देवी केशादिपादवर्णनम् अथवा मुक्तिस्थलषोडशस्तोत्रम् Devi Keshadipadavarnanam

सिन्दूरारुणमुज्ज्वलं नयनयोरानन्दसन्दोहनंविश्वंव्यापिमनोरमं कलयतां सन्तापविध्वंसनम् ।तेजोमण्डलमात्मनि स्फुरतु मे भूयस्तदन्तर्गतंलावण्यायतनं स्वरूपमपि ते मुक्तिस्थलस्थे शिवे ॥ १॥

sindūrāruṇamujjvalaṃ nayanayorānandasandohanaṃviśvaṃvyāpimanoramaṃ kalayatāṃ santāpavidhvaṃsanam |tejomaṇḍalamātmani sphuratu me bhūyastadantargataṃlāvaṇyāyatanaṃ svarūpamapi te muktisthalasthe śive || 1||

उद्यद्भास्करकोटिसुप्रभमनर्घानेकरत्नावलीराजच्चन्द्रकलाविराजिमुकुटं हैमं निसर्गोज्ज्वलम् ।आनीलं पृथुकुञ्चिताग्रममलं कल्पप्रसूनाञ्चितंस्निग्धं ते कबरीभरं च कलये मुक्तिस्थलस्थे शिवे ॥ २॥

udyadbhāskarakoṭisuprabhamanarghānekaratnāvalīrājaccandrakalāvirājimukuṭaṃ haimaṃ nisargojjvalam |ānīlaṃ pṛthukuñcitāgramamalaṃ kalpaprasūnāñcitaṃsnigdhaṃ te kabarībharaṃ ca kalaye muktisthalasthe śive || 2||

अर्धेन्दुप्रतिमे ललाटफलके नीलालकालङ्कृतेकस्तूरीतिलकं विलासचतुरं चानङ्गचापोपमम् ।भ्रूवल्लीयुगलं समुन्नतमतिस्वच्छं च नासापुटंराजन्मौक्तिकरत्नमम्ब कलये मुक्तिस्थलस्थे शिवे ॥ ३॥

ardhendupratime lalāṭaphalake nīlālakālaṅkṛtekastūrītilakaṃ vilāsacaturaṃ cānaṅgacāpopamam |bhrūvallīyugalaṃ samunnatamatisvacchaṃ ca nāsāpuṭaṃrājanmauktikaratnamamba kalaye muktisthalasthe śive || 3||

लीलाचञ्चलमञ्जनाञ्चितमतीतालोकलीलालवप्रध्वस्तानतभूरितापनिकरं विस्तीर्णमत्यायतम् ।स्निग्धश्यामलपक्ष्मपङ्क्तिनयनद्वन्द्वं दयावारिधेदीने पातय मय्यनन्यशरणे मुक्तिस्थलस्थे शिवे ॥ ४॥

līlācañcalamañjanāñcitamatītālokalīlālavapradhvastānatabhūritāpanikaraṃ vistīrṇamatyāyatam |snigdhaśyāmalapakṣmapaṅktinayanadvandvaṃ dayāvāridhedīne pātaya mayyananyaśaraṇe muktisthalasthe śive || 4||

गण्डौ विद्रुमदर्पणातिविमलौ गोरोचनालङ्कृतौकर्णोद्भासितरत्नकुण्डलरुचा विभ्राजितौ कोमलौ ।बन्धूकप्रसवारुणाधरपुटं कुन्दाभदन्तावलीबिभ्राजच्चिबुकं च देवि कलये मुक्तिस्थलस्थे शिवे ॥ ५॥

gaṇḍau vidrumadarpaṇātivimalau gorocanālaṅkṛtaukarṇodbhāsitaratnakuṇḍalarucā vibhrājitau komalau |bandhūkaprasavāruṇādharapuṭaṃ kundābhadantāvalībibhrājaccibukaṃ ca devi kalaye muktisthalasthe śive || 5||

भास्वद्रत्नकिरीटकुण्डलयुगग्रैवेयकोद्भासितेवक्त्रेन्दौ निजकान्तिरूषितपरिष्कारे मनोनन्दने ।राजन्तीं स्मितचन्द्रिकां नतजनान्तस्तापनिर्मूलिनींनित्यं चेतसि भावयामि वरदे मुक्तिस्थलस्थे शिवे ॥ ६॥

bhāsvadratnakirīṭakuṇḍalayugagraiveyakodbhāsitevaktrendau nijakāntirūṣitapariṣkāre manonandane |rājantīṃ smitacandrikāṃ natajanāntastāpanirmūlinīṃnityaṃ cetasi bhāvayāmi varade muktisthalasthe śive || 6||

कस्तूरीघनसारकुङ्कुममुखैरालेपनैरञ्चितंग्रैवेयैश्च निरन्तरं मणिमयैर्माङ्गल्यसूत्रोज्ज्वलम् ।रेखाभिस्तिसृभिस्तथा विलसितं चारुस्वरं बन्धुरंकण्ठं ते कलयामि गीतिनिपुणे मुक्तिस्थलस्थे शिवे ॥ ७॥

kastūrīghanasārakuṅkumamukhairālepanairañcitaṃgraiveyaiśca nirantaraṃ maṇimayairmāṅgalyasūtrojjvalam |rekhābhistisṛbhistathā vilasitaṃ cārusvaraṃ bandhuraṃkaṇṭhaṃ te kalayāmi gītinipuṇe muktisthalasthe śive || 7||

केयूरादिविचित्रभूषणतरान् रत्नाङ्गुलीयप्रभाराजत्पाणितलान् धृतैक्षवधनुःपुष्पेषु पाशाङ्कुशान् ।आनम्राभयदान् शिरीषमृदुलानालेपनैरञ्चितान्बाहून् मूर्धनि मे निधेहि सदयं मुक्तिस्थलस्थे शिवे ॥ ८॥

keyūrādivicitrabhūṣaṇatarān ratnāṅgulīyaprabhārājatpāṇitalān dhṛtaikṣavadhanuḥpuṣpeṣu pāśāṅkuśān |ānamrābhayadān śirīṣamṛdulānālepanairañcitānbāhūn mūrdhani me nidhehi sadayaṃ muktisthalasthe śive || 8||

निष्कं बाहुलतान्तरे मणिगणैराकीर्णमत्यद्भुतंहारं चापि मनोहरं मणिमयीं मालां तथा काञ्चनीम् ।राजीवोत्पलचम्पकादिकुसुमैः क्लृप्तामहीनश्रियंमालां सौरभशालिनीं च कलये मुक्तिस्थलस्थे शिवे ॥ ९॥

niṣkaṃ bāhulatāntare maṇigaṇairākīrṇamatyadbhutaṃhāraṃ cāpi manoharaṃ maṇimayīṃ mālāṃ tathā kāñcanīm |rājīvotpalacampakādikusumaiḥ klṛptāmahīnaśriyaṃmālāṃ saurabhaśālinīṃ ca kalaye muktisthalasthe śive || 9||

वृत्तौ कुङ्कुमरूषितौ निरुपमौ पीनौ स्तनौ संहतौतुङ्गौ कोमलसूक्ष्मपाटलपटप्रच्छादितावुज्ज्वलौ ।मध्यं चापि कृशं वलित्रययुतं वक्षोजभारानतंतन्वीं रोमलतां च देवि कलये मुक्तिस्थलस्थे शिवे ॥ १०॥

vṛttau kuṅkumarūṣitau nirupamau pīnau stanau saṃhatautuṅgau komalasūkṣmapāṭalapaṭapracchāditāvujjvalau |madhyaṃ cāpi kṛśaṃ valitrayayutaṃ vakṣojabhārānataṃtanvīṃ romalatāṃ ca devi kalaye muktisthalasthe śive || 10||

आवर्तोपममन्दशोभममलं निम्नं च नाभीबिलंकाञ्चीदामनिबद्धरत्नविलसत्सिन्दूरवर्णांशुकम् ।विस्तीर्णं रशनापदं कनकसद्रम्भानिभौ कोमलौऊरू चारुतरौ च देवि कलये मुक्तिस्थलस्थे शिवे ॥ ११॥

āvartopamamandaśobhamamalaṃ nimnaṃ ca nābhībilaṃkāñcīdāmanibaddharatnavilasatsindūravarṇāṃśukam |vistīrṇaṃ raśanāpadaṃ kanakasadrambhānibhau komalauūrū cārutarau ca devi kalaye muktisthalasthe śive || 11||

जानुद्वन्द्वमिभेन्द्रकुम्भसुषमाचोरं च जङ्घायुगंचेतोजन्मनिषङ्गसौरभहरं वृत्तं च नात्यायतम् ।मञ्जीरं च मनोऽभिरामनिनदं रत्नप्रभाभासुरंकूर्माभं प्रपदं च देवि कलये मुक्तिस्थलस्थे शिवे ॥ १२॥

jānudvandvamibhendrakumbhasuṣamācoraṃ ca jaṅghāyugaṃcetojanmaniṣaṅgasaurabhaharaṃ vṛttaṃ ca nātyāyatam |mañjīraṃ ca mano'bhirāmaninadaṃ ratnaprabhābhāsuraṃkūrmābhaṃ prapadaṃ ca devi kalaye muktisthalasthe śive || 12||

स्निग्धस्वच्छतराङ्गुलीदलततिच्छायं विराजन्नखप्रालेयांशुमरीचिधूतविनमत्तापान्धकारोत्करम् ।कान्तं कल्पलताप्रवालसुभगं लाक्षारसारञ्जितंपादाब्जं तव भावयामि वरदे मुक्तिस्थलस्थे शिवे ॥ १३॥

snigdhasvacchatarāṅgulīdalataticchāyaṃ virājannakhaprāleyāṃśumarīcidhūtavinamattāpāndhakārotkaram |kāntaṃ kalpalatāpravālasubhagaṃ lākṣārasārañjitaṃpādābjaṃ tava bhāvayāmi varade muktisthalasthe śive || 13||

भक्तानां हृदयेषु भूरिकृपया न्यस्तं तदन्तर्गतंगाढं तापतमो निरस्य शिशिरीकुर्वन्प्रकाशाधिकम् ।आनन्दामृतवर्षिकं च वरदं यत्सेव्यमानं बुधैस्तत्ते पादसरोजमम्ब कलये मुक्तिस्थलस्थे शिवे ॥ १४॥

bhaktānāṃ hṛdayeṣu bhūrikṛpayā nyastaṃ tadantargataṃgāḍhaṃ tāpatamo nirasya śiśirīkurvanprakāśādhikam |ānandāmṛtavarṣikaṃ ca varadaṃ yatsevyamānaṃ budhaistatte pādasarojamamba kalaye muktisthalasthe śive || 14||

यत्पांसुं कमलासनप्रभृतयो देवा मुनीन्द्रास्तथावोढुं मूर्ध्नि न कुर्वते यतधियः किं किं तपो दुष्करम् ।तत्पादाम्बुजमानतस्य सततं दीनस्य मे मस्तकेकूजन्नूपुरमर्पयाम्ब सदयं मुक्तिस्थलस्थे शिवे ॥ १५॥

yatpāṃsuṃ kamalāsanaprabhṛtayo devā munīndrāstathāvoḍhuṃ mūrdhni na kurvate yatadhiyaḥ kiṃ kiṃ tapo duṣkaram |tatpādāmbujamānatasya satataṃ dīnasya me mastakekūjannūpuramarpayāmba sadayaṃ muktisthalasthe śive || 15||

राजा चैत्रकुलोद्भवस्य सुरथो यत्सेवयाऽभून्मनुःवैश्यः सोऽपि समाधिराप मतिमान् ज्ञानं परैर्दुर्लभम् ।योषामूर्तिरमूमुहत्स्मररिपुं देवोऽपि नारायणस्तत्ते पादसरोजमम्ब कलये मुक्तिस्थलस्थे शिवे ॥ १६॥

rājā caitrakulodbhavasya suratho yatsevayā'bhūnmanuḥvaiśyaḥ so'pi samādhirāpa matimān jñānaṃ parairdurlabham |yoṣāmūrtiramūmuhatsmararipuṃ devo'pi nārāyaṇastatte pādasarojamamba kalaye muktisthalasthe śive || 16||

नित्यं येन शिवाङ्गवर्णनमिदं स्तोत्रं द्वयोस्सन्ध्ययोःपद्यैः षोडशभिः कृतं कृतधिया मर्त्येन सङ्कीर्त्यते ।तस्य प्रीतमनाः परेशमहिषी त्वं देवि तापत्रयंनिर्धूयाशु विधेहि भक्तिमचलां मुक्तिस्थलस्थे शिवे ॥ १७॥

nityaṃ yena śivāṅgavarṇanamidaṃ stotraṃ dvayossandhyayoḥpadyaiḥ ṣoḍaśabhiḥ kṛtaṃ kṛtadhiyā martyena saṅkīrtyate |tasya prītamanāḥ pareśamahiṣī tvaṃ devi tāpatrayaṃnirdhūyāśu vidhehi bhaktimacalāṃ muktisthalasthe śive || 17||

प्रागन्तेवसता चिरं श्रुतिगिरस्सारावदातात्मनानेयत्ता निरणायि यस्य भगवच्छ्रीशङ्करस्वामिना ।ब्राह्मं वैष्णवमैश्वरं च किमपि प्रागल्भ्यमुद्भासयत्सायुज्यं मम सन्दधातु तदिदं मुक्तिस्थलस्थं महः ॥ १८॥

prāgantevasatā ciraṃ śrutigirassārāvadātātmanāneyattā niraṇāyi yasya bhagavacchrīśaṅkarasvāminā |brāhmaṃ vaiṣṇavamaiśvaraṃ ca kimapi prāgalbhyamudbhāsayatsāyujyaṃ mama sandadhātu tadidaṃ muktisthalasthaṃ mahaḥ || 18||

ॐ तत्सत् ।॥ इति श्रीनारायणभट्टतिरिविरचितं मुक्तिस्थलषोडशस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

oṃ tatsat ||| iti śrīnārāyaṇabhaṭṭatiriviracitaṃ muktisthalaṣoḍaśastotraṃ sampūrṇam ||