अध्यात्मरामायणमाहात्म्यम् Adhyatmaramayanamahatmyam

रामं विश्वमयं वन्दे रामं वन्दे रघूद्वहम् ।रामं विप्रवरं वन्दे रामं श्यामाग्रजं भजे ॥यस्य वागंशुतश्च्युतं रम्यं रामायणामृतम् ।शैलजासेवितं वन्दे तं शिवं सोमरूपिणम् ॥सच्चिदानन्दसन्दोहं भक्तिभूतिविभूषणम् ।पूर्णानन्दमहं वन्दे सद्गुरुं शङ्करं स्वयम् ॥अज्ञानध्वान्तसंहर्त्री ज्ञानलोकविलासिनी ।चन्द्रचूडवचश्चन्द्रचन्द्रिकेयं विराजते ॥अप्रमेयत्रयातीतनिर्मलज्ञानमूर्तये ।मनोगिरां विदूराय दक्षिणामूर्तये नमः ॥ १॥

rāmaṃ viśvamayaṃ vande rāmaṃ vande raghūdvaham |rāmaṃ vipravaraṃ vande rāmaṃ śyāmāgrajaṃ bhaje ||yasya vāgaṃśutaścyutaṃ ramyaṃ rāmāyaṇāmṛtam |śailajāsevitaṃ vande taṃ śivaṃ somarūpiṇam ||saccidānandasandohaṃ bhaktibhūtivibhūṣaṇam |pūrṇānandamahaṃ vande sadguruṃ śaṅkaraṃ svayam ||ajñānadhvāntasaṃhartrī jñānalokavilāsinī |candracūḍavacaścandracandrikeyaṃ virājate ||aprameyatrayātītanirmalajñānamūrtaye |manogirāṃ vidūrāya dakṣiṇāmūrtaye namaḥ || 1||

सूत उवाच ।कदाचिन्नारदो योगी परानुग्रहवाञ्छया ।पर्यटन् सकलान् लोकान् सत्यलोकमुपागमत् ॥ २॥

sūta uvāca |kadācinnārado yogī parānugrahavāñchayā |paryaṭan sakalān lokān satyalokamupāgamat || 2||

तत्र दृष्ट्वा मूर्तिमद्भिश्छन्दोभिः परिवेष्टितम्।बालार्कप्रभया सम्यग्भासयन्तं सभागृहम् ॥ ३॥

tatra dṛṣṭvā mūrtimadbhiśchandobhiḥ pariveṣṭitam|bālārkaprabhayā samyagbhāsayantaṃ sabhāgṛham || 3||

मार्कण्डेयादिमुनिभिः स्तूयमानं मुहुर्मुहुः ।सर्वार्थगोचरज्ञानं सरस्वत्या समन्वितम् ॥ ४॥

mārkaṇḍeyādimunibhiḥ stūyamānaṃ muhurmuhuḥ |sarvārthagocarajñānaṃ sarasvatyā samanvitam || 4||

चतुर्मुखं जगन्नाथं भक्ताभीष्टफलप्रदम् ।प्रणम्य दण्डवद्भक्त्या तुष्टाव मुनिपुङ्गवः ॥ ५॥

caturmukhaṃ jagannāthaṃ bhaktābhīṣṭaphalapradam |praṇamya daṇḍavadbhaktyā tuṣṭāva munipuṅgavaḥ || 5||

सन्तुष्टस्तं मुनिं प्राह स्वयम्भूर्वैष्णवोत्तमम् ।किं प्रष्टुकामस्त्वमसि तद्वदिष्यामि ते मुने ॥ ६॥

santuṣṭastaṃ muniṃ prāha svayambhūrvaiṣṇavottamam |kiṃ praṣṭukāmastvamasi tadvadiṣyāmi te mune || 6||

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य मुनिर्ब्रह्माणमब्रवीत् ।त्वत्तः श्रुतं मया सर्वं पूर्वमेव शुभाशुभम् ॥ ७॥

ityākarṇya vacastasya munirbrahmāṇamabravīt |tvattaḥ śrutaṃ mayā sarvaṃ pūrvameva śubhāśubham || 7||

इदानीमेकमेवास्ति श्रोतव्यं सुरसत्तम ।तद्रहस्यमपि ब्रूहि यदि तेऽनुग्रहो मयि ॥ ८॥

idānīmekamevāsti śrotavyaṃ surasattama |tadrahasyamapi brūhi yadi te'nugraho mayi || 8||

प्राप्ते कलियुगे घोरे नराः पुण्यविवर्जिताः ।दुराचाररताः सर्वे सत्यवार्तापराङ्मुखाः ॥ ९॥

prāpte kaliyuge ghore narāḥ puṇyavivarjitāḥ |durācāraratāḥ sarve satyavārtāparāṅmukhāḥ || 9||

परापवादनिरताः परद्रव्याभिलाषिणः ।परस्त्रीसक्तमनसः परहिंसापरायणाः ॥ १०॥

parāpavādaniratāḥ paradravyābhilāṣiṇaḥ |parastrīsaktamanasaḥ parahiṃsāparāyaṇāḥ || 10||

देहात्मदृष्टयो मूढा नास्तिका पशुबुद्धयः ।मातापितृकृतद्वेषाः स्त्रीदेवाः कामकिङ्कराः ॥ ११॥

dehātmadṛṣṭayo mūḍhā nāstikā paśubuddhayaḥ |mātāpitṛkṛtadveṣāḥ strīdevāḥ kāmakiṅkarāḥ || 11||

विप्रा लोभग्रहग्रस्ता वेदविक्रयजीविनः ।धनार्जनार्थमभ्यस्तविद्या मदविमोहिताः ॥ १२॥

viprā lobhagrahagrastā vedavikrayajīvinaḥ |dhanārjanārthamabhyastavidyā madavimohitāḥ || 12||

त्यक्तस्वजातिकर्माणः प्रायशः परवञ्चकाः।क्षत्रियाश्च तथा वैश्याः स्वधर्मत्यागशीलिनः ॥ १३॥

tyaktasvajātikarmāṇaḥ prāyaśaḥ paravañcakāḥ|kṣatriyāśca tathā vaiśyāḥ svadharmatyāgaśīlinaḥ || 13||

तद्वच्छूद्राश्च ये केचिद्ब्राह्मणाचारतत्पराः।स्त्रियश्च प्रायशो भ्रष्टा भर्त्रवज्ञाननिर्भयाः ॥ १४॥

tadvacchūdrāśca ye kecidbrāhmaṇācāratatparāḥ|striyaśca prāyaśo bhraṣṭā bhartravajñānanirbhayāḥ || 14||

श्वशुरद्रोहकारिण्यो भविष्यन्ति न संशयः।एतेषां नष्टबुद्धीनां परलोकः कथं भवेत् ॥ १५॥

śvaśuradrohakāriṇyo bhaviṣyanti na saṃśayaḥ|eteṣāṃ naṣṭabuddhīnāṃ paralokaḥ kathaṃ bhavet || 15||

इति चिन्ताकुलं चित्तं जायते मम सन्ततम् ।लघूपायेन येनैषां परलोकगतिर्भवेत्।तमुपायमुपाख्याहि सर्वं वेत्ति यतो भवान् ॥ १६॥

iti cintākulaṃ cittaṃ jāyate mama santatam |laghūpāyena yenaiṣāṃ paralokagatirbhavet|tamupāyamupākhyāhi sarvaṃ vetti yato bhavān || 16||

इत्यृषेर्वाक्यमाकर्ण्य प्रत्युवाचाम्बुजासनः ।साधु पृष्टं त्वया साधो वक्ष्ये तच्छृणु सादरम् ॥ १७॥

ityṛṣervākyamākarṇya pratyuvācāmbujāsanaḥ |sādhu pṛṣṭaṃ tvayā sādho vakṣye tacchṛṇu sādaram || 17||

पुरा त्रिपुरहन्तारं पार्वती भक्तवत्सला।श्रीरामतत्त्वं जिज्ञासुः पप्रच्छ विनयान्विता ॥ १८॥

purā tripurahantāraṃ pārvatī bhaktavatsalā|śrīrāmatattvaṃ jijñāsuḥ papraccha vinayānvitā || 18||

प्रियायै गिरिशस्तस्यै गूढं व्याख्यातवान् स्वयम्।पुराणोत्तममध्यात्मरामायणमिति स्मृतम् ॥ १९॥

priyāyai giriśastasyai gūḍhaṃ vyākhyātavān svayam|purāṇottamamadhyātmarāmāyaṇamiti smṛtam || 19||

तत्पार्वती जगद्धात्री पूजयित्वा दिवानिशम्।आलोचयन्ती स्वानन्दमग्ना तिष्ठति साम्प्रतम् ॥ २०॥

tatpārvatī jagaddhātrī pūjayitvā divāniśam|ālocayantī svānandamagnā tiṣṭhati sāmpratam || 20||

प्रचरिष्यति तल्लोके प्राण्यदृष्टवशाद्यदा ।तस्याध्ययनमात्रेण जना यास्यन्ति सद्गतिम् ॥ २१॥

pracariṣyati talloke prāṇyadṛṣṭavaśādyadā |tasyādhyayanamātreṇa janā yāsyanti sadgatim || 21||

तावद्विजृम्भते पापं ब्रह्महत्यापुरःसरम्।यावज्जगति नाध्यात्मरामायणमुदेष्यति ॥ २२॥

tāvadvijṛmbhate pāpaṃ brahmahatyāpuraḥsaram|yāvajjagati nādhyātmarāmāyaṇamudeṣyati || 22||

तावत्कलिमहोत्साहो निःशङ्कं सम्प्रवर्तते।यावज्जगति नाध्यात्मरामायणमुदेष्यति ॥ २३॥

tāvatkalimahotsāho niḥśaṅkaṃ sampravartate|yāvajjagati nādhyātmarāmāyaṇamudeṣyati || 23||

तावद्यमभटाः शूराः सञ्चरिष्यन्ति निर्भयाः।यावज्जगति नाध्यात्मरामायणमुदेष्यति ॥ २४॥

tāvadyamabhaṭāḥ śūrāḥ sañcariṣyanti nirbhayāḥ|yāvajjagati nādhyātmarāmāyaṇamudeṣyati || 24||

तावत्सर्वाणि शास्त्राणि विवदन्ते परस्परम् ॥ २५॥

tāvatsarvāṇi śāstrāṇi vivadante parasparam || 25||

तावत्स्वरूपं रामस्य दुर्बोधं महतामपि ।यावज्जगति नाध्यात्मरामायणमुदेष्यति ॥ २६॥

tāvatsvarūpaṃ rāmasya durbodhaṃ mahatāmapi |yāvajjagati nādhyātmarāmāyaṇamudeṣyati || 26||

अध्यात्मरामायणसङ्कीर्तनश्रवणादिजम् ।फलं वक्तुं न शक्नोमि कार्त्स्न्येन मुनिसत्तम ॥ २७॥

adhyātmarāmāyaṇasaṅkīrtanaśravaṇādijam |phalaṃ vaktuṃ na śaknomi kārtsnyena munisattama || 27||

तथापि तस्य माहात्म्यं वक्ष्ये किञ्चित्तवानघ।शृणु चित्तं समाधाय शिवेनोक्तं पुरा मम ॥ २८॥

tathāpi tasya māhātmyaṃ vakṣye kiñcittavānagha|śṛṇu cittaṃ samādhāya śivenoktaṃ purā mama || 28||

अध्यात्मरामायणतः श्लोकं श्लोकार्धमेव वा।यः पठेत् भक्तिसंयुक्तः स पापान्मुच्यते क्षणात् ॥ २९॥

adhyātmarāmāyaṇataḥ ślokaṃ ślokārdhameva vā|yaḥ paṭhet bhaktisaṃyuktaḥ sa pāpānmucyate kṣaṇāt || 29||

यस्तु प्रत्यहमध्यात्मरामायणमनन्यधीः।यथाशक्ति वदेद्भक्त्या स जीवन्मुक्त उच्यते ॥ ३०॥

yastu pratyahamadhyātmarāmāyaṇamananyadhīḥ|yathāśakti vadedbhaktyā sa jīvanmukta ucyate || 30||

यो भक्त्यार्चयतेऽध्यात्मरामायणमतन्द्रितः।दिने दिनेऽश्वमेधस्य फलं तस्य भवेन्मुने ॥ ३१॥

yo bhaktyārcayate'dhyātmarāmāyaṇamatandritaḥ|dine dine'śvamedhasya phalaṃ tasya bhavenmune || 31||

यदृच्छयापि योऽध्यात्मरामायणमनादरात्।अन्यतः शृणुयान्मर्त्यः सोऽपि मुच्येत पातकात् ॥ ३२॥

yadṛcchayāpi yo'dhyātmarāmāyaṇamanādarāt|anyataḥ śṛṇuyānmartyaḥ so'pi mucyeta pātakāt || 32||

नमस्करोति योऽध्यात्मरामायणमदूरतः।सर्वदेवार्चनफलं स प्राप्नोति न संशयः ॥ ३३॥

namaskaroti yo'dhyātmarāmāyaṇamadūrataḥ|sarvadevārcanaphalaṃ sa prāpnoti na saṃśayaḥ || 33||

लिखित्वा पुस्तकेऽध्यात्मरामायणमशेषतः।यो दद्याद्रामभक्तेभ्यस्तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ ३४॥

likhitvā pustake'dhyātmarāmāyaṇamaśeṣataḥ|yo dadyādrāmabhaktebhyastasya puṇyaphalaṃ śṛṇu || 34||

अधीतेषु च वेदेषु शास्त्रेषु व्याकृतेषु च ।यत्फलं दुर्लभं लोके तत्फलं तस्य सम्भवेत् ॥ ३५॥

adhīteṣu ca vedeṣu śāstreṣu vyākṛteṣu ca |yatphalaṃ durlabhaṃ loke tatphalaṃ tasya sambhavet || 35||

एकादशीदिनेऽध्यात्मरामायणमुपोषितः ।यो रामभक्तः सदसि व्याकरोति नरोत्तमः ॥ ३६॥

ekādaśīdine'dhyātmarāmāyaṇamupoṣitaḥ |yo rāmabhaktaḥ sadasi vyākaroti narottamaḥ || 36||

तस्य पुण्यफलं वक्ष्ये शृणु वैष्णवसत्तम ।प्रत्यक्षरं तु गायत्रीपुरश्चर्याफलं भवेत् ॥ ३७॥

tasya puṇyaphalaṃ vakṣye śṛṇu vaiṣṇavasattama |pratyakṣaraṃ tu gāyatrīpuraścaryāphalaṃ bhavet || 37||

उपवासव्रतं कृत्वा श्रीरामनवमीदिने ।रात्रौ जागरितोऽध्यात्मरामायणमनन्यधीः।यः पठेच्छृणुयाद्वापि तस्य पुण्यं वदाम्यहम् ॥ ३८॥

upavāsavrataṃ kṛtvā śrīrāmanavamīdine |rātrau jāgarito'dhyātmarāmāyaṇamananyadhīḥ|yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi tasya puṇyaṃ vadāmyaham || 38||

कुरुक्षेत्रादिनिखिलपुण्यतीर्थेष्वनेकशः।आत्मतुल्यं धनं सूर्यग्रहणे सर्वतोमुखे ॥ ३९॥

kurukṣetrādinikhilapuṇyatīrtheṣvanekaśaḥ|ātmatulyaṃ dhanaṃ sūryagrahaṇe sarvatomukhe || 39||

विप्रेभ्यो व्यासतुल्येभ्यो दत्वा यत्फलमश्नुते।तत्फलं सम्भवेत्तस्य सत्यं सत्यं न संशयः ॥ ४०॥

viprebhyo vyāsatulyebhyo datvā yatphalamaśnute|tatphalaṃ sambhavettasya satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ || 40||

यो गायते मुदाऽध्यात्मरामायणमहर्निशम्।आज्ञां तस्य प्रतीक्षन्ते देवा इन्द्रपुरोगमाः ॥ ४१॥

yo gāyate mudā'dhyātmarāmāyaṇamaharniśam|ājñāṃ tasya pratīkṣante devā indrapurogamāḥ || 41||

पठन् प्रत्यहमध्यात्मरामायणमनुव्रतः।यद्यत्करोति तत्कर्म ततः कोटिगुणं भवेत् ॥ ४२॥

paṭhan pratyahamadhyātmarāmāyaṇamanuvrataḥ|yadyatkaroti tatkarma tataḥ koṭiguṇaṃ bhavet || 42||

तत्र श्रीरामहृदयं यः पठेत् सुसमाहितः ।स ब्रह्मघ्नोऽपि पूतात्मा त्रिभिरेव दिनैर्भवेत् ॥ ४३॥

tatra śrīrāmahṛdayaṃ yaḥ paṭhet susamāhitaḥ |sa brahmaghno'pi pūtātmā tribhireva dinairbhavet || 43||

श्रीरामहृदयं यस्तु हनूमत्प्रतिमान्तिके।त्रिः पठेत् प्रत्यहं मौनी स सर्वेप्सितभाग्भवेत् ॥ ४४॥

śrīrāmahṛdayaṃ yastu hanūmatpratimāntike|triḥ paṭhet pratyahaṃ maunī sa sarvepsitabhāgbhavet || 44||

पठन् श्रीरामहृदयं तुलस्यश्वत्थयोर्यदि।प्रत्यक्षरं प्रकुर्वीत ब्रह्महत्यानिवर्तनम् ॥ ४५॥

paṭhan śrīrāmahṛdayaṃ tulasyaśvatthayoryadi|pratyakṣaraṃ prakurvīta brahmahatyānivartanam || 45||

श्रीरामगीतामाहात्म्यं कृत्स्नं जानाति शङ्करः।तदर्धं गिरिजा वेत्ति तदर्धं वेद्म्यहं मुने ॥ ४६॥

śrīrāmagītāmāhātmyaṃ kṛtsnaṃ jānāti śaṅkaraḥ|tadardhaṃ girijā vetti tadardhaṃ vedmyahaṃ mune || 46||

तत्ते किञ्चित्प्रवक्ष्यामि कृत्स्नं वक्तुं न शक्यते ।यज्ज्ञात्वा तत्क्षणाल्लोकश्चित्तशुद्धिमवाप्नुयात् ॥ ४७॥

tatte kiñcitpravakṣyāmi kṛtsnaṃ vaktuṃ na śakyate |yajjñātvā tatkṣaṇāllokaścittaśuddhimavāpnuyāt || 47||

श्रीरामगीता यत्पापं न नाशयति नारद।तन्न नश्यति तीर्थादौ लोके क्वापि कदाचन।तन्न पश्याम्यहं लोके मार्गमाणोऽपि सर्वदा ॥ ४८॥

śrīrāmagītā yatpāpaṃ na nāśayati nārada|tanna naśyati tīrthādau loke kvāpi kadācana|tanna paśyāmyahaṃ loke mārgamāṇo'pi sarvadā || 48||

रामेणोपनिषत्सिन्धुमुन्मत्थ्योत्पादितं मुदा।लक्ष्मणायार्पितां गीतासुधां पीत्वाऽमरो भवेत् ॥ ४९॥

rāmeṇopaniṣatsindhumunmatthyotpāditaṃ mudā|lakṣmaṇāyārpitāṃ gītāsudhāṃ pītvā'maro bhavet || 49||

जमदग्निसुतः पुर्वं कार्तवीर्यवधेच्छया।धनुर्विद्यामभ्यसितुं महेशस्यान्तिके वसन् ॥ ५०॥

jamadagnisutaḥ purvaṃ kārtavīryavadhecchayā|dhanurvidyāmabhyasituṃ maheśasyāntike vasan || 50||

अधीयमानां पार्वत्या रामगीतां प्रयत्नतः ।श्रूत्वा गृहीत्वाऽऽशु पठन्नारायणकलामगात् ॥ ५१॥

adhīyamānāṃ pārvatyā rāmagītāṃ prayatnataḥ |śrūtvā gṛhītvā''śu paṭhannārāyaṇakalāmagāt || 51||

ब्रह्महत्यादिपापानां निष्कृतिं यदि वाञ्छति।रामगीतां मासमात्रं पठित्वा मुच्यते नरः ॥ ५२॥

brahmahatyādipāpānāṃ niṣkṛtiṃ yadi vāñchati|rāmagītāṃ māsamātraṃ paṭhitvā mucyate naraḥ || 52||

दुष्प्;रतिग्रहदुर्भोज्यदुरालापादिसम्भवम्।पापं यत्तत्कीर्तनेन रामगीता विनाशयेत् ॥ ५३॥

duṣp;ratigrahadurbhojyadurālāpādisambhavam|pāpaṃ yattatkīrtanena rāmagītā vināśayet || 53||

शालग्रामशिलाग्रे च तुलस्यश्वत्थसन्निधौ।यतीनां पुरतस्तद्वत् रामगीतां पठेत्तु यः ॥ ५४॥

śālagrāmaśilāgre ca tulasyaśvatthasannidhau|yatīnāṃ puratastadvat rāmagītāṃ paṭhettu yaḥ || 54||

स तत्फलमवाप्नोति यद्वाचोऽपि न गोचरम् ॥ ५५॥

sa tatphalamavāpnoti yadvāco'pi na gocaram || 55||

रामगीतां पठन् भक्त्या यः श्राद्धे भोजयेद्द्विजान्।तस्य ते पितरः सर्वे यान्ति विष्णोः परं पदम् ॥ ५६॥

rāmagītāṃ paṭhan bhaktyā yaḥ śrāddhe bhojayeddvijān|tasya te pitaraḥ sarve yānti viṣṇoḥ paraṃ padam || 56||

एकादश्यां निराहारो नियतो द्वादशीदिने।स्थित्वागस्त्यतरोर्मूले रामगीतां पठेत्तु यः।स एव राघवः साक्षात् सर्वदेवैश्च पूज्यते ॥ ५७॥

ekādaśyāṃ nirāhāro niyato dvādaśīdine|sthitvāgastyatarormūle rāmagītāṃ paṭhettu yaḥ|sa eva rāghavaḥ sākṣāt sarvadevaiśca pūjyate || 57||

विना दानां विना ध्यानं विना तीर्थावगाहनम् ।बहुना किमिहोक्तेन शृणु नारद तत्त्वतः।रामगीतां नरोऽधीत्य तदनन्तफलं लभेत् ॥ ५८॥

vinā dānāṃ vinā dhyānaṃ vinā tīrthāvagāhanam |bahunā kimihoktena śṛṇu nārada tattvataḥ|rāmagītāṃ naro'dhītya tadanantaphalaṃ labhet || 58||

श्रुतिस्मृतिपुराणेतिहासागमशतानि च।अर्हन्ति नाल्पमध्यात्मरामायणकलामपि ॥ ५९॥

śrutismṛtipurāṇetihāsāgamaśatāni ca|arhanti nālpamadhyātmarāmāyaṇakalāmapi || 59||

अध्यात्मरामचरितस्य मुनीश्वरायमाहात्म्यमेतदुदितं कमलासनेन ।यः श्रद्धया पठति वा शृणुयात् स मर्त्यःप्राप्नोति विष्णुपदवीं सुरपूज्यमानः ॥ ६०॥

adhyātmarāmacaritasya munīśvarāyamāhātmyametaduditaṃ kamalāsanena |yaḥ śraddhayā paṭhati vā śṛṇuyāt sa martyaḥprāpnoti viṣṇupadavīṃ surapūjyamānaḥ || 60||

इति श्रीब्रह्माण्डपुराणे उत्तरखण्डे अध्यात्मरामायणमाहात्म्यं सम्पूर्णम् ॥

iti śrībrahmāṇḍapurāṇe uttarakhaṇḍe adhyātmarāmāyaṇamāhātmyaṃ sampūrṇam ||