रामस्तुतिः ७ Ram Stuti from Shri Ramcharitmanas

गोस्वामी तुलसीदास विरचित श्रीरामचरितमानस

gosvāmī tulasīdāsa viracita śrīrāmacaritamānasa

बालकाण्डराम जन्म

bālakāṇḍarāma janma

भये प्रगट कृपाला दीनदयाला कौसल्या हितकारी ।हरषित महतारी मुनि मन हारी अद्भुत रूप बिचारी ॥

bhaye pragaṭa kṛpālā dīnadayālā kausalyā hitakārī |haraṣita mahatārī muni mana hārī adbhuta rūpa bicārī ||

लोचन अभिरामा तनु घनस्यामा निज आयुध भुज चारी ।भूषन वनमाला नयन बिसाला सोभासिन्धु खरारी ॥

locana abhirāmā tanu ghanasyāmā nija āyudha bhuja cārī |bhūṣana vanamālā nayana bisālā sobhāsindhu kharārī ||

कह दुइ कर जोरी अस्तुति तोरी केहि बिधि करौं अनंता ।माया गुअन ग्यानातीत अमाना वेद पुरान भनंता ॥

kaha dui kara jorī astuti torī kehi bidhi karauṃ anaṃtā |māyā guana gyānātīta amānā veda purāna bhanaṃtā ||

करुना सुख सागर सब गुन आगर जेहि गावहिं श्रुति संता ।सो मम हित लागी जन अनुरागी भयउ प्रकट श्रीकंता ॥

karunā sukha sāgara saba guna āgara jehi gāvahiṃ śruti saṃtā |so mama hita lāgī jana anurāgī bhayau prakaṭa śrīkaṃtā ||

ब्रह्मांड निकाया निर्मित माया रोम रोम प्रति बेद कहै ।मम उर सो बासी यह उपहासी सुनत धीर मति थिर न रहै ॥

brahmāṃḍa nikāyā nirmita māyā roma roma prati beda kahai |mama ura so bāsī yaha upahāsī sunata dhīra mati thira na rahai ||

उपजा जब ग्याना प्रभु मुसुकाना चरित बहुत बिधि कीन्ह चहै ।कहि कथा सुहाई मातु बुझाई जेहि प्रकार सुत प्रेम लहै ॥

upajā jaba gyānā prabhu musukānā carita bahuta bidhi kīnha cahai |kahi kathā suhāī mātu bujhāī jehi prakāra suta prema lahai ||

माता पुनि बोली सो मति डोली तजहु तात यह रूपा ।कीजे सिसुलीला अति प्रियसीला यह सुख परम अनूपा ॥

mātā puni bolī so mati ḍolī tajahu tāta yaha rūpā |kīje sisulīlā ati priyasīlā yaha sukha parama anūpā ||

सुनि बचन सुजाना रोदन ठाना होइ बालक सुरभूपा ।यह चरित जे गावहि हरिपद पावहि ते न परहिं भवकूपा ॥

suni bacana sujānā rodana ṭhānā hoi bālaka surabhūpā |yaha carita je gāvahi haripada pāvahi te na parahiṃ bhavakūpā ||

बिप्र धेनु सुर संत हित लीन्ह मनुज अवतार ।निज इच्छा निर्मित तनु माया गुन गो पार ॥

bipra dhenu sura saṃta hita līnha manuja avatāra |nija icchā nirmita tanu māyā guna go pāra ||

अरण्यकाण्डअत्रि मुनि द्वारा स्तुति

araṇyakāṇḍaatri muni dvārā stuti

नमामि भक्त वत्सलम् । कृपालु शील कोमलम् ॥भजामि ते पदांबुजम् । अकामिनाम् स्वधामदम् ॥निकाम् श्याम् सुंदरम् । भवाम्बुनाथ मंदरम् ॥प्रफुल्ल कंज लोचनम् । मदादि दोष मोचनम् ॥प्रलंब बाहु विक्रमम् । प्रभोऽप्रमेय वैभवम् ॥निषंग चाप सायकम् । धरम् त्रिलोक नायकम् ॥दिनेश वंश मंदनम् । महेश चाप खंदनम् ॥मुनींद्र संत रंजनम् । सुरारि वृन्द भंजनम् ॥मनोज वैरि वंदितम् । अजादि देव सेवितम् ॥विशुद्ध बोध विग्रहम् । समस्त दूषणापहम् ॥नमामि इंदिरा पतिम् । सुखाकरम् सताम् गतिम् ॥भजे सशक्ति सानुजम् । शची पति प्रियानुजम् ॥त्वदंघ्रि मूल ये नराह । भजंति हीन मत्सराह ॥पतंति नो भवार्णवे । वितर्क वीचि संकुले ॥विविक्त वासिनह सदा । भजंति मुक्तये मुदा ॥निरस्य इंद्रियादिकम् । प्रयांति ते गतिम् स्वकम् ॥तमेकमद्।ह्भुतम् प्रभुम् । निरीहमीश्वरम् विभुम् ॥जगद्।ह्गुरुम् च शाश्वतम् । तुरीयमेव केवलम् ॥भजामि भाव वल्लभम् । कुयोगिनाम् सुदुर्लभम् ॥स्वभक्त कल्प पादपम् । समम् सुसेव्यमन्वहम् ॥अनूप रूप भूपतिम् । नतोऽहमुर्विजा पतिम् ॥प्रसीद मे नमामि ते । पदाब्ज भक्ति देहि मे ॥पठंति ये स्तवम् इदम् । नरादरेण ते पदम् ॥व्रजंति नात्र संशयम् । त्वदीय भक्ति संयुताह ॥

namāmi bhakta vatsalam | kṛpālu śīla komalam ||bhajāmi te padāṃbujam | akāminām svadhāmadam ||nikām śyām suṃdaram | bhavāmbunātha maṃdaram ||praphulla kaṃja locanam | madādi doṣa mocanam ||pralaṃba bāhu vikramam | prabho'prameya vaibhavam ||niṣaṃga cāpa sāyakam | dharam triloka nāyakam ||dineśa vaṃśa maṃdanam | maheśa cāpa khaṃdanam ||munīṃdra saṃta raṃjanam | surāri vṛnda bhaṃjanam ||manoja vairi vaṃditam | ajādi deva sevitam ||viśuddha bodha vigraham | samasta dūṣaṇāpaham ||namāmi iṃdirā patim | sukhākaram satām gatim ||bhaje saśakti sānujam | śacī pati priyānujam ||tvadaṃghri mūla ye narāha | bhajaṃti hīna matsarāha ||pataṃti no bhavārṇave | vitarka vīci saṃkule ||vivikta vāsinaha sadā | bhajaṃti muktaye mudā ||nirasya iṃdriyādikam | prayāṃti te gatim svakam ||tamekamad|hbhutam prabhum | nirīhamīśvaram vibhum ||jagad|hgurum ca śāśvatam | turīyameva kevalam ||bhajāmi bhāva vallabham | kuyoginām sudurlabham ||svabhakta kalpa pādapam | samam susevyamanvaham ||anūpa rūpa bhūpatim | nato'hamurvijā patim ||prasīda me namāmi te | padābja bhakti dehi me ||paṭhaṃti ye stavam idam | narādareṇa te padam ||vrajaṃti nātra saṃśayam | tvadīya bhakti saṃyutāha ||

अरण्यकाण्डमुनि सुतीक्ष्ष्ण द्वारा स्तुति

araṇyakāṇḍamuni sutīkṣṣṇa dvārā stuti

कह मुनि प्रभु सुन बिनती मोरी । अस्तुति करौं कवन बिधि तोरी ॥महिमा अमित मोरि मति थोरी । रबि सन्मुख खद्योत अँजोरी ॥

kaha muni prabhu suna binatī morī | astuti karauṃ kavana bidhi torī ||mahimā amita mori mati thorī | rabi sanmukha khadyota am̐jorī ||

श्याम तामरस दाम शरीरम् । जटा मुकुट परिधन मुनिचीरम् ॥पाणि चाप शर कति तुणीरम् । नौमि निरंतर श्री रघुवीरम् ॥मोह विपिन घन दहन कृशानुह । संत सरोरुह कानन भानुह ॥निशिचर करि बरूथ मृगराजह ॥ त्रातु सदा नो भव खग बाजह ॥अरुण नयन रजीव सुवेशम् । सिता नयन चकोर निशेशम् ।हर हृदि मानस बाल मरालम् । नौमि राम उर बाहु विशालम् ॥संसय सर्प ग्रसन उरगादह । शमन सुकर्कश तर्क विषदह ॥भव भंजन रंजन सुर यूथह । त्रातु नाथ नो क्ऱ्६इपा वरूथह ॥निर्गुण सगुण विषम सम रूपम् । ग़्यान गिरा गोतीतमनूपम् ॥अमलम्।ह अखिलम्।ह अनवद्यम्।ह अपारम् । नौमि राम भंजन महि भारम् ॥भक्त कल्प पादप आरामह । तर्जन क्रोध लोभ मद कामह ॥अति नागर भव सागर सेतुह । त्रातु सदा दिनकर कुल केतुह ॥अतुलित भुज प्रताप बल धामह । कलि मल विपुल विभंजन नामह ॥धर्म वर्म नर्मद गुण ग्रामह । संतत शम तनोतु मम रामह ॥

śyāma tāmarasa dāma śarīram | jaṭā mukuṭa paridhana municīram ||pāṇi cāpa śara kati tuṇīram | naumi niraṃtara śrī raghuvīram ||moha vipina ghana dahana kṛśānuha | saṃta saroruha kānana bhānuha ||niśicara kari barūtha mṛgarājaha || trātu sadā no bhava khaga bājaha ||aruṇa nayana rajīva suveśam | sitā nayana cakora niśeśam |hara hṛdi mānasa bāla marālam | naumi rāma ura bāhu viśālam ||saṃsaya sarpa grasana uragādaha | śamana sukarkaśa tarka viṣadaha ||bhava bhaṃjana raṃjana sura yūthaha | trātu nātha no kr6ipā varūthaha ||nirguṇa saguṇa viṣama sama rūpam | ग़yāna girā gotītamanūpam ||amalam|ha akhilam|ha anavadyam|ha apāram | naumi rāma bhaṃjana mahi bhāram ||bhakta kalpa pādapa ārāmaha | tarjana krodha lobha mada kāmaha ||ati nāgara bhava sāgara setuha | trātu sadā dinakara kula ketuha ||atulita bhuja pratāpa bala dhāmaha | kali mala vipula vibhaṃjana nāmaha ||dharma varma narmada guṇa grāmaha | saṃtata śama tanotu mama rāmaha ||

जदपि बिरज ब्यापक अबिनासी । सब के हृदयं निर्ंतर बासी ॥तदपि अनुज श्री सहित खरारी । बसतु मनसि सम काननचारी ॥जे जानहिं ते जानहुं स्वामी । सगुन अगुन उर अंतरजामी ॥जो कोसलपति राजिव नयना । करौ सो राम हृदय मम अयना ॥अस अभिमान जाइ जनि भोरे । मैं सेवक रघुपति पति मोरे।

jadapi biraja byāpaka abināsī | saba ke hṛdayaṃ nirṃtara bāsī ||tadapi anuja śrī sahita kharārī | basatu manasi sama kānanacārī ||je jānahiṃ te jānahuṃ svāmī | saguna aguna ura aṃtarajāmī ||jo kosalapati rājiva nayanā | karau so rāma hṛdaya mama ayanā ||asa abhimāna jāi jani bhore | maiṃ sevaka raghupati pati more|

उत्तरकाण्डश्रीराम के राज्याभिषेक के पश्चात् स्तुति

uttarakāṇḍaśrīrāma ke rājyābhiṣeka ke paścāt stuti

जय राम रमारमणम् शमनम् । भव ताप भयाकुल पाहि जनम् ॥अवधेश सुरेश रमेश विभो । शरणागत माँगत पाहि प्रभो ॥दसशीश विन्नशन बीस भुजा । कृत दूरि महा महि भूरि रुजा ॥रजनीचर बृंद पत।ग रहे । सर पावक तेज प्रचंड दहे॥महि मंदल मंदन चारुतरम् । धृत सायक चाप निषंग बरम् ॥मद मोह महा ममता रजनी । तम पुंज दिवाकर तेज अनी ॥मनजात किरात निपात किये । मृग लोग कुभोग सरेन हिये ॥हति नाथ अनाथनि पाहि हरे । विषया बन पाँवर भूलि परे ॥बहु रोग बियोगिन्हि लोग हये । भवदंघ्रि निरादर के फल ए ॥भव सिंधु अगाध परे नर ते । पद पंकज प्रेम न जे करते ॥अति दीन मलीन दुखी नितहीं । जिन्ह कें पद पंकज प्रीत नहीं ॥अवलंब भवंत कथा जिन्ह कें । प्रिय संत अनंत सदा तिन्ह कें ॥नहिं राग न लोभ न मान मदा । तिन्ह कें सम बैभव वा बिपदा ॥एहि ते तव सेवक होत मुदा । मुनि त्यागत जोग भरोस सदा ॥करि प्रेम निरंतर नेम लियें । पद पंकज सेवत शुद्ध हियें ॥सम मानि निरादर आदरही । सब संत सुखी बिचरंति मही ॥मुनि मानस पंकज भृंग भजे । रघुवीर महा रनधीर अजे ॥तव नाम जपामि नमामि हरी । भव रोग महागद मान अरी ॥गुन सील कृपा परमायतनम् । प्रनमामि निरंतर श्रीरमनम् ॥रघुनंद निकंदय द्वंद्व घनम् । महिपाल बिलोकय दीन जनम् ॥

jaya rāma ramāramaṇam śamanam | bhava tāpa bhayākula pāhi janam ||avadheśa sureśa rameśa vibho | śaraṇāgata mām̐gata pāhi prabho ||dasaśīśa vinnaśana bīsa bhujā | kṛta dūri mahā mahi bhūri rujā ||rajanīcara bṛṃda pata|ga rahe | sara pāvaka teja pracaṃḍa dahe||mahi maṃdala maṃdana cārutaram | dhṛta sāyaka cāpa niṣaṃga baram ||mada moha mahā mamatā rajanī | tama puṃja divākara teja anī ||manajāta kirāta nipāta kiye | mṛga loga kubhoga sarena hiye ||hati nātha anāthani pāhi hare | viṣayā bana pām̐vara bhūli pare ||bahu roga biyoginhi loga haye | bhavadaṃghri nirādara ke phala e ||bhava siṃdhu agādha pare nara te | pada paṃkaja prema na je karate ||ati dīna malīna dukhī nitahīṃ | jinha keṃ pada paṃkaja prīta nahīṃ ||avalaṃba bhavaṃta kathā jinha keṃ | priya saṃta anaṃta sadā tinha keṃ ||nahiṃ rāga na lobha na māna madā | tinha keṃ sama baibhava vā bipadā ||ehi te tava sevaka hota mudā | muni tyāgata joga bharosa sadā ||kari prema niraṃtara nema liyeṃ | pada paṃkaja sevata śuddha hiyeṃ ||sama māni nirādara ādarahī | saba saṃta sukhī bicaraṃti mahī ||muni mānasa paṃkaja bhṛṃga bhaje | raghuvīra mahā ranadhīra aje ||tava nāma japāmi namāmi harī | bhava roga mahāgada māna arī ||guna sīla kṛpā paramāyatanam | pranamāmi niraṃtara śrīramanam ||raghunaṃda nikaṃdaya dvaṃdva ghanam | mahipāla bilokaya dīna janam ||

बार बार बर मागउं हरषि देहु श्रीरंग ।पद सरोज अनपायनी भगति सदा सतसंग ॥

bāra bāra bara māgauṃ haraṣi dehu śrīraṃga |pada saroja anapāyanī bhagati sadā satasaṃga ||