विष्णुस्तोत्रम् (उत्तङ्गकृतं ३ बृहन्नारदीयपुराणान्तर्गतम् नतोऽस्मि नारायणमादिदेवं जगन्निवासं जगदेकबन्धुम्) Uttangakritam 3 Vishnu Stotram

उत्तङ्क उवाच ।नतोऽस्मि नारायणमादिदेवं जगन्निवासं जगदेकबन्धुम् ।चक्राब्जशार्ङ्गासिधरं महान्तं स्मृतार्तिनिघ्नं शरणं प्रपद्ये ॥ ३॥

uttaṅka uvāca |nato'smi nārāyaṇamādidevaṃ jagannivāsaṃ jagadekabandhum |cakrābjaśārṅgāsidharaṃ mahāntaṃ smṛtārtinighnaṃ śaraṇaṃ prapadye || 3||

यन्नाभिजाब्जप्रभवो विधाता सृजत्यमुं लोकसमुच्चयं च ।यत्क्रोधतो हन्ति जगच्च रुद्रस्तमादिदेवं प्रणतोऽस्मि विष्णुम् ॥ ४॥

yannābhijābjaprabhavo vidhātā sṛjatyamuṃ lokasamuccayaṃ ca |yatkrodhato hanti jagacca rudrastamādidevaṃ praṇato'smi viṣṇum || 4||

पद्मापतिं पद्मदलायताक्षं विचित्रवीर्यं निखिलैकहेतुम् ।वेदान्तवेद्यं पुरुषं पुराणं तेजोनिधिं विष्णुमहं प्रपन्नः ॥ ५॥

padmāpatiṃ padmadalāyatākṣaṃ vicitravīryaṃ nikhilaikahetum |vedāntavedyaṃ puruṣaṃ purāṇaṃ tejonidhiṃ viṣṇumahaṃ prapannaḥ || 5||

आत्माक्षरः सर्वगतोऽच्युताख्यो ज्ञानात्मको ज्ञानविदां शरण्यः ।ज्ञानैकवेद्यो भगवाननादिः प्रसीदतां व्यष्टिसमष्टिरूपः ॥ ६॥

ātmākṣaraḥ sarvagato'cyutākhyo jñānātmako jñānavidāṃ śaraṇyaḥ |jñānaikavedyo bhagavānanādiḥ prasīdatāṃ vyaṣṭisamaṣṭirūpaḥ || 6||

अनन्तवीर्यो गुणजातिहीनो गुणात्मको ज्ञानविदां वरिष्ठः ।नित्यः प्रपन्नार्तिहरः परात्मा दयाम्बुधिर्मे वरदस्तु भूयात् ॥ ७॥

anantavīryo guṇajātihīno guṇātmako jñānavidāṃ variṣṭhaḥ |nityaḥ prapannārtiharaḥ parātmā dayāmbudhirme varadastu bhūyāt || 7||

यः स्थूलसूक्ष्मादिविशेषभेदैर्जगद्यथावत्स्वकृतं प्रविष्टः ।त्वमेव तत्सर्वमनन्तसारं त्वत्तः परं नास्ति यतः परात्मन् ॥ ८॥

yaḥ sthūlasūkṣmādiviśeṣabhedairjagadyathāvatsvakṛtaṃ praviṣṭaḥ |tvameva tatsarvamanantasāraṃ tvattaḥ paraṃ nāsti yataḥ parātman || 8||

अगोचरं यत्तव शुद्धरूपं मायाविहीनं गुणजातिहीनम् ।निरञ्जनं निर्मलमप्रमेयं पश्यन्ति सन्तः परमार्थसंज्ञम् ॥ ९॥

agocaraṃ yattava śuddharūpaṃ māyāvihīnaṃ guṇajātihīnam |nirañjanaṃ nirmalamaprameyaṃ paśyanti santaḥ paramārthasaṃjñam || 9||

एकेन हेम्नैव विभूषणानि यातानि भेदत्वमुपाधिभेदात् ।तथैव सर्वेश्वर एक एव प्रदृश्यते भिन्न इवाखिलात्मा ॥ १०॥

ekena hemnaiva vibhūṣaṇāni yātāni bhedatvamupādhibhedāt |tathaiva sarveśvara eka eva pradṛśyate bhinna ivākhilātmā || 10||

यन्मायया मोहितचेतसस्तं पश्यन्ति नात्मानमपि प्रसिद्धम् ।त एव मायारहितास्तदेव पश्यन्ति सर्वात्मकमात्मरूपम् ॥ ११॥

yanmāyayā mohitacetasastaṃ paśyanti nātmānamapi prasiddham |ta eva māyārahitāstadeva paśyanti sarvātmakamātmarūpam || 11||

विभुं ज्योतिरनौपम्यं विष्णुसंज्ञं नमाम्यहम् ।समस्तमेतदुद्भूतं यतो यत्र प्रतिष्ठितम् ॥ १२॥

vibhuṃ jyotiranaupamyaṃ viṣṇusaṃjñaṃ namāmyaham |samastametadudbhūtaṃ yato yatra pratiṣṭhitam || 12||

यतश्चैतन्यमायातं यद्रूपं तस्य वै नमः ।अप्रमेयमनाधारमाधाराधेयरूपकम् ॥ १३॥

yataścaitanyamāyātaṃ yadrūpaṃ tasya vai namaḥ |aprameyamanādhāramādhārādheyarūpakam || 13||

परमानन्दचिन्मात्रं वासुदेवं नतोऽस्म्यहम् ।हृद्गुहानिलयं देवं योगिभिः परिसेवितम् ॥ १४॥

paramānandacinmātraṃ vāsudevaṃ nato'smyaham |hṛdguhānilayaṃ devaṃ yogibhiḥ parisevitam || 14||

योगानामादिभूतं तं नमामि प्रणवस्थितम् ।नादात्मकं नादबीजं प्रणवात्मकमव्ययम् ॥ १५॥

yogānāmādibhūtaṃ taṃ namāmi praṇavasthitam |nādātmakaṃ nādabījaṃ praṇavātmakamavyayam || 15||

सद्भावं सच्चिदानन्दं तं वन्दे तिग्मचक्रिणम् ।अजरं साक्षिणं त्वस्य ह्यवाङ्मनसगोचरम् ॥ १६॥

sadbhāvaṃ saccidānandaṃ taṃ vande tigmacakriṇam |ajaraṃ sākṣiṇaṃ tvasya hyavāṅmanasagocaram || 16||

निरञ्जनमनन्ताख्यं विष्णुरूपं नतोऽस्म्यहम् ।इन्द्रियाणि मनो बुद्धिः सत्त्वं तेजो बलं धृतिः ॥ १७॥

nirañjanamanantākhyaṃ viṣṇurūpaṃ nato'smyaham |indriyāṇi mano buddhiḥ sattvaṃ tejo balaṃ dhṛtiḥ || 17||

वासुदेवात्मकान्याहुः क्षेत्रं क्षेत्रज्ञमेव च ।विद्याविद्यात्मकं प्राहुः परात्परतरं तथा ॥ १८॥

vāsudevātmakānyāhuḥ kṣetraṃ kṣetrajñameva ca |vidyāvidyātmakaṃ prāhuḥ parātparataraṃ tathā || 18||

अनादिनिधनं शान्तं सर्वधातारमच्युतम् ।ये प्रपन्ना महात्मानस्तेषां मक्तिर्हि शाश्वती ॥ १९॥

anādinidhanaṃ śāntaṃ sarvadhātāramacyutam |ye prapannā mahātmānasteṣāṃ maktirhi śāśvatī || 19||

वरं वरेण्यं वरदं पुराणं सनातनं सर्वगतं समस्तम् ।नतोऽस्मि भूयोऽपि नतोऽस्मि भूयो नतोऽस्मि भूयोऽपि नतोऽस्मि भूयः ॥ २०॥

varaṃ vareṇyaṃ varadaṃ purāṇaṃ sanātanaṃ sarvagataṃ samastam |nato'smi bhūyo'pi nato'smi bhūyo nato'smi bhūyo'pi nato'smi bhūyaḥ || 20||

यत्पादतोयं भवरोगवैद्यो यत्पादपांसुर्विमलत्वसिद्।ह्ध्यै ।यन्नाम दुष्कर्मनिवारणाय तमप्रमेयं पुरुषं भजामि ॥ २१॥

yatpādatoyaṃ bhavarogavaidyo yatpādapāṃsurvimalatvasid|hdhyai |yannāma duṣkarmanivāraṇāya tamaprameyaṃ puruṣaṃ bhajāmi || 21||

सद्रूपं तमसद्रूपं सदसद्रूपमव्ययम् ।तत्तद्विलक्षणं श्रेष्ठं श्रेष्ठाच्छ्रेष्ठतरं भजे ॥ २२॥

sadrūpaṃ tamasadrūpaṃ sadasadrūpamavyayam |tattadvilakṣaṇaṃ śreṣṭhaṃ śreṣṭhācchreṣṭhataraṃ bhaje || 22||

निरञ्जनं निराकारं पूर्णमाकाशमध्यगम् ।परं च विद्याविद्याभ्यां हृदम्बुजनिवासिनम् ॥ २३॥

nirañjanaṃ nirākāraṃ pūrṇamākāśamadhyagam |paraṃ ca vidyāvidyābhyāṃ hṛdambujanivāsinam || 23||

स्वप्रकाशमनिर्देश्यं महतां च महत्तरम् ।अणोरणीयांसमजं सर्वोपाधिविवर्जितम् ॥ २४॥

svaprakāśamanirdeśyaṃ mahatāṃ ca mahattaram |aṇoraṇīyāṃsamajaṃ sarvopādhivivarjitam || 24||

यन्नित्यं परमानन्दं परं ब्रह्म सनातनम् ।विष्णुसंज्ञं जगद्धाम तमस्मि शरणं गतः ॥ २५॥

yannityaṃ paramānandaṃ paraṃ brahma sanātanam |viṣṇusaṃjñaṃ jagaddhāma tamasmi śaraṇaṃ gataḥ || 25||

यं भजन्ति क्रियानिष्ठा यं पश्यन्ति च योगिनः ।पूज्यात्पूज्यतरं शान्तं गतोऽस्मि शरणं प्रभुम् ॥ २६॥

yaṃ bhajanti kriyāniṣṭhā yaṃ paśyanti ca yoginaḥ |pūjyātpūjyataraṃ śāntaṃ gato'smi śaraṇaṃ prabhum || 26||

यं न पश्यन्ति विद्वांसो य एतद्व्याप्य तिष्ठति ।सर्वस्मादधिकं नित्यं नतोऽस्मि विभुमव्ययम् ॥ २७॥

yaṃ na paśyanti vidvāṃso ya etadvyāpya tiṣṭhati |sarvasmādadhikaṃ nityaṃ nato'smi vibhumavyayam || 27||

अन्तःकरणसंयोगाज्जीव इत्युच्यते च यः ।अविद्याकार्यरहितः परमात्मेति गीयते ॥ २८॥

antaḥkaraṇasaṃyogājjīva ityucyate ca yaḥ |avidyākāryarahitaḥ paramātmeti gīyate || 28||

सर्वात्मकं सर्वहेतुं सर्वकर्मफलप्रदम् ।वरं वरेण्यमजनं प्रणतोऽस्मि परात्परम् ॥ २९॥

sarvātmakaṃ sarvahetuṃ sarvakarmaphalapradam |varaṃ vareṇyamajanaṃ praṇato'smi parātparam || 29||

सर्वज्ञं सर्वगं शान्तं सर्वान्तर्यामिणं हरिम् ।ज्ञानात्मकं ज्ञाननिधिं ज्ञानसंस्थं विभुं भजे ॥ ३०॥

sarvajñaṃ sarvagaṃ śāntaṃ sarvāntaryāmiṇaṃ harim |jñānātmakaṃ jñānanidhiṃ jñānasaṃsthaṃ vibhuṃ bhaje || 30||

नमाम्यहं वेदनिधिं मुरारिं वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थम् ।सूर्येन्दुवत् प्रोज्ज्वलनेत्रमिन्द्रं खगस्वरूपं वपतिस्वरूपम् ॥ ३१॥

namāmyahaṃ vedanidhiṃ murāriṃ vedāntavijñānasuniścitārtham |sūryenduvat projjvalanetramindraṃ khagasvarūpaṃ vapatisvarūpam || 31||

सर्वेश्वरं सर्वगतं महान्तं वेदात्मकं वेदविदां वरिष्ठम् ।तं वाङ्मनोऽचिन्त्यमनन्तशक्तिं ज्ञानैकवेद्यं पुरुषं भजामि ॥ ३२॥

sarveśvaraṃ sarvagataṃ mahāntaṃ vedātmakaṃ vedavidāṃ variṣṭham |taṃ vāṅmano'cintyamanantaśaktiṃ jñānaikavedyaṃ puruṣaṃ bhajāmi || 32||

इन्द्राग्निकालासुरपाशिवायुसोमेशमार्त्तण्डपुरन्दराद्यैः ।यः पाति लोकान् परिपूर्णभावस्तमप्रमेयं शरणं प्रपद्ये ॥ ३३॥

indrāgnikālāsurapāśivāyusomeśamārttaṇḍapurandarādyaiḥ |yaḥ pāti lokān paripūrṇabhāvastamaprameyaṃ śaraṇaṃ prapadye || 33||

सहस्रशीर्षं च सहस्रपादं सहस्राबाहुं च सहस्रनेत्रम् ।समस्तयज्ञैः परिजुष्टमाद्यं नतोऽस्मि तुष्टिप्रदमुग्रवीर्यम् ॥ ३४॥

sahasraśīrṣaṃ ca sahasrapādaṃ sahasrābāhuṃ ca sahasranetram |samastayajñaiḥ parijuṣṭamādyaṃ nato'smi tuṣṭipradamugravīryam || 34||

कालात्मकं कालविभागहेतुं गुणत्रयातीतमहं गुणज्ञम् ।गुणप्रियं कामदमस्तसङ्गमतीन्द्रियं विश्वभुजं वितृष्णम् ॥ ३५॥

kālātmakaṃ kālavibhāgahetuṃ guṇatrayātītamahaṃ guṇajñam |guṇapriyaṃ kāmadamastasaṅgamatīndriyaṃ viśvabhujaṃ vitṛṣṇam || 35||

निरीहमग्र्यं मनसाप्यगम्यं मनोमयं चान्नमयं निरूढम् ।विज्ञानभेदप्रतिपन्नकल्पं न वाङ्मयं प्राणमयं भजामि ॥ ३६॥

nirīhamagryaṃ manasāpyagamyaṃ manomayaṃ cānnamayaṃ nirūḍham |vijñānabhedapratipannakalpaṃ na vāṅmayaṃ prāṇamayaṃ bhajāmi || 36||

न यस्य रूपं न बलप्रभावे न यस्य कर्माणि न यत्प्रमाणम् ।जानन्ति देवाः कमलोद्भवाद्याः स्तोष्याम्यहं तं कथमात्मरूपम् ॥ ३७॥

na yasya rūpaṃ na balaprabhāve na yasya karmāṇi na yatpramāṇam |jānanti devāḥ kamalodbhavādyāḥ stoṣyāmyahaṃ taṃ kathamātmarūpam || 37||

संसारसिन्धौ पतितं कदर्यं मोहाकुलं कामशतेन बद्धम् ।अकीर्तिभाजं पिशुनं कृतघ्नंसदाशुचिं पापरतं प्रमन्युम् ।दयाम्बुधे पाहि भयाकुलं मांपुनः पुनस्त्वां शरणं प्रपद्ये ॥ ३८॥

saṃsārasindhau patitaṃ kadaryaṃ mohākulaṃ kāmaśatena baddham |akīrtibhājaṃ piśunaṃ kṛtaghnaṃsadāśuciṃ pāparataṃ pramanyum |dayāmbudhe pāhi bhayākulaṃ māṃpunaḥ punastvāṃ śaraṇaṃ prapadye || 38||

इति नारदपुराणे पूर्वभागे अष्टत्रिंशाध्यायान्तर्गतंउत्तङ्गकृतं विष्णुस्तोत्रं समाप्तम् ।बृहन्नारदीयपुराण । पूर्वभाग । अध्याय ३८/३३८॥बृहन्नारदीयपुराण । पूर्वभाग । अध्याय ३८/३-३८॥

iti nāradapurāṇe pūrvabhāge aṣṭatriṃśādhyāyāntargataṃuttaṅgakṛtaṃ viṣṇustotraṃ samāptam |bṛhannāradīyapurāṇa | pūrvabhāga | adhyāya 38/338||bṛhannāradīyapurāṇa | pūrvabhāga | adhyāya 38/3-38||