काशीक्षेत्रमहिमाख्यानम् Kashikshetramahimakhyanam

शिवगौरीसंवादेश्रीशिवःअस्ति क्षेत्रवरं देवि सर्वक्षेत्रोत्तमोत्तमम् ॥ ६॥

śivagaurīsaṃvādeśrīśivaḥasti kṣetravaraṃ devi sarvakṣetrottamottamam || 6||

वेदोपगीतमनिशं काशीक्षेत्रमनामयम् ।कल्पान्ते सकलान् लोकान् संहृत्य निजमायया ॥ ७॥

vedopagītamaniśaṃ kāśīkṣetramanāmayam |kalpānte sakalān lokān saṃhṛtya nijamāyayā || 7||

काश्यामेव त्वया सार्धं संवसामि शुभानने ।काशी त्रिशूलनिलया निर्मला लयवर्जिता ॥ ८॥

kāśyāmeva tvayā sārdhaṃ saṃvasāmi śubhānane |kāśī triśūlanilayā nirmalā layavarjitā || 8||

पुरातना न सा जन्या प्रलयेऽपि न नश्यति ।ममापरा तनुः काशी मत्तो भिन्ना न सा परा ॥ ९॥

purātanā na sā janyā pralaye'pi na naśyati |mamāparā tanuḥ kāśī matto bhinnā na sā parā || 9||

सैवाहं नावयोर्भेदः सत्यमेवावयोरिव ।नाहं वसामि कैलासे न च मन्दरपर्वते ॥ १०॥

saivāhaṃ nāvayorbhedaḥ satyamevāvayoriva |nāhaṃ vasāmi kailāse na ca mandaraparvate || 10||

ना वा हिमाचले भद्रे काश्यामेव वसाम्यहम् ।वसन्नप्यत्र कैलासे विलासार्थं कदाचन ॥ ११॥

nā vā himācale bhadre kāśyāmeva vasāmyaham |vasannapyatra kailāse vilāsārthaṃ kadācana || 11||

विहाय काशीमनिशं निवसामि मनोरमे ।ज्योतिःपुञ्जमयी काशी ज्ञानरूपा मनोरमा ॥ १२॥

vihāya kāśīmaniśaṃ nivasāmi manorame |jyotiḥpuñjamayī kāśī jñānarūpā manoramā || 12||

तया तु सदृशी (शं) वस्तु नास्ति ब्रह्माण्डगोलके ।भूगतापि न भूः काशी निम्नस्थाप्यखिलोन्नता ॥ १३॥

tayā tu sadṛśī (śaṃ) vastu nāsti brahmāṇḍagolake |bhūgatāpi na bhūḥ kāśī nimnasthāpyakhilonnatā || 13||

वेदवेद्यापि सा नूनं वेदवेद्या न तत्त्वतः ।मत्स्वरूपा यतः काशी ततोऽहमिव तत्त्वतः ॥ १४॥

vedavedyāpi sā nūnaṃ vedavedyā na tattvataḥ |matsvarūpā yataḥ kāśī tato'hamiva tattvataḥ || 14||

वेदान्तैरपि सा काशी न ज्ञातुं शक्यते ध्रुवम् ।यथा त्वयि मम प्रीतिः तथा काश्यां शुभानने ॥ १५॥

vedāntairapi sā kāśī na jñātuṃ śakyate dhruvam |yathā tvayi mama prītiḥ tathā kāśyāṃ śubhānane || 15||

सर्वथा प्रीतिरस्त्येव नात्राप्रीतिः कदाचन ।मह्यं त्वमिव सा काशी सर्वदा सर्वसौख्यदा ॥ १६॥

sarvathā prītirastyeva nātrāprītiḥ kadācana |mahyaṃ tvamiva sā kāśī sarvadā sarvasaukhyadā || 16||

काशी काशीति सततमुच्चरन्निवसाम्यहम् ।धर्मैकराशिः सा काशी पापराशिविनाशिनी ॥ १७॥

kāśī kāśīti satatamuccarannivasāmyaham |dharmaikarāśiḥ sā kāśī pāparāśivināśinī || 17||

अविनाशिसुधाराशिराशास्या वशिभिः सदा ।बहुभिर्जन्मभिर्नित्यं यदि घोरतरं तपः ॥ १८॥

avināśisudhārāśirāśāsyā vaśibhiḥ sadā |bahubhirjanmabhirnityaṃ yadi ghorataraṃ tapaḥ || 18||

तप्तं तदा मत्प्रसादात्काश्यां वासो भविष्यति ।काशिवासरता मर्त्याः स्वर्गलोकनिवासजम् ॥ १९॥

taptaṃ tadā matprasādātkāśyāṃ vāso bhaviṣyati |kāśivāsaratā martyāḥ svargalokanivāsajam || 19||

सुखं सर्वं तिरस्कृत्य निवसन्त्यनिशं मुदा ।नोग्रैस्तपोभिर्दानैश्च धर्मैरध्ययनैरपि ॥ २०॥

sukhaṃ sarvaṃ tiraskṛtya nivasantyaniśaṃ mudā |nograistapobhirdānaiśca dharmairadhyayanairapi || 20||

काशीप्राप्तिर्न लोकानां मत्प्रसादं विना शुभे ।काशीप्रकाशकं वस्तु लोके नैव हि दृश्यते ॥ २१॥

kāśīprāptirna lokānāṃ matprasādaṃ vinā śubhe |kāśīprakāśakaṃ vastu loke naiva hi dṛśyate || 21||

चन्द्रो वा भानुरग्निर्वा तत्प्रकाशकरो न हि ।या न वेद्या वेदसङ्घैस्तदन्यैरपि साधनैः ॥ २२॥

candro vā bhānuragnirvā tatprakāśakaro na hi |yā na vedyā vedasaṅghaistadanyairapi sādhanaiḥ || 22||

अवेद्या सा कथं वेद्या काशी लोके शिवात्मिका ।स्वर्गभोगमपि त्यक्त्वा देवेन्द्राद्यामराः सदा ॥ २३॥

avedyā sā kathaṃ vedyā kāśī loke śivātmikā |svargabhogamapi tyaktvā devendrādyāmarāḥ sadā || 23||

काशीवासमपेक्षन्ते मुक्त्यर्थं सर्वसाधनैः ।सर्वयज्ञतपोदानं धर्माणां फलमुत्तमम् ॥ २४॥

kāśīvāsamapekṣante muktyarthaṃ sarvasādhanaiḥ |sarvayajñatapodānaṃ dharmāṇāṃ phalamuttamam || 24||

काशीवासात्मकं सत्यं न तस्मादधिकं फलम् ।ब्रह्महत्यादिपापानि घोराणि विविधान्यपि ॥ २५॥

kāśīvāsātmakaṃ satyaṃ na tasmādadhikaṃ phalam |brahmahatyādipāpāni ghorāṇi vividhānyapi || 25||

काशीति स्मरणादेव क्षणान्नश्यन्त्यसंशयम् ।काशीनिवासनिरतान्नरानप्यमरा मुदा ॥ २६॥

kāśīti smaraṇādeva kṣaṇānnaśyantyasaṃśayam |kāśīnivāsaniratānnarānapyamarā mudā || 26||

नमस्कुर्वन्ति सततं पूजयन्ति स्तुवन्ति च ।काशीवाससमुत्पन्नसुखेन सदृशं सुखम् ॥ २७॥

namaskurvanti satataṃ pūjayanti stuvanti ca |kāśīvāsasamutpannasukhena sadṛśaṃ sukham || 27||

नानुभूतं मया क्वापि क्वचिदप्यमलानने ।मन्मनो रमते काश्यां यथा तद्वद्वरानने ॥ २८॥

nānubhūtaṃ mayā kvāpi kvacidapyamalānane |manmano ramate kāśyāṃ yathā tadvadvarānane || 28||

नान्यत्र रमते चेतः तद्वत्स्वेव हि तादृशम् ।सर्वे धर्मस्तुलारूढाः परस्परजिगीषया ॥ २९॥

nānyatra ramate cetaḥ tadvatsveva hi tādṛśam |sarve dharmastulārūḍhāḥ parasparajigīṣayā || 29||

पुरा श्रीशैलशिखरे श्रीशैलेश्वरसन्निधौ ।काशीनिवासजाद्धर्मादन्ये धर्मास्तुलां गताः ॥ ३०॥

purā śrīśailaśikhare śrīśaileśvarasannidhau |kāśīnivāsajāddharmādanye dharmāstulāṃ gatāḥ || 30||

परस्परं जयं प्राप्ताः प्रथमं ते ततः परम् ।काशीनिवाससम्भूतधर्मश्रेष्ठजिगीषया ॥ ३१॥

parasparaṃ jayaṃ prāptāḥ prathamaṃ te tataḥ param |kāśīnivāsasambhūtadharmaśreṣṭhajigīṣayā || 31||

पुनः सर्वे तुलां प्राप्तुमुद्युक्ताः सम्भ्रमान्विताः ।श्रीशैलेशस्तदा धर्मान् संवीक्ष्य जयकाङ्क्षिणः ॥ ३२॥

punaḥ sarve tulāṃ prāptumudyuktāḥ sambhramānvitāḥ |śrīśaileśastadā dharmān saṃvīkṣya jayakāṅkṣiṇaḥ || 32||

उवाच वचनं प्रीत्या सामरूपं जगत्प्रियम् ।काशीवासजधर्मेण स्पर्धा कार्या न सर्वथा ॥ ३३॥

uvāca vacanaṃ prītyā sāmarūpaṃ jagatpriyam |kāśīvāsajadharmeṇa spardhā kāryā na sarvathā || 33||

स सर्वधर्मचक्रेश इति वेदैर्विनिर्मितः ।तन्मे न राजते स्पर्धा सा हीनेन न राजते ॥ ३४॥

sa sarvadharmacakreśa iti vedairvinirmitaḥ |tanme na rājate spardhā sā hīnena na rājate || 34||

सर्वोन्नतेन तु स्पर्धा स्वनाशायोपपद्यते ।लोके नीतिविरुद्धानि कर्माणि विफलानि हि ॥ ३५॥

sarvonnatena tu spardhā svanāśāyopapadyate |loke nītiviruddhāni karmāṇi viphalāni hi || 35||

न कुर्वन्त्येव निपुणा नीतिशास्त्रविशारदाः ।स्वशक्तिं परशक्तिं च विचार्य समयादिकम् ॥ ३६॥

na kurvantyeva nipuṇā nītiśāstraviśāradāḥ |svaśaktiṃ paraśaktiṃ ca vicārya samayādikam || 36||

ततः स्पर्धा प्रकुर्वाणा निपुणाः सन्ति सम्मताः ।क्व भवन्तोऽनूनवीर्याः क्व सः सर्वोन्नतः परम् ॥ ३७॥

tataḥ spardhā prakurvāṇā nipuṇāḥ santi sammatāḥ |kva bhavanto'nūnavīryāḥ kva saḥ sarvonnataḥ param || 37||

क्वानन्तोद्यद्भानुतेजाः क्वात्यल्पाग्न्यणुकप्रभा ।ततस्तेन सह स्पर्धा न कर्तव्या कदाचन ॥ ३८॥

kvānantodyadbhānutejāḥ kvātyalpāgnyaṇukaprabhā |tatastena saha spardhā na kartavyā kadācana || 38||

अल्पस्य महता सार्धं विरोधो नोपजायते ।इति श्रीगिरिनाथस्य श्रुत्वा वचनमादरात् ॥ ३९॥

alpasya mahatā sārdhaṃ virodho nopajāyate |iti śrīgirināthasya śrutvā vacanamādarāt || 39||

विश्वस्य तद्वचः सम्यक् स्पर्धा त्यक्त्वा ययुस्ततः ।तस्माच्छ्रुभानने देवि काशीवाससमुद्भवः ॥ ४०॥

viśvasya tadvacaḥ samyak spardhā tyaktvā yayustataḥ |tasmācchrubhānane devi kāśīvāsasamudbhavaḥ || 40||

धर्मों धर्मवरो ज्ञेयो धर्मस्तादृङ्न सर्वथा ।यावन्ति सन्ति तीर्थानि पाताले पृथिवीतले ॥ ४१॥

dharmoṃ dharmavaro jñeyo dharmastādṛṅna sarvathā |yāvanti santi tīrthāni pātāle pṛthivītale || 41||

सत्यलोकादिलोकेषु तावन्ति सुखदे सदा ।काशीं प्रयान्ति श्रीकाशीमर्चयन्ति स्तुवन्ति च ॥ ४२॥

satyalokādilokeṣu tāvanti sukhade sadā |kāśīṃ prayānti śrīkāśīmarcayanti stuvanti ca || 42||

काश्यां विवेश्वेषु(श)तीर्थेषु स्नानं कुर्वन्ति यत्नतः ।पुण्यक्षेत्राणि सर्वाणि दूरदेशस्थितान्यपि ॥ ४३॥

kāśyāṃ viveśveṣu(śa)tīrtheṣu snānaṃ kurvanti yatnataḥ |puṇyakṣetrāṇi sarvāṇi dūradeśasthitānyapi || 43||

गत्वा काशीं मुदा सम्यक् पूजयन्ति हि तां सदा ।देवाः स्वस्वगणैःसाकं विहाय स्वर्गजं सुखम् ॥ ४४॥

gatvā kāśīṃ mudā samyak pūjayanti hi tāṃ sadā |devāḥ svasvagaṇaiḥsākaṃ vihāya svargajaṃ sukham || 44||

गच्छन्त्यतीव सन्तुष्टाः काशीं प्रति सदाशिवे ।सरस्वत्या सह स्रष्टा काशीवासरतः सदा ॥ ४५॥

gacchantyatīva santuṣṭāḥ kāśīṃ prati sadāśive |sarasvatyā saha sraṣṭā kāśīvāsarataḥ sadā || 45||

सत्यलोकं विहायैव काश्यामायाति हृष्टधीः ।विष्णुरप्यनघं स्वीयं स्थानं त्यक्त्वा सदा मुदा ॥ ४६॥

satyalokaṃ vihāyaiva kāśyāmāyāti hṛṣṭadhīḥ |viṣṇurapyanaghaṃ svīyaṃ sthānaṃ tyaktvā sadā mudā || 46||

काश्यां तिष्ठति मामेव लिङ्गरूपिणमर्चयन् ।गन्धर्वाः किन्नरा यक्षाः सर्वे स्वस्वगणान्विताः ॥ ४७॥

kāśyāṃ tiṣṭhati māmeva liṅgarūpiṇamarcayan |gandharvāḥ kinnarā yakṣāḥ sarve svasvagaṇānvitāḥ || 47||

प्रयान्ति सततं काशी काशीपूजनतत्पराः ।पाण्डुपर्णाशिनो धन्या मुनयो ब्रह्मवादिनः ॥ ४८॥

prayānti satataṃ kāśī kāśīpūjanatatparāḥ |pāṇḍuparṇāśino dhanyā munayo brahmavādinaḥ || 48||

वाताशनाश्च सततं सन्ति काश्यां मुनीश्वराः ।क्षीराब्धिप्रमुखाः सर्वे समुद्राः सन्ततं मुदा ॥ ४९॥

vātāśanāśca satataṃ santi kāśyāṃ munīśvarāḥ |kṣīrābdhipramukhāḥ sarve samudrāḥ santataṃ mudā || 49||

काशीपूजार्थमायान्ति रत्नैरभ्यर्चयन्ति ताम् ।कामदोग्ध्री स्वयं गत्वा क्षीरेणैवाभिषिच्य ताम् ॥ ५०॥

kāśīpūjārthamāyānti ratnairabhyarcayanti tām |kāmadogdhrī svayaṃ gatvā kṣīreṇaivābhiṣicya tām || 50||

काश्यां तिष्ठति सन्तुष्टा देवलोकं विहाय सा ।पुष्पितांः कल्पवृक्षाश्च गत्वा काशीमहर्निशम् ॥ ५१॥

kāśyāṃ tiṣṭhati santuṣṭā devalokaṃ vihāya sā |puṣpitāṃḥ kalpavṛkṣāśca gatvā kāśīmaharniśam || 51||

पुष्पवृष्टिं वितेनुस्ते काशीपूजापरायणाः ।आदित्या वसवः साध्याः सिद्धाश्च स्वगणान्विताः ॥ ५२॥

puṣpavṛṣṭiṃ vitenuste kāśīpūjāparāyaṇāḥ |ādityā vasavaḥ sādhyāḥ siddhāśca svagaṇānvitāḥ || 52||

काश्यां शुचिरता नित्यं निवसन्त्यादरेण ते ।कश्यपोऽत्रिर्वसिष्ठाद्या ऋषयः शैवपुङ्गवाः ॥ ५३॥

kāśyāṃ śuciratā nityaṃ nivasantyādareṇa te |kaśyapo'trirvasiṣṭhādyā ṛṣayaḥ śaivapuṅgavāḥ || 53||

विश्वेदेवाश्च सततं काश्यां तिष्ठन्त्यनाकुलाः ।अन्येऽपि सत्यलोकादिसत्य(सर्व) लोकनिवासिनः ॥ ५४॥

viśvedevāśca satataṃ kāśyāṃ tiṣṭhantyanākulāḥ |anye'pi satyalokādisatya(sarva) lokanivāsinaḥ || 54||

सेर्वेऽपि काश्यामनिशं वसन्ति शिवपूजकाः ।काशीं ते दुर्लभां प्राप्य निक्षेपमिव निर्धनः ॥ ५५॥

serve'pi kāśyāmaniśaṃ vasanti śivapūjakāḥ |kāśīṃ te durlabhāṃ prāpya nikṣepamiva nirdhanaḥ || 55||

त्यक्तुं मनः कदाचिद्वा न कुर्वन्त्येव सर्वथा ।क्षुधिता इव मृष्टान्नं पिपासव इवोदकम् ॥ ५६॥

tyaktuṃ manaḥ kadācidvā na kurvantyeva sarvathā |kṣudhitā iva mṛṣṭānnaṃ pipāsava ivodakam || 56||

कदाचिदपि तें काशीं न त्यजन्ति दृढव्रताः ।चकोरा इव पूर्णेन्दुं कामुका इव कामिनीम् ॥ ५७॥

kadācidapi teṃ kāśīṃ na tyajanti dṛḍhavratāḥ |cakorā iva pūrṇenduṃ kāmukā iva kāminīm || 57||

न विहास्यन्ति ते काशीमन्याशारहिताः सदा ।भ्रमरा इव पुष्पाणि गावो वत्सतराणि च (निव) ॥ ५८॥

na vihāsyanti te kāśīmanyāśārahitāḥ sadā |bhramarā iva puṣpāṇi gāvo vatsatarāṇi ca (niva) || 58||

काशीं प्रशंसमानास्तां न त्यजन्ति दृढव्रताः ।पतिव्रतेव भर्तारं विद्येव विमलाशयम ॥ ५९॥

kāśīṃ praśaṃsamānāstāṃ na tyajanti dṛḍhavratāḥ |pativrateva bhartāraṃ vidyeva vimalāśayama || 59||

काशीत्यागं मुक्तिकामो न करोत्येव पावनः ।कःकाशीं यतते त्यक्त्वा मोक्षार्थी विगतस्पृहः ॥ ६०॥

kāśītyāgaṃ muktikāmo na karotyeva pāvanaḥ |kaḥkāśīṃ yatate tyaktvā mokṣārthī vigataspṛhaḥ || 60||

मूर्खोऽपि ग्रासममलं न जहाति क्षुधातुरः ।सिह्मासनं महाराजो न जहाति बलान्वितः ॥ ६१॥

mūrkho'pi grāsamamalaṃ na jahāti kṣudhāturaḥ |sihmāsanaṃ mahārājo na jahāti balānvitaḥ || 61||

न जहाति तथा काशीं मर्त्यः संसारदुःखितः ।अनन्तोग्रतपोधर्मैर्लब्ध्वा काशीं शिवे स्थिताम् ॥ ६२॥

na jahāti tathā kāśīṃ martyaḥ saṃsāraduḥkhitaḥ |anantogratapodharmairlabdhvā kāśīṃ śive sthitām || 62||

कः सञ्जहाति सुभगे सौभाग्यनिलयां शुभाम् ।अनन्तजन्मभिर्घोरं तपःकृत्वातिदुर्लभम् ॥ ६३॥

kaḥ sañjahāti subhage saubhāgyanilayāṃ śubhām |anantajanmabhirghoraṃ tapaḥkṛtvātidurlabham || 63||

तेनैव तपसा काशीं लब्ध्वा कः सञ्जहाति ताम् ।दुर्लभा सर्वथा देवि लोके काश्यभिधा सुधा ॥ ६४॥

tenaiva tapasā kāśīṃ labdhvā kaḥ sañjahāti tām |durlabhā sarvathā devi loke kāśyabhidhā sudhā || 64||

कः सञ्जहाति निपुणो वक्त्रगां शर्करामिव ।अतिक्लेशाजितं वित्तं न मुञ्चन्ति यथा नराः ॥ ६५॥

kaḥ sañjahāti nipuṇo vaktragāṃ śarkarāmiva |atikleśājitaṃ vittaṃ na muñcanti yathā narāḥ || 65||

तथा घोरतपोलब्धां काशीं कस्त्यक्तुमिच्छति ।सर्वथा दुर्लभा काशी दुर्लभा दुर्लभा ध्रुवम् ॥ ६६॥

tathā ghoratapolabdhāṃ kāśīṃ kastyaktumicchati |sarvathā durlabhā kāśī durlabhā durlabhā dhruvam || 66||

दुर्लभा दुर्लभा सत्यं दुर्लभा दुर्लभा शुभे ।महानिधिरियं काशी पापदारिद्र्यनाशिनी ॥ ६७॥

durlabhā durlabhā satyaṃ durlabhā durlabhā śubhe |mahānidhiriyaṃ kāśī pāpadāridryanāśinī || 67||

मोक्षरूपेष्टफलदा ब्रह्मानन्दप्रवधिनी ।इयं काशी कामधेनुर्मोक्षरूपेष्टकामदा ॥ ६८॥

mokṣarūpeṣṭaphaladā brahmānandapravadhinī |iyaṃ kāśī kāmadhenurmokṣarūpeṣṭakāmadā || 68||

विनश्येत् कामदा नेयं काशी नित्येष्टकामदा ।काशी काशीति सततं यः काशीस्मरणे रतः ॥ ६९॥

vinaśyet kāmadā neyaṃ kāśī nityeṣṭakāmadā |kāśī kāśīti satataṃ yaḥ kāśīsmaraṇe rataḥ || 69||

स सद्यः सर्वपापेभ्यो मुच्यते देवि सर्वदा ।देशान्तरेऽपि यःस्थित्वा काशी काशीति संवदेत् ॥ ७०॥

sa sadyaḥ sarvapāpebhyo mucyate devi sarvadā |deśāntare'pi yaḥsthitvā kāśī kāśīti saṃvadet || 70||

स पापिष्ठोऽपि सुभगे पातकेभ्यो विमुच्यते ।विनात्युग्रेण तपसा काशीप्राप्तिः शुभानने ॥ ७१॥

sa pāpiṣṭho'pi subhage pātakebhyo vimucyate |vinātyugreṇa tapasā kāśīprāptiḥ śubhānane || 71||

न भवत्येव तत्सत्यं सत्यं सत्यं न संशयः ।दुर्लभं मानुषं जन्म सम्प्राप्यापि नरो यदि ॥ ७२॥

na bhavatyeva tatsatyaṃ satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ |durlabhaṃ mānuṣaṃ janma samprāpyāpi naro yadi || 72||

काशीं प्राप्तुं न यतते स एव पुरुषाधमः ।अन्यत्र दुस्सहं मर्त्यस्तपःकृत्वापि सर्वदा ॥ ७३॥

kāśīṃ prāptuṃ na yatate sa eva puruṣādhamaḥ |anyatra dussahaṃ martyastapaḥkṛtvāpi sarvadā || 73||

न पारलौकिकं सौख्यं प्राप्नोति विमलानने ।प्रज्वलज्ज्वलनं त्यक्त्वा भस्मन्याज्यादिकं हविः ॥ ७४॥

na pāralaukikaṃ saukhyaṃ prāpnoti vimalānane |prajvalajjvalanaṃ tyaktvā bhasmanyājyādikaṃ haviḥ || 74||

हुतमप्यखिलं व्यर्थं तथान्यत्र कृतं तपः ।धिक्तस्य जीवनं जन्तोधिक् धिक् तस्य पुनर्भवम् ॥ ७५॥

hutamapyakhilaṃ vyarthaṃ tathānyatra kṛtaṃ tapaḥ |dhiktasya jīvanaṃ jantodhik dhik tasya punarbhavam || 75||

येन काशी नावलोकि येन काशी न पूजिता ।धिक्कुलं तस्य धिक्सौख्यं धिग्धीर्धिधिक् परं यशः ॥ ७६॥

yena kāśī nāvaloki yena kāśī na pūjitā |dhikkulaṃ tasya dhiksaukhyaṃ dhigdhīrdhidhik paraṃ yaśaḥ || 76||

येन काशी शिवपुरी नानर्चि सकलार्थदा ।धिगैश्वर्यं धिगैश्वर्यं धिक्तस्य नवयौवनम् ॥ ७७॥

yena kāśī śivapurī nānarci sakalārthadā |dhigaiśvaryaṃ dhigaiśvaryaṃ dhiktasya navayauvanam || 77||

येन काशी पुण्यराशिर्नाभ्यर्चि शुभसाधनैः ।धिग्धिक्वाणी तस्य जन्तोर्येन काशी न वन्दिता ॥ ७८॥

yena kāśī puṇyarāśirnābhyarci śubhasādhanaiḥ |dhigdhikvāṇī tasya jantoryena kāśī na vanditā || 78||

धिग्धिक्षुभा(भं) मनस्तस्य येन काशी न चिन्तिता ।धिग्धिग्धिक्च शिरस्तस्य येन काशी न वन्दिता ॥ ७९॥

dhigdhikṣubhā(bhaṃ) manastasya yena kāśī na cintitā |dhigdhigdhikca śirastasya yena kāśī na vanditā || 79||

धिग्धिग्धिङ्नयने तस्य येन काशी न वीक्षिता ।धिग्धिग्धिक् श्रवणं तस्य येन काशी न च श्रुता ॥ ८०॥

dhigdhigdhiṅnayane tasya yena kāśī na vīkṣitā |dhigdhigdhik śravaṇaṃ tasya yena kāśī na ca śrutā || 80||

धिग्धिग्धिक्च हि तत्पादौ काशीप्रक्रमवर्जितौ ।धिक्पाणिस्तस्य विमलौ येन काशी न मार्जिता ॥ ८१॥

dhigdhigdhikca hi tatpādau kāśīprakramavarjitau |dhikpāṇistasya vimalau yena kāśī na mārjitā || 81||

कीटः पतङ्गो मण्डूको मर्त्यो वा शिवसम्मतः ।काशीं त्यक्त्वा तनुर्भूमौ नैवाप्नोति तनुं ध्रुवम् ॥ ८२॥

kīṭaḥ pataṅgo maṇḍūko martyo vā śivasammataḥ |kāśīṃ tyaktvā tanurbhūmau naivāpnoti tanuṃ dhruvam || 82||

(काश्यां त्यक्त्वा तनुं भूमौ नैवाप्नोति तनुं ध्रुवम्) ॥ ८२॥

(kāśyāṃ tyaktvā tanuṃ bhūmau naivāpnoti tanuṃ dhruvam) || 82||

यस्य कस्यापि वा जन्तोर्मरणे समुपस्थिते ।काश्यां शिव शिवेत्येतन्नामैवोपदिशाम्यहम् ॥ ८३॥

yasya kasyāpi vā jantormaraṇe samupasthite |kāśyāṃ śiva śivetyetannāmaivopadiśāmyaham || 83||

मद्भक्तान्विमलान् दृष्ट्वा मरणासन्नजीवनान् ।ममैवाङ्के सन्निवेश्य शिवेत्युपदिशाम्यहम् ॥ ८४॥

madbhaktānvimalān dṛṣṭvā maraṇāsannajīvanān |mamaivāṅke sanniveśya śivetyupadiśāmyaham || 84||

शिवनामानुसन्धानात् पुरा पूततनुर्नरः ।पुनर्मन्नाम तत्काश्यामन्ते प्राप्नोति मानवः ॥ ८५॥

śivanāmānusandhānāt purā pūtatanurnaraḥ |punarmannāma tatkāśyāmante prāpnoti mānavaḥ || 85||

शिवेति नामदावाग्निः पापतूलादिनाशकः ।तस्माच्छिव शिवेत्येव नाम जप्यं सदा जनैः ॥ ८६॥

śiveti nāmadāvāgniḥ pāpatūlādināśakaḥ |tasmācchiva śivetyeva nāma japyaṃ sadā janaiḥ || 86||

सदाशिव शिवेत्येव मन्नामोच्चारणे परैः ।काश्यामन्ते शिवेत्येतन्नाम सम्प्राप्यते ध्रुवम् ॥ ८७॥

sadāśiva śivetyeva mannāmoccāraṇe paraiḥ |kāśyāmante śivetyetannāma samprāpyate dhruvam || 87||

ततः शिव शिवेत्येतन्नाम मुक्तिप्रदायकम् ।तन्मयाप्युपदिष्टं चेत्काश्यां किं पुनरम्बिके ॥ ८८॥

tataḥ śiva śivetyetannāma muktipradāyakam |tanmayāpyupadiṣṭaṃ cetkāśyāṃ kiṃ punarambike || 88||

काश्यन्यपुण्यक्षेत्रेषु मद्भक्तः स्ववपुर्यदि ।त्यजत्यन्ते स भूयोऽपि मद्भक्तो भुवि जायते ॥ ८९॥

kāśyanyapuṇyakṣetreṣu madbhaktaḥ svavapuryadi |tyajatyante sa bhūyo'pi madbhakto bhuvi jāyate || 89||

ततः काशीमवाप्याथ मद्भक्तो मत्प्रसादतः ।अन्ते शिवशिवेत्येतन्मन्त्रं प्राप्नोति मुक्तये ॥ ९०॥

tataḥ kāśīmavāpyātha madbhakto matprasādataḥ |ante śivaśivetyetanmantraṃ prāpnoti muktaye || 90||

स्वर्गभोगकरे पुण्ये नष्टे देवाः पुनर्नराः ।भवन्ति तेऽपि मद्भक्ताः काश्यां तिष्ठन्त्यहर्निशम् ॥ ९१॥

svargabhogakare puṇye naṣṭe devāḥ punarnarāḥ |bhavanti te'pi madbhaktāḥ kāśyāṃ tiṣṭhantyaharniśam || 91||

ततः काश्यामन्तकाले ममैवानुग्रहे सति ।सदाशिव शिवेत्येतन्नाम सम्प्राप्नुवन्ति ते ॥ ९२॥

tataḥ kāśyāmantakāle mamaivānugrahe sati |sadāśiva śivetyetannāma samprāpnuvanti te || 92||

काश्यां मुक्ततनुर्मर्त्यो न पुनस्स्तन्यभाक् शुभे ।किन्तु मद्रूपतां याति मद्भक्तो मत्परायणः ॥ ९३॥

kāśyāṃ muktatanurmartyo na punasstanyabhāk śubhe |kintu madrūpatāṃ yāti madbhakto matparāyaṇaḥ || 93||

यथा भूयो न यात्येव प्रज्ज्वलद्वह्निगं हविः ।तथा त्यक्त्वा तनुः काश्यां शैवैर्नैवाप्यते पुनः ॥ ९४॥

yathā bhūyo na yātyeva prajjvaladvahnigaṃ haviḥ |tathā tyaktvā tanuḥ kāśyāṃ śaivairnaivāpyate punaḥ || 94||

काशी शैवशरीराणि गृहीत्वा याचितापि सा ।न ददाति हवींषीव पावकः पुनरुज्ज्वलः ॥ ९५॥

kāśī śaivaśarīrāṇi gṛhītvā yācitāpi sā |na dadāti havīṃṣīva pāvakaḥ punarujjvalaḥ || 95||

अन्यत्र मुक्तिकामैस्तु न स्थातव्यं कदाचन ।त्यक्त्वा काशीं शुभां सत्यमुद्धृत्य भुजमुच्यते ॥ ९६॥

anyatra muktikāmaistu na sthātavyaṃ kadācana |tyaktvā kāśīṃ śubhāṃ satyamuddhṛtya bhujamucyate || 96||

मद्भक्त एवाधिकारी मोक्षे (लोके) काश्येव मुक्तिदा ।मन्नामस्मृतिरेव स्यान्मोक्षसाधनमुत्तमम् ॥ ९७॥

madbhakta evādhikārī mokṣe (loke) kāśyeva muktidā |mannāmasmṛtireva syānmokṣasādhanamuttamam || 97||

शिवे शिवशिवेत्येतन्नामस्मरणमेव हि ।कारणं मोक्षरूपस्य फलस्येति मतिर्मम ॥ ९८॥

śive śivaśivetyetannāmasmaraṇameva hi |kāraṇaṃ mokṣarūpasya phalasyeti matirmama || 98||

मत्प्रसादेन सम्प्राप्य काशीं मुक्तिप्रदायिनीम् ।मद्भक्तो मत्परो नित्यं को वा मुञ्चति चञ्चुरः ॥ ९९॥

matprasādena samprāpya kāśīṃ muktipradāyinīm |madbhakto matparo nityaṃ ko vā muñcati cañcuraḥ || 99||

पुण्यपुष्पसमाक्रान्तं मोक्षरूपफलावृतम् ।कः काशीं समुपाश्रित्य पुनरन्यत्र गच्छति ॥ १००॥

puṇyapuṣpasamākrāntaṃ mokṣarūpaphalāvṛtam |kaḥ kāśīṃ samupāśritya punaranyatra gacchati || 100||

यां न भासयितुं दक्षा भानुचन्द्रानलाः शुभे ।तामिष्टफलदां काशी कस्त्यक्तुं तनुते मतिम् ॥ १०१॥

yāṃ na bhāsayituṃ dakṣā bhānucandrānalāḥ śubhe |tāmiṣṭaphaladāṃ kāśī kastyaktuṃ tanute matim || 101||

अमरैरप्यलभ्यां तामनायासेन मुक्तिदाम ।कःसञ्जहाति विमलः काशीमीशाननायिकाम् ॥ १०२॥

amarairapyalabhyāṃ tāmanāyāsena muktidāma |kaḥsañjahāti vimalaḥ kāśīmīśānanāyikām || 102||

क्षुधितः करगं ग्रासं यथा नैव विमुञ्चति ।तथा न मुञ्चति प्राज्ञः काशीं मुक्तिप्रदायिनीम ॥ १०३॥

kṣudhitaḥ karagaṃ grāsaṃ yathā naiva vimuñcati |tathā na muñcati prājñaḥ kāśīṃ muktipradāyinīma || 103||

मल्लिङ्गार्चततत्परा हृदि सदा मामेव काश्यां मुदाध्यायन्तो मम नाम शङ्कर महादेवाखिलेश प्रभो ।गौरीनाथ शिवेश्वरेति विमलं भक्त्या जपन्तः परंसत्यं सत्यमपास्तभोगविषयाः शैवाग्रगण्याः शिवे ॥ १०४॥

malliṅgārcatatatparā hṛdi sadā māmeva kāśyāṃ mudādhyāyanto mama nāma śaṅkara mahādevākhileśa prabho |gaurīnātha śiveśvareti vimalaṃ bhaktyā japantaḥ paraṃsatyaṃ satyamapāstabhogaviṣayāḥ śaivāgragaṇyāḥ śive || 104||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते शिवगौरीसंवादे काशीक्षेत्रमहिमाख्यानं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । उग्राख्यः सप्तमांशः । अध्यायः २ । ६\।२१०४॥– ॥ श्रीशिवरहस्यम् । उग्राख्यः सप्तमांशः । अध्यायः २ । ६।२-१०४॥

|| iti śivarahasyāntargate śivagaurīsaṃvāde kāśīkṣetramahimākhyānaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 2 | 6\|2104||– || śrīśivarahasyam | ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 2 | 6|2-104||