मुद्गलपुराणं खण्डः ९ योगचरितम् Mudgalapurana Khhanda 9 Yogacharitam

॥ मुद्गलपुराणं खण्डः ९॥॥ अथ श्रीमुद्गलपुराणे नवमः खण्डः प्रारभ्यते ॥

|| mudgalapurāṇaṃ khaṇḍaḥ 9|||| atha śrīmudgalapurāṇe navamaḥ khaṇḍaḥ prārabhyate ||

॥ श्रीगणेशाय नमः ॥श्रीगणेशशारदागुरुभ्यो नमः ।शौनक उवाच ।धूम्रवर्णावतारस्य श्रुत्वा चरितमुत्तमम् ।नानाख्यानसमायुक्तं न तृप्तोऽहं महामते ॥ १॥

|| śrīgaṇeśāya namaḥ ||śrīgaṇeśaśāradāgurubhyo namaḥ |śaunaka uvāca |dhūmravarṇāvatārasya śrutvā caritamuttamam |nānākhyānasamāyuktaṃ na tṛpto'haṃ mahāmate || 1||

अधुना वद दक्षस्य संवादं मुद्गलस्य च ।पुनः किं पृष्टवान् दक्षो मुद्गलाय महर्षये ॥ २॥

adhunā vada dakṣasya saṃvādaṃ mudgalasya ca |punaḥ kiṃ pṛṣṭavān dakṣo mudgalāya maharṣaye || 2||

सूत उवाच ।श्रुत्वा माहात्म्यमुख्यं स धूम्रवर्णात्मकं परम् ।हृष्टरोमा प्रजानाथः पुनः पप्रच्छ तं मुनिम् ॥ ३॥

sūta uvāca |śrutvā māhātmyamukhyaṃ sa dhūmravarṇātmakaṃ param |hṛṣṭaromā prajānāthaḥ punaḥ papraccha taṃ munim || 3||

दक्ष उवाच ।धन्योऽहं सर्वभावैश्च त्वत्तः श्रुत्वा महाद्भुतम् ।चरितं धूम्रवर्णस्य सर्वसिद्धिप्रदायकम् ॥ ४॥

dakṣa uvāca |dhanyo'haṃ sarvabhāvaiśca tvattaḥ śrutvā mahādbhutam |caritaṃ dhūmravarṇasya sarvasiddhipradāyakam || 4||

अधुना वद विप्रेश योगं पूर्णपदप्रदम् ।अष्टौ विनायकाः प्रोक्तास्तेषां योगे स्वरूपकम् ॥ ५॥

adhunā vada vipreśa yogaṃ pūrṇapadapradam |aṣṭau vināyakāḥ proktāsteṣāṃ yoge svarūpakam || 5||

स्वानन्दः कीदृशो योगोऽयोगस्तथैव कीदृशः ।सुशान्तिदः पूर्णयोगस्तेषां रूपं सुविस्तरात् ॥ ६॥

svānandaḥ kīdṛśo yogo'yogastathaiva kīdṛśaḥ |suśāntidaḥ pūrṇayogasteṣāṃ rūpaṃ suvistarāt || 6||

सूत उवाच ।एवं पृष्टो महायोगी दक्षेण हर्षसंयुतः ।तं जगाद शृणुष्व त्वं द्विजैः शौनक सौख्यदम् ॥ ७॥

sūta uvāca |evaṃ pṛṣṭo mahāyogī dakṣeṇa harṣasaṃyutaḥ |taṃ jagāda śṛṇuṣva tvaṃ dvijaiḥ śaunaka saukhyadam || 7||

मुद्गल उवाच ।स्वानन्दात् स्वेच्छया दक्ष ब्रह्माणि निःसृतानि तु ।असत् सत् समनेतीति चत्वारि मायया प्रभोः ॥ ८॥

mudgala uvāca |svānandāt svecchayā dakṣa brahmāṇi niḥsṛtāni tu |asat sat samanetīti catvāri māyayā prabhoḥ || 8||

एकैकाश्रितभावेन सृष्टं तैः सौख्यरूपकम् ।ततो बोधस्ततः सोऽहं ततो बिन्दुर्महामते ॥ ९॥

ekaikāśritabhāvena sṛṣṭaṃ taiḥ saukhyarūpakam |tato bodhastataḥ so'haṃ tato bindurmahāmate || 9||

ततश्चतुर्विधं विश्वं स्थूलं सूक्ष्मं समात्मकम् ।नाद एतानि ब्रह्माणि मीलितानि परस्परम् ॥ १०॥

tataścaturvidhaṃ viśvaṃ sthūlaṃ sūkṣmaṃ samātmakam |nāda etāni brahmāṇi mīlitāni parasparam || 10||

निजसत्ताविहीनानि जातानि दैवयोगतः ।स्वस्वव्यापारजं भोगं लेभिरे न कदाचन ॥ ११॥

nijasattāvihīnāni jātāni daivayogataḥ |svasvavyāpārajaṃ bhogaṃ lebhire na kadācana || 11||

ततस्तैश्च तपस्तप्तं घोरं चित्तैकभावतः ।यस्मै कस्मै नमश्चोक्त्वा मूलभूताय सर्वपैः ॥ १२॥

tatastaiśca tapastaptaṃ ghoraṃ cittaikabhāvataḥ |yasmai kasmai namaścoktvā mūlabhūtāya sarvapaiḥ || 12||

दिव्यवर्षसहस्रेण प्रसन्नो गणपोऽभवत् ।हृदिस्थं दर्शयामास मन्त्रमेकाक्षरं स्वकम् ॥ १३॥

divyavarṣasahasreṇa prasanno gaṇapo'bhavat |hṛdisthaṃ darśayāmāsa mantramekākṣaraṃ svakam || 13||

तं दृष्ट्वा हर्षयुक्तानि जेपुर्मत्रं ततः परम् ।गते वर्षशते पूर्णे दर्शयामास स्वं वपुः ॥ १४॥

taṃ dṛṣṭvā harṣayuktāni jepurmatraṃ tataḥ param |gate varṣaśate pūrṇe darśayāmāsa svaṃ vapuḥ || 14||

नरकुञ्जररूपं तु दृष्ट्वा विस्मितमानसैः ।सद्यस्तत्कृपया ज्ञानं प्राप्तं तद्रूपबोधकम् ॥ १५॥

narakuñjararūpaṃ tu dṛṣṭvā vismitamānasaiḥ |sadyastatkṛpayā jñānaṃ prāptaṃ tadrūpabodhakam || 15||

ज्ञात्वा स्वानन्दनाथं तं ब्रह्माणि हर्षतः परम् ।तमेव हृदये ध्यात्वा जेपुर्मन्त्रं सुसिद्धये ॥ १६॥

jñātvā svānandanāthaṃ taṃ brahmāṇi harṣataḥ param |tameva hṛdaye dhyātvā jepurmantraṃ susiddhaye || 16||

वर्षेणैकेन विघ्नेशः सुप्रसन्नो बभूव ह ।आययौ वरदानार्थं पुरस्तेषां प्रतापवान् ॥ १७॥

varṣeṇaikena vighneśaḥ suprasanno babhūva ha |āyayau varadānārthaṃ purasteṣāṃ pratāpavān || 17||

तं दृष्ट्वा तानि ब्रह्माणि तुष्टुवुः पूज्य विघ्नपम् ।बद्ध्वा करपुटं दक्ष स्वस्वसामर्थ्यसिद्धये ॥ १८॥

taṃ dṛṣṭvā tāni brahmāṇi tuṣṭuvuḥ pūjya vighnapam |baddhvā karapuṭaṃ dakṣa svasvasāmarthyasiddhaye || 18||

ब्रह्माण्यूचुः ।नमस्ते परेशाय विघ्नाधिपाय परेषां सदा सौख्यदात्रे हिताय ।स्वसंवेद्यरूपाय चानन्ददाय निजानन्दयोगाय ढुण्ढे नमस्ते ॥ १९॥

brahmāṇyūcuḥ |namaste pareśāya vighnādhipāya pareṣāṃ sadā saukhyadātre hitāya |svasaṃvedyarūpāya cānandadāya nijānandayogāya ḍhuṇḍhe namaste || 19||

अनाथाय नाथाय सर्वात्मनां ते सदा मोहहीनाय नेतिधराय ।शिवायाथ त्रैविध्यभावप्रदात्रे निजानन्दयोगाय ढुण्ढे नमस्ते ॥ २०॥

anāthāya nāthāya sarvātmanāṃ te sadā mohahīnāya netidharāya |śivāyātha traividhyabhāvapradātre nijānandayogāya ḍhuṇḍhe namaste || 20||

समायाथ मायास्वरूपाय द्वन्द्वप्रकाशाय सर्वात्मकायैव विष्णो ।महानन्दरूपाय सर्वातिगाय निजानन्दयोगाय ढुण्ढे नमस्ते ॥ २१॥

samāyātha māyāsvarūpāya dvandvaprakāśāya sarvātmakāyaiva viṣṇo |mahānandarūpāya sarvātigāya nijānandayogāya ḍhuṇḍhe namaste || 21||

सदा सत्यरूपाय सर्वात्मने ते विकारैर्विहीनाय सूर्याय भूम्ने ।अनन्ताय भेदादिभिर्वर्जिताय निजानन्दयोगाय ढुण्ढे नमस्ते ॥ २२॥

sadā satyarūpāya sarvātmane te vikārairvihīnāya sūryāya bhūmne |anantāya bhedādibhirvarjitāya nijānandayogāya ḍhuṇḍhe namaste || 22||

अपारस्वरूपाय नानामयाय विहारेषु सक्ताय पूर्णात्मकाय ।महाशक्तये शक्तिरूपाय मोहिन् निजानन्दयोगाय ढुण्ढे नमस्ते ॥ २३॥

apārasvarūpāya nānāmayāya vihāreṣu saktāya pūrṇātmakāya |mahāśaktaye śaktirūpāya mohin nijānandayogāya ḍhuṇḍhe namaste || 23||

निरोधस्वरूपां समास्थाय बुद्धिं निजानन्दभ्रान्तिप्रदां सिद्धिरूपाम् ।प्रविश्यैव तुर्येषु बिम्बात्मकाय निजानन्दयोगाय ढुण्ढे नमस्ते ॥ २४॥

nirodhasvarūpāṃ samāsthāya buddhiṃ nijānandabhrāntipradāṃ siddhirūpām |praviśyaiva turyeṣu bimbātmakāya nijānandayogāya ḍhuṇḍhe namaste || 24||

ततः साङ्ख्यरूपं विनिर्माय तुर्यैस्तदाकाररूपाय वै बोधकाय ।सदा स्वात्मनिष्ठाय सङ्कल्पहन्त्रे निजानन्दयोगाय ढुण्ढे नमस्ते ॥ २५॥

tataḥ sāṅkhyarūpaṃ vinirmāya turyaistadākārarūpāya vai bodhakāya |sadā svātmaniṣṭhāya saṅkalpahantre nijānandayogāya ḍhuṇḍhe namaste || 25||

ततो बोधरूपं विनिर्माय बोधस्वरूपाय मायामयाकारधाम्ने ।सदा खेलकायाथ नानाप्रचारिन्निजानन्दयोगाय ढुण्ढे नमस्ते ॥ २६॥

tato bodharūpaṃ vinirmāya bodhasvarūpāya māyāmayākāradhāmne |sadā khelakāyātha nānāpracārinnijānandayogāya ḍhuṇḍhe namaste || 26||

ततो देहिरूपाय निर्माय तं वै सदैकप्रबोधाय भ्रान्तेर्धराय ।स्वतो भ्रान्तिहीनाय सोऽहम्प्रदाय निजानन्दयोगाय ढुण्ढे नमस्ते ॥ २७॥

tato dehirūpāya nirmāya taṃ vai sadaikaprabodhāya bhrānterdharāya |svato bhrāntihīnāya so'hampradāya nijānandayogāya ḍhuṇḍhe namaste || 27||

ततो बिन्दुमात्राय निर्माय बिन्दुं चतुर्धा चतुष्पादरूपेण खेलिन् ।अनन्तस्वरूपाय देहप्रचार निजानन्दयोगाय ढुण्ढे नमस्ते ॥ २८॥

tato bindumātrāya nirmāya binduṃ caturdhā catuṣpādarūpeṇa khelin |anantasvarūpāya dehapracāra nijānandayogāya ḍhuṇḍhe namaste || 28||

ततो नादरूपं विनिर्माय नादस्वरूपाय तत्स्थाय चैतन्यदाय ।अजायाथ त्रैविध्यदेहस्थिताय निजानन्दयोगाय ढुण्ढे नमस्ते ॥ २९॥

tato nādarūpaṃ vinirmāya nādasvarūpāya tatsthāya caitanyadāya |ajāyātha traividhyadehasthitāya nijānandayogāya ḍhuṇḍhe namaste || 29||

समास्थाय बाह्यान्तरे संस्थिताय विनिर्माय सौषुप्तरूपं परात्मन् ।तदाकाररूपेण चानन्ददाय निजानन्दयोगाय ढुण्ढे नमस्ते ॥ ३०॥

samāsthāya bāhyāntare saṃsthitāya vinirmāya sauṣuptarūpaṃ parātman |tadākārarūpeṇa cānandadāya nijānandayogāya ḍhuṇḍhe namaste || 30||

सदा स्वप्नरूपाय सर्वान्तरस्थाय सूक्ष्माय सत्त्वात्मने खेलकाय ।विनिर्माय सूक्ष्मं त्रिधा संस्थिताय निजानन्दयोगाय ढुण्ढे नमस्ते ॥ ३१॥

sadā svapnarūpāya sarvāntarasthāya sūkṣmāya sattvātmane khelakāya |vinirmāya sūkṣmaṃ tridhā saṃsthitāya nijānandayogāya ḍhuṇḍhe namaste || 31||

नमस्ते प्रभो स्थूलरूपाय तत्र विनिर्माय जागृत्तदाकाररूप ।सदा ह्यन्नभूताय बाह्यात्मकाय निजानन्दयोगाय ढुण्ढे नमस्ते ॥ ३२॥

namaste prabho sthūlarūpāya tatra vinirmāya jāgṛttadākārarūpa |sadā hyannabhūtāya bāhyātmakāya nijānandayogāya ḍhuṇḍhe namaste || 32||

गणांस्ते गणेशात्मरूपेण सृष्टांस्तवांशांश्च तान् रक्ष ब्रह्मेश दासान् ।सदा पादपद्मे रतांस्ते कुरुष्व निजानन्दयोगाय ढुण्ढे नमस्ते ॥ ३३॥

gaṇāṃste gaṇeśātmarūpeṇa sṛṣṭāṃstavāṃśāṃśca tān rakṣa brahmeśa dāsān |sadā pādapadme ratāṃste kuruṣva nijānandayogāya ḍhuṇḍhe namaste || 33||

गजाकारतुण्डाय लम्बोदराय चतुर्बाहवे शूर्पकर्णाय तुभ्यम् ।त्रिनेत्राय पाशाङ्कुशाद्यैर्युताय निजानन्दयोगाय ढुण्ढे नमस्ते ॥ ३४॥

gajākāratuṇḍāya lambodarāya caturbāhave śūrpakarṇāya tubhyam |trinetrāya pāśāṅkuśādyairyutāya nijānandayogāya ḍhuṇḍhe namaste || 34||

नराकाररूपाय कण्ठादधस्तात्तथा ह्येकदन्ताय रक्ताम्बराय ।महाऽऽखुध्वजायाऽऽखुवाहाय नित्यं निजानन्दयोगाय ढुण्ढे नमस्ते ॥ ३५॥

narākārarūpāya kaṇṭhādadhastāttathā hyekadantāya raktāmbarāya |mahā''khudhvajāyā''khuvāhāya nityaṃ nijānandayogāya ḍhuṇḍhe namaste || 35||

अनन्तप्रसूतिश्च ते वामभागे महासिद्धिरूपा तथा दक्षिणाङ्गे ।धृते पूर्णमाये परे देवदेव निजानन्दयोगाय ढुण्ढे नमस्ते ॥ ३६॥

anantaprasūtiśca te vāmabhāge mahāsiddhirūpā tathā dakṣiṇāṅge |dhṛte pūrṇamāye pare devadeva nijānandayogāya ḍhuṇḍhe namaste || 36||

स्वसंवेद्यनाम्नि पुरे संस्थिताय प्रमोदादिभिः सेव्यमानाय तुभ्यम् ।तथेक्षोः समुद्रे सुलीलाकराय निजानन्दयोगाय ढुण्ढे नमस्ते ॥ ३७॥

svasaṃvedyanāmni pure saṃsthitāya pramodādibhiḥ sevyamānāya tubhyam |tathekṣoḥ samudre sulīlākarāya nijānandayogāya ḍhuṇḍhe namaste || 37||

समाधिस्वरूपं गणेशं स्तुवीमः कथं ब्रह्मणां ब्रह्मभूतं महात्मन् ।तथापि स्वबुद्।ह्ध्या प्रमाणैः स्तुतोऽसि निजानन्दयोगाय ढुण्ढे नमस्ते ॥ ३८॥

samādhisvarūpaṃ gaṇeśaṃ stuvīmaḥ kathaṃ brahmaṇāṃ brahmabhūtaṃ mahātman |tathāpi svabud|hdhyā pramāṇaiḥ stuto'si nijānandayogāya ḍhuṇḍhe namaste || 38||

वयं धन्यरूपा गणाधीश ते वै स्तवेनाऽथ पूजादिना दीनबन्धो ।नमस्ते नमस्ते प्रसीदाऽऽशु भूमन् निजानन्दयोगाय ढुण्ढे नमस्ते ॥ ३९॥

vayaṃ dhanyarūpā gaṇādhīśa te vai stavenā'tha pūjādinā dīnabandho |namaste namaste prasīdā''śu bhūman nijānandayogāya ḍhuṇḍhe namaste || 39||

मुद्गल उवाच ।एवं स्तुत्वा गणाधीशं प्रणेमुस्तं प्रजापते ।ब्रह्माणि तान्यथोवाच हर्षितः स गजाननः ॥ ४०॥

mudgala uvāca |evaṃ stutvā gaṇādhīśaṃ praṇemustaṃ prajāpate |brahmāṇi tānyathovāca harṣitaḥ sa gajānanaḥ || 40||

श्रीगणेश उवाच ।वरान् ब्रूत हृदिस्थान् वै ब्रह्माणि तुष्टिमागतः ।दास्याम्यनेन स्तोत्रेण तपसा दुर्लभानपि ॥ ४१॥

śrīgaṇeśa uvāca |varān brūta hṛdisthān vai brahmāṇi tuṣṭimāgataḥ |dāsyāmyanena stotreṇa tapasā durlabhānapi || 41||

भवत्कृतमिदं स्तोत्रं मम सन्तोषकारकम् ।भविष्यति न सन्देहः सर्वसिद्धिप्रदायकम् ॥ ४२॥

bhavatkṛtamidaṃ stotraṃ mama santoṣakārakam |bhaviṣyati na sandehaḥ sarvasiddhipradāyakam || 42||

यः पठेत् पाठयेद्वाऽपि श्रावयेन्मानवोत्तमः ।स भुक्त्वा ह्यखिलान् भोगानन्ते स्वानन्दगो भवेत् ॥ ४३॥

yaḥ paṭhet pāṭhayedvā'pi śrāvayenmānavottamaḥ |sa bhuktvā hyakhilān bhogānante svānandago bhavet || 43||

विजयप्रदमेतद्धि पुत्रपौत्रप्रदं भवेत् ।धनधान्यपशूनां तु दायकं प्रभविष्यति ॥ ४४॥

vijayapradametaddhi putrapautrapradaṃ bhavet |dhanadhānyapaśūnāṃ tu dāyakaṃ prabhaviṣyati || 44||

अङ्गहीनजनानां तु स्वङ्गदं रोगनाशनम् ।अलक्ष्मीसङ्कटस्यैव दहनं पाठकारिणाम् ॥ ४५॥

aṅgahīnajanānāṃ tu svaṅgadaṃ roganāśanam |alakṣmīsaṅkaṭasyaiva dahanaṃ pāṭhakāriṇām || 45||

विद्या ज्ञानादिकं सर्वं लभतेऽनेन निश्चितम् ।भुक्तिं मुक्तिं ब्रह्मभूयं पठनात् श्रवणात् किल ॥ ४६॥

vidyā jñānādikaṃ sarvaṃ labhate'nena niścitam |bhuktiṃ muktiṃ brahmabhūyaṃ paṭhanāt śravaṇāt kila || 46||

षट्कर्मसाधने सिद्धं परकृत्यविनाशनम् ।राजबन्धहरं चैव भविष्यति सुसेविनाम् ॥ ४७॥

ṣaṭkarmasādhane siddhaṃ parakṛtyavināśanam |rājabandhaharaṃ caiva bhaviṣyati susevinām || 47||

एकविंशतिवारं चैकविंशति दिनानि यः ।पठते स लभेत् सर्वमीप्सितं नात्र संशयः ॥ ४८॥

ekaviṃśativāraṃ caikaviṃśati dināni yaḥ |paṭhate sa labhet sarvamīpsitaṃ nātra saṃśayaḥ || 48||

एवं गणपतेर्वाक्यं श्रुत्वा ब्रह्माणि विघ्नपम् ।प्रणम्य हर्षयुक्तानि जगुस्तं च प्रजापते ॥ ४९॥

evaṃ gaṇapatervākyaṃ śrutvā brahmāṇi vighnapam |praṇamya harṣayuktāni jagustaṃ ca prajāpate || 49||