ज्ञानवापीरक्षकदण्डपाणीतिहासकथनम् काशीस्थित Kashisthitajnanavapirakshaka Dandapanitihasakathanam

शिवपार्वतीसंवादेश्रीपार्वत्युवाचशिवानन्दमयानन्त ज्ञानवापीतटे शुभे ।केन पुण्यप्रभावेण दण्डपाणिः स्थिरं स्थितः ॥ १॥

śivapārvatīsaṃvādeśrīpārvatyuvācaśivānandamayānanta jñānavāpītaṭe śubhe |kena puṇyaprabhāveṇa daṇḍapāṇiḥ sthiraṃ sthitaḥ || 1||

पुराचीर्णं किमेतेन तपश्चर्या कथं कृता ।कुत्र स्थितं पुराऽनेन तत्सर्वं वदशङ्कर ॥ २॥

purācīrṇaṃ kimetena tapaścaryā kathaṃ kṛtā |kutra sthitaṃ purā'nena tatsarvaṃ vadaśaṅkara || 2||

श्रीशिव उवाचहरिकेशवनं नाम काश्यामेकं वरानने ।शीघ्रसिद्धिकरं रम्यं विलासाश्रयमस्ति मे ॥ ३॥

śrīśiva uvācaharikeśavanaṃ nāma kāśyāmekaṃ varānane |śīghrasiddhikaraṃ ramyaṃ vilāsāśrayamasti me || 3||

बिल्वमन्दारपुन्नाग पूगलोध्रद्रुमावृतम् ।द्राक्षारसालरुद्राक्षकोविदार वनाश्रयम् ॥ ४॥

bilvamandārapunnāga pūgalodhradrumāvṛtam |drākṣārasālarudrākṣakovidāra vanāśrayam || 4||

खर्जूरनारिकेलाम्र करवीरैर्विराजितम् ।जम्बीरहेमकदलीतालसालसमावृतम् ॥ ५॥

kharjūranārikelāmra karavīrairvirājitam |jambīrahemakadalītālasālasamāvṛtam || 5||

आम्रातकार्जुनाश्वत्थकेतकीतरुसंवृतम् ।नानाविधलताकीर्णं नानाद्रुम विराजितम ॥ ६॥

āmrātakārjunāśvatthaketakītarusaṃvṛtam |nānāvidhalatākīrṇaṃ nānādruma virājitama || 6||

नानाविधलताकुञ्जमञ्जुलं नयनप्रियम ।वसन्तप्रमुखानेकै ऋतुभिः संश्रितं सदा ॥ ७॥

nānāvidhalatākuñjamañjulaṃ nayanapriyama |vasantapramukhānekai ṛtubhiḥ saṃśritaṃ sadā || 7||

नानाविधानेकपुष्पसङ्कुलं सर्वदा शुभम् ।नानाविधफलाकीर्णं ध्वनि(घन)छायमघापहम् ॥ ८॥

nānāvidhānekapuṣpasaṅkulaṃ sarvadā śubham |nānāvidhaphalākīrṇaṃ dhvani(ghana)chāyamaghāpaham || 8||

एतादृशे वने रम्ये हेमराजीविराजितम् ।रत्नसोपान सम्बन्धं सरः समभवत्प्रिये ॥ ९॥

etādṛśe vane ramye hemarājīvirājitam |ratnasopāna sambandhaṃ saraḥ samabhavatpriye || 9||

चलद्विमल कल्लोलकुलसङ्कुलितं सदा ।परागपूर्णं परितः सरः सुरवरार्चितम् ॥ १०॥

caladvimala kallolakulasaṅkulitaṃ sadā |parāgapūrṇaṃ paritaḥ saraḥ suravarārcitam || 10||

तत्प्रान्तदेशेसरितं (देशं परितः) शैवाः शिवपरायणाः ।भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गास्त्रिपुण्ड्राङ्कितमस्तकाः ॥ ११॥

tatprāntadeśesaritaṃ (deśaṃ paritaḥ) śaivāḥ śivaparāyaṇāḥ |bhasmoddhūlitasarvāṅgāstripuṇḍrāṅkitamastakāḥ || 11||

रुद्राक्षमालाभरणाः शिवनामामृतोत्सुकाः ।शिवैकदेवा विमलाः शिवाचाररताः सदा ॥ १२॥

rudrākṣamālābharaṇāḥ śivanāmāmṛtotsukāḥ |śivaikadevā vimalāḥ śivācāraratāḥ sadā || 12||

शिवैकशरणाः शुद्धाश्च पञ्चाक्षरपरायणाः ।निष्कल्मषा निरातङ्का निवसन्ति शिवार्चकाः ॥ १३॥

śivaikaśaraṇāḥ śuddhāśca pañcākṣaraparāyaṇāḥ |niṣkalmaṣā nirātaṅkā nivasanti śivārcakāḥ || 13||

शिवाराधनसंसक्ताः शैवशास्त्रविशारदाः ।पञ्चाग्निमध्ये सततं काशीमरणकाङ्क्षया ॥ १४॥

śivārādhanasaṃsaktāḥ śaivaśāstraviśāradāḥ |pañcāgnimadhye satataṃ kāśīmaraṇakāṅkṣayā || 14||

तपः कुर्वन्ति सततमनन्ता विजितेन्द्रियाः ।जीर्णपर्णाशनाः केचित्केचिदम्बुकणाशनाः ॥ १५॥

tapaḥ kurvanti satatamanantā vijitendriyāḥ |jīrṇaparṇāśanāḥ kecitkecidambukaṇāśanāḥ || 15||

केचिद्बताशनाः केचिन्निराहाराः शिवप्रियाः ।शुद्धान्तः करणाः शुद्धाः शिवतत्त्वैकचिन्तकाः ॥ १६॥

kecidbatāśanāḥ kecinnirāhārāḥ śivapriyāḥ |śuddhāntaḥ karaṇāḥ śuddhāḥ śivatattvaikacintakāḥ || 16||

तत्रैव विमले स्थाने दण्डपाणिरयं शुभे ।पञ्चवत्सरको बालस्तपश्चक्रे दृढव्रतः ॥ १७॥

tatraiva vimale sthāne daṇḍapāṇirayaṃ śubhe |pañcavatsarako bālastapaścakre dṛḍhavrataḥ || 17||

पुरा हिमालये रम्ये नानाधातुविराजिते ।तपस्तप्तमनेनैव महद्धोरतरं मुदा ॥ १८॥

purā himālaye ramye nānādhātuvirājite |tapastaptamanenaiva mahaddhorataraṃ mudā || 18||

स कोटियुगपर्यन्तं पञ्चाग्न्यन्तरगः सदा ।रुद्राध्यायजपासक्तः शिवलिङ्गैकपूजकः ॥ १९॥

sa koṭiyugaparyantaṃ pañcāgnyantaragaḥ sadā |rudrādhyāyajapāsaktaḥ śivaliṅgaikapūjakaḥ || 19||

निमीलिताक्षो नियतो निःसङ्गः शिवचिन्तकः ।एकेनैवाङ्घ्रिणा स्थित्वा चक्रे घोरतरं तपः ॥ २०॥

nimīlitākṣo niyato niḥsaṅgaḥ śivacintakaḥ |ekenaivāṅghriṇā sthitvā cakre ghorataraṃ tapaḥ || 20||

सर्वोत्तमं वेदवेद्यं सर्वाधारं जगत्प्रभुम् ।ध्यायन्नेव महादेवं गौरीरमणमव्ययम् ॥ २१॥

sarvottamaṃ vedavedyaṃ sarvādhāraṃ jagatprabhum |dhyāyanneva mahādevaṃ gaurīramaṇamavyayam || 21||

तद्घोरतपसा भाता भूताः सर्वे दिवानिशम् ।नत्वा कृताञ्जलिपुटास्तिष्टन्तिनतकन्धराः ॥ २२॥

tadghoratapasā bhātā bhūtāḥ sarve divāniśam |natvā kṛtāñjalipuṭāstiṣṭantinatakandharāḥ || 22||

लिङ्गपूजारतं दृष्ट्वा तरवः पुष्पसङ्कुला ।कम्पितास्तरवः सर्वे स्वतएव नमन्ति ते ॥ २३॥

liṅgapūjārataṃ dṛṣṭvā taravaḥ puṣpasaṅkulā |kampitāstaravaḥ sarve svataeva namanti te || 23||

प्रज्वलन्त्यग्नयो नित्यं स्वतः कमललोचने ।तपः प्रभावभीतास्ते ज्वलिता इव सर्वदा ॥ २४॥

prajvalantyagnayo nityaṃ svataḥ kamalalocane |tapaḥ prabhāvabhītāste jvalitā iva sarvadā || 24||

एवं बहुविधं घोरं तपः कृत्वा स्थितं मुदा ।लिङ्गार्चन रतेनेत्थं बालकेनैव तेन हि ॥ २५॥

evaṃ bahuvidhaṃ ghoraṃ tapaḥ kṛtvā sthitaṃ mudā |liṅgārcana ratenetthaṃ bālakenaiva tena hi || 25||

ततः कदाचिन्नन्दीशमारुह्य वरवर्णिनि ।मया गतं ततस्तेन मह्यं पूजा कृता शुभा ॥ २६॥

tataḥ kadācinnandīśamāruhya varavarṇini |mayā gataṃ tatastena mahyaṃ pūjā kṛtā śubhā || 26||

बहुधाचकृतं स्तोत्रं कृताच नतयो मुदा ।वरोऽपि याचितस्तेन शिवे भक्तिर्दृढास्त्विति ॥ २७॥

bahudhācakṛtaṃ stotraṃ kṛtāca natayo mudā |varo'pi yācitastena śive bhaktirdṛḍhāstviti || 27||

दत्तो वरो मया तस्मै सततं सादरं पुनः ।तपश्चकार विमलो मौनव्रतपरायणः ॥ २८॥

datto varo mayā tasmai satataṃ sādaraṃ punaḥ |tapaścakāra vimalo maunavrataparāyaṇaḥ || 28||

बहुकालं तपस्तप्तं तपः परमपि प्रिये ।ततः पुनर्मया तत्र गतं तेनार्चितं प्रिये ॥ २९॥

bahukālaṃ tapastaptaṃ tapaḥ paramapi priye |tataḥ punarmayā tatra gataṃ tenārcitaṃ priye || 29||

तदा मया स पृष्टोऽभूत्तपस्वी विजितेन्द्रियः ।शिवैकशरणः शुद्धः पञ्चाक्षरपरायणः ॥ ३०॥

tadā mayā sa pṛṣṭo'bhūttapasvī vijitendriyaḥ |śivaikaśaraṇaḥ śuddhaḥ pañcākṣaraparāyaṇaḥ || 30||

तपो घोरतरं नित्यं किमर्थं क्रियते त्वया ।किं तवाभीप्सितं तद्धि दास्ये वृणु वरं परम् ॥ ३१॥

tapo ghorataraṃ nityaṃ kimarthaṃ kriyate tvayā |kiṃ tavābhīpsitaṃ taddhi dāsye vṛṇu varaṃ param || 31||

इति पृष्टस्ततः सोऽपि वव्रे वरमनुत्तमम् ।काशीप्राप्तिर्मम श्रीमन्नास्तीति प्रीतमानसः ॥ ३२॥

iti pṛṣṭastataḥ so'pi vavre varamanuttamam |kāśīprāptirmama śrīmannāstīti prītamānasaḥ || 32||

श्रुत्वा तदुक्तं वचनं विविच्य च पुनः पुनः ।वरो दत्तोमया देवि तत्सन्तोषार्थमुत्तमम् ॥ ३३॥

śrutvā taduktaṃ vacanaṃ vivicya ca punaḥ punaḥ |varo dattomayā devi tatsantoṣārthamuttamam || 33||

इतो जन्म सहस्रान्ते काशी सम्प्राप्यते त्वया ।एवमेव महद्घोरं करिष्यति(सि) तपो यदि ॥ ३४॥

ito janma sahasrānte kāśī samprāpyate tvayā |evameva mahadghoraṃ kariṣyati(si) tapo yadi || 34||

ततः काश्यां स्वधर्मेण स्थित्वा नियतमानसः ।तत्र घोरतरं भूयः करिष्यति(सि) तपोऽनघ ॥ ३५॥

tataḥ kāśyāṃ svadharmeṇa sthitvā niyatamānasaḥ |tatra ghorataraṃ bhūyaḥ kariṣyati(si) tapo'nagha || 35||

इति दत्तो वरस्तस्मै तदनु प्रतिजन्मनि ।जातिस्मरं(रः) तपो घोरं भूयो भूयश्चकार सः ॥ ३६॥

iti datto varastasmai tadanu pratijanmani |jātismaraṃ(raḥ) tapo ghoraṃ bhūyo bhūyaścakāra saḥ || 36||

ततः काशीमां प्राप्य तपश्चक्रे स बालकः ।विघ्नैः संविघ्नितोऽप्यत्र भक्त्या भृशमनुत्तमम् ॥ ३७॥

tataḥ kāśīmāṃ prāpya tapaścakre sa bālakaḥ |vighnaiḥ saṃvighnito'pyatra bhaktyā bhṛśamanuttamam || 37||

तेनैव लज्जिताः सर्वे मुनयो ब्रह्मवादिनः ।आश्चर्यं मुनयश्चक्रुर्दृष्ट्वा बालकमुत्तमम् ॥ ३८॥

tenaiva lajjitāḥ sarve munayo brahmavādinaḥ |āścaryaṃ munayaścakrurdṛṣṭvā bālakamuttamam || 38||

दृढव्रतं शिवरतं निमीलितविलोचनम् ।तं दृष्ट्वा मुनयः सर्वें प्रणमन्ति पुनः पुनः ॥ ३९॥

dṛḍhavrataṃ śivarataṃ nimīlitavilocanam |taṃ dṛṣṭvā munayaḥ sarveṃ praṇamanti punaḥ punaḥ || 39||

अस्थिमात्रावशिष्टाङ्ग लिङ्गाभ्यर्चनतत्परम् ।दृष्ट्वैव भूताः सर्वेऽपि नमन्त्यनुदिनं मुहुः ॥ ४०॥

asthimātrāvaśiṣṭāṅga liṅgābhyarcanatatparam |dṛṣṭvaiva bhūtāḥ sarve'pi namantyanudinaṃ muhuḥ || 40||

कृताञ्जलिपुटा देवा निवसन्ति प्रणम्यतम् ।सिद्धगन्धर्व यक्षाद्याः पूजयन्ति मुहुर्मुहुः ॥ ४१॥

kṛtāñjalipuṭā devā nivasanti praṇamyatam |siddhagandharva yakṣādyāḥ pūjayanti muhurmuhuḥ || 41||

विघ्नाननेकान् संहृत्य लिङ्गपूजनतत्परः ।तपस्तीव्रतरं चक्रे हरिकेश वने शुभे ॥ ४२॥

vighnānanekān saṃhṛtya liṅgapūjanatatparaḥ |tapastīvrataraṃ cakre harikeśa vane śubhe || 42||

एवं निवसतस्तस्य पुनः प्रीत्या गतं मया ।ततः समागतं दृष्ट्वा मामस्तौषी स तु बालकः ॥ ४३॥

evaṃ nivasatastasya punaḥ prītyā gataṃ mayā |tataḥ samāgataṃ dṛṣṭvā māmastauṣī sa tu bālakaḥ || 43||

स्तुत्वैवं बहुधा बालः प्रणम्य च मुहुर्मुहुः ।कृताञ्जलिपुटो भूत्वा तस्थौ सन्तुष्टमानसः ॥ ७४॥

stutvaivaṃ bahudhā bālaḥ praṇamya ca muhurmuhuḥ |kṛtāñjalipuṭo bhūtvā tasthau santuṣṭamānasaḥ || 74||

तस्यास्थिमात्रावशिष्टमङ्गं स्पृष्टं मया ततः ।गाणापत्यमपि प्रीत्या दत्तं तस्मै मनोरमे ॥ ७५॥

tasyāsthimātrāvaśiṣṭamaṅgaṃ spṛṣṭaṃ mayā tataḥ |gāṇāpatyamapi prītyā dattaṃ tasmai manorame || 75||

ज्ञानवापीरक्षणार्थं तत्तटे स्थापितो मया ।वरोऽन्योऽपि मया दत्तः सन्तुष्टेन ततः परम् ॥ ७६॥

jñānavāpīrakṣaṇārthaṃ tattaṭe sthāpito mayā |varo'nyo'pi mayā dattaḥ santuṣṭena tataḥ param || 76||

त्वत्कृतं स्तोत्रममलं यः पठेत्सततं शुचिः ।काशीवासोऽनिशं तस्य भवतीति वरानने ॥ ७७॥

tvatkṛtaṃ stotramamalaṃ yaḥ paṭhetsatataṃ śuciḥ |kāśīvāso'niśaṃ tasya bhavatīti varānane || 77||

तदाप्रभृति तत्तीरे दण्डं काञ्चनमुद्वहन् ।तिष्ठत्यत्यन्तन्सतुष्टः पूर्णभद्रसुतः शिशुः ॥ ७८॥

tadāprabhṛti tattīre daṇḍaṃ kāñcanamudvahan |tiṣṭhatyatyantansatuṣṭaḥ pūrṇabhadrasutaḥ śiśuḥ || 78||

तेनैव ताड्यते लोकः शिवद्वेषकरः सदा ।ब्रह्मादयोऽपि तं पूर्वमर्चयन्त्यधुना शुभे ॥ ७९॥

tenaiva tāḍyate lokaḥ śivadveṣakaraḥ sadā |brahmādayo'pi taṃ pūrvamarcayantyadhunā śubhe || 79||

काशीवियोगं तनुते स एव कुपितः सदा ।मुनीनां मानवानां च देवानामपि शिक्षकः ॥ ८०॥

kāśīviyogaṃ tanute sa eva kupitaḥ sadā |munīnāṃ mānavānāṃ ca devānāmapi śikṣakaḥ || 80||

दण्डपाणिकृपा यस्मिन् न भविष्यति सर्वथा ।स विहाय तदा काशीं याति देशान्तरं प्रति ॥ ८१॥

daṇḍapāṇikṛpā yasmin na bhaviṣyati sarvathā |sa vihāya tadā kāśīṃ yāti deśāntaraṃ prati || 81||

पूजनीयः प्रयत्नेन दण्डपाणिर्मम प्रियः ।काशीवासरतैर्नित्यमप्रमत्तैर्यथोचितम् ॥ ८२॥

pūjanīyaḥ prayatnena daṇḍapāṇirmama priyaḥ |kāśīvāsaratairnityamapramattairyathocitam || 82||

दण्डपाणिप्रसादेन स्नानं भवति धीमताम् ।ज्ञानवापीजले रम्ये सर्वपापापनोदने ॥ ८३॥

daṇḍapāṇiprasādena snānaṃ bhavati dhīmatām |jñānavāpījale ramye sarvapāpāpanodane || 83||

शिवप्रियो दण्डपाणिः पूर्णभद्रसुतोऽनघः ।यक्षेशः करुणासिन्धुर्धूतपापो गणेश्वरः ॥ ८४॥

śivapriyo daṇḍapāṇiḥ pūrṇabhadrasuto'naghaḥ |yakṣeśaḥ karuṇāsindhurdhūtapāpo gaṇeśvaraḥ || 84||

एतन्नामाष्टकेनैव प्रत्यहं शिवतत्परैः ।पूजनीयः प्रयत्नेन काशीवासिभिरादरात् ॥ ८५॥

etannāmāṣṭakenaiva pratyahaṃ śivatatparaiḥ |pūjanīyaḥ prayatnena kāśīvāsibhirādarāt || 85||

दण्डपाणिप्रसादार्थं काशीवासरतैर्नरैः ।भोजनीयस्त्रयोदश्यां शैवः क्षीरादिसाधनैः ॥ ८६॥

daṇḍapāṇiprasādārthaṃ kāśīvāsaratairnaraiḥ |bhojanīyastrayodaśyāṃ śaivaḥ kṣīrādisādhanaiḥ || 86||

नमन्ति मुनयस्सर्वे पूजयन्ति च तं द्विजाः ।तस्यैवानुग्रहात्सर्वे काश्यां तिष्ठन्त्यनाकुलाः ॥ ८७॥

namanti munayassarve pūjayanti ca taṃ dvijāḥ |tasyaivānugrahātsarve kāśyāṃ tiṣṭhantyanākulāḥ || 87||

अयं यक्षकुलोत्पन्नो बालोऽपि मदनुग्रहात् ।सामर्थ्यमीदृशं प्राप्य तिष्ठत्यतिबलान्वितः ॥ ८८॥

ayaṃ yakṣakulotpanno bālo'pi madanugrahāt |sāmarthyamīdṛśaṃ prāpya tiṣṭhatyatibalānvitaḥ || 88||

पूर्वपूर्वभवेष्वेवमनेनोग्रं तपः कृतम् ।मामुद्दिश्यानिशं सम्यक्तत्फलं जातमीदृशम् ॥ ८९॥

pūrvapūrvabhaveṣvevamanenograṃ tapaḥ kṛtam |māmuddiśyāniśaṃ samyaktatphalaṃ jātamīdṛśam || 89||

यः कश्चिदस्ति सुभगे मद्भक्तो मत्परायणः ।स सर्ववन्द्यः श्रेष्ठ भविष्यति न संशयः ॥ ९०॥

yaḥ kaścidasti subhage madbhakto matparāyaṇaḥ |sa sarvavandyaḥ śreṣṭha bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 90||

इदं मत्वैवं मुनयी देवा यक्षा नरोत्तमाः ।लिङ्गरूपिणमेकं मामर्चयन्ति दृढव्रताः ॥ ९१॥

idaṃ matvaivaṃ munayī devā yakṣā narottamāḥ |liṅgarūpiṇamekaṃ māmarcayanti dṛḍhavratāḥ || 91||

धृतत्रिपुण्ड्राजितमानसार्था मनुष्यदेवर्षिचरा निरोहाः ।मामेकमीशं शरणं प्रपन्नास्तिष्ठन्ति लिङ्गार्चन सक्तचित्ताः ॥ ९२॥

dhṛtatripuṇḍrājitamānasārthā manuṣyadevarṣicarā nirohāḥ |māmekamīśaṃ śaraṇaṃ prapannāstiṣṭhanti liṅgārcana saktacittāḥ || 92||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते काशीस्थितज्ञानवापीरक्षकः दण्डपाणीतिहासकथनं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । उग्राख्यः सप्तमांशः । अध्यायः ८ । वावृत्तश्लोकाः ॥– ॥ श्रीशिवरहस्यम् । उग्राख्यः सप्तमांशः । अध्यायः ८ । वावृत्तश्लोकाः ॥

|| iti śivarahasyāntargate kāśīsthitajñānavāpīrakṣakaḥ daṇḍapāṇītihāsakathanaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 8 | vāvṛttaślokāḥ ||– || śrīśivarahasyam | ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 8 | vāvṛttaślokāḥ ||