शिवतीर्थक्षेत्रमाहात्म्यम् १ Kashisthitan Shivatirthakshetramahatmyam 1

शिवपार्वतीसंवादेश्रीशिव उवाचओङ्कारं नाम विमलं क्षेत्रं काश्यां वरानने ।सर्वपापक्षयकरं तिष्ठत्येकं शुभप्रदम् ॥ १॥

śivapārvatīsaṃvādeśrīśiva uvācaoṅkāraṃ nāma vimalaṃ kṣetraṃ kāśyāṃ varānane |sarvapāpakṣayakaraṃ tiṣṭhatyekaṃ śubhapradam || 1||

तत्र बिल्ववनं रम्यं नित्यं नवदलान्वितम् ।नक्षत्रलेढिशाखाढ्यं घनच्छायमभूच्छिवे ॥ २॥

tatra bilvavanaṃ ramyaṃ nityaṃ navadalānvitam |nakṣatraleḍhiśākhāḍhyaṃ ghanacchāyamabhūcchive || 2||

तस्मिन् बिल्ववने रम्ये क्रीडार्थं र(ग)म्यते मया ।किश्चित्कालं विहृत्याहं वसामि प्रत्यहं शुभे ॥ ३॥

tasmin bilvavane ramye krīḍārthaṃ ra(ga)myate mayā |kiścitkālaṃ vihṛtyāhaṃ vasāmi pratyahaṃ śubhe || 3||

विद्यमाने मयि प्रीत्या कदाचित्पवनो महान् ।समागतस्ततस्तेन कम्पितास्तरवो भृशम् ॥ ४॥

vidyamāne mayi prītyā kadācitpavano mahān |samāgatastatastena kampitāstaravo bhṛśam || 4||

कम्पितं न्यपतद्भूमौ बिल्वशखाग्रमुत्तमम् ।नवारुणदलाक्रान्तं वितस्तिमितमम्बिके ॥ ५॥

kampitaṃ nyapatadbhūmau bilvaśakhāgramuttamam |navāruṇadalākrāntaṃ vitastimitamambike || 5||

तद्गृहीतं मया रम्यं तदाप्रभृति सर्वदा ।तद्बिल्ववनरक्षार्थं यक्षाः संस्थापिता मया ॥ ६॥

tadgṛhītaṃ mayā ramyaṃ tadāprabhṛti sarvadā |tadbilvavanarakṣārthaṃ yakṣāḥ saṃsthāpitā mayā || 6||

वेदामूर्तिधरास्तत्र नवबिल्वदलैः शुभैः ।ओङ्काररूपिणं नित्यं मामेवाभ्यर्चयन्ति हि ॥ ७॥

vedāmūrtidharāstatra navabilvadalaiḥ śubhaiḥ |oṅkārarūpiṇaṃ nityaṃ māmevābhyarcayanti hi || 7||

शिवतत्त्वमविज्ञाय ज्ञानार्थं च मुनीश्वराः ।वेदाश्च सततं तत्र तपः कुर्वन्ति सादरम् ॥ ८॥

śivatattvamavijñāya jñānārthaṃ ca munīśvarāḥ |vedāśca satataṃ tatra tapaḥ kurvanti sādaram || 8||

तत्र पञ्चाग्निनिरताः निराहारा जितेन्द्रियाः ।तपो घोरतरं कृत्वा तिष्ठन्ति विमलाशयाः ॥ ९॥

tatra pañcāgniniratāḥ nirāhārā jitendriyāḥ |tapo ghorataraṃ kṛtvā tiṣṭhanti vimalāśayāḥ || 9||

एकपादेन संस्थाय प्रज्वलद्वह्निमध्यगः ।चकार विष्णुरत्रैव तपो घोरतरं पुरा ॥ १०॥

ekapādena saṃsthāya prajvaladvahnimadhyagaḥ |cakāra viṣṇuratraiva tapo ghorataraṃ purā || 10||

ब्रह्मणापि तपस्तप्तं महाघोरतरं मुदा ।इन्द्रादिभिर्लोकपालैस्तपस्तप्तमिहैव हि ॥ ११॥

brahmaṇāpi tapastaptaṃ mahāghorataraṃ mudā |indrādibhirlokapālaistapastaptamihaiva hi || 11||

अन्यैश्च ऋषिभिः सिद्धैर्मुनिभिर्ब्रह्मवादिभिः ।तपस्तप्तुं पुरा नित्यमत्रैवोङ्कारसन्निधौ ॥ १२॥

anyaiśca ṛṣibhiḥ siddhairmunibhirbrahmavādibhiḥ |tapastaptuṃ purā nityamatraivoṅkārasannidhau || 12||

सायमोङ्कारनाथस्य दर्शनं पापनाशनम् ।कर्तव्य नियतं यत्नात्पूजा कार्या निरन्तरम् ॥ १३॥

sāyamoṅkāranāthasya darśanaṃ pāpanāśanam |kartavya niyataṃ yatnātpūjā kāryā nirantaram || 13||

प्रतिशुक्ल चतुर्दश्यां पूजा कार्या विशेषतः ।तत्प्रीत्यर्थं महाशैवा भोजनीयाः प्रयत्नतः ॥ १४॥

pratiśukla caturdaśyāṃ pūjā kāryā viśeṣataḥ |tatprītyarthaṃ mahāśaivā bhojanīyāḥ prayatnataḥ || 14||

ओङ्कारकुण्डममलं तत्र तिष्ठति निर्मलम् ।तत्र प्रतिदिनं स्नानं कर्तव्यं प्रीतिवृद्धये ॥ १५॥

oṅkārakuṇḍamamalaṃ tatra tiṣṭhati nirmalam |tatra pratidinaṃ snānaṃ kartavyaṃ prītivṛddhaye || 15||

तत्र श्राद्धं च कर्तव्यं पितॄनुद्दिश्य सादरम् ।कर्तव्यं तत्र यत्नेन प्रत्यहं तिलतर्पणम् ॥ १६॥

tatra śrāddhaṃ ca kartavyaṃ pitṝnuddiśya sādaram |kartavyaṃ tatra yatnena pratyahaṃ tilatarpaṇam || 16||

तत्र श्राद्धे कृते सर्वे पितरो नरकस्थिताः ।प्रयान्ति ब्रह्मसदनं मोदमाना वसन्ति च ॥ १७॥

tatra śrāddhe kṛte sarve pitaro narakasthitāḥ |prayānti brahmasadanaṃ modamānā vasanti ca || 17||

पुरा केनचिदत्रैव कृतं श्राद्धं यथाविधि ।तेन तत्पितरः सर्वे नरकाद्गन्तुमुद्यताः ॥ १८॥

purā kenacidatraiva kṛtaṃ śrāddhaṃ yathāvidhi |tena tatpitaraḥ sarve narakādgantumudyatāḥ || 18||

तदा यमभटाः सर्वे यमशासनकारिणः ।प्रगृह्यैव पितॄन् सर्वान्ययुर्यमनिकेनम् ॥ १९॥

tadā yamabhaṭāḥ sarve yamaśāsanakāriṇaḥ |pragṛhyaiva pitṝn sarvānyayuryamanikenam || 19||

यमभटा ऊचुःप्रयान्ति नरकादेते यम भीमपराक्रम ।विचारयैतानिति ते यममूचुर्यमस्ततः ॥ २०॥

yamabhaṭā ūcuḥprayānti narakādete yama bhīmaparākrama |vicārayaitāniti te yamamūcuryamastataḥ || 20||

उवाच चित्रगुप्ताख्यं धर्माधर्मविचारकम् ।किमेतैः कृतमस्तीति बभाषे वचनं मुदा ॥ २१॥

uvāca citraguptākhyaṃ dharmādharmavicārakam |kimetaiḥ kṛtamastīti babhāṣe vacanaṃ mudā || 21||

चित्रगुप्त उवाचकाश्यामोङ्कारनाथस्य कुण्डे पापौघनाशके ।शैवेन तद्वंशजेन कृतं श्राद्धं यथाविधि ॥ २२॥

citragupta uvācakāśyāmoṅkāranāthasya kuṇḍe pāpaughanāśake |śaivena tadvaṃśajena kṛtaṃ śrāddhaṃ yathāvidhi || 22||

कृतं पिण्डप्रदानं च तर्पणं च तिलैः कृतम् ।तेन वै घोरनियादुद्धृताः पितरोऽखिलाः ॥ २३॥

kṛtaṃ piṇḍapradānaṃ ca tarpaṇaṃ ca tilaiḥ kṛtam |tena vai ghoraniyāduddhṛtāḥ pitaro'khilāḥ || 23||

आब्रह्मकल्पमनिशं ब्रह्मणा पूजिता मुदा ।ब्रह्मलोके निवासं च करिष्यन्ति न संशयः ॥ २४॥

ābrahmakalpamaniśaṃ brahmaṇā pūjitā mudā |brahmaloke nivāsaṃ ca kariṣyanti na saṃśayaḥ || 24||

इति तद्वचनं श्रुत्वा यमः शीघ्र समुत्थितः ।प्रत्येकमासनं दत्वा पूजां चक्रे यथाविधि ॥ २५॥

iti tadvacanaṃ śrutvā yamaḥ śīghra samutthitaḥ |pratyekamāsanaṃ datvā pūjāṃ cakre yathāvidhi || 25||

ततो विमानमारुह्य ब्रह्मलोकं ययुर्मुदा ।इन्द्रेण पूजिताः सम्यक्तथा दिक्पालपूजिताः ॥ २६॥

tato vimānamāruhya brahmalokaṃ yayurmudā |indreṇa pūjitāḥ samyaktathā dikpālapūjitāḥ || 26||

अभ्यागतान् पितॄन् दृष्ट्वा सम्पूज्य विधिवद्विधिः ।स्वर्लोके विमलान्सर्वान् स्थापयामास सादरम् ॥ २७॥

abhyāgatān pitṝn dṛṣṭvā sampūjya vidhivadvidhiḥ |svarloke vimalānsarvān sthāpayāmāsa sādaram || 27||

अतोऽत्र विधिवच्छ्राद्धं कर्तव्यं पितृमुक्तये ।ओङ्कारेशार्चनं चात्र कर्तव्यं प्रतिवासरम् ॥ २८॥

ato'tra vidhivacchrāddhaṃ kartavyaṃ pitṛmuktaye |oṅkāreśārcanaṃ cātra kartavyaṃ prativāsaram || 28||

त्रिलोचनाख्यममलं क्षेत्रं काश्यां वरानने ।तिष्ठत्येकं ममात्यन्तऽविलासास्पदमुत्तमम् ॥ २९॥

trilocanākhyamamalaṃ kṣetraṃ kāśyāṃ varānane |tiṣṭhatyekaṃ mamātyanta'vilāsāspadamuttamam || 29||

हेमप्राकारशृङ्गाढ्य राजमानमहर्निशम् ।किन्नरामरगन्धर्वसेवितं प्रतिवासरम् ॥ ३०॥

hemaprākāraśṛṅgāḍhya rājamānamaharniśam |kinnarāmaragandharvasevitaṃ prativāsaram || 30||

पिलिपिलाख्यं तत्रास्ति कुण्डमेकं वरानने ।तत्र स्नात्वा यथाशास्त्रं श्राद्धं कृत्वा यथाविधि ॥ ३१॥

pilipilākhyaṃ tatrāsti kuṇḍamekaṃ varānane |tatra snātvā yathāśāstraṃ śrāddhaṃ kṛtvā yathāvidhi || 31||

त्रिलोचनाख्यलिङ्गस्य पूजा कार्या यथाविधि ।पुष्पैर्नानाविधैर्द्रव्यैर्बिल्वपत्रैस्तिलाक्षतैः ॥ ३२॥

trilocanākhyaliṅgasya pūjā kāryā yathāvidhi |puṣpairnānāvidhairdravyairbilvapatraistilākṣataiḥ || 32||

शनित्रयोदशी देवि भविष्यति यदा तदा ।तस्मिन् पिलिपिले कुण्डे स्नानं कार्यं प्रयत्नतः ॥ ३३॥

śanitrayodaśī devi bhaviṣyati yadā tadā |tasmin pilipile kuṇḍe snānaṃ kāryaṃ prayatnataḥ || 33||

तर्पयित्वा पितॄन् सर्वान् प्रदोषे समुपस्थिते ।त्रिलोचनेश्वरं सम्यगभिषिच्य शुभोदकैः ॥ ३४॥

tarpayitvā pitṝn sarvān pradoṣe samupasthite |trilocaneśvaraṃ samyagabhiṣicya śubhodakaiḥ || 34||

गन्धैस्तिलाक्षतैः पुष्पैबिल्वपत्रैश्च कोमलैः ।पूजयित्वा विधानेन धूपदीपादिभिः क्रमात् ॥ ३५॥

gandhaistilākṣataiḥ puṣpaibilvapatraiśca komalaiḥ |pūjayitvā vidhānena dhūpadīpādibhiḥ kramāt || 35||

सव्यासव्यविधानेन ततः कार्य प्रदक्षिणम् ।प्रणम्य बहुधा सम्यक्स्तुत्वा स्तोत्रैरनेकधा ॥ ३६॥

savyāsavyavidhānena tataḥ kārya pradakṣiṇam |praṇamya bahudhā samyakstutvā stotrairanekadhā || 36||

स्वगृह्योक्तप्रकारेण प्रतिष्ठाप्य हुताशनम् ।परमान्नं गोघृतं च सम्पाद्य नवमादरात् ॥ ३७॥

svagṛhyoktaprakāreṇa pratiṣṭhāpya hutāśanam |paramānnaṃ goghṛtaṃ ca sampādya navamādarāt || 37||

तथा बिल्वसमिद्बिल्वदलान्यानीय सादरम् ।होमः कार्यः प्रयत्नेन ऋत्विग्भिः सह वैदिकैः ॥ ३८॥

tathā bilvasamidbilvadalānyānīya sādaram |homaḥ kāryaḥ prayatnena ṛtvigbhiḥ saha vaidikaiḥ || 38||

मोक्षार्थिभिः सार्धकोटिहोमः कार्यो यथाविधि ।पुत्रार्थिभिः सार्धलक्षहोमः कार्यो यथाविधि ॥ ३९॥

mokṣārthibhiḥ sārdhakoṭihomaḥ kāryo yathāvidhi |putrārthibhiḥ sārdhalakṣahomaḥ kāryo yathāvidhi || 39||

विद्यार्थिभिस्त्रिलक्षं तु होमः कार्यो यथाविधि ।स्वर्गार्थिम्भिस्तु कार्यः स्याद्धोमो लक्षचतुष्टयम् ॥ ४०॥

vidyārthibhistrilakṣaṃ tu homaḥ kāryo yathāvidhi |svargārthimbhistu kāryaḥ syāddhomo lakṣacatuṣṭayam || 40||

एवं हुत्वा हविः सम्यग्दत्वा चैवाथ दक्षिणाम् ।कृतं होमदिकं सर्वं शिवाय विनिवेदयेत् ॥ ४१॥

evaṃ hutvā haviḥ samyagdatvā caivātha dakṣiṇām |kṛtaṃ homadikaṃ sarvaṃ śivāya vinivedayet || 41||

भोजनीयास्ततो विप्रा यथेच्छं स्वादुभोजनैः ।सुवासिन्यो भोजनीया देवप्रीत्यर्थमादरात् ॥ ४२॥

bhojanīyāstato viprā yathecchaṃ svādubhojanaiḥ |suvāsinyo bhojanīyā devaprītyarthamādarāt || 42||

विध्युक्तेन प्रकारेण कृतहोमादिना शिवः ।प्रीतोऽपष्टं यथा योग्यं प्रयच्छति न संशयः ॥ ४३॥

vidhyuktena prakāreṇa kṛtahomādinā śivaḥ |prīto'paṣṭaṃ yathā yogyaṃ prayacchati na saṃśayaḥ || 43||

शनित्रयोदशीं प्राप्य काश्यां स्थित्वा त्रिलोचनम् ।यो नार्चयति मूढात्मा स भवत्यघसंश्रयः ॥ ४४॥

śanitrayodaśīṃ prāpya kāśyāṃ sthitvā trilocanam |yo nārcayati mūḍhātmā sa bhavatyaghasaṃśrayaḥ || 44||

उपोष्य सायमनघैः स्नात्वा तन्त्र त्रिलोचनः ।शनियुक्तत्रयोदश्यां पूजनीयः प्रयत्नतः ॥ ४५॥

upoṣya sāyamanaghaiḥ snātvā tantra trilocanaḥ |śaniyuktatrayodaśyāṃ pūjanīyaḥ prayatnataḥ || 45||

पुरा कश्चिद् द्विजशिशुर्दरिद्रो व्याधिपीडितः ।शनित्रयोदशीं प्राप्य चकारोपौषणं मुदा ॥ ४६॥

purā kaścid dvijaśiśurdaridro vyādhipīḍitaḥ |śanitrayodaśīṃ prāpya cakāropauṣaṇaṃ mudā || 46||

ततः पिलिपिलाकुण्डे स्नात्वा बिल्वदलैर्जलैः ।पूजां कृत्वा प्रणम्याथ ननर्त च पुनः पुनः ॥ ४७॥

tataḥ pilipilākuṇḍe snātvā bilvadalairjalaiḥ |pūjāṃ kṛtvā praṇamyātha nanarta ca punaḥ punaḥ || 47||

ततः पर्णकुटीं प्राप्य निद्रां चक्रे स बालकः ।त्रिलोचनोऽपि सन्तुष्टस्तद्बालकृतपूजनात् ॥ ४८॥

tataḥ parṇakuṭīṃ prāpya nidrāṃ cakre sa bālakaḥ |trilocano'pi santuṣṭastadbālakṛtapūjanāt || 48||

सर्वाभरणसम्पन्नो दिव्यमङ्गलविग्रहः ।प्रत्यक्षोऽभूत्कृपासिन्धुस्तमुवाच द्विजार्भकम् ॥ ४९॥

sarvābharaṇasampanno divyamaṅgalavigrahaḥ |pratyakṣo'bhūtkṛpāsindhustamuvāca dvijārbhakam || 49||

प्रीतोऽस्मि पूजनाद्वत्स वरं वृणु तवेप्सितम् ।वरदोऽहं वरं दास्ये मा भैषीर्धैर्यमावह ॥ ५०॥

prīto'smi pūjanādvatsa varaṃ vṛṇu tavepsitam |varado'haṃ varaṃ dāsye mā bhaiṣīrdhairyamāvaha || 50||

इत्युक्तो बालकः शीघ्रं ययाचे वरमुत्तमम् ।देव देहि ममानन्दमविच्छिन्नमनामयम् ॥ ५१॥

ityukto bālakaḥ śīghraṃ yayāce varamuttamam |deva dehi mamānandamavicchinnamanāmayam || 51||

जन्मादिदुःखं शमय गर्भवासं विनाशय ।देहि मुक्तिं कृपासिन्धो त्रिलोचन जगत्प्रभो ॥ ५२॥

janmādiduḥkhaṃ śamaya garbhavāsaṃ vināśaya |dehi muktiṃ kṛpāsindho trilocana jagatprabho || 52||

इत्युक्त्वा प्रणिपत्येशं देवदेवं मुहुर्मुहुः ।कृताञ्जलिपुटो भूत्वा न्यवसन्नतकन्धरः ॥ ५३॥

ityuktvā praṇipatyeśaṃ devadevaṃ muhurmuhuḥ |kṛtāñjalipuṭo bhūtvā nyavasannatakandharaḥ || 53||

ततन्तस्मै महादेवः कृपाब्धिर्भक्तवत्सलः ।गाणापत्यं ददौ प्रीतः स एवाहं त्रिलोचनः ॥ ५४॥

tatantasmai mahādevaḥ kṛpābdhirbhaktavatsalaḥ |gāṇāpatyaṃ dadau prītaḥ sa evāhaṃ trilocanaḥ || 54||

कृत्तिवासेश्वरं नाम क्षेत्रमस्त्येकमुत्तमम ।तत्रापि बिल्वतरवस्तिष्ठन्ति नवपल्लवाः ॥ ५५॥

kṛttivāseśvaraṃ nāma kṣetramastyekamuttamama |tatrāpi bilvataravastiṣṭhanti navapallavāḥ || 55||

तवापि मुनयः शान्ता निराहारा जितेन्द्रयाः ।तिष्ठन्त्यत्यन्तसन्तुष्टाः शिवध्यानपरायणाः ॥ ५६॥

tavāpi munayaḥ śāntā nirāhārā jitendrayāḥ |tiṣṭhantyatyantasantuṣṭāḥ śivadhyānaparāyaṇāḥ || 56||

अधोमुखा धूम्रपानं केचित्कुर्वन्ति सादरम् ।केचिदेकाङ्घ्रिणा स्थित्वा तपः कुर्वन्त्यनाकुलाः ॥ ५७॥

adhomukhā dhūmrapānaṃ kecitkurvanti sādaram |kecidekāṅghriṇā sthitvā tapaḥ kurvantyanākulāḥ || 57||

केचिदभ्यर्च्य मामीशं नृत्यं कुर्वन्ति यत्नतः ।केचिल्लिङ्गार्चनं कृत्वा प्रणमन्ति पुनः पुनः ॥ ५८॥

kecidabhyarcya māmīśaṃ nṛtyaṃ kurvanti yatnataḥ |kecilliṅgārcanaṃ kṛtvā praṇamanti punaḥ punaḥ || 58||

केचिन्मां हृदि संस्थाप्य ध्यानं कुर्वन्ति सादरम् ।केचिद्गायन्ति सततं शिवनामानि पावनाः ॥ ५९॥

kecinmāṃ hṛdi saṃsthāpya dhyānaṃ kurvanti sādaram |kecidgāyanti satataṃ śivanāmāni pāvanāḥ || 59||

तत्रापि कुण्डमस्त्येकं सन्निधौ कृत्तिवाससः ।स्नानं प्रयत्नतः कार्यं तस्मिन्कुण्डे शुभावहे ॥ ६०॥

tatrāpi kuṇḍamastyekaṃ sannidhau kṛttivāsasaḥ |snānaṃ prayatnataḥ kāryaṃ tasminkuṇḍe śubhāvahe || 60||

तत्र स्नात्वा विधानेन कृत्तिवाससमर्चयेत् ।तत्तु मोक्षप्रदं लिङ्गं दर्शनादघनाशनम् ॥ ६१॥

tatra snātvā vidhānena kṛttivāsasamarcayet |tattu mokṣapradaṃ liṅgaṃ darśanādaghanāśanam || 61||

मुक्तिकामैर्मुनीन्द्रैस्तु सर्वदा सेवितं मुदा ।मुनिभिः संस्तुतं नित्यं स्तुतं देवैश्च सर्वदा ॥ ६२॥

muktikāmairmunīndraistu sarvadā sevitaṃ mudā |munibhiḥ saṃstutaṃ nityaṃ stutaṃ devaiśca sarvadā || 62||

माघकृष्णचतुर्दश्यामुपोष्य नियतेन्द्रियः(यैः) ।तत्र जागरणं कार्य सन्निधो कृत्तिवाससः ॥ ६३॥

māghakṛṣṇacaturdaśyāmupoṣya niyatendriyaḥ(yaiḥ) |tatra jāgaraṇaṃ kārya sannidho kṛttivāsasaḥ || 63||

प्रतियामं यथायोग्यं पूजा कार्या प्रयत्नतः ।दीपप्रदानं कर्तव्यं गोघृतेन मनोहरम् ॥ ६४॥

pratiyāmaṃ yathāyogyaṃ pūjā kāryā prayatnataḥ |dīpapradānaṃ kartavyaṃ goghṛtena manoharam || 64||

नवबिल्वदलैः शुद्धैः पूजा कार्या विशेषतः ।उपोषयात्राप्रमादेन लिङ्गपूजापरायणः ॥ ६५॥

navabilvadalaiḥ śuddhaiḥ pūjā kāryā viśeṣataḥ |upoṣayātrāpramādena liṅgapūjāparāyaṇaḥ || 65||

सर्वघोराघशान्त्यर्थं कोटिजन्मतपोऽधिकम् ।सम्यग्जागरणं कार्यं तद्दिने समुपस्थिते ॥ ६६॥

sarvaghorāghaśāntyarthaṃ koṭijanmatapo'dhikam |samyagjāgaraṇaṃ kāryaṃ taddine samupasthite || 66||

शिवरात्रिव्रतं यस्तु मोहेन न करिष्यति ।स्वधर्मप्रच्युतो नित्यं नरके निवसिष्यति ॥ ६७॥

śivarātrivrataṃ yastu mohena na kariṣyati |svadharmapracyuto nityaṃ narake nivasiṣyati || 67||

पुरा हिमालयप्रान्ते कश्चिदासीन्नराधिपः ।तेन रम्याः शिवकथाः श्रुताः सर्वामुदावहाः ॥ ६८॥

purā himālayaprānte kaścidāsīnnarādhipaḥ |tena ramyāḥ śivakathāḥ śrutāḥ sarvāmudāvahāḥ || 68||

शिवरात्रिव्रतस्यास्य माहात्म्यं श्रुतमेकदा ।तत्रैव संश्रुतं चापि माहात्म्यं कृत्तिवाससः ॥ ६९॥

śivarātrivratasyāsya māhātmyaṃ śrutamekadā |tatraiva saṃśrutaṃ cāpi māhātmyaṃ kṛttivāsasaḥ || 69||

ततः काशीप्रयाणार्थम्मुद्युक्तोऽभून्नराधिपः ।ततो विघ्नो महानासीत्तद्यात्राप्रतिबन्धकः ॥ ७०॥

tataḥ kāśīprayāṇārthammudyukto'bhūnnarādhipaḥ |tato vighno mahānāsīttadyātrāpratibandhakaḥ || 70||

ततो विघ्नविनाशार्थं स राजा दृढनिश्चयः ।तपः कर्तुं समारेभे तत्रैव गिरिशालये ॥ ७१॥

tato vighnavināśārthaṃ sa rājā dṛḍhaniścayaḥ |tapaḥ kartuṃ samārebhe tatraiva giriśālaye || 71||

ज्वलत्पञ्चाग्निमध्यस्थो निराहारो जितेन्द्रियः ।शिवलिङ्गार्चनं कुर्वन् चकारोग्रं तपो नृपः ॥ ७२॥

jvalatpañcāgnimadhyastho nirāhāro jitendriyaḥ |śivaliṅgārcanaṃ kurvan cakārograṃ tapo nṛpaḥ || 72||

स लक्षयुगपर्यन्तं कृत्वा घोरतरं तपः ।ततो दुःखेन सन्तप्तस्त्यक्त्वा निर्विण्णमानसः ॥ ७३॥

sa lakṣayugaparyantaṃ kṛtvā ghorataraṃ tapaḥ |tato duḥkhena santaptastyaktvā nirviṇṇamānasaḥ || 73||

रुरोदोच्चैरतिक्लिन्नः शिरःसन्ताड्य पाणिना ।पाषाणमपिसङ्गृह्य ताडयन्नुरसस्स्थलम् ॥ ७४॥

rurodoccairatiklinnaḥ śiraḥsantāḍya pāṇinā |pāṣāṇamapisaṅgṛhya tāḍayannurasassthalam || 74||

कथं काशी मया प्राप्या द्रक्ष्यो विश्वेरः कथम् ।कृत्तिवासेशलिङ्गं च कथं द्रक्ष्याम्यतः परम् ॥ ७५॥

kathaṃ kāśī mayā prāpyā drakṣyo viśveraḥ katham |kṛttivāseśaliṅgaṃ ca kathaṃ drakṣyāmyataḥ param || 75||

प्रायः पर्वतसङ्काशान्यतिघोराणि सन्ति मे ।पातकानि बहून्येवं किं कर्तव्यमतः परम् ॥ ७६॥

prāyaḥ parvatasaṅkāśānyatighorāṇi santi me |pātakāni bahūnyevaṃ kiṃ kartavyamataḥ param || 76||

इति कृत्वा महादुःखं तपश्चक्रे पुनर्नृपः ।सहस्रयुगपर्यन्तं जलमध्यगतस्तदा ॥ ७७॥

iti kṛtvā mahāduḥkhaṃ tapaścakre punarnṛpaḥ |sahasrayugaparyantaṃ jalamadhyagatastadā || 77||

ततः कदाचित्तद्धैर्यं द्रष्टुकामचतुर्मुखः ।वृद्धब्राह्मण रूपेण गतस्तन्निकटे शुभे ॥ ७८॥

tataḥ kadācittaddhairyaṃ draṣṭukāmacaturmukhaḥ |vṛddhabrāhmaṇa rūpeṇa gatastannikaṭe śubhe || 78||

तमागतं द्विजं दृष्ट्वा प्रणम्य द्विजसत्तमम् ।चकार विधिवत्पूजामुवाच च वचस्तदा ॥ ७९॥

tamāgataṃ dvijaṃ dṛṣṭvā praṇamya dvijasattamam |cakāra vidhivatpūjāmuvāca ca vacastadā || 79||

वेदशास्त्राश्रय श्रीमद्द्विजवर्याघनाशन ।काशीप्राप्तिकरं पुण्यं किमस्ति वद तत्त्वतः ॥ ८०॥

vedaśāstrāśraya śrīmaddvijavaryāghanāśana |kāśīprāptikaraṃ puṇyaṃ kimasti vada tattvataḥ || 80||

ब्राह्मण उवाचराजन् राज्ञा त्वया धर्मो न भविष्यति सर्वथा ।किन्तु कर्तव्यमनिशं प्रजानां परिपालनम् ॥ ८१॥

brāhmaṇa uvācarājan rājñā tvayā dharmo na bhaviṣyati sarvathā |kintu kartavyamaniśaṃ prajānāṃ paripālanam || 81||

निष्कण्टकमिदं राज्यं त्यक्त्वा किं तप्यते तपः ।इदानीमखिलं राज्यं नष्टमेव भविष्यति ॥ ८२॥

niṣkaṇṭakamidaṃ rājyaṃ tyaktvā kiṃ tapyate tapaḥ |idānīmakhilaṃ rājyaṃ naṣṭameva bhaviṣyati || 82||

शरीरं चाभवत्क्षीणं नृपर्वर्य मनोहरम ।काशीप्राप्तिकरं घोरं तपः कर्तुं न शक्यते ॥ ८३॥

śarīraṃ cābhavatkṣīṇaṃ nṛparvarya manoharama |kāśīprāptikaraṃ ghoraṃ tapaḥ kartuṃ na śakyate || 83||

अनेकजन्मनामन्ते कृत्वा कृत्वा तपो मुहुः ।अन्ते शिवप्रसादेन सा काशी दृश्यते जनः ॥ ८४॥

anekajanmanāmante kṛtvā kṛtvā tapo muhuḥ |ante śivaprasādena sā kāśī dṛśyate janaḥ || 84||

क्व भवान् क्व तपो घोरं तादृशं शिवतुष्टिदम् ।क्व मानुषमिदं रूपं क्व काशीप्राप्तिसाधनम् ॥ ८५॥

kva bhavān kva tapo ghoraṃ tādṛśaṃ śivatuṣṭidam |kva mānuṣamidaṃ rūpaṃ kva kāśīprāptisādhanam || 85||

मौर्ख्यं मा कुरु राजेन्द्र त्यज व्रतमतः परम् ।पालयस्व प्रजाः सर्वाः धर्मेणैव परन्तप ॥ ८६॥

maurkhyaṃ mā kuru rājendra tyaja vratamataḥ param |pālayasva prajāḥ sarvāḥ dharmeṇaiva parantapa || 86||

इति तद्वचनं श्रुत्वा धैर्यवानमितप्रभुः ।विप्रं विसृज्य भूयोऽपि तपस्तेपे दुरासदम् ॥ ८७॥

iti tadvacanaṃ śrutvā dhairyavānamitaprabhuḥ |vipraṃ visṛjya bhūyo'pi tapastepe durāsadam || 87||

स लक्षयुगपर्यन्तमेकपादेन संस्थितः ।चकार दुःसहं घोरं तपो मत्प्रीतिसाधनम् ॥ ८८॥

sa lakṣayugaparyantamekapādena saṃsthitaḥ |cakāra duḥsahaṃ ghoraṃ tapo matprītisādhanam || 88||

ततश्च मत्प्रसादेन निवृत्ता विघ्नराजयः ।ततः काशीं ययौ राजा हृष्टान्तःकरणः शुभे ॥ ८९॥

tataśca matprasādena nivṛttā vighnarājayaḥ |tataḥ kāśīṃ yayau rājā hṛṣṭāntaḥkaraṇaḥ śubhe || 89||

तेन घोरतरं तप्तं पूर्वपूर्वभवेष्वपि ।बहुकालं प्रयत्नेन काशीप्राप्त्यर्थमादरात् ॥ ९०॥

tena ghorataraṃ taptaṃ pūrvapūrvabhaveṣvapi |bahukālaṃ prayatnena kāśīprāptyarthamādarāt || 90||

काश्यां विशेषतीर्थेषु स्नात्वा प्रत्यहमादरात् ।नित्ययात्रादिकं कृत्वा न्यवसन्नियतेद्रियः ॥ ९१॥

kāśyāṃ viśeṣatīrtheṣu snātvā pratyahamādarāt |nityayātrādikaṃ kṛtvā nyavasanniyatedriyaḥ || 91||

ततस्तत्रैव निवसन्माघकृष्णचतुर्दशीम् ।सम्प्राप्य परमं लेभे सन्तोषं नृपतिः सदा ॥ ९२॥

tatastatraiva nivasanmāghakṛṣṇacaturdaśīm |samprāpya paramaṃ lebhe santoṣaṃ nṛpatiḥ sadā || 92||

ततस्तु नृपतिस्तस्मिन् शिवरात्रिदिने शुचिः ।कृत्वा यात्रादिकं सर्वमुपोष्य नियतव्रती ॥ ९३॥

tatastu nṛpatistasmin śivarātridine śuciḥ |kṛtvā yātrādikaṃ sarvamupoṣya niyatavratī || 93||

पूजोपकरणं सर्वं सम्पाद्य दृढमानसः ।कृत्तिवासेश्वरं सम्यक् सम्पूज्य विधिपूर्वकम् ॥ ९४॥

pūjopakaraṇaṃ sarvaṃ sampādya dṛḍhamānasaḥ |kṛttivāseśvaraṃ samyak sampūjya vidhipūrvakam || 94||

कृष्णगोघृतदीपांश्च चकार स मनोहरान् ।तद्दीपप्रभया लोकाः दीपिताः सर्वमेव हि ॥ ९५॥

kṛṣṇagoghṛtadīpāṃśca cakāra sa manoharān |taddīpaprabhayā lokāḥ dīpitāḥ sarvameva hi || 95||

स्तोत्रपाठैश्च नृत्तैञ्च पुराणश्रवणादिभिः ।चक्रे जागरणं राजा कृत्तिवासेशमर्चयन् ॥ ९६॥

stotrapāṭhaiśca nṛttaiñca purāṇaśravaṇādibhiḥ |cakre jāgaraṇaṃ rājā kṛttivāseśamarcayan || 96||

ततस्तत्रैव पूतात्मा शिवलिङ्गार्चने रतः ।पञ्चाग्निमध्यदेशस्थश्चकारोग्रं तपो नृपः ॥ ९७॥

tatastatraiva pūtātmā śivaliṅgārcane rataḥ |pañcāgnimadhyadeśasthaścakārograṃ tapo nṛpaḥ || 97||

कालेन स मृतः सोऽपि ममाङ्के सन्निवेशितः ।मया पञ्चाक्षरो दत्तो मुक्तिमाप नृपोत्तमः ॥ ९८॥

kālena sa mṛtaḥ so'pi mamāṅke sanniveśitaḥ |mayā pañcākṣaro datto muktimāpa nṛpottamaḥ || 98||

सर्वार्थसाधकं क्षेत्रमीदृशं कृत्तिवाससः ।तत्रान्वहं पूजनार्हकृत्तिवासेश्वरां जनैः ॥ ९९॥

sarvārthasādhakaṃ kṣetramīdṛśaṃ kṛttivāsasaḥ |tatrānvahaṃ pūjanārhakṛttivāseśvarāṃ janaiḥ || 99||

तत्प्रान्ते सन्ति लिङ्गानि कोटिशः कमलानने ।तान्यप्येतानि दृश्यानि सर्वमुक्तिकराणि च ॥ १००॥

tatprānte santi liṅgāni koṭiśaḥ kamalānane |tānyapyetāni dṛśyāni sarvamuktikarāṇi ca || 100||

तीर्थमस्त्येकममले ऋणमोचन्नामकम् ।तत्तीर्थस्नानमात्रेण ऋणेभ्यो मुच्यते जनः ॥ १०१॥

tīrthamastyekamamale ṛṇamocannāmakam |tattīrthasnānamātreṇa ṛṇebhyo mucyate janaḥ || 101||

तत्र श्राद्धं विधानेन कर्तव्यं रत्नतः शुभे ।तेन मुक्ता भवन्त्येव पितॄणानृणबन्धनात् ॥ १०२॥

tatra śrāddhaṃ vidhānena kartavyaṃ ratnataḥ śubhe |tena muktā bhavantyeva pitṝṇānṛṇabandhanāt || 102||

पिशाचमोचनं नाम तीर्थमस्येकमुत्तमम् ।तात्र स्नात्वा पिशाचोऽपि मुच्यते सर्वपातकैः ॥ १०३॥

piśācamocanaṃ nāma tīrthamasyekamuttamam |tātra snātvā piśāco'pi mucyate sarvapātakaiḥ || 103||

श्राद्धं च विधिवत्तत्र कर्तव्यमतियत्नतः ।पिशाचभूताः सर्वेऽपि मुच्यन्ते पितरस्ततः ॥ १०४॥

śrāddhaṃ ca vidhivattatra kartavyamatiyatnataḥ |piśācabhūtāḥ sarve'pi mucyante pitarastataḥ || 104||

तत्रापि सन्ति लिङ्गानि भक्ताभीष्टप्रदानि च ।पूजनीयानि यत्नेन काशीक्षेत्रनिवासिभिः ॥ १०५॥

tatrāpi santi liṅgāni bhaktābhīṣṭapradāni ca |pūjanīyāni yatnena kāśīkṣetranivāsibhiḥ || 105||

श्रीकालभैरवप्रान्ते कुण्डमस्त्येकमुत्तमम् ।कालाष्टमीदिने तत्र स्नानं कार्यं विधानतः ॥ १७५॥

śrīkālabhairavaprānte kuṇḍamastyekamuttamam |kālāṣṭamīdine tatra snānaṃ kāryaṃ vidhānataḥ || 175||

तत्कुण्डनिकटे रम्यं लिङ्गं कालेश्वराभिधम् ।भैरवस्थापितं तिष्ठत्येकं पापौघनाशनम् ॥ १७६॥

tatkuṇḍanikaṭe ramyaṃ liṅgaṃ kāleśvarābhidham |bhairavasthāpitaṃ tiṣṭhatyekaṃ pāpaughanāśanam || 176||

तत्पूजनं यथाशास्त्रं कार्यं बिल्वदलादिभिः ।ततः पूजा यथाशास्त्रं कर्तव्या भैरवेऽहनि ॥ १७७॥

tatpūjanaṃ yathāśāstraṃ kāryaṃ bilvadalādibhiḥ |tataḥ pūjā yathāśāstraṃ kartavyā bhairave'hani || 177||

प्रदक्षिणनमस्काराः कार्या अष्टोत्तरं शतम् ।जागरेणोपवासेन प्रीणनीयो हि भैरवः ॥ १७८॥

pradakṣiṇanamaskārāḥ kāryā aṣṭottaraṃ śatam |jāgareṇopavāsena prīṇanīyo hi bhairavaḥ || 178||

शुचिभिस्तैलपक्वान्नैः शैवब्राह्मणपुङ्गवाः ।भोजनीयाः प्रयत्नेन भैरवप्रीतिकामुकैः ॥ १७९॥

śucibhistailapakvānnaiḥ śaivabrāhmaṇapuṅgavāḥ |bhojanīyāḥ prayatnena bhairavaprītikāmukaiḥ || 179||

श्रीपार्वत्युवाचका वा कलाष्टमी शम्भो सा कालस्य प्रिया कथम् ।जागरेणोपवासेन कथं तृप्यति भैरवः ॥ १८०॥

śrīpārvatyuvācakā vā kalāṣṭamī śambho sā kālasya priyā katham |jāgareṇopavāsena kathaṃ tṛpyati bhairavaḥ || 180||

श्रीशिव उवाचकालाष्टमीति विज्ञेया कार्तिकस्यासिताष्टमी ।तस्यामुपोषणं कार्य तथा जागरणं निशि ॥ १८१॥

śrīśiva uvācakālāṣṭamīti vijñeyā kārtikasyāsitāṣṭamī |tasyāmupoṣaṇaṃ kārya tathā jāgaraṇaṃ niśi || 181||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते काशीस्थितान् शिवतीर्थक्षेत्रमाहात्म्यं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । उग्राख्यः सप्तमांशः । अध्यायः ११ । ११०५ , १७५१८१॥

|| iti śivarahasyāntargate kāśīsthitān śivatīrthakṣetramāhātmyaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 11 | 1105 , 175181||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।उग्राख्यः सप्तमांशः ।अध्यायः ११ ।१-१०५ , १७५-१८१॥

– || śrīśivarahasyam |ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 11 | 1-105 , 175-181||