देवीभागवतमहापुराणम् स्कन्धः ०८ 8. Shrimaddevibhagavatamahapurane Ashtamah Skandhah

जनमेजय उवाच ।सूर्यचन्द्रान्वयोत्थानां नृपाणां सत्कथाश्रितम् ।चरितं भवता प्रोक्तं श्रुतं तदमृतास्पदम् ॥ १॥

janamejaya uvāca |sūryacandrānvayotthānāṃ nṛpāṇāṃ satkathāśritam |caritaṃ bhavatā proktaṃ śrutaṃ tadamṛtāspadam || 1||

अधुना श्रोतुमिच्छामि सा देवी जगदम्बिका ।मन्वन्तरेषु सर्वेषु यद्यद्रूपेण पूज्यते ॥ २॥

adhunā śrotumicchāmi sā devī jagadambikā |manvantareṣu sarveṣu yadyadrūpeṇa pūjyate || 2||

यस्मिन्यस्मिंश्च वै स्थाने येन येन च कर्मणा ।(शरीरेण च देवेशी पूजनीया फलप्रदा ।येनैव मन्त्रबीजेन यत्र यत्र च पूज्यते ॥)देव्या विराट्स्वरूपस्य वर्णनं च यथातथम् ॥ ३॥

yasminyasmiṃśca vai sthāne yena yena ca karmaṇā |(śarīreṇa ca deveśī pūjanīyā phalapradā |yenaiva mantrabījena yatra yatra ca pūjyate ||)devyā virāṭsvarūpasya varṇanaṃ ca yathātatham || 3||

येन ध्यानेन तत्सूक्ष्मे स्वरूपे स्यान्मतेर्गतिः ।तत्सर्वं वद विप्रर्षे येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥ ४॥

yena dhyānena tatsūkṣme svarūpe syānmatergatiḥ |tatsarvaṃ vada viprarṣe yena śreyo'hamāpnuyām || 4||

व्यास उवाच ।शृणु राजन् प्रवक्ष्यामि देव्याराधनमुत्तमम् ।यत्कृतेन श्रुतेनापि नरः श्रेयोऽत्र विन्दते ॥ ५॥

vyāsa uvāca |śṛṇu rājan pravakṣyāmi devyārādhanamuttamam |yatkṛtena śrutenāpi naraḥ śreyo'tra vindate || 5||

एवमेतन्नारदेन पृष्टो नारायणः पुरा ।तस्मै यदुक्तवान्देवो योगचर्याप्रवर्तकः ॥ ६॥

evametannāradena pṛṣṭo nārāyaṇaḥ purā |tasmai yaduktavāndevo yogacaryāpravartakaḥ || 6||

एकदा नारदः श्रीमान्पर्यटन्पृथिवीमिमाम् ।नारायणाश्रमं प्राप्तो गतखेदश्च तस्थिवान् ॥ ७॥

ekadā nāradaḥ śrīmānparyaṭanpṛthivīmimām |nārāyaṇāśramaṃ prāpto gatakhedaśca tasthivān || 7||

तस्मै योगात्मने नत्वा ब्रह्मदेवतनूद्भवः ।पर्यपृच्छदिमं चार्थं यत्पृष्टो भवतानघ ॥ ८॥

tasmai yogātmane natvā brahmadevatanūdbhavaḥ |paryapṛcchadimaṃ cārthaṃ yatpṛṣṭo bhavatānagha || 8||

नारद उवाच ।देवदेव महादेव पुराणपुरुषोत्तम ।जगदाधार सर्वज्ञ श्लाघनीयोरुसद्गुण ॥ ९॥

nārada uvāca |devadeva mahādeva purāṇapuruṣottama |jagadādhāra sarvajña ślāghanīyorusadguṇa || 9||

जगतस्तत्त्वमाद्यं यत्तन्मे वद यथेप्सितम् ।जायते कुत एवेदं कुतश्चेदं प्रतिष्ठितम् ॥ १०॥

jagatastattvamādyaṃ yattanme vada yathepsitam |jāyate kuta evedaṃ kutaścedaṃ pratiṣṭhitam || 10||

कुतोऽन्तं प्राप्नुयात्काले कुत्र सर्वफलोदयः ।केन ज्ञातेन मायैषा मोहभूर्नाशमाप्नुयात् ॥ ११॥

kuto'ntaṃ prāpnuyātkāle kutra sarvaphalodayaḥ |kena jñātena māyaiṣā mohabhūrnāśamāpnuyāt || 11||

कयार्चया किं जपेन किं ध्यानेनात्महृत्कजे ।प्रकाशो जायते देव तमस्यर्कोदयो यथा ॥ १२॥

kayārcayā kiṃ japena kiṃ dhyānenātmahṛtkaje |prakāśo jāyate deva tamasyarkodayo yathā || 12||

एतत्प्रश्नोत्तरं देव ब्रूहि सर्वमशेषतः ।यथा लोकस्तरेदन्धतमसं त्वञ्जसैव हि ॥ १३॥

etatpraśnottaraṃ deva brūhi sarvamaśeṣataḥ |yathā lokastaredandhatamasaṃ tvañjasaiva hi || 13||

व्यास उवाच ।एवं देवर्षिणा पृष्टः प्राचीनो मुनिसत्तमः ।नारायणो महायोगी प्रतिनन्द्य वचोऽब्रवीत् ॥ १४॥

vyāsa uvāca |evaṃ devarṣiṇā pṛṣṭaḥ prācīno munisattamaḥ |nārāyaṇo mahāyogī pratinandya vaco'bravīt || 14||

श्रीनारायण उवाच ।शृणु देवर्षिवर्यात्र जगतस्तत्त्वमुत्तमम् ।येन ज्ञातेन मर्त्यो हि जायते न जगद्भ्रमे ॥ १५॥

śrīnārāyaṇa uvāca |śṛṇu devarṣivaryātra jagatastattvamuttamam |yena jñātena martyo hi jāyate na jagadbhrame || 15||

जगतस्तत्त्वमित्येव देवी प्रोक्ता मयापि हि ।ऋषिभिर्देवगन्धर्वैरन्यैश्चापि मनीषिभिः ॥ १६॥

jagatastattvamityeva devī proktā mayāpi hi |ṛṣibhirdevagandharvairanyaiścāpi manīṣibhiḥ || 16||

सा जगत्सृजते देवी तया च प्रतिपाल्यते ।तया च नाश्यते सर्वमिति प्रोक्तं गुणत्रयात् ॥ १७॥

sā jagatsṛjate devī tayā ca pratipālyate |tayā ca nāśyate sarvamiti proktaṃ guṇatrayāt || 17||

तस्याः स्वरूपं वक्ष्यामि देव्याः सिद्धर्षिपूजितम् ।स्मरतां सर्वपापघ्नं कामदं मोक्षदं तथा ॥ १८॥

tasyāḥ svarūpaṃ vakṣyāmi devyāḥ siddharṣipūjitam |smaratāṃ sarvapāpaghnaṃ kāmadaṃ mokṣadaṃ tathā || 18||

मनुः स्वायम्भुवस्त्वाद्यः पद्मपुत्रः प्रतापवान् ।शतरूपापतिः श्रीमान्सर्वमन्वन्तराधिपः ॥ १९॥

manuḥ svāyambhuvastvādyaḥ padmaputraḥ pratāpavān |śatarūpāpatiḥ śrīmānsarvamanvantarādhipaḥ || 19||

स मनुः पितरं देवं प्रजापतिमकल्मषम् ।भक्त्या पर्यचरत्पूर्वं तमुवाचात्मभूः सुतम् ॥ २०॥

sa manuḥ pitaraṃ devaṃ prajāpatimakalmaṣam |bhaktyā paryacaratpūrvaṃ tamuvācātmabhūḥ sutam || 20||

पुत्र पुत्र त्वया कार्यं देव्याराधनमुत्तमम् ।तत्प्रसादेन ते तात प्रजासर्गः प्रसिद्।ह्ध्यति ॥ २१॥

putra putra tvayā kāryaṃ devyārādhanamuttamam |tatprasādena te tāta prajāsargaḥ prasid|hdhyati || 21||

एवमुक्तः प्रजास्रष्ट्रा मनुः स्वायम्भुवो विराट् ।जगद्योनिं तदा देवीं तपसातर्पयद् विभुः ॥ २२॥

evamuktaḥ prajāsraṣṭrā manuḥ svāyambhuvo virāṭ |jagadyoniṃ tadā devīṃ tapasātarpayad vibhuḥ || 22||

तुष्टाव देवीं देवेशीं समाहितमतिः किल ।आद्यां मायां सर्वशक्तिं सर्वकारणकारणाम् ॥ २३॥

tuṣṭāva devīṃ deveśīṃ samāhitamatiḥ kila |ādyāṃ māyāṃ sarvaśaktiṃ sarvakāraṇakāraṇām || 23||

मनुरुवाच ।नमो नमस्ते देवेशि जगत्कारणकारणे ।शङ्खचक्रगदाहस्ते नारायणहृदाश्रिते ॥ २४॥

manuruvāca |namo namaste deveśi jagatkāraṇakāraṇe |śaṅkhacakragadāhaste nārāyaṇahṛdāśrite || 24||

वेदमूर्त्ते जगन्मातः कारणस्थानरूपिणि ।वेदत्रयप्रमाणज्ञे सर्वदेवनुते शिवे ॥ २५॥

vedamūrtte jaganmātaḥ kāraṇasthānarūpiṇi |vedatrayapramāṇajñe sarvadevanute śive || 25||

माहेश्वरि महाभागे महामाये महोदये ।महादेवप्रियावासे महादेवप्रियङ्करि ॥ २६॥

māheśvari mahābhāge mahāmāye mahodaye |mahādevapriyāvāse mahādevapriyaṅkari || 26||

गोपेन्द्रस्य प्रिये ज्येष्ठे महानन्दे महोत्सवे ।महामारीभयहरे नमो देवादिपूजिते ॥ २७॥

gopendrasya priye jyeṣṭhe mahānande mahotsave |mahāmārībhayahare namo devādipūjite || 27||

सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके ।शरण्ये त्र्यम्बके गौरि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥ २८॥

sarvamaṅgalamāṅgalye śive sarvārthasādhike |śaraṇye tryambake gauri nārāyaṇi namo'stu te || 28||

यतश्चेदं यया विश्वमोतं प्रोतं च सर्वदा ।चैतन्यमेकमाद्यन्तरहितं तेजसां निधिम् ॥ २९॥

yataścedaṃ yayā viśvamotaṃ protaṃ ca sarvadā |caitanyamekamādyantarahitaṃ tejasāṃ nidhim || 29||

ब्रह्मा यदीक्षणात्सर्वं करोति च हरिः सदा ।पालयत्यपि विश्वेशः संहर्ता यदनुग्रहात् ॥ ३०॥

brahmā yadīkṣaṇātsarvaṃ karoti ca hariḥ sadā |pālayatyapi viśveśaḥ saṃhartā yadanugrahāt || 30||

मधुकैटभसम्भूतभयार्तः पद्मसम्भवः ।यस्याः स्तवेन मुमुचे घोरदैत्यभवाम्बुधेः ॥ ३१॥

madhukaiṭabhasambhūtabhayārtaḥ padmasambhavaḥ |yasyāḥ stavena mumuce ghoradaityabhavāmbudheḥ || 31||

त्वं ह्रीः कीर्तिः स्मृतिः कान्तिः कमला गिरिजा सती ।दाक्षायणी वेदगर्भा सिद्धिदात्री सदाभया ॥ ३२॥

tvaṃ hrīḥ kīrtiḥ smṛtiḥ kāntiḥ kamalā girijā satī |dākṣāyaṇī vedagarbhā siddhidātrī sadābhayā || 32||

स्तोष्ये त्वां च नमस्यामि पूजयामि जपामि च ।ध्यायामि भावये वीक्षे श्रोष्ये देवि प्रसीद मे ॥ ३३॥

stoṣye tvāṃ ca namasyāmi pūjayāmi japāmi ca |dhyāyāmi bhāvaye vīkṣe śroṣye devi prasīda me || 33||

ब्रह्मा वेदनिधिः कृष्णो लक्ष्यावासः पुरन्दरः ।त्रिलोकाधिपतिः पाशी यादसाम्पतिरुत्तमः ॥ ३४॥

brahmā vedanidhiḥ kṛṣṇo lakṣyāvāsaḥ purandaraḥ |trilokādhipatiḥ pāśī yādasāmpatiruttamaḥ || 34||

कुबेरो निधिनाथोऽभूद्यमो जातः परेतराट् ।नैरृतो रक्षसां नाथः सोमो जातो ह्यपोमयः ॥ ३५॥

kubero nidhinātho'bhūdyamo jātaḥ paretarāṭ |nairṛto rakṣasāṃ nāthaḥ somo jāto hyapomayaḥ || 35||

त्रिलोकवन्द्ये लोकेशि महामाङ्गल्यरूपिणि ।नमस्तेऽस्तु पुनर्भूयो जगन्मातर्नमो नमः ॥ ३६॥

trilokavandye lokeśi mahāmāṅgalyarūpiṇi |namaste'stu punarbhūyo jaganmātarnamo namaḥ || 36||

श्रीनारायण उवाच ।एवं स्तुता भगवती दुर्गा नारायणी परा ।प्रसन्ना प्राह देवर्षे ब्रह्मपुत्रमिदं वचः ॥ ३७॥

śrīnārāyaṇa uvāca |evaṃ stutā bhagavatī durgā nārāyaṇī parā |prasannā prāha devarṣe brahmaputramidaṃ vacaḥ || 37||

देव्युवाच ।वरं वरय राजेन्द्र ब्रह्मपुत्र यदिच्छसि ।प्रसन्नाहं स्तवेनात्र भक्त्या चाराधनेन च ॥ ३८॥

devyuvāca |varaṃ varaya rājendra brahmaputra yadicchasi |prasannāhaṃ stavenātra bhaktyā cārādhanena ca || 38||

मनुरुवाच ।यदि देवि प्रसन्नासि भक्त्या कारुणिकोत्तमे ।तदा निर्विघ्नतः सृष्टिः प्रजायाः स्यात्तवाज्ञया ॥ ३९॥

manuruvāca |yadi devi prasannāsi bhaktyā kāruṇikottame |tadā nirvighnataḥ sṛṣṭiḥ prajāyāḥ syāttavājñayā || 39||

देव्युवाच ।प्रजासर्गः प्रभवतु ममानुग्रहतः किल ।निर्विघ्नेन च राजेन्द्र वृद्धिश्चाप्युत्तरोत्तरम् ॥ ४०॥

devyuvāca |prajāsargaḥ prabhavatu mamānugrahataḥ kila |nirvighnena ca rājendra vṛddhiścāpyuttarottaram || 40||

यः कश्चित्पठते स्तोत्रं मद्भक्त्या त्वत्कृतं सदा ।तेषां विद्या प्रजासिद्धिः कीर्तिः कान्त्युदयः खलु ॥ ४१॥

yaḥ kaścitpaṭhate stotraṃ madbhaktyā tvatkṛtaṃ sadā |teṣāṃ vidyā prajāsiddhiḥ kīrtiḥ kāntyudayaḥ khalu || 41||

जायन्ते धनधान्यानि शक्तिरप्रहता नृणाम् ।सर्वत्र विजयो राजन् सुखं शत्रुपरिक्षयः ॥ ४२॥

jāyante dhanadhānyāni śaktiraprahatā nṛṇām |sarvatra vijayo rājan sukhaṃ śatruparikṣayaḥ || 42||

श्रीनारायण उवाच ।एवं दत्त्वा वरान् देवी मनवे ब्रह्मसूनवे ।अन्तर्धानं गता चासीत्पश्यतस्तस्य धीमतः ॥ ४३॥

śrīnārāyaṇa uvāca |evaṃ dattvā varān devī manave brahmasūnave |antardhānaṃ gatā cāsītpaśyatastasya dhīmataḥ || 43||

अथ लब्धवरो राजा ब्रह्मपुत्रः प्रतापवान् ।ब्रह्माणमब्रवीत्तात स्थानं मे दीयतां रहः ॥ ४४॥

atha labdhavaro rājā brahmaputraḥ pratāpavān |brahmāṇamabravīttāta sthānaṃ me dīyatāṃ rahaḥ || 44||

यत्राहं समधिष्ठाय प्रजाः स्रक्ष्यामि पुष्कलाः ।यक्ष्यामि यज्ञैर्देवेशं तत्समादिश माचिरम् ॥ ४५॥

yatrāhaṃ samadhiṣṭhāya prajāḥ srakṣyāmi puṣkalāḥ |yakṣyāmi yajñairdeveśaṃ tatsamādiśa māciram || 45||

इति पुत्रवचः श्रुत्वा प्रजापतिपतिर्विभुः ।चिन्तयामास सुचिरं कथं कार्यं भवेदिदम् ॥ ४६॥

iti putravacaḥ śrutvā prajāpatipatirvibhuḥ |cintayāmāsa suciraṃ kathaṃ kāryaṃ bhavedidam || 46||

सृजतो मे गतः कालो विपुलोऽनन्तसङ्ख्यकः ।धरा वार्भिः स्तुता मग्ना रसं याताखिलाश्रया ॥ ४७॥

sṛjato me gataḥ kālo vipulo'nantasaṅkhyakaḥ |dharā vārbhiḥ stutā magnā rasaṃ yātākhilāśrayā || 47||

इदं मच्चिन्तितं कार्यं भगवानादिपूरुषः ।करिष्यति सहायो मे यदादेशेऽहमाश्रितः ॥ ४८॥

idaṃ maccintitaṃ kāryaṃ bhagavānādipūruṣaḥ |kariṣyati sahāyo me yadādeśe'hamāśritaḥ || 48||

इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यांसंहितायामष्टमस्कन्धे भुवनकोशप्रसङ्गेदेव्या मनवे वरदानवर्णनं नाम प्रधमोऽध्यायः ॥ ८\।१॥

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃsaṃhitāyāmaṣṭamaskandhe bhuvanakośaprasaṅgedevyā manave varadānavarṇanaṃ nāma pradhamo'dhyāyaḥ || 8\|1||

श्रीनारायण उवाच ।एवं मीमांसतस्तस्य पद्मयोनेः परन्तप ।मन्वादिभिर्मुनिवरैर्मरीच्याद्यैः समन्ततः ॥ १॥

śrīnārāyaṇa uvāca |evaṃ mīmāṃsatastasya padmayoneḥ parantapa |manvādibhirmunivarairmarīcyādyaiḥ samantataḥ || 1||