देवीमहोत्सवव्रतस्थानानि Devi Mahotsava Vratasthanas

हिमालय उवाचकति स्थानानि देवेशि द्रष्टव्यानि महीतले ।मुख्यानि च पवित्राणि देवीप्रियतमानि च ॥ १॥

himālaya uvācakati sthānāni deveśi draṣṭavyāni mahītale |mukhyāni ca pavitrāṇi devīpriyatamāni ca || 1||

व्रतान्यपि तथा यानि तुष्टिदान्युत्सवा अपि ।तत्सर्वं वद मे मातः कृतकृत्यो यतो नरः ॥ २॥

vratānyapi tathā yāni tuṣṭidānyutsavā api |tatsarvaṃ vada me mātaḥ kṛtakṛtyo yato naraḥ || 2||

श्रीदेव्युवाचसर्वं दृश्यं मम स्थानं सर्वे काला व्रतात्मकाः ।उत्सवाः सर्वकालेषु यतोऽहं सर्वरूपिणी ॥ ३॥

śrīdevyuvācasarvaṃ dṛśyaṃ mama sthānaṃ sarve kālā vratātmakāḥ |utsavāḥ sarvakāleṣu yato'haṃ sarvarūpiṇī || 3||

तथापि भक्तवात्सल्यात्किञ्चित्किञ्चिदथोच्यते ।शृणुष्वावहितो भूत्वा नगराज वचो मम ॥ ४॥

tathāpi bhaktavātsalyātkiñcitkiñcidathocyate |śṛṇuṣvāvahito bhūtvā nagarāja vaco mama || 4||

कोलापुरं महास्थानं यत्र लक्ष्मीः सदा स्थिता ।मातुः पुरं द्वितीयं च रेणुकाधिष्ठितं परम् ॥ ५॥

kolāpuraṃ mahāsthānaṃ yatra lakṣmīḥ sadā sthitā |mātuḥ puraṃ dvitīyaṃ ca reṇukādhiṣṭhitaṃ param || 5||

तुलजापुरं तृतीयं स्यात्सप्तशृङ्गं तथैव च ।हिङ्गुलाया महास्थानं ज्वालामुख्यास्तथैव च ॥ ६॥

tulajāpuraṃ tṛtīyaṃ syātsaptaśṛṅgaṃ tathaiva ca |hiṅgulāyā mahāsthānaṃ jvālāmukhyāstathaiva ca || 6||

शाकम्भर्याः परं स्थानं भ्रामर्याः स्थानमुत्तमम् ।श्रीरक्तदन्तिकास्थानं दुर्गास्थानं तथैव च ॥ ७॥

śākambharyāḥ paraṃ sthānaṃ bhrāmaryāḥ sthānamuttamam |śrīraktadantikāsthānaṃ durgāsthānaṃ tathaiva ca || 7||

विन्ध्याचलनिवासिन्याः स्थानं सर्वोत्तमोत्तमम् ।अन्नपूर्णामहास्थानं काञ्चीपुरमनुत्तमम् ॥ ८॥

vindhyācalanivāsinyāḥ sthānaṃ sarvottamottamam |annapūrṇāmahāsthānaṃ kāñcīpuramanuttamam || 8||

भीमादेव्याः परं स्थानं विमलास्थानमेव च ।श्रीचन्द्रलामहास्थानं कौशिकीस्थानमेव ॥ ९॥

bhīmādevyāḥ paraṃ sthānaṃ vimalāsthānameva ca |śrīcandralāmahāsthānaṃ kauśikīsthānameva || 9||

नीलाम्बायाः परं स्थानं नीलपर्वतमस्तके ।जाम्बूनदेश्वरीस्थानं तथा श्रीनगरं शुभम् ॥ १०॥

nīlāmbāyāḥ paraṃ sthānaṃ nīlaparvatamastake |jāmbūnadeśvarīsthānaṃ tathā śrīnagaraṃ śubham || 10||

गुह्यकाल्या महास्थानं नेपाले यत्प्रतिष्ठितम् ।मीनाक्ष्याः परमं स्थानं यच्च प्रोक्तं चिदम्बरे ॥ ११॥

guhyakālyā mahāsthānaṃ nepāle yatpratiṣṭhitam |mīnākṣyāḥ paramaṃ sthānaṃ yacca proktaṃ cidambare || 11||

वेदारण्यं महास्थानं सुन्दर्याः समधिष्ठितम् ।एकाम्बरं महास्थानं परशक्त्या प्रतिष्ठितम् ॥ १२॥

vedāraṇyaṃ mahāsthānaṃ sundaryāḥ samadhiṣṭhitam |ekāmbaraṃ mahāsthānaṃ paraśaktyā pratiṣṭhitam || 12||

महालसा परं स्थानं योगेश्वर्यास्तथैव च ।तथा नीलसरस्वत्याः स्थानं चीनेषु विश्रुतम् ॥ १३॥

mahālasā paraṃ sthānaṃ yogeśvaryāstathaiva ca |tathā nīlasarasvatyāḥ sthānaṃ cīneṣu viśrutam || 13||

वैद्यनाथे तु बगलास्थानं सर्वोत्तमं मतम् ।श्रीमच्छ्रीभुवनेश्वर्या मणिद्वीपं मम स्मृतम् ॥ १४॥

vaidyanāthe tu bagalāsthānaṃ sarvottamaṃ matam |śrīmacchrībhuvaneśvaryā maṇidvīpaṃ mama smṛtam || 14||

श्रीमत्त्रिपुरभैरव्याः कामाख्यायोनिमण्डलम् ।भूमण्डले क्षेत्ररत्नं महामायाधिवासितम् ॥ १५॥

śrīmattripurabhairavyāḥ kāmākhyāyonimaṇḍalam |bhūmaṇḍale kṣetraratnaṃ mahāmāyādhivāsitam || 15||

नातः परतरं स्थानं क्वचिदस्ति धरातले ।प्रतिमासं भवेद्देवी यत्र साक्षाद्रजस्वला ॥ १६॥

nātaḥ parataraṃ sthānaṃ kvacidasti dharātale |pratimāsaṃ bhaveddevī yatra sākṣādrajasvalā || 16||

तत्रत्या देवताः सर्वाः पर्वतात्मकतां गताः ।पर्वतेषु वसन्त्येव महत्यो देवता अपि ॥ १७॥

tatratyā devatāḥ sarvāḥ parvatātmakatāṃ gatāḥ |parvateṣu vasantyeva mahatyo devatā api || 17||

तत्रत्या पृथिवी सर्वा देवीरूपा स्मृता बुधैः ।नातः परतरं स्थानं कामाख्यायोनिमण्डलात् ॥ १८॥

tatratyā pṛthivī sarvā devīrūpā smṛtā budhaiḥ |nātaḥ parataraṃ sthānaṃ kāmākhyāyonimaṇḍalāt || 18||

गायत्र्याश्च परं स्थानं श्रीमत्पुष्करमीरितम् ।अमरेशे चण्डिका स्यात्प्रभासे पुष्करेक्षिणी ॥ १९॥

gāyatryāśca paraṃ sthānaṃ śrīmatpuṣkaramīritam |amareśe caṇḍikā syātprabhāse puṣkarekṣiṇī || 19||

नैमिषे तु महास्थाने देवी सा लिङ्गधारिणी ।पुरुहूता पुष्कराक्षे आषाढौ च रतिस्तथा ॥ २०॥

naimiṣe tu mahāsthāne devī sā liṅgadhāriṇī |puruhūtā puṣkarākṣe āṣāḍhau ca ratistathā || 20||

चण्डमुण्डीमहास्थाने दण्डिनी परमेश्वरी ।भारभूतौ भवेद्भूतिर्नाकुले नकुलेश्वरी ॥ २१॥

caṇḍamuṇḍīmahāsthāne daṇḍinī parameśvarī |bhārabhūtau bhavedbhūtirnākule nakuleśvarī || 21||

चन्द्रिका तु हरिश्चन्द्रे श्रीगिरौ शाङ्करी स्मृता ।जप्येश्वरे त्रिशूला स्यात्सूक्ष्मा चाम्रातकेश्वरे ॥ २२॥

candrikā tu hariścandre śrīgirau śāṅkarī smṛtā |japyeśvare triśūlā syātsūkṣmā cāmrātakeśvare || 22||

शाङ्करी तु महाकाले शर्वाणी मध्यमाभिधे ।केदाराख्ये महाक्षेत्रे देवी सा मार्गदायिनी ॥ २३॥

śāṅkarī tu mahākāle śarvāṇī madhyamābhidhe |kedārākhye mahākṣetre devī sā mārgadāyinī || 23||

भैरवाख्ये भैरवी सा गयायां मङ्गला स्मृता ।स्थाणुप्रिया कुरुक्षेत्रे स्वायम्भुव्यपि नाकुले ॥ २४॥

bhairavākhye bhairavī sā gayāyāṃ maṅgalā smṛtā |sthāṇupriyā kurukṣetre svāyambhuvyapi nākule || 24||

कनखले भवेदुग्रा विश्वेशा विमलेश्वरे ।अट्टहासे महानन्दा महेन्द्रे तु महान्तका ॥ २५॥

kanakhale bhavedugrā viśveśā vimaleśvare |aṭṭahāse mahānandā mahendre tu mahāntakā || 25||

भीमे भीमेश्वरी प्रोक्ता स्थाने वस्त्रापथे पुनः ।भवानी शाङ्करी प्रोक्ता रुद्राणी त्वर्धकोटिके ॥ २६॥

bhīme bhīmeśvarī proktā sthāne vastrāpathe punaḥ |bhavānī śāṅkarī proktā rudrāṇī tvardhakoṭike || 26||

अविमुक्ते विशालाक्षी महाभागा महालये ।गोकर्णे भद्रकर्णी स्याद्भद्रा स्याद्भद्रकर्णके ॥ २७॥

avimukte viśālākṣī mahābhāgā mahālaye |gokarṇe bhadrakarṇī syādbhadrā syādbhadrakarṇake || 27||

उत्पलाक्षी सुवर्णाक्षे स्थाण्वीशा स्थाणुसंज्ञके ।कमलालये तु कमला प्रचण्डा छगलण्डके ॥ २८॥

utpalākṣī suvarṇākṣe sthāṇvīśā sthāṇusaṃjñake |kamalālaye tu kamalā pracaṇḍā chagalaṇḍake || 28||

कुरण्डले त्रिसन्ध्या स्यान्माकोटे मुकुटेश्वरी ।मण्डलेशे शाण्डकी स्यात्काली कालञ्जरे पुनः ॥ २९॥

kuraṇḍale trisandhyā syānmākoṭe mukuṭeśvarī |maṇḍaleśe śāṇḍakī syātkālī kālañjare punaḥ || 29||

शङ्कुकर्णे ध्वनिः प्रोक्ता स्थूला स्यात्स्थूलकेश्वरे ।ज्ञानिनां हृदयाम्भोजे हृल्लेखा परमेश्वरी ॥ ३०॥

śaṅkukarṇe dhvaniḥ proktā sthūlā syātsthūlakeśvare |jñānināṃ hṛdayāmbhoje hṛllekhā parameśvarī || 30||

प्रोक्तानीमानि स्थानानि देव्याः प्रियतमानि च ।तत्तत्क्षेत्रस्य माहात्म्यं श्रुत्वा पूर्वं नगोत्तम ॥ ३१॥

proktānīmāni sthānāni devyāḥ priyatamāni ca |tattatkṣetrasya māhātmyaṃ śrutvā pūrvaṃ nagottama || 31||

तदुक्तेन विधानेन पश्चाद्देवीं प्रपूजयेत् ।अथवा सर्वक्षेत्राणि काश्यां सन्ति नगोत्तम ॥ ३२॥

taduktena vidhānena paścāddevīṃ prapūjayet |athavā sarvakṣetrāṇi kāśyāṃ santi nagottama || 32||

अतस्तत्र वसेन्नित्यं देवीभक्तिपरायणः ।तानि स्थानानि सम्पश्यञ्जपन्देवीं निरन्तरम् ॥ ३३॥

atastatra vasennityaṃ devībhaktiparāyaṇaḥ |tāni sthānāni sampaśyañjapandevīṃ nirantaram || 33||

ध्यायंस्तच्चरणाम्भोजं मुक्तो भवति बन्धनात् ।इमानि देवीनामानि प्रातरुत्थाय यः पठेत् ॥ ३४॥

dhyāyaṃstaccaraṇāmbhojaṃ mukto bhavati bandhanāt |imāni devīnāmāni prātarutthāya yaḥ paṭhet || 34||

भस्मीभवन्ति पापानि तत्क्षणान्नग सत्वरम् ।श्राद्धकाले पठेदेतान्यमलानि द्विजाग्रतः ॥ ३५॥

bhasmībhavanti pāpāni tatkṣaṇānnaga satvaram |śrāddhakāle paṭhedetānyamalāni dvijāgrataḥ || 35||

मुक्तास्तत्पितरः सर्वे प्रयान्ति परमां गतिम् ।अधुना कथयिष्यामि व्रतानि तव सुव्रत ॥ ३६॥

muktāstatpitaraḥ sarve prayānti paramāṃ gatim |adhunā kathayiṣyāmi vratāni tava suvrata || 36||

नारीभिश्च नरैश्चैव कर्तव्यानि प्रयत्नतः ।व्रतमनन्ततृतीयाख्यं रसकल्याणिनीव्रतम् ॥ ३७॥

nārībhiśca naraiścaiva kartavyāni prayatnataḥ |vratamanantatṛtīyākhyaṃ rasakalyāṇinīvratam || 37||

आर्द्रानन्दकरं नाम्ना तृतीयाया व्रतं च यत् ।शुक्रवारव्रतं चैव तथा कृष्णचतुर्दशी ॥ ३८॥

ārdrānandakaraṃ nāmnā tṛtīyāyā vrataṃ ca yat |śukravāravrataṃ caiva tathā kṛṣṇacaturdaśī || 38||

भौमवारव्रतं चैव प्रदोषव्रतमेव च ।यत्र देवो महादेवो देवीं संस्थाप्य विष्टरे ॥ ३९॥

bhaumavāravrataṃ caiva pradoṣavratameva ca |yatra devo mahādevo devīṃ saṃsthāpya viṣṭare || 39||

नृत्यं करोति पुरतः सार्धं देवैर्निशामुखे ।तत्रोपोष्य रजन्यादौ प्रदोषे पूजयेच्छिवाम् ॥ ४०॥

nṛtyaṃ karoti purataḥ sārdhaṃ devairniśāmukhe |tatropoṣya rajanyādau pradoṣe pūjayecchivām || 40||

प्रतिपक्षं विशेषेण तद्देवीप्रीतिकारकम् ।सोमवारव्रतं चैव ममातिप्रियकृन्नग ॥ ४१॥

pratipakṣaṃ viśeṣeṇa taddevīprītikārakam |somavāravrataṃ caiva mamātipriyakṛnnaga || 41||

तत्रापि देवीं सम्पूज्य रात्रौ भोजनमाचरेत् ।नवरात्रद्वयं चैव व्रतं प्रीतिकरं मम ॥ ४२॥

tatrāpi devīṃ sampūjya rātrau bhojanamācaret |navarātradvayaṃ caiva vrataṃ prītikaraṃ mama || 42||

एवमन्यान्यपि विभो नित्यनैमित्तिकानि च ।व्रतानि कुरुते यो वै मत्प्रीत्यर्थं विमत्सरः ॥ ४३॥

evamanyānyapi vibho nityanaimittikāni ca |vratāni kurute yo vai matprītyarthaṃ vimatsaraḥ || 43||

प्राप्नोति मम सायुज्यं स मे भक्तः स मे प्रियः ।उत्सवानपि कुर्वीत दोलोत्सवसुखान्विभो ॥ ४४॥

prāpnoti mama sāyujyaṃ sa me bhaktaḥ sa me priyaḥ |utsavānapi kurvīta dolotsavasukhānvibho || 44||

शयनोत्सवं यथा कुर्यात्तथा जागरणोत्सवम् ।रथोत्सवं च मे कुर्याद्दमनोत्सवमेव च ॥ ४५॥

śayanotsavaṃ yathā kuryāttathā jāgaraṇotsavam |rathotsavaṃ ca me kuryāddamanotsavameva ca || 45||

पवित्रोत्सवमेवापि श्रावणे प्रीतिकारकम् ।मम भक्तः सदा कुर्यादेवमन्यान्महोत्सवान् ॥ ४६॥

pavitrotsavamevāpi śrāvaṇe prītikārakam |mama bhaktaḥ sadā kuryādevamanyānmahotsavān || 46||

मद्भक्तान्भोजयेत्प्रीत्या तथा चैव सुवासिनीः ।कुमारीर्बटुकांश्चापि मद्बुद्।ह्ध्या तद्गतान्तरः ॥ ४७॥

madbhaktānbhojayetprītyā tathā caiva suvāsinīḥ |kumārīrbaṭukāṃścāpi madbud|hdhyā tadgatāntaraḥ || 47||

वित्तशाठ्येन रहितो यजेदेतान्सुमादिभिः ।य एवं कुरुते भक्त्या प्रतिवर्षमतन्द्रितः ॥ ४८॥

vittaśāṭhyena rahito yajedetānsumādibhiḥ |ya evaṃ kurute bhaktyā prativarṣamatandritaḥ || 48||

स धन्यः कृतकृत्योऽसौ मत्प्रीतेः पात्रमञ्जसा ।सर्वमुक्तं समासेन मम प्रीतिप्रदायकम् ।नाशिष्याय प्रदातव्यं नाभक्ताय कदाचन ॥ ४९॥

sa dhanyaḥ kṛtakṛtyo'sau matprīteḥ pātramañjasā |sarvamuktaṃ samāsena mama prītipradāyakam |nāśiṣyāya pradātavyaṃ nābhaktāya kadācana || 49||

इति श्रीदेवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां सप्तमस्कन्धेदेवीगीतायां महोत्सवव्रतस्थानवर्णनं नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः ॥ ३८॥

iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptamaskandhedevīgītāyāṃ mahotsavavratasthānavarṇanaṃ nāmāṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ || 38||