mayogratararūpeṇa tūṣṇīṃ sthātuṃ na śakyate |devottama mahādeva harājñāpaya māṃ vibhum || 238||

एवमुक्तो भैरवेण प्रणतश्च मुहुर्मुहुः ।तदा ब्रह्मशिरश्छेदं कुरुष्वेत्युक्तवानहम् ॥ २३९॥

evamukto bhairaveṇa praṇataśca muhurmuhuḥ |tadā brahmaśiraśchedaṃ kuruṣvetyuktavānaham || 239||

ततो विधिं भैरवस्तं दृष्ट्वा प्रस्फुरिताधरः ।नखाग्रेणैव चिच्छेद शिरांसि च पपात सः ॥ २४०॥

tato vidhiṃ bhairavastaṃ dṛṣṭvā prasphuritādharaḥ |nakhāgreṇaiva ciccheda śirāṃsi ca papāta saḥ || 240||

ततस्तस्य विधेश्च्छिन्नं प्रथमं तु शिरस्तदा ।जगाम नागनिलयं प्रलपन्सत्वरं शिवे ॥ २४१॥

tatastasya vidheścchinnaṃ prathamaṃ tu śirastadā |jagāma nāganilayaṃ pralapansatvaraṃ śive || 241||

तदा तस्य शिरो दृष्ट्वा ब्रह्मणः फणिराट् तदा ।विस्मितो मुक्तिमेतस्य शिरश्छेदस्य कारणम् ॥ २४२॥

tadā tasya śiro dṛṣṭvā brahmaṇaḥ phaṇirāṭ tadā |vismito muktimetasya śiraśchedasya kāraṇam || 242||

इदं ब्रह्मशिरो नूनं मया तु परिचीयते ।ब्रह्मणो न शिवादन्यः शास्ता देवेषु विद्यते ॥ २४३॥

idaṃ brahmaśiro nūnaṃ mayā tu paricīyate |brahmaṇo na śivādanyaḥ śāstā deveṣu vidyate || 243||

प्रायशो देवदेवस्य महादेवस्य पूजनम् ।न कृतं ब्रह्मणा तस्माच्छिवेन निहतो विधिः ॥ २४४॥

prāyaśo devadevasya mahādevasya pūjanam |na kṛtaṃ brahmaṇā tasmācchivena nihato vidhiḥ || 244||

प्रायशो ब्रह्मणा शम्भोर्धिक्कारो वा कृतो ध्रुवम् ।नन्दिकेशस्य वाऽन्यस्य शिवभक्तस्य वा ध्रुवम् ॥ २४५॥

prāyaśo brahmaṇā śambhordhikkāro vā kṛto dhruvam |nandikeśasya vā'nyasya śivabhaktasya vā dhruvam || 245||

शिवं वा शिवभक्तं वा नन्दिकेशं शिवप्रियम् ।यो धिक्करोति तस्येयं गतिर्भवति सर्वथा ॥ २४६॥

śivaṃ vā śivabhaktaṃ vā nandikeśaṃ śivapriyam |yo dhikkaroti tasyeyaṃ gatirbhavati sarvathā || 246||

अन्यथा ब्रह्मणोऽकाण्डे शिरश्छेदः कथं भवेत् ।नायं प्रलयकालश्च ब्रह्मविष्ण्वीशनाशकः ॥ २४७॥

anyathā brahmaṇo'kāṇḍe śiraśchedaḥ kathaṃ bhavet |nāyaṃ pralayakālaśca brahmaviṣṇvīśanāśakaḥ || 247||

समयः प्रलयस्यास्तु मास्तु वायं तथाप्यहम् ।काशीं प्रति गमिष्यामि यत्र प्रलयभीर्न मे ॥ २४८॥

samayaḥ pralayasyāstu māstu vāyaṃ tathāpyaham |kāśīṃ prati gamiṣyāmi yatra pralayabhīrna me || 248||

महाप्रलयकालेऽपि काशीस्थो न विनश्यति ।ततः काशीमहं यास्ये यत्र न प्रलयोद्भवः ॥ २४९॥

mahāpralayakāle'pi kāśīstho na vinaśyati |tataḥ kāśīmahaṃ yāsye yatra na pralayodbhavaḥ || 249||

दग्धा भवन्तु ब्रह्माद्या लोका दग्धा भवन्तु च ।यास्येऽहं सर्वथा नित्यां काशीं माहेश्वरीं पुरीम् ॥ २५०॥

dagdhā bhavantu brahmādyā lokā dagdhā bhavantu ca |yāsye'haṃ sarvathā nityāṃ kāśīṃ māheśvarīṃ purīm || 250||

इत्युक्त्वा फणिराट्च्छीघ्रं काशीं प्रति समाययौ ।पाहि पाहि महादेव प्रलयादिति संवदन् ॥ २५१॥

ityuktvā phaṇirāṭcchīghraṃ kāśīṃ prati samāyayau |pāhi pāhi mahādeva pralayāditi saṃvadan || 251||

सम्प्राप्य काशीं पूतात्मा प्रहृष्टहृदयः फणी ।अमन्यत तदात्मानं कृतार्थं भाग्यसंश्रयम् ॥ २५२॥

samprāpya kāśīṃ pūtātmā prahṛṣṭahṛdayaḥ phaṇī |amanyata tadātmānaṃ kṛtārthaṃ bhāgyasaṃśrayam || 252||

दृष्ट्वा काशीं पुरीं शैवीं शैवमोक्षप्रदायिनीम् ।साक्षाच्छिवस्वरूपेयं देवानामपि दुर्लभा ॥ २५३॥

dṛṣṭvā kāśīṃ purīṃ śaivīṃ śaivamokṣapradāyinīm |sākṣācchivasvarūpeyaṃ devānāmapi durlabhā || 253||

कृपा मयि महेशस्य सम्पूर्णा तिष्ठति ध्रुवम् ।यतोऽतिदुर्लभा काशी सुलभाऽद्य ममाभवत् ॥ २५४॥

kṛpā mayi maheśasya sampūrṇā tiṣṭhati dhruvam |yato'tidurlabhā kāśī sulabhā'dya mamābhavat || 254||

अतः परं भयं नास्ति मृतेरपि मम ध्रुवम् ।यतः प्राप्ता मया काशी यां मृत्युर्नैव पश्यति ॥ २५५॥

ataḥ paraṃ bhayaṃ nāsti mṛterapi mama dhruvam |yataḥ prāptā mayā kāśī yāṃ mṛtyurnaiva paśyati || 255||

ततः स रत्नपुष्पाद्यैर्विश्वेशं मां सनातनम् ।सम्पूज्य नित्ययात्रादि सर्वकर्म चकार सः ॥ २५६॥

tataḥ sa ratnapuṣpādyairviśveśaṃ māṃ sanātanam |sampūjya nityayātrādi sarvakarma cakāra saḥ || 256||

आदिभैरवमभ्यर्च्य धूपदीपादिभिस्ततः ।कृत्तिवासेश्वरं द्रष्टुं पुष्पपाणिरुपाययौ ॥ २५७॥

ādibhairavamabhyarcya dhūpadīpādibhistataḥ |kṛttivāseśvaraṃ draṣṭuṃ puṣpapāṇirupāyayau || 257||

श्रीकालभैरवं दृष्ट्वा भीमरूपं भयानकम् ।चकम्पे मूर्च्छितः शेषः पपात पृथिवीतले ॥ २५८॥

śrīkālabhairavaṃ dṛṣṭvā bhīmarūpaṃ bhayānakam |cakampe mūrcchitaḥ śeṣaḥ papāta pṛthivītale || 258||

मया चोत्थापितो विष्णुस्ततः पूर्वं स उत्थितः ।इन्द्रादयः स ऋषयो (?) मयैवोत्थापिताः शिवे ॥ २५९॥

mayā cotthāpito viṣṇustataḥ pūrvaṃ sa utthitaḥ |indrādayaḥ sa ṛṣayo (?) mayaivotthāpitāḥ śive || 259||

विष्णुरिन्द्रः फणिपतिर्देवाश्चान्ये मुनीश्वराः ।ददृशुश्छिन्नशिरसं विधि तं पतितं भुवि ॥ २६०॥

viṣṇurindraḥ phaṇipatirdevāścānye munīśvarāḥ |dadṛśuśchinnaśirasaṃ vidhi taṃ patitaṃ bhuvi || 260||

देवा ऊचुःततो विष्णुस्सदेवेन्द्रः सऋषिः सफणिस्तथा (?) ।स्तोत्रैरनेकैः स्तुत्वा च (तुष्टाव) भीमं श्रीकालभैरवम् ॥ २६१॥

devā ūcuḥtato viṣṇussadevendraḥ saṛṣiḥ saphaṇistathā (?) |stotrairanekaiḥ stutvā ca (tuṣṭāva) bhīmaṃ śrīkālabhairavam || 261||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते काश्यां कालभैरवप्राकट्यप्रसङ्गवर्णनं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । उग्राख्यः सप्तमांशः । अध्यायः ११ । २०१२६१॥

|| iti śivarahasyāntargate kāśyāṃ kālabhairavaprākaṭyaprasaṅgavarṇanaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 11 | 201261||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।उग्राख्यः सप्तमांशः ।अध्यायः ११ ।२०१-२६१॥

– || śrīśivarahasyam |ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 11 | 201-261||