षोडशीसहस्रनामस्तोत्रम् Shrishodashisahasranamastotram

॥ श्रीमहात्रिपुरसुन्दर्यै नमः॥॥ पूर्व पीठिका ॥कैलासशिखरे रम्ये नानारत्नोपशोभिते।कल्पपादपमध्यस्थे नानापुष्पोपशोभिते ॥ १॥

|| śrīmahātripurasundaryai namaḥ|||| pūrva pīṭhikā ||kailāsaśikhare ramye nānāratnopaśobhite|kalpapādapamadhyasthe nānāpuṣpopaśobhite || 1||

मणिमण्डपमध्यस्थे मुनिगन्धर्वसेविते ।कदाचित्सुखमासीनं भगवन्तं जगद्गुरुम् ॥ २॥

maṇimaṇḍapamadhyasthe munigandharvasevite |kadācitsukhamāsīnaṃ bhagavantaṃ jagadgurum || 2||

कपालखट्वाङ्गधरं चन्द्रार्धकृतशेखरम् ।हस्तत्रिशूलडमरुं महावृषभवहनम् ॥ ३॥

kapālakhaṭvāṅgadharaṃ candrārdhakṛtaśekharam |hastatriśūlaḍamaruṃ mahāvṛṣabhavahanam || 3||

जटाजूटधरन्देवं कण्ठभूषणवासुकिम् ।विभूतिभूषणन्देवं नीलकण्ठन्त्रिलोचनम् ॥ ४॥

jaṭājūṭadharandevaṃ kaṇṭhabhūṣaṇavāsukim |vibhūtibhūṣaṇandevaṃ nīlakaṇṭhantrilocanam || 4||

द्वीपिचर्मपरीधानं शुद्धस्फटिकसन्निभम् ।सहस्रादित्यसङ्काशं गिरिजार्द्धाङ्गभूषणम् ॥ ५॥

dvīpicarmaparīdhānaṃ śuddhasphaṭikasannibham |sahasrādityasaṅkāśaṃ girijārddhāṅgabhūṣaṇam || 5||

प्रणम्य शिरसा नाथं कारणं विश्वरूपिणम् ।कृताञ्जलि पुटो भूत्वा प्राहैनं शिखवाहनः ॥ ६॥

praṇamya śirasā nāthaṃ kāraṇaṃ viśvarūpiṇam |kṛtāñjali puṭo bhūtvā prāhainaṃ śikhavāhanaḥ || 6||

॥ कार्तिकेय उवाच ॥देवदेव जगन्नाथ! सृष्टिस्थितिलयात्मक ।त्वमेव परमात्मा च त्वं गतिः सर्वदेहिनाम् ॥ ७॥

|| kārtikeya uvāca ||devadeva jagannātha! sṛṣṭisthitilayātmaka |tvameva paramātmā ca tvaṃ gatiḥ sarvadehinām || 7||

त्वङ्गतिः सर्वलोकानां दीनानां च त्वमेव हि ।त्वमेव जगदाधारस्त्वमेव विश्वकारणम् ॥ ८॥

tvaṅgatiḥ sarvalokānāṃ dīnānāṃ ca tvameva hi |tvameva jagadādhārastvameva viśvakāraṇam || 8||

त्वमेव पूज्यः सर्वेषां त्वदन्यो नास्ति मे गतिः ।किं गुह्यम्परमं लोके किमेकं सर्वसिद्धिदम् ॥ ९॥

tvameva pūjyaḥ sarveṣāṃ tvadanyo nāsti me gatiḥ |kiṃ guhyamparamaṃ loke kimekaṃ sarvasiddhidam || 9||

किमेकं परमं श्रेष्ठं को योग: स्वर्गमोक्षद: ।विना तीर्थेन तपसा विना दानैर्विना मखै: ॥ १०॥

kimekaṃ paramaṃ śreṣṭhaṃ ko yoga: svargamokṣada: |vinā tīrthena tapasā vinā dānairvinā makhai: || 10||

विना लयेन ध्यानेन नरः सिद्धिमवाप्नुयात् ।कस्मादुत्पद्यते सृष्टि: कस्मिंश्च प्रलयो भवेत् ॥ ११॥

vinā layena dhyānena naraḥ siddhimavāpnuyāt |kasmādutpadyate sṛṣṭi: kasmiṃśca pralayo bhavet || 11||

कस्मादुत्तीर्यते देव ! संसारार्णवसङ्कटात् ।तदहं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व महेश्वर ! ॥ १२॥

kasmāduttīryate deva ! saṃsārārṇavasaṅkaṭāt |tadahaṃ śrotumicchāmi kathayasva maheśvara ! || 12||

॥ ईश्वर उवाच ॥साधु साधु त्वया पृष्टं पार्वतीप्रियनन्दन ।अस्ति गुह्यतमम्पुत्र! कथयिष्याम्यसंशयम् ॥ १३॥

|| īśvara uvāca ||sādhu sādhu tvayā pṛṣṭaṃ pārvatīpriyanandana |asti guhyatamamputra! kathayiṣyāmyasaṃśayam || 13||

सत्वं रजस्तमश्चैव ये चान्ये महदादयः ।ये चान्ये बहवो भूताः सर्वे प्रकृतिसम्भवाः ॥ १४॥

satvaṃ rajastamaścaiva ye cānye mahadādayaḥ |ye cānye bahavo bhūtāḥ sarve prakṛtisambhavāḥ || 14||

सैव देवी पराशक्तिः महात्रिपुरसुन्दरी ।सैव प्रसूयते विश्वं विश्वं सैव प्रपास्यति ॥ १५॥

saiva devī parāśaktiḥ mahātripurasundarī |saiva prasūyate viśvaṃ viśvaṃ saiva prapāsyati || 15||

सैव संहरते विश्वं जगदेतच्चराचरम् ।आधारः सर्वभूतानां सैव रोगार्तिहारिणी ॥ १६॥

saiva saṃharate viśvaṃ jagadetaccarācaram |ādhāraḥ sarvabhūtānāṃ saiva rogārtihāriṇī || 16||

इच्छाज्ञानक्रियाशक्तिरब्रह्मविष्णुशिवात्मिका ।त्रिधा शक्तिस्वरूपेण सृष्टिस्थितिविनाशिनी ॥ १७॥

icchājñānakriyāśaktirabrahmaviṣṇuśivātmikā |tridhā śaktisvarūpeṇa sṛṣṭisthitivināśinī || 17||

सृज्यते ब्रह्मरूपेण विष्णुरूपेण पाल्यते ।ह्रियते रुद्ररूपेण जगदेतच्चराचरम् ॥ १८॥

sṛjyate brahmarūpeṇa viṣṇurūpeṇa pālyate |hriyate rudrarūpeṇa jagadetaccarācaram || 18||

यस्या योनौ जगत्सर्वमद्यापि परिवर्तते ।यस्यां प्रलीयते चान्ते यस्यां च जायते पुनः ॥ १९॥

yasyā yonau jagatsarvamadyāpi parivartate |yasyāṃ pralīyate cānte yasyāṃ ca jāyate punaḥ || 19||

यां समाराध्य त्रैलोक्ये सम्प्राप्यं पदमुत्तमम् ।तस्या नामसहस्रं तु कथयामि शृणुष्व तत् ॥ २०॥

yāṃ samārādhya trailokye samprāpyaṃ padamuttamam |tasyā nāmasahasraṃ tu kathayāmi śṛṇuṣva tat || 20||

॥ विनियोगः ॥ॐ अस्य श्रीमहात्रिपुरसुन्दरीसहस्रनामस्तोत्रमन्त्रस्यश्रीभगवान् दक्षिणामूर्तिः ऋषिः । जगतीछन्दः ।समस्तप्रकटगुप्तसम्प्रदाय कुलकौलोत्तीर्णनिर्गर्भरहस्याचिन्त्यप्रभावतीदेवता । ॐ बीजम् । ह्रीं शक्तिः । क्लीं कीलकम् ।धर्मार्थकाममोक्षार्थे जपे विनियोगः ।पाठे॥ ऋष्यादि न्यासः ॥ॐ श्रीमहात्रिपुरसुन्दरीसहस्रनामस्तोत्रमन्त्रस्यश्रीभगवान् दक्षिणामूर्ति ऋषये नमः शिरसि ।ॐ जगतीच्छन्दसे नमः मुखे।ॐसमस्तप्रकटगुप्तसम्प्रदायकुलकौलोत्तीर्णनिर्गर्भरहस्याचिन्त्यप्रभावतीदेवतायै नमः हृदये ।ॐ ॐ बीजाय नमः नाभौ ।वर् वीजायॐ ह्रीं शक्त्ये नमः गुह्ये ।ॐ क्लीं कीलकाय नमः पादयोः ।ॐ धर्मार्थकाममोक्षार्थे जपे विनियोगाय नमः सर्वाङ्गे ।पाठे॥ ध्यानम् ॥ॐ आधारे तरुणार्कबिम्बरुचिरं हेमप्रभं वाग्भवम् ।बीजं मन्मथमिन्द्रगोपसदृशं हृत्पङ्कजे संस्थितम् ॥विष्णुब्रह्मपदस्थशक्तिकलितं सोमप्रभाभासुरम् ।ये ध्यायन्ति पदत्रयं तव शिवे ! ते यान्ति सौख्यं पदम् ॥॥ मानस पूजनम् ॥ॐ लं पृथिव्यात्मकं गन्धंपरब्रह्मस्वरूपिणी श्रीषोडशीदेवी प्रीतये समर्पयामि नमः ।ॐ हं आकाशतत्त्वात्मकं पुष्पंपरब्रह्मस्वरूपिणी श्रीषोडशीदेवी प्रीतये समर्पयामि नमः ।ॐ यं वायुतत्त्वात्मकं धूपंपरब्रह्मस्वरूपिणी श्रीषोडशीदेवी प्रीतये घ्रापयामि नमः ।ॐ रं अग्नितत्त्वात्मकं दीपंपरब्रह्मस्वरूपिणी श्रीषोडशीदेवी प्रीतये दर्शयामि नमः ।ॐ वं जलतत्त्वात्मकं नैवेद्यंपरब्रह्मस्वरूपिणी श्रीषोडशीदेवी प्रीतये निवेदयामि नमः ।ॐ सं सर्वतत्त्वात्मकं ताम्बूलंपरब्रह्मस्वरूपिणी श्रीषोडशीदेवी प्रीतये समर्पयामि नमः ।॥ मूलपाठः ॥कल्याणी कमला काली कराली कामरूपिणि ।कामाख्या कामदा काम्या कामना कामचारिणी ॥ १॥

|| viniyogaḥ ||oṃ asya śrīmahātripurasundarīsahasranāmastotramantrasyaśrībhagavān dakṣiṇāmūrtiḥ ṛṣiḥ | jagatīchandaḥ |samastaprakaṭaguptasampradāya kulakaulottīrṇanirgarbharahasyācintyaprabhāvatīdevatā | oṃ bījam | hrīṃ śaktiḥ | klīṃ kīlakam |dharmārthakāmamokṣārthe jape viniyogaḥ |pāṭhe|| ṛṣyādi nyāsaḥ ||oṃ śrīmahātripurasundarīsahasranāmastotramantrasyaśrībhagavān dakṣiṇāmūrti ṛṣaye namaḥ śirasi |oṃ jagatīcchandase namaḥ mukhe|oṃsamastaprakaṭaguptasampradāyakulakaulottīrṇanirgarbharahasyācintyaprabhāvatīdevatāyai namaḥ hṛdaye |oṃ oṃ bījāya namaḥ nābhau |var vījāyaoṃ hrīṃ śaktye namaḥ guhye |oṃ klīṃ kīlakāya namaḥ pādayoḥ |oṃ dharmārthakāmamokṣārthe jape viniyogāya namaḥ sarvāṅge |pāṭhe|| dhyānam ||oṃ ādhāre taruṇārkabimbaruciraṃ hemaprabhaṃ vāgbhavam |bījaṃ manmathamindragopasadṛśaṃ hṛtpaṅkaje saṃsthitam ||viṣṇubrahmapadasthaśaktikalitaṃ somaprabhābhāsuram |ye dhyāyanti padatrayaṃ tava śive ! te yānti saukhyaṃ padam |||| mānasa pūjanam ||oṃ laṃ pṛthivyātmakaṃ gandhaṃparabrahmasvarūpiṇī śrīṣoḍaśīdevī prītaye samarpayāmi namaḥ |oṃ haṃ ākāśatattvātmakaṃ puṣpaṃparabrahmasvarūpiṇī śrīṣoḍaśīdevī prītaye samarpayāmi namaḥ |oṃ yaṃ vāyutattvātmakaṃ dhūpaṃparabrahmasvarūpiṇī śrīṣoḍaśīdevī prītaye ghrāpayāmi namaḥ |oṃ raṃ agnitattvātmakaṃ dīpaṃparabrahmasvarūpiṇī śrīṣoḍaśīdevī prītaye darśayāmi namaḥ |oṃ vaṃ jalatattvātmakaṃ naivedyaṃparabrahmasvarūpiṇī śrīṣoḍaśīdevī prītaye nivedayāmi namaḥ |oṃ saṃ sarvatattvātmakaṃ tāmbūlaṃparabrahmasvarūpiṇī śrīṣoḍaśīdevī prītaye samarpayāmi namaḥ ||| mūlapāṭhaḥ ||kalyāṇī kamalā kālī karālī kāmarūpiṇi |kāmākhyā kāmadā kāmyā kāmanā kāmacāriṇī || 1||

कालरात्रिर्महारात्रि कपाली कामरूपिणी ।वर् कालरात्रिः महारात्रिःकौमारी करुणा मुक्तिः कलिकल्मषनाशिनी ॥ २॥

kālarātrirmahārātri kapālī kāmarūpiṇī |var kālarātriḥ mahārātriḥkaumārī karuṇā muktiḥ kalikalmaṣanāśinī || 2||

कात्यायनी कराधारा कौमुदी कमलप्रिया ।किर्तिदा बुद्धिदा मेधा नीतिज्ञा नीतिवत्सला ॥ ३॥

kātyāyanī karādhārā kaumudī kamalapriyā |kirtidā buddhidā medhā nītijñā nītivatsalā || 3||

माहेश्वरी महामाया महातेजा महेश्वरी ।महाजिह्वा महाघोरा महादंष्ट्रा महाभुजा ॥ ४॥

māheśvarī mahāmāyā mahātejā maheśvarī |mahājihvā mahāghorā mahādaṃṣṭrā mahābhujā || 4||

महामोहान्धकारघ्नी महामोक्षप्रदायिनी ।महादारिद्र्यनाशा च महाशत्रुविमर्दिनी ॥ ५॥

mahāmohāndhakāraghnī mahāmokṣapradāyinī |mahādāridryanāśā ca mahāśatruvimardinī || 5||

महामाया महावीर्या महापातकनाशिनी ।महामखा मन्त्रमयी मणिपूरकवासिनी ॥ ६॥

mahāmāyā mahāvīryā mahāpātakanāśinī |mahāmakhā mantramayī maṇipūrakavāsinī || 6||

मानसी मानदा मान्या मनश्चक्षूरणेचरा ।गणमाता च गायत्री गणगन्धर्वसेविता ॥ ७॥

mānasī mānadā mānyā manaścakṣūraṇecarā |gaṇamātā ca gāyatrī gaṇagandharvasevitā || 7||

गिरिजा गिरिशा साध्वी गिरिस्था गिरिवल्लभा ।चण्डेश्वरी चण्डरूपा प्रचण्डा चण्डमालिनी ॥ ८॥

girijā giriśā sādhvī giristhā girivallabhā |caṇḍeśvarī caṇḍarūpā pracaṇḍā caṇḍamālinī || 8||

चर्विका चर्चिकाकारा चण्डिका चारुरूपिणी ।यज्ञेश्वरी यज्ञरूपा जपयज्ञपरायणा ॥ ९॥

carvikā carcikākārā caṇḍikā cārurūpiṇī |yajñeśvarī yajñarūpā japayajñaparāyaṇā || 9||

यज्ञमाता यज्ञभोक्त्री यज्ञेशी यज्ञसम्भवा ।सिद्धयज्ञा क्रियासिद्धिर्यज्ञाङ्गी यज्ञरक्षिका ॥ १०॥

yajñamātā yajñabhoktrī yajñeśī yajñasambhavā |siddhayajñā kriyāsiddhiryajñāṅgī yajñarakṣikā || 10||

यज्ञक्रिया च यज्ञा च यज्ञायज्ञक्रियालया ।जालन्धरी जगन्माता जातवेदा जगत्प्रिया ॥ ११॥

yajñakriyā ca yajñā ca yajñāyajñakriyālayā |jālandharī jaganmātā jātavedā jagatpriyā || 11||

जितेन्द्रिया जितक्रोधा जननी जन्मदायिनी ।गङ्गा गोदावरी चैव गोमती च शतद्रुका ॥ १२॥

jitendriyā jitakrodhā jananī janmadāyinī |gaṅgā godāvarī caiva gomatī ca śatadrukā || 12||

घर्घरा वेदगर्भा च रेचिका समवासिनी ।सिन्धुर्मन्दाकिनी क्षिप्रा यमुना च सरस्वती ॥ १३॥

ghargharā vedagarbhā ca recikā samavāsinī |sindhurmandākinī kṣiprā yamunā ca sarasvatī || 13||

भद्रा रागा विपाशा च गण्डकी विन्धयवासिनी । वर् भद्रा १००नर्मदा ताप्ती कावेरी वेत्रवती सुकौशिकी ॥ १४॥वर्वेत्रवत्या

bhadrā rāgā vipāśā ca gaṇḍakī vindhayavāsinī | var bhadrā 100narmadā tāptī kāverī vetravatī sukauśikī || 14||varvetravatyā

महेन्द्रतनया चैव अहल्या चर्मकावती ।अयोध्या मथुरा माया काशी काञ्ची अवन्तिका ॥ १५॥

mahendratanayā caiva ahalyā carmakāvatī |ayodhyā mathurā māyā kāśī kāñcī avantikā || 15||

पुरी द्वारावती तीर्था महाकिल्विषनाशिनी ।पद्मिनी पद्ममध्यस्था पद्मकिञ्जल्कवासिनी ॥ १६॥

purī dvārāvatī tīrthā mahākilviṣanāśinī |padminī padmamadhyasthā padmakiñjalkavāsinī || 16||

पद्मवक्त्रा चकोराक्षी पद्मस्था पद्मसम्भवा ।ह्रीङ्कारी कुण्डलाधारा हृत्पद्मस्था सुलोचना ॥ १७॥

padmavaktrā cakorākṣī padmasthā padmasambhavā |hrīṅkārī kuṇḍalādhārā hṛtpadmasthā sulocanā || 17||

श्रीङ्कारी भूषणा लक्ष्मीः क्लीङ्कारी क्लेशनाशिनी ।हरिवक्त्रोद्भवा शान्ता हरिवक्त्रकृतालया ॥ १८॥

śrīṅkārī bhūṣaṇā lakṣmīḥ klīṅkārī kleśanāśinī |harivaktrodbhavā śāntā harivaktrakṛtālayā || 18||

हरिवक्त्रोपमा हाला हरिवक्ष:स्थलास्थिता ।वैष्णवी विष्णुरूपा च विष्णुमातृस्वरूपिणी ॥ १९॥

harivaktropamā hālā harivakṣa:sthalāsthitā |vaiṣṇavī viṣṇurūpā ca viṣṇumātṛsvarūpiṇī || 19||

विष्णुमाया विशालाक्षी विशालनयनोज्ज्वला ।विंश्वेश्वरी च विश्वात्मा विश्वेशी विश्वरूपिणी ॥ २०॥

viṣṇumāyā viśālākṣī viśālanayanojjvalā |viṃśveśvarī ca viśvātmā viśveśī viśvarūpiṇī || 20||

विश्वनाथा शिवाराध्या शिवनाथा शिवप्रिया ।शिवमाता शिवाख्या च शिवदा शिवरूपिणी ॥ २१॥

viśvanāthā śivārādhyā śivanāthā śivapriyā |śivamātā śivākhyā ca śivadā śivarūpiṇī || 21||

भवेश्वरी भवाराध्या भवेशी भवनायिका ।भवमाता भवगम्या भवकण्टकनाशिनी ॥ २२॥

bhaveśvarī bhavārādhyā bhaveśī bhavanāyikā |bhavamātā bhavagamyā bhavakaṇṭakanāśinī || 22||

भवप्रिया भवानन्दा भवानी भवमोहिनी ।गायत्री चैव सावित्री ब्रह्माणी ब्रह्मरूपिणी ॥ २३॥

bhavapriyā bhavānandā bhavānī bhavamohinī |gāyatrī caiva sāvitrī brahmāṇī brahmarūpiṇī || 23||

ब्रह्मेशी ब्रह्मदा ब्रह्मा ब्रह्माणी ब्रह्मवादिनी ।दुर्गस्था दुर्गरूपा च दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी ॥ २४॥

brahmeśī brahmadā brahmā brahmāṇī brahmavādinī |durgasthā durgarūpā ca durgā durgārtināśinī || 24||

सुगमा दुर्गमा दान्ता दया दोग्ध्री दुरापहा ।दुरितघ्नी दुराध्यक्षा दुरा दुष्कृतनाशिनी ॥ २५॥

sugamā durgamā dāntā dayā dogdhrī durāpahā |duritaghnī durādhyakṣā durā duṣkṛtanāśinī || 25||

पञ्चास्या पञ्चमी पूर्णा पूर्णपीठनिवासिनी । वर् पूर्णपीठनिवासिनी २००सत्त्वस्था सत्त्वरूपा च सत्त्वगा सत्त्वसम्भवा ॥ २६॥

pañcāsyā pañcamī pūrṇā pūrṇapīṭhanivāsinī | var pūrṇapīṭhanivāsinī 200sattvasthā sattvarūpā ca sattvagā sattvasambhavā || 26||

रजस्था च रजोरूपा रजोगुणसमुद्भवा ।तमस्था च तमोरूपा तामसी तामसप्रिया ॥ २७॥

rajasthā ca rajorūpā rajoguṇasamudbhavā |tamasthā ca tamorūpā tāmasī tāmasapriyā || 27||

तमोगुणसमुद्भूता सात्विकी राजसी कला ।काष्ठा मुहूर्ता निमिषा अनिमेषा ततः परम् ॥ २८॥

tamoguṇasamudbhūtā sātvikī rājasī kalā |kāṣṭhā muhūrtā nimiṣā animeṣā tataḥ param || 28||

अर्धमासा च मासा च संवत्सरस्वरूपिणी ।योगस्था योगरूपा च कल्पस्था कल्परूपिणी ॥ २९॥

ardhamāsā ca māsā ca saṃvatsarasvarūpiṇī |yogasthā yogarūpā ca kalpasthā kalparūpiṇī || 29||

नानारत्नविचित्राङ्गी नानाऽऽभरणमण्डिता ।विश्वात्मिका विश्वमाता विश्वपाशविनाशिनी ॥ ३०॥

nānāratnavicitrāṅgī nānā''bharaṇamaṇḍitā |viśvātmikā viśvamātā viśvapāśavināśinī || 30||