आचार्यस्तवः Acharyastavah

श्रुत्युक्तौ नष्टशक्तौ बत जडमतिभिः शास्त्रसार्थे हतार्थेशिष्टाचारेऽस्तसारे प्रतिदिशमनिशं साधुलोके सशोके ।ध्वस्ते धर्मे प्रशस्ते कलिपुरुषमृषापौरुषे जातपोषेशम्भुः श्रीशङ्करात्मा समजनि जगतस्त्राणहेतोर्धरण्याम् ॥ १॥

śrutyuktau naṣṭaśaktau bata jaḍamatibhiḥ śāstrasārthe hatārtheśiṣṭācāre'stasāre pratidiśamaniśaṃ sādhuloke saśoke |dhvaste dharme praśaste kalipuruṣamṛṣāpauruṣe jātapoṣeśambhuḥ śrīśaṅkarātmā samajani jagatastrāṇahetordharaṇyām || 1||

आदावाधाय तांस्तान्निरुपमनिजवाग्वैखरीभिः समन्ताच्छिष्यान्नास्तिक्यदूरानविरतमपि तत्संप्रदायप्रवृत्त्यै ।कृत्वा भाष्याणि तेषां प्रवचननियतिं कल्पयित्वा मठेषुव्याख्यासिंहासनं द्रागलमकृत यतिः शारदापीठ एषः ॥ २॥

ādāvādhāya tāṃstānnirupamanijavāgvaikharībhiḥ samantācchiṣyānnāstikyadūrānaviratamapi tatsaṃpradāyapravṛttyai |kṛtvā bhāṣyāṇi teṣāṃ pravacananiyatiṃ kalpayitvā maṭheṣuvyākhyāsiṃhāsanaṃ drāgalamakṛta yatiḥ śāradāpīṭha eṣaḥ || 2||

यस्मिन्नद्वैतविद्याविवरणसरणिप्रौढिमाटीकमानेवेदैः खेदः समोदै सह सकलपुराणेतिहासैर्निरासे ।चार्वाकैः शोकमूकैरजनि गतमदैस्तत्रसे बौद्धभेदैजैनैर्दीनैर्बभूवे निजमतविमुखैः कापिलैः क्वापि लिल्ये ॥ ३॥

yasminnadvaitavidyāvivaraṇasaraṇiprauḍhimāṭīkamānevedaiḥ khedaḥ samodai saha sakalapurāṇetihāsairnirāse |cārvākaiḥ śokamūkairajani gatamadaistatrase bauddhabhedaijainairdīnairbabhūve nijamatavimukhaiḥ kāpilaiḥ kvāpi lilye || 3||

जगद्गुरोरादिमशङ्करार्यादद्याप्यविच्छिन्नतया गुरूणाम् ।परम्परा यत्र चकास्ति सोऽयमास्ते मठः शृङ्गगिरौ पुराणः ॥ ४॥

jagadgurorādimaśaṅkarāryādadyāpyavicchinnatayā gurūṇām |paramparā yatra cakāsti so'yamāste maṭhaḥ śṛṅgagirau purāṇaḥ || 4||

श्रीवेदभाष्यकर्ता विद्यारण्यो मुनिर्यमधितष्ठौ ।अनुपममहिमा सोऽयं शृङ्गगिरौ भाति शारदापीठः ॥ ५॥

śrīvedabhāṣyakartā vidyāraṇyo muniryamadhitaṣṭhau |anupamamahimā so'yaṃ śṛṅgagirau bhāti śāradāpīṭhaḥ || 5||

ज्ञानवैराग्यभक्तीनां धामभिः पुण्यनामभिः ।अन्यैश्च यतिमूर्धन्यैरेष पीठो विभूषितः ॥ ६॥

jñānavairāgyabhaktīnāṃ dhāmabhiḥ puṇyanāmabhiḥ |anyaiśca yatimūrdhanyaireṣa pīṭho vibhūṣitaḥ || 6||

एवं क्रमेण गुरुभिः परिशोभितस्यपीठस्य लोकसुकृतेन कृतावतार ।श्रीमच्छिवाभिनवपूर्वनृसिंहभारत्याख्यो मुनीन्दुरवहन्महदाधिपत्यम् ॥ ७॥

evaṃ krameṇa gurubhiḥ pariśobhitasyapīṭhasya lokasukṛtena kṛtāvatāra |śrīmacchivābhinavapūrvanṛsiṃhabhāratyākhyo munīnduravahanmahadādhipatyam || 7||

आस्तां नाम जगद्गुरोर्यतिपतेरस्यानवद्या पराविद्या सापि तपस्विता ननु परानेषोऽतिशेते यया ।मन्दस्मेरमुखारविन्दविगलन्माध्वीझरी भारतीसिक्ता शान्तिरसेन नः स्मृतिगता चित्ते विधत्ते मुदम् ॥ ८॥

āstāṃ nāma jagadguroryatipaterasyānavadyā parāvidyā sāpi tapasvitā nanu parāneṣo'tiśete yayā |mandasmeramukhāravindavigalanmādhvījharī bhāratīsiktā śāntirasena naḥ smṛtigatā citte vidhatte mudam || 8||

क्वचिद्वाग्मित्वं स्यात्क्वचन विषयज्ञत्वमुभयंन खल्वेतत्प्रायः परिकलितमेकत्र मिलितम् ।इदः नः सौभाग्यं यदुभयमदर्शाम तदिदंयतीन्द्रे शृङ्गाद्रिस्थिरचिरमहीयोमठपतौ ॥ ९॥

kvacidvāgmitvaṃ syātkvacana viṣayajñatvamubhayaṃna khalvetatprāyaḥ parikalitamekatra militam |idaḥ naḥ saubhāgyaṃ yadubhayamadarśāma tadidaṃyatīndre śṛṅgādristhiraciramahīyomaṭhapatau || 9||

आमूलादभिदध्महे कथमिव श्रीमद्गुरूणां महोपन्यासे विषयावमर्शसरणिं विश्वप्रियम्भावुकाम् ।नूनं नूतनवादिहैतुकमनस्तोषोदयं तन्वतीनिर्दोषा च गुणाधिका च सपरिष्कारा च सा राजते ॥ १०॥

āmūlādabhidadhmahe kathamiva śrīmadgurūṇāṃ mahopanyāse viṣayāvamarśasaraṇiṃ viśvapriyambhāvukām |nūnaṃ nūtanavādihaitukamanastoṣodayaṃ tanvatīnirdoṣā ca guṇādhikā ca sapariṣkārā ca sā rājate || 10||

तर्कातर्किपटीयसीभिरभिदासिद्धान्तसौवादवास्वादैकप्रवणप्रवीणपरिषत्प्राप्तप्रशंसोक्तिभिः ।श्रीमच्छृङ्गगिरिस्थपीठमठयोरीशस्य षड्दर्शनीसारादृनुणतीभिरस्य यमिनो वाचाभिरोजायितम् ॥ ११॥

tarkātarkipaṭīyasībhirabhidāsiddhāntasauvādavāsvādaikapravaṇapravīṇapariṣatprāptapraśaṃsoktibhiḥ |śrīmacchṛṅgagiristhapīṭhamaṭhayorīśasya ṣaḍdarśanīsārādṛnuṇatībhirasya yamino vācābhirojāyitam || 11||

ब्रह्मैकतारसमये समये यमीन्द्रस्तुर्याश्रमानुगुणसद्गुणजातपूर्णम् ।श्रीचन्द्रशेखरपदोत्तरभारतीन्द्रमन्वग्रहीन्महितपीठमठाधिनाथम् ॥ १२॥

brahmaikatārasamaye samaye yamīndrasturyāśramānuguṇasadguṇajātapūrṇam |śrīcandraśekharapadottarabhāratīndramanvagrahīnmahitapīṭhamaṭhādhinātham || 12||

आचार्यवर्यमहनीयनिदेशवर्तीदीपः प्रवर्तित इव प्रगुणः प्रदीपात् ।स्नेहोज्ज्वलः प्रकटिताखिलवस्तुतत्त्वःक्षेमङ्करो विजयते यतिसार्वभौमः ॥ १३॥

ācāryavaryamahanīyanideśavartīdīpaḥ pravartita iva praguṇaḥ pradīpāt |snehojjvalaḥ prakaṭitākhilavastutattvaḥkṣemaṅkaro vijayate yatisārvabhaumaḥ || 13||

अभेदैकत्वं नः कलयति समस्तेषु सुधियांविशिष्टैकार्थ्याय प्रकटयति शक्तिं प्रतिनवाम् ।व्यपेक्षाभावेन प्रसरति च पश्चाननमतोजहत्स्वार्था वृत्तिर्जयति यतिवर्यस्य जगति ॥ १४॥

abhedaikatvaṃ naḥ kalayati samasteṣu sudhiyāṃviśiṣṭaikārthyāya prakaṭayati śaktiṃ pratinavām |vyapekṣābhāvena prasarati ca paścānanamatojahatsvārthā vṛttirjayati yativaryasya jagati || 14||

सारसहृदयामोदं विदधानोऽन्तस्तमो विभिन्दानः ।सत्पथविकासहेतुर्महोदयो जयतु हन्त यतिराजः ॥ १५॥

sārasahṛdayāmodaṃ vidadhāno'ntastamo vibhindānaḥ |satpathavikāsaheturmahodayo jayatu hanta yatirājaḥ || 15||

सारासारविचारचारुमनसा सौजन्यधन्यात्मनाकारुण्यामृतवर्षिहर्षिवचसा विद्यासमुद्योतिना ।लोकानुग्रहतत्परोग्रतपसा शिष्याः सनाथाः सदाजीयासुः सहचन्द्रशेखरपदश्रीभारतीयोगिना ॥ १६॥

sārāsāravicāracārumanasā saujanyadhanyātmanākāruṇyāmṛtavarṣiharṣivacasā vidyāsamudyotinā |lokānugrahatatparogratapasā śiṣyāḥ sanāthāḥ sadājīyāsuḥ sahacandraśekharapadaśrībhāratīyoginā || 16||

श्रीमन्मठाधिपतिभावभरादरस्ययत्सप्तविंशतिरगात्परिवत्सराणाम् ।स्थाने तदेष सकुतूहलमाप्तशिष्यवर्गो महोत्सवमुपक्रमतेऽत्र कर्तुम् ॥ १७॥

śrīmanmaṭhādhipatibhāvabharādarasyayatsaptaviṃśatiragātparivatsarāṇām |sthāne tadeṣa sakutūhalamāptaśiṣyavargo mahotsavamupakramate'tra kartum || 17||

आचार्यमादृतमुपास्स्व यथैव देवमित्येवमादिशति वागनपायिनी नः ।इत्थं श्रुतेरभिमतं यदि वेद कोऽपिसोऽयं महोत्सवमिमं न कथं करोतु ॥ १८॥

ācāryamādṛtamupāssva yathaiva devamityevamādiśati vāganapāyinī naḥ |itthaṃ śruterabhimataṃ yadi veda ko'piso'yaṃ mahotsavamimaṃ na kathaṃ karotu || 18||

महोत्सवेऽस्मिन्महितैरनेकैरनन्यसाधारणभक्तिपूतैः ।समर्पितं सद्रसवाङ्मयार्हपुष्पाञ्जलिं स्वीकुरुतां यतीन्द्रः ॥ १९॥

mahotsave'sminmahitairanekairananyasādhāraṇabhaktipūtaiḥ |samarpitaṃ sadrasavāṅmayārhapuṣpāñjaliṃ svīkurutāṃ yatīndraḥ || 19||

स्वाधीनकुशलसिद्धेरस्य कृते नास्ति किमपि संप्रार्थ्यम् ।शिष्यानुशिष्टिहेतोः शरदः शतमेष जीवताद्योगी ॥ २०॥

svādhīnakuśalasiddherasya kṛte nāsti kimapi saṃprārthyam |śiṣyānuśiṣṭihetoḥ śaradaḥ śatameṣa jīvatādyogī || 20||

महामहोपाध्यायेन वात्स्यश्रीकृष्णसूरिणा ।पुष्पं पण्डितराजेन नव्यबाणेन नीयते ॥ २१॥

mahāmahopādhyāyena vātsyaśrīkṛṣṇasūriṇā |puṣpaṃ paṇḍitarājena navyabāṇena nīyate || 21||

इति कृष्णमाचार्येण विरचितः आचार्यस्तवः सम्पूर्णः ।(अभिनवभट्टबाण पण्डितराजमहामहोपाध्याय इत्यादिबिरुदभाजारायपेट्टै कृष्णमाचार्येण विरचितः)(आउथोर् ंअहमहोपध्यय, आभिनवभत्तबन,

iti kṛṣṇamācāryeṇa viracitaḥ ācāryastavaḥ sampūrṇaḥ |(abhinavabhaṭṭabāṇa paṇḍitarājamahāmahopādhyāya ityādibirudabhājārāyapeṭṭai kṛṣṇamācāryeṇa viracitaḥ)(āuthor ṃahamahopadhyaya, ābhinavabhattabana,