रेणुकास्तोत्रम् Hymn to Goddess Renuka

श्रीगणेशाय नमः ।पाकामृतांशुमकुटाभरणा भवानीशोकापहा नतजनस्य शुभाखिलाङ्गी ।कोकाकृतिस्तनभरा कुशलानि नित्यंमूकाम्बिका मम तनोतु मुनीन्द्रवन्द्या ॥श्लोकस्याद्यन्तयोर्वाग्भवमुच्चार्य पठेदिति सम्प्रदायः ॥ ॐ ॥कालाग्न्यादि शिवावसानमखिलं ते गुल्फदघ्नं शिवेमूर्तिं कीर्तयितुं न कस्य रसना लज्जाम्बुधौ मज्जति ।तस्मात् त्वच्चरणैकदेशनखरज्योतिःस्फुलिङ्गा इवस्फूर्जन्ति प्रभविष्णवश्च सततं ते पद्मनाभादयः ॥ १॥

śrīgaṇeśāya namaḥ |pākāmṛtāṃśumakuṭābharaṇā bhavānīśokāpahā natajanasya śubhākhilāṅgī |kokākṛtistanabharā kuśalāni nityaṃmūkāmbikā mama tanotu munīndravandyā ||ślokasyādyantayorvāgbhavamuccārya paṭhediti sampradāyaḥ || oṃ ||kālāgnyādi śivāvasānamakhilaṃ te gulphadaghnaṃ śivemūrtiṃ kīrtayituṃ na kasya rasanā lajjāmbudhau majjati |tasmāt tvaccaraṇaikadeśanakharajyotiḥsphuliṅgā ivasphūrjanti prabhaviṣṇavaśca satataṃ te padmanābhādayaḥ || 1||

कल्पः कोऽपि स शाम्भवो विजयते मातस्त्वया कल्पितोयत्रानल्पविकल्पजालविमुखः कश्चिद्विपश्चित् परः ।सा त्वं सत्त्ववतामपीह सुलभा नैवासि किं स्तूयसेस्वच्छन्दं शिशवो यथा तव पुनः क्रीडन्ति वेदा इमे ॥ २॥

kalpaḥ ko'pi sa śāmbhavo vijayate mātastvayā kalpitoyatrānalpavikalpajālavimukhaḥ kaścidvipaścit paraḥ |sā tvaṃ sattvavatāmapīha sulabhā naivāsi kiṃ stūyasesvacchandaṃ śiśavo yathā tava punaḥ krīḍanti vedā ime || 2||

लीलाचामरधारिणीसहचरीगत्या महासिद्धयोनूनं वञ्चयितुं स्फुरन्ति भवतीकारुण्यशून्यं जनम् ।अम्ब त्वन्नयनाञ्चलं करुणया यस्मिन् परिक्रीडतेतस्य द्वारि निवारितोऽपि कुरुते सेवां सुराणां गणः ॥ ३॥

līlācāmaradhāriṇīsahacarīgatyā mahāsiddhayonūnaṃ vañcayituṃ sphuranti bhavatīkāruṇyaśūnyaṃ janam |amba tvannayanāñcalaṃ karuṇayā yasmin parikrīḍatetasya dvāri nivārito'pi kurute sevāṃ surāṇāṃ gaṇaḥ || 3||

आ पातालतलात् फणीश्वरशिरोरत्नांशुनीराजितादा सर्वज्ञनिकेतनादपि शिखायौतांशुधौताङ्कणात् ।एकच्छत्रमवाप्य वैभवमहो दीव्यन्ति ते सन्ततंये सन्ध्याचलनिश्चलं तव पदं ध्यायन्ति गायन्ति च ॥ ४॥

ā pātālatalāt phaṇīśvaraśiroratnāṃśunīrājitādā sarvajñaniketanādapi śikhāyautāṃśudhautāṅkaṇāt |ekacchatramavāpya vaibhavamaho dīvyanti te santataṃye sandhyācalaniścalaṃ tava padaṃ dhyāyanti gāyanti ca || 4||

ये त्वामम्ब पलाशबिल्वकुसुमैरुल्लासिभिर्मल्लिकापुष्पैर्वा वनमल्लिकाविरचितैरुद्दामभिर्दामभिः ।मुग्धोन्मीलितमालतीभिरभितः सम्पूजयन्त्यादरात्तेषामुद्धृतसौरभा प्रतिदिनं व्याजृम्भते भारती ॥ ५॥

ye tvāmamba palāśabilvakusumairullāsibhirmallikāpuṣpairvā vanamallikāviracitairuddāmabhirdāmabhiḥ |mugdhonmīlitamālatībhirabhitaḥ sampūjayantyādarātteṣāmuddhṛtasaurabhā pratidinaṃ vyājṛmbhate bhāratī || 5||

त्वां सह्याचलमौलिसुस्थितपदां श्रीएकवीराम्बिकेये लिम्पन्ति सचन्द्रचन्दनरसैस्तेषां सुधास्राविणी ।वाणीविस्मयवर्ण्यमानगिरिशव्यालोलगङ्गाजलस्वच्छन्दोर्मिपरम्पराविजयिनी वाणी नरीनृत्यति ॥ ६॥

tvāṃ sahyācalamaulisusthitapadāṃ śrīekavīrāmbikeye limpanti sacandracandanarasaisteṣāṃ sudhāsrāviṇī |vāṇīvismayavarṇyamānagiriśavyālolagaṅgājalasvacchandormiparamparāvijayinī vāṇī narīnṛtyati || 6||

ये त्वां ब्राह्ममुहूर्तनिर्मलधियस्त्वाधारतश्चिन्तयन्त्यूर्ध्वं मूर्ध्नि सरोरुहेऽतिधवले पीयूषधारावृते ।ते मृत्युं सहसा विजित्य रचयन्त्युच्चैर्गतिं नित्यशःप्रत्यादिष्टपुरःसुधाकरसुधाहम्भावसम्भाविताः ॥ ७॥

ye tvāṃ brāhmamuhūrtanirmaladhiyastvādhārataścintayantyūrdhvaṃ mūrdhni saroruhe'tidhavale pīyūṣadhārāvṛte |te mṛtyuṃ sahasā vijitya racayantyuccairgatiṃ nityaśaḥpratyādiṣṭapuraḥsudhākarasudhāhambhāvasambhāvitāḥ || 7||

यस्त्वां पश्यति तस्य नश्यति महापापान्धकारः क्षणात्किं चार्धादपरे पुराणपुरुषप्राणप्रिये पार्वति ।मूर्ध्नस्तस्य ततो भवेत् कृतधियः श्रीएकवीराम्बिकेदृश्यन्ते न मनागपीह यदियं प्रत्यक्षमुद्योतसे ॥ ८॥

yastvāṃ paśyati tasya naśyati mahāpāpāndhakāraḥ kṣaṇātkiṃ cārdhādapare purāṇapuruṣaprāṇapriye pārvati |mūrdhnastasya tato bhavet kṛtadhiyaḥ śrīekavīrāmbikedṛśyante na manāgapīha yadiyaṃ pratyakṣamudyotase || 8||

किं योगेन किमर्चनेन किमथ ज्ञानेन किं कर्मणाकिं ध्यानेन किमिज्यया किमथवा दानेन किं दीक्षया ।दृश्यन्ते यदि सह्यशैलशिखरश्रीगर्विताः सर्वदामातः पार्वति रेणुके तव पदाम्भोजप्रभाविभ्रमाः ॥ ९॥

kiṃ yogena kimarcanena kimatha jñānena kiṃ karmaṇākiṃ dhyānena kimijyayā kimathavā dānena kiṃ dīkṣayā |dṛśyante yadi sahyaśailaśikharaśrīgarvitāḥ sarvadāmātaḥ pārvati reṇuke tava padāmbhojaprabhāvibhramāḥ || 9||

हे सह्याचलनित्यकेलिरसिके कर्पूरकस्तूरिकाविन्यस्तागरुकुङ्कुमैर्मलयजैस्त्वं चर्चिताभ्यर्चिता ।ते दीव्यन्ति सुरेन्द्रमुख्यविबुधश्रेणीकिरीटस्फुरन्माणिक्यप्रतिबिम्बितारुणपदस्थाः सम्प्रदाः सम्पदाम् ॥ १०॥

he sahyācalanityakelirasike karpūrakastūrikāvinyastāgarukuṅkumairmalayajaistvaṃ carcitābhyarcitā |te dīvyanti surendramukhyavibudhaśreṇīkirīṭasphuranmāṇikyapratibimbitāruṇapadasthāḥ sampradāḥ sampadām || 10||

हे सह्याद्रिविनिद्रलिङ्गवपुषि श्रीएकवीराम्बिकेत्वां कृष्णागरुगुग्गुलुप्रभृतिभिर्ये धूपयन्त्यादरात् ।ते कैलासनिवासिनीभिरभितः सञ्चारितैश्चारुभिर्लीलाचामरमारुतैश्चिरतरं नन्दन्ति रुद्रा इव ॥ ११॥

he sahyādrivinidraliṅgavapuṣi śrīekavīrāmbiketvāṃ kṛṣṇāgarugugguluprabhṛtibhirye dhūpayantyādarāt |te kailāsanivāsinībhirabhitaḥ sañcāritaiścārubhirlīlācāmaramārutaiścirataraṃ nandanti rudrā iva || 11||

मातः शाम्भवि जृम्भितामृतशिलालिङ्गात्मिके रेणुकेत्वां सह्याद्रिशिरोविहारसुलभां नीराजयन्त्यादरात् ।ते वृन्दारकवृन्दवन्दितपदाश्चन्द्रार्कचूडामणिज्योतिर्मेदुरमन्दिराङ्कणभुवो भूतिं लभन्तेऽद्भुताम् ॥ १२॥

mātaḥ śāmbhavi jṛmbhitāmṛtaśilāliṅgātmike reṇuketvāṃ sahyādriśirovihārasulabhāṃ nīrājayantyādarāt |te vṛndārakavṛndavanditapadāścandrārkacūḍāmaṇijyotirmeduramandirāṅkaṇabhuvo bhūtiṃ labhante'dbhutām || 12||

दूरादङ्गणरङ्गसङ्गतरजोराजीविराजद्वपुस्तुभ्यं यः प्रणिपत्तिमम्ब कुरुते कश्चित् कदाचित् क्वचित् ।सम्प्राप्य श्रियमिन्दुसुन्दरयशःसन्दोहनिष्यन्दिनीमन्ते निर्विषयं स्वयं प्रविशति श्रीशाम्भवं वैभवम् ॥ १३॥

dūrādaṅgaṇaraṅgasaṅgatarajorājīvirājadvapustubhyaṃ yaḥ praṇipattimamba kurute kaścit kadācit kvacit |samprāpya śriyamindusundarayaśaḥsandohaniṣyandinīmante nirviṣayaṃ svayaṃ praviśati śrīśāmbhavaṃ vaibhavam || 13||

त्वामुद्दिश्य कदापि कोऽपि किमपि क्वापि प्रपद्यन् नरोभक्त्यावेशवशीकृतो जपति वा यो यज्जुहोत्यादरात् ।तत् तस्याक्षयमेव देवि भवति स्वर्गापवर्गप्रदंत्वन्नामस्मरणं गतो विजयते सर्वोऽपि शर्वो जनः ॥ १४॥

tvāmuddiśya kadāpi ko'pi kimapi kvāpi prapadyan narobhaktyāveśavaśīkṛto japati vā yo yajjuhotyādarāt |tat tasyākṣayameva devi bhavati svargāpavargapradaṃtvannāmasmaraṇaṃ gato vijayate sarvo'pi śarvo janaḥ || 14||

मातस्त्वच्चरणेन यास्यति चिरं रुद्रोऽपि भद्राशयश्चूडाचन्द्रकलामरीचिनिचयैराचान्तरत्नासनैः ।तत्त्वानामुपरि स्थितो विजयते वामादिभिर्नामभिःश्रीकामेश्वरि दक्षपुत्रि गिरिजे त्वं रेणुके रक्ष माम् ॥ १५॥

mātastvaccaraṇena yāsyati ciraṃ rudro'pi bhadrāśayaścūḍācandrakalāmarīcinicayairācāntaratnāsanaiḥ |tattvānāmupari sthito vijayate vāmādibhirnāmabhiḥśrīkāmeśvari dakṣaputri girije tvaṃ reṇuke rakṣa mām || 15||

मातर्भैरवि भर्गपत्नि गिरिजे गायत्रि गोत्रात्मिकेदुर्गे गौरि सरस्वति त्रिणयने श्रीसिद्धलक्ष्मी धृते ।नित्ये मृत्युविकारहारिणि शिवे श्रीएकवीराम्बिकेसोऽहं ते शरणागतः करुणया त्वं रेणुके रक्ष माम् ॥ १६॥

mātarbhairavi bhargapatni girije gāyatri gotrātmikedurge gauri sarasvati triṇayane śrīsiddhalakṣmī dhṛte |nitye mṛtyuvikārahāriṇi śive śrīekavīrāmbikeso'haṃ te śaraṇāgataḥ karuṇayā tvaṃ reṇuke rakṣa mām || 16||

इति श्रीरेणुकास्तोत्रं समाप्तः ॥पाकामृतांशुमकुटाभरणा भवानीशोकापहा नतजनस्य शुभाखिलाङ्गी ।कोकाकृतिस्तनभरा कुशलानि नित्यंमूकाम्बिका मम तनोतु मुनीन्द्रवन्द्या ॥श्लोकस्याद्यन्तयोर्वाग्भवमुच्चार्य पठेदिति सम्प्रदायः ॥ ॐ॥

iti śrīreṇukāstotraṃ samāptaḥ ||pākāmṛtāṃśumakuṭābharaṇā bhavānīśokāpahā natajanasya śubhākhilāṅgī |kokākṛtistanabharā kuśalāni nityaṃmūkāmbikā mama tanotu munīndravandyā ||ślokasyādyantayorvāgbhavamuccārya paṭhediti sampradāyaḥ || oṃ||