हस्तिगिरीशस्तवः Hastigirisha Stava

श्रीमच्छ्रीनिधियोगीन्द्रश्रीरङ्गेशयतीश्वरौ ।प्रणम्य सादरं कुर्वे हस्तीशस्तवमद्भुतम् ॥ १॥

śrīmacchrīnidhiyogīndraśrīraṅgeśayatīśvarau |praṇamya sādaraṃ kurve hastīśastavamadbhutam || 1||

प्रह्लादजनकोद्दामदानवैभवशालिनौ ।करिक्ष्माभृदधीशानौ कलयेमहि कावपि ॥ २॥

prahlādajanakoddāmadānavaibhavaśālinau |karikṣmābhṛdadhīśānau kalayemahi kāvapi || 2||

कनत्परममायिने करिगिरेरधः स्थायिनेचराचरविधायिने चतुरभीष्टसन्दायिने ।नमः परमयोगिने नतजनावनोद्योगिनेनृशंसहतिकायिने नृहरये जगत्कायिने ॥ ३॥

kanatparamamāyine karigireradhaḥ sthāyinecarācaravidhāyine caturabhīṣṭasandāyine |namaḥ paramayogine natajanāvanodyoginenṛśaṃsahatikāyine nṛharaye jagatkāyine || 3||

श्रिया सह विहारिणे श्रुतिशिरःसु सञ्चारिणेप्रभूतभयहारिणे प्रबलदैत्यसंहारिणे ।शुकादिहितकारिणे शुभगुणैरलङ्कारिणेनतत्रिपुरवैरिणे नम इदं मधर्वैरिणे ॥ ४॥

śriyā saha vihāriṇe śrutiśiraḥsu sañcāriṇeprabhūtabhayahāriṇe prabaladaityasaṃhāriṇe |śukādihitakāriṇe śubhaguṇairalaṅkāriṇenatatripuravairiṇe nama idaṃ madharvairiṇe || 4||

सटापटलभीषणं सरलकेसरोद्भूषणंसमस्तगदशोषणं सरससाधुसम्भाषणम् ।विशिष्टजनतोषणं विधिशिवेन्द्रसम्पोषणंनमामि भवपेषणं नरहरि महीभूषणम् ॥ ५॥

saṭāpaṭalabhīṣaṇaṃ saralakesarodbhūṣaṇaṃsamastagadaśoṣaṇaṃ sarasasādhusambhāṣaṇam |viśiṣṭajanatoṣaṇaṃ vidhiśivendrasampoṣaṇaṃnamāmi bhavapeṣaṇaṃ narahari mahībhūṣaṇam || 5||

करिगिरितटाधारा धाराधरप्रकरोपमानिरुपमगुणोदारा दारार्धदेहमुखेडिता ।वभयसमुत्तारा ताराधिपप्रतिमाननानिरवधिदयासारा सा राजते परदेवता ॥ ६॥

karigiritaṭādhārā dhārādharaprakaropamānirupamaguṇodārā dārārdhadehamukheḍitā |vabhayasamuttārā tārādhipapratimānanāniravadhidayāsārā sā rājate paradevatā || 6||

करिगिरितटोत्तंसं तं सम्प्रवृद्धबलोदयंनिजबलगलत्कंसं कं संव्यवन्तममुं सदा ।मुनिजनकृताशंसं शं सन्दधानमहं भजेरुचिरसमसाध्वंसं ध्वंसं विपद्विततेः सताम् ॥ ७॥

karigiritaṭottaṃsaṃ taṃ sampravṛddhabalodayaṃnijabalagalatkaṃsaṃ kaṃ saṃvyavantamamuṃ sadā |munijanakṛtāśaṃsaṃ śaṃ sandadhānamahaṃ bhajerucirasamasādhvaṃsaṃ dhvaṃsaṃ vipadvitateḥ satām || 7||

करिगिरिपतिं श्रीशं श्रीशङ्करप्रमुखार्चितंसकलभुवनाधीशं धीशं बलर्द्धिविशोभितम् ।नवजलदसङ्काशं काशंसनीय गुणोत्करंजगति दहराकाशं का शंसतीह न देवता ॥ ८॥

karigiripatiṃ śrīśaṃ śrīśaṅkarapramukhārcitaṃsakalabhuvanādhīśaṃ dhīśaṃ balarddhiviśobhitam |navajaladasaṅkāśaṃ kāśaṃsanīya guṇotkaraṃjagati daharākāśaṃ kā śaṃsatīha na devatā || 8||

प्रत्यूषस्मयमानपङ्कजसदृग्दृग्दर्शनीयाननःप्रत्यादिष्टसुराभियातिनृपतिप्रोद्दामभूमाङ्कुरः ।अस्मादृग्जन \।\।\।\।प्तावतारः क्षितावस्मान् रक्षतु हस्तिशैलशिखरस्थेमा पुमान् केसरी ॥ ९॥

pratyūṣasmayamānapaṅkajasadṛgdṛgdarśanīyānanaḥpratyādiṣṭasurābhiyātinṛpatiproddāmabhūmāṅkuraḥ |asmādṛgjana \|\|\|\|ptāvatāraḥ kṣitāvasmān rakṣatu hastiśailaśikharasthemā pumān kesarī || 9||

हस्त्यद्रिनाथ वरदत्वमनन्यलभ्यमुच्चैस्तरां प्रकटयन्निव शृङ्गदेशे ।तिष्ठस्यहो वरदमूर्तिरिति प्रतीमोनो चेच्छरीरयुगलाश्रयणं किमर्थम् ॥ १०॥

hastyadrinātha varadatvamananyalabhyamuccaistarāṃ prakaṭayanniva śṛṅgadeśe |tiṣṭhasyaho varadamūrtiriti pratīmono ceccharīrayugalāśrayaṇaṃ kimartham || 10||

पायान्नः पातकेभ्यः करिशिखरिपतिः कालमेघाभिरामःकन्न्दर्पोद्दामदर्पप्रशमननिपुणस्वीयलावण्यभूमा ।त्रय्यन्तश्रान्तचिन्तानघतरविबुधव्राततोष्टूयमानःश्रीमान् श्रेयविधाता निजपद नलिनद्वन्द्वसेवापराणाम् ॥ ११॥

pāyānnaḥ pātakebhyaḥ kariśikharipatiḥ kālameghābhirāmaḥkanndarpoddāmadarpapraśamananipuṇasvīyalāvaṇyabhūmā |trayyantaśrāntacintānaghataravibudhavrātatoṣṭūyamānaḥśrīmān śreyavidhātā nijapada nalinadvandvasevāparāṇām || 11||

भूमा भूमावुमापत्यभिनुतमहिमा सर्वकल्याणसीमाभूमाभूमावहश्रीकरिगिरिनिलयो योगिभिर्गेयनामा ।कामाद् वैमानिकाद्यैर्दुरवगमगतिर्वैरिम्भीमात्मशक्तिःश्रीमान् पुष्णातु धामान्यजनदृगपदं तिग्मधामत्रिधामा ॥ १२॥

bhūmā bhūmāvumāpatyabhinutamahimā sarvakalyāṇasīmābhūmābhūmāvahaśrīkarigirinilayo yogibhirgeyanāmā |kāmād vaimānikādyairduravagamagatirvairimbhīmātmaśaktiḥśrīmān puṣṇātu dhāmānyajanadṛgapadaṃ tigmadhāmatridhāmā || 12||

इन्द्राद्या देववर्गाः परिचरणपराः स्वाधिकारे नियुक्तानित्यैर्नैमित्तिकैर्वा श्रुतिशतविहितैः कर्मभिः पूजिताश्चेत् ।तृप्ताश्चैव प्रसन्नाः करिशिखरिपते त्वत्प्रसादाय भूयःकल्पान्ते हीति गीतं विशदमभिहितं सूत्रभाष्यादिके च ॥ १३॥

indrādyā devavargāḥ paricaraṇaparāḥ svādhikāre niyuktānityairnaimittikairvā śrutiśatavihitaiḥ karmabhiḥ pūjitāścet |tṛptāścaiva prasannāḥ kariśikharipate tvatprasādāya bhūyaḥkalpānte hīti gītaṃ viśadamabhihitaṃ sūtrabhāṣyādike ca || 13||

आतस्तान् पूजयामः प्रसदनमिह ते प्रार्थयन्तः प्रकामंराज्ञः काङ्क्षन् प्रसादं ह्युपचरति यथा भृत्यवर्गं तदीयम् ।स्वाभीष्टावेदनं तन्मुखत उरुगुणं नीतिवित्सार्वभौमामन्यन्ते साम्प्रतं श्रीकरिशिखरिपदे पूजनं युक्तमेषाम् ॥ १४॥

ātastān pūjayāmaḥ prasadanamiha te prārthayantaḥ prakāmaṃrājñaḥ kāṅkṣan prasādaṃ hyupacarati yathā bhṛtyavargaṃ tadīyam |svābhīṣṭāvedanaṃ tanmukhata uruguṇaṃ nītivitsārvabhaumāmanyante sāmprataṃ śrīkariśikharipade pūjanaṃ yuktameṣām || 14||

धार्यत्वाच्छेषभावान्नियमनविषयत्वाद् विधेयत्वतश्चश्रीमन् हस्तिक्षमाभृन्निलय तव तनुर्देवता इन्द्रमुख्याः ।तद्याजी त्वत्प्रसादं प्रसभमभिलषंस्त्वत्तनुत्वेन जानन्किं न्वैकान्त्यं न विन्देद् वरद कथय मे दासदासानुसेवी ॥ १५॥

dhāryatvāccheṣabhāvānniyamanaviṣayatvād vidheyatvataścaśrīman hastikṣamābhṛnnilaya tava tanurdevatā indramukhyāḥ |tadyājī tvatprasādaṃ prasabhamabhilaṣaṃstvattanutvena jānankiṃ nvaikāntyaṃ na vinded varada kathaya me dāsadāsānusevī || 15||

यः प्राधान्येन देवं \।\।\।\। जडमतिर्वाञ्छिताप्त्यै स न स्यादेकान्ती देवराज त्वदुपममिह नो व \।\।\।\। ।चत्वारो वै पुमर्थाः परमपुरुषतो नान्यतो लब्धुमर्हाइत्येवं सङ्गिरन्ते किल फलचरणे भाष्यकारादयोऽमी ॥ १६॥

yaḥ prādhānyena devaṃ \|\|\|\| jaḍamatirvāñchitāptyai sa na syādekāntī devarāja tvadupamamiha no va \|\|\|\| |catvāro vai pumarthāḥ paramapuruṣato nānyato labdhumarhāityevaṃ saṅgirante kila phalacaraṇe bhāṣyakārādayo'mī || 16||

चर्मप्राया हि देवा इति कथनमपि प्रायशः प्रौढिवादःस्वातन्त्र्यं नैव तेषां क्वचिदपि विषये पारतन्त्र्यं तु काष्ठा ।इत्येवं हस्तिनाथ स्फुटयितुमपि वा तादृशोक्तिर्विभाव्यानो चेद् देवाधिकृत्यां कथमिह घटते देवतैश्वर्यवादः ॥ १७॥

carmaprāyā hi devā iti kathanamapi prāyaśaḥ prauḍhivādaḥsvātantryaṃ naiva teṣāṃ kvacidapi viṣaye pāratantryaṃ tu kāṣṭhā |ityevaṃ hastinātha sphuṭayitumapi vā tādṛśoktirvibhāvyāno ced devādhikṛtyāṃ kathamiha ghaṭate devataiśvaryavādaḥ || 17||

स्वप्रीतिद्वारकं यत् परमपुरुषसम्प्रीतिनिष्पादनं तद्।ह्ध्यैश्वर्यं देवताया इति तदधिकृतौ भाति सौदर्शनोक्तिः ।चर्मप्रायत्ववादे कथमिव घटते हस्तिशैलेश सैषादोषाशेषाभिनन्द्या तदिह बुधजनैर्देवतैश्वर्यमर्थ्यम् ॥ १८॥

svaprītidvārakaṃ yat paramapuruṣasamprītiniṣpādanaṃ tad|hdhyaiśvaryaṃ devatāyā iti tadadhikṛtau bhāti saudarśanoktiḥ |carmaprāyatvavāde kathamiva ghaṭate hastiśaileśa saiṣādoṣāśeṣābhinandyā tadiha budhajanairdevataiśvaryamarthyam || 18||

पाराशर्यः प्रमाणं पटुतरधिषणो देवतैश्वर्यसिद्धौकल्प्या पूर्वादिपक्षं निरसितुमकरोद् यच्छ्रुतत्वाच्च सूत्रम् ।रक्षायां साच्चरित्र्यां श्रुतिशिखरगुरुर्दर्शयित्वा प्रमाणंह्यूचे हस्तीश देवान्तरयजनमपि ब्रह्ममीमांसकानाम् ॥ १९॥

pārāśaryaḥ pramāṇaṃ paṭutaradhiṣaṇo devataiśvaryasiddhaukalpyā pūrvādipakṣaṃ nirasitumakarod yacchrutatvācca sūtram |rakṣāyāṃ sāccaritryāṃ śrutiśikharagururdarśayitvā pramāṇaṃhyūce hastīśa devāntarayajanamapi brahmamīmāṃsakānām || 19||

साक्षाच्चतुर्मुखमखे हविरन्वभूस्त्वंशक्रादयः किल न तत्र तदन्वभूवन् ।हस्त्यद्रिनाथ वरमेवमदाः सुरेभ्योनो मानुषेभ्य इह हेतुमुदारसत्त्वम् ॥ २०॥

sākṣāccaturmukhamakhe haviranvabhūstvaṃśakrādayaḥ kila na tatra tadanvabhūvan |hastyadrinātha varamevamadāḥ surebhyono mānuṣebhya iha hetumudārasattvam || 20||

यद्देवता त्वमधुना यदि सम्ब्रवीषितद्वा कुतः सुरगणे भगवन् दयेथाः ।आज्ञैव हेतुरिह देवगणस्य तत्त्वेनो चोदनार्ह इति चेत् किमहं ब्रवीमि ॥ २१॥

yaddevatā tvamadhunā yadi sambravīṣitadvā kutaḥ suragaṇe bhagavan dayethāḥ |ājñaiva heturiha devagaṇasya tattveno codanārha iti cet kimahaṃ bravīmi || 21||

वेदान्तदेशिकवरैः क्वचन प्रबन्धेदेवा हि कञ्चुकसमा इति तावदुक्तम् ।यष्टव्यता प्रपदनान्वयिनापि तेषामुक्ता क्वचित कथमिदं घटते करीश ॥ २२॥

vedāntadeśikavaraiḥ kvacana prabandhedevā hi kañcukasamā iti tāvaduktam |yaṣṭavyatā prapadanānvayināpi teṣāmuktā kvacita kathamidaṃ ghaṭate karīśa || 22||

जैमिन्यनीश्वरवचोनिचयोपपत्तिन्यायेन देशिकवचोऽपि विभावनीयम् ।सर्वैश्च पण्डितजनैरिति सम्प्रतीमोहस्तीश्वरैवमुपपादयसि त्वमेव ॥ २३॥

jaiminyanīśvaravaconicayopapattinyāyena deśikavaco'pi vibhāvanīyam |sarvaiśca paṇḍitajanairiti sampratīmohastīśvaraivamupapādayasi tvameva || 23||

भाष्ये हि ब्रह्मशब्दः क्वचिदधिकरणे भाति सामान्यवाचीतस्मिन्नेवावभाति क्वचिदधिकरणेऽसावसाधारणोऽपि ।अत्र श्रीतत्त्वटीकाप्रकटितनयतः कञ्चुकप्रायतोत्तेर्देवानां मान्यवर्यं करिशिखरिपते बोधयस्यञ्जसा त्वम् ॥ २४॥

bhāṣye hi brahmaśabdaḥ kvacidadhikaraṇe bhāti sāmānyavācītasminnevāvabhāti kvacidadhikaraṇe'sāvasādhāraṇo'pi |atra śrītattvaṭīkāprakaṭitanayataḥ kañcukaprāyatotterdevānāṃ mānyavaryaṃ kariśikharipate bodhayasyañjasā tvam || 24||

यस्मिन् पक्षोऽस्ति भाष्यप्रमुखबहुतरग्रन्थसंवादभूमातस्मिंस्तात्पर्यमेवाकलयितुमुचितं वेदचूडागुरूणाम् ।श्रीशे ब्रह्मण्यनीशे त्वयि विधिमुखसाधर्म्यबुद्धिं निरोद्धुंमन्दानां मन्वहे श्रीकरिशिखरिपते कञ्चुक प्रायतोक्तिम् ॥ २५॥

yasmin pakṣo'sti bhāṣyapramukhabahutaragranthasaṃvādabhūmātasmiṃstātparyamevākalayitumucitaṃ vedacūḍāgurūṇām |śrīśe brahmaṇyanīśe tvayi vidhimukhasādharmyabuddhiṃ niroddhuṃmandānāṃ manvahe śrīkariśikharipate kañcuka prāyatoktim || 25||

सकृद्यष्टस्त्वं मे क्षिपसि सहसा सर्वदुरितान्यनन्तान्यच्छेद्यान्यनुपमगुण श्रीकरिपते ।कथङ्कारं कारागृहनिगलयोग्या विधिमुखाःसुराः शक्तास्तादृग्दुरितलवनिर्धूननविधौ ॥ २६॥

sakṛdyaṣṭastvaṃ me kṣipasi sahasā sarvaduritānyanantānyacchedyānyanupamaguṇa śrīkaripate |kathaṅkāraṃ kārāgṛhanigalayogyā vidhimukhāḥsurāḥ śaktāstādṛgduritalavanirdhūnanavidhau || 26||

सकृत् त्वां पश्यन्तः समदगजगण्डस्थलगलन्मदस्रोतःक्रीडद्भ्रमरपटलीविभ्रमभृतः ।नरीनृत्यन्नारीरुचिरकबरीकान्तिलहरीपरीतान् गाहन्ते सपदि हि गृहान् हस्तिरमण ॥ २७॥

sakṛt tvāṃ paśyantaḥ samadagajagaṇḍasthalagalanmadasrotaḥkrīḍadbhramarapaṭalīvibhramabhṛtaḥ |narīnṛtyannārīrucirakabarīkāntilaharīparītān gāhante sapadi hi gṛhān hastiramaṇa || 27||

सकृत् त्वां सम्पश्यन् सकृदवनताभीष्टवरदंसमस्तैस्त्रय्यन्तैः समधिगतपारम्यमनघम् ।शुनासीरस्तम्बेरममुखमखाभ्यर्थनकलानभिज्ञः श्रीहस्तिक्षितिरमण धीरश्च भविता ॥ २८॥

sakṛt tvāṃ sampaśyan sakṛdavanatābhīṣṭavaradaṃsamastaistrayyantaiḥ samadhigatapāramyamanagham |śunāsīrastamberamamukhamakhābhyarthanakalānabhijñaḥ śrīhastikṣitiramaṇa dhīraśca bhavitā || 28||

सकृत् त्वां दृष्ट्वा यः सजलजलदच्छायममलंसमस्तैर्योगीन्द्रैरभिनुतमिह श्रीकरिपते ।स मृत्योः सम्भूतां भियमथ विनिर्धूय सहसामहानन्दब्रह्मानुभवसुपरीवाहमयते ॥ २९॥

sakṛt tvāṃ dṛṣṭvā yaḥ sajalajaladacchāyamamalaṃsamastairyogīndrairabhinutamiha śrīkaripate |sa mṛtyoḥ sambhūtāṃ bhiyamatha vinirdhūya sahasāmahānandabrahmānubhavasuparīvāhamayate || 29||

विधातारं केचिच्छरणमभिगच्छन्ति निपुणाःसुधाशानामीशं कतिचन परे त्वन्यमपि वा ।वृथामीषां यत्नः करिगिरिपते त्वद्गुणकथासुधास्वादाभिज्ञाः किमपि गणयन्त्यल्पशकरान् ॥ ३०॥

vidhātāraṃ keciccharaṇamabhigacchanti nipuṇāḥsudhāśānāmīśaṃ katicana pare tvanyamapi vā |vṛthāmīṣāṃ yatnaḥ karigiripate tvadguṇakathāsudhāsvādābhijñāḥ kimapi gaṇayantyalpaśakarān || 30||

त्वदायत्तामीषां स्थितिरधिकृतिर्वा दिविषदांदिगीशानादीनामिति खलु न जानन्ति हि जडाः ।अतस्तान् सेवन्ते परिमितफलप्राप्तिचपलाःकरीश त्वन्मायापरवशमशेषं जगदिदम् ॥ ३१॥

tvadāyattāmīṣāṃ sthitiradhikṛtirvā diviṣadāṃdigīśānādīnāmiti khalu na jānanti hi jaḍāḥ |atastān sevante parimitaphalaprāpticapalāḥkarīśa tvanmāyāparavaśamaśeṣaṃ jagadidam || 31||

सृजस्यादौ विश्वं समवसि ततः संहरसि चत्वमेव श्रीहस्तिक्षितिरमण नान्यः प्रभवति ।त्वया दत्तां शक्तिं विधिशिवशचीशप्रभृतयोदधाना लोकानामधिकृतिममी वितितराम् ॥ ३२॥

sṛjasyādau viśvaṃ samavasi tataḥ saṃharasi catvameva śrīhastikṣitiramaṇa nānyaḥ prabhavati |tvayā dattāṃ śaktiṃ vidhiśivaśacīśaprabhṛtayodadhānā lokānāmadhikṛtimamī vititarām || 32||

न जाने श्रीजाने नलिननयने नागशयनेप्रधाने देवानां त्रिजगदवने दत्तनयने ।त्वयि श्रीहस्तिक्ष्मारमण भगवन् भक्तिमतुलांविना मुक्तेरन्यत् किमपि निगमान्तैरवधृतम् ॥ ३३॥

na jāne śrījāne nalinanayane nāgaśayanepradhāne devānāṃ trijagadavane dattanayane |tvayi śrīhastikṣmāramaṇa bhagavan bhaktimatulāṃvinā mukteranyat kimapi nigamāntairavadhṛtam || 33||

त्वमेव ब्रह्माद्यं परमपुरुष श्रीकरिपतेत्वमेवं त्रय्यन्तैरभिनुतपदो योगिभिरपि ।त्वमेव श्रीकान्तो निखिलजगदन्तर्यमयितात्वमेव त्वामातः किल शरणमन्त्र्याजमभजम् ॥ ३४॥

tvameva brahmādyaṃ paramapuruṣa śrīkaripatetvamevaṃ trayyantairabhinutapado yogibhirapi |tvameva śrīkānto nikhilajagadantaryamayitātvameva tvāmātaḥ kila śaraṇamantryājamabhajam || 34||

जगत्सृष्टिस्थेमप्रलयरचनाकेलिविवशंजनिक्लेशत्रस्तप्रचुरजनतात्राणनिपुणम् ।दयादुग्धाम्भोधिं दनुजमथनं दिव्यचरितंकरीश त्वां दृष्ट्वा शरणमिति वाचं समफणम् ॥ ३५॥

jagatsṛṣṭisthemapralayaracanākelivivaśaṃjanikleśatrastapracurajanatātrāṇanipuṇam |dayādugdhāmbhodhiṃ danujamathanaṃ divyacaritaṃkarīśa tvāṃ dṛṣṭvā śaraṇamiti vācaṃ samaphaṇam || 35||

पुंसूक्तं सकलं करीश भवदेकान्तं वरीवृत्यतेसर्वाम्नायगणप्रधानतमतामस्य स्मरन्ति स्फुटम् ।गीता त्वन्मुखनिर्गता सुमहिताधीता विमुक्त्यर्थिभिस्त्वत्पारम्यपरा विराजतितरां को वा समः कथ्यताम् ॥ ३६॥

puṃsūktaṃ sakalaṃ karīśa bhavadekāntaṃ varīvṛtyatesarvāmnāyagaṇapradhānatamatāmasya smaranti sphuṭam |gītā tvanmukhanirgatā sumahitādhītā vimuktyarthibhistvatpāramyaparā virājatitarāṃ ko vā samaḥ kathyatām || 36||

ईशानश्रुतिवैभवेन गिरिशे नेतुं न युक्तं हि तत्षष्ठ्या अन्वयदुस्थताप्रसजनात् तत्पूर्ववृत्तेः स्फुटम् ।किं तु त्वत्परमेव सर्वविबुधैरभ्यर्थनीयं बलादेवं विष्णुपुराणमुख्यवचनैर्हस्तीश निर्धारितम् ॥ ३७॥

īśānaśrutivaibhavena giriśe netuṃ na yuktaṃ hi tatṣaṣṭhyā anvayadusthatāprasajanāt tatpūrvavṛtteḥ sphuṭam |kiṃ tu tvatparameva sarvavibudhairabhyarthanīyaṃ balādevaṃ viṣṇupurāṇamukhyavacanairhastīśa nirdhāritam || 37||

सत्यं ज्ञानमनन्तमाद्यममलं नित्यं स्वयञ्ज्योतिषंसर्वव्यापि सुसूक्ष्मभूतमभयं त्वामाहुराद्या गिरः ।त्वामन्तर्विनिवेशयन्ति महता यत्नेन योगीश्वराःकिं ब्रूमो महिमानमद्भुततमं हस्तिक्षमाभृत्पते ॥ ३८॥

satyaṃ jñānamanantamādyamamalaṃ nityaṃ svayañjyotiṣaṃsarvavyāpi susūkṣmabhūtamabhayaṃ tvāmāhurādyā giraḥ |tvāmantarviniveśayanti mahatā yatnena yogīśvarāḥkiṃ brūmo mahimānamadbhutatamaṃ hastikṣamābhṛtpate || 38||

किं त्वां जानन्ति मूढाः कलुषितहृदया हस्तिशैलेश्वर त्वत्सान्निध्येऽवस्थिता अप्यधिनिधि चरतां किं नु तज्ज्ञानमस्ति ।क्षुद्रान् निद्रानुसक्तानपि पशुसदृशान् ब्रह्मविन्निन्दनैकानन्दान् मन्दानहन्ताप्रथमजनिगृहांस्त्वं कथं तान् सहेथाः ॥ ३९॥

kiṃ tvāṃ jānanti mūḍhāḥ kaluṣitahṛdayā hastiśaileśvara tvatsānnidhye'vasthitā apyadhinidhi caratāṃ kiṃ nu tajjñānamasti |kṣudrān nidrānusaktānapi paśusadṛśān brahmavinnindanaikānandān mandānahantāprathamajanigṛhāṃstvaṃ kathaṃ tān sahethāḥ || 39||

चातुर्मास्यं समग्रं व्रतमिह चरितं त्वत्कृपावैभवेनश्रीमन् हस्तीश्वराद्यं व्रतमनुचरितं निस्तुले रङ्गधाम्नि ।अध्याप्य ब्रह्मविद्यामनुपमविषणानाश्रिताञ्छात्रवर्गान्निःसीमानन्दमाप्तः प्रचुरबहुमतिस्त्वच्चरित्रेषु वर्ते ॥ ४०॥

cāturmāsyaṃ samagraṃ vratamiha caritaṃ tvatkṛpāvaibhavenaśrīman hastīśvarādyaṃ vratamanucaritaṃ nistule raṅgadhāmni |adhyāpya brahmavidyāmanupamaviṣaṇānāśritāñchātravargānniḥsīmānandamāptaḥ pracurabahumatistvaccaritreṣu varte || 40||

भूयो भूयो नमामि त्वदनघचरणाम्भोरुहद्वन्द्वमेवश्रीमन् हस्तीश निस्तीर्य च भवसरणौ जाङ्घ्रिकत्वं प्रहृष्टः ।वाचां प्राचां प्रवाचामपि खलु विषयस्त्वं कथं मादृशानांप्रज्ञादौर्लभ्यभाजामहह कुवचसां गोचरत्वं प्रयासि ॥ ४१॥

bhūyo bhūyo namāmi tvadanaghacaraṇāmbhoruhadvandvamevaśrīman hastīśa nistīrya ca bhavasaraṇau jāṅghrikatvaṃ prahṛṣṭaḥ |vācāṃ prācāṃ pravācāmapi khalu viṣayastvaṃ kathaṃ mādṛśānāṃprajñādaurlabhyabhājāmahaha kuvacasāṃ gocaratvaṃ prayāsi || 41||

श्रीमाञ्छ्रीमच्छठारिव्रतिकलितशतस्तम्भवन्मण्टपान्तेडोलाडोलायितात्मा मणिमयमकुटज्योतिदृग्भासिताशः ।राजा राजाधिराजप्रमुखदिविषदां हस्तिशैलेश्वराख्योदेवो देवो मुदे वो भवतु मम जनाः स्मेरवक्त्रारविन्दः ॥ ४२॥

śrīmāñchrīmacchaṭhārivratikalitaśatastambhavanmaṇṭapānteḍolāḍolāyitātmā maṇimayamakuṭajyotidṛgbhāsitāśaḥ |rājā rājādhirājapramukhadiviṣadāṃ hastiśaileśvarākhyodevo devo mude vo bhavatu mama janāḥ smeravaktrāravindaḥ || 42||

मुक्तैश्वर्यं जगद्व्यापरणविरहितं सूत्रितं सूत्रकारैस्तस्येत्थं भावमाहुः किल गुरुचरणा भाष्यकारादयोऽमी ।राज्ञां छत्रादिवत् ते करिरमण जगत्कारणत्वं विमुक्तेर्हेतुत्वं लक्षणे द्वे तदुभयवशतो लक्ष्यसेऽन्यादृशस्त्वम् ॥ ४३॥

muktaiśvaryaṃ jagadvyāparaṇavirahitaṃ sūtritaṃ sūtrakāraistasyetthaṃ bhāvamāhuḥ kila gurucaraṇā bhāṣyakārādayo'mī |rājñāṃ chatrādivat te kariramaṇa jagatkāraṇatvaṃ vimukterhetutvaṃ lakṣaṇe dve tadubhayavaśato lakṣyase'nyādṛśastvam || 43||

मुक्तैश्वर्यं जगद्वयापरणमपि यदि ब्रह्मणो लक्षणं तत्भज्येतातिप्रसङ्गात् कथमिव परमं ब्रह्म जिज्ञासितुं स्यात् ।जिज्ञास्यत्वं जगत्कारणगतमिति च स्पष्टमाम्नायमौलावातो मुक्तेषु हस्तिक्षितिरमण जगद्व्यापृतिर्नोचितेतिम् ॥ ४४॥

muktaiśvaryaṃ jagadvayāparaṇamapi yadi brahmaṇo lakṣaṇaṃ tatbhajyetātiprasaṅgāt kathamiva paramaṃ brahma jijñāsituṃ syāt |jijñāsyatvaṃ jagatkāraṇagatamiti ca spaṣṭamāmnāyamaulāvāto mukteṣu hastikṣitiramaṇa jagadvyāpṛtirnocitetim || 44||

युक्तं तन्मन्महे श्रीकरिरमण वयं त्वत्कटाक्षाद् विमुक्ताब्रह्मानन्दानुभूतिप्रकलनविषये साम्यमेते वहेयुः ।जिज्ञास्यत्वं मुमुक्षोः कथमिव घटतां त्वं हि जिज्ञासनीयःसर्वैस्तापत्रयार्तैस्त्वदुपजनितधीशक्तिमान् नोऽपरः स्यात् ॥ ४५॥

yuktaṃ tanmanmahe śrīkariramaṇa vayaṃ tvatkaṭākṣād vimuktābrahmānandānubhūtiprakalanaviṣaye sāmyamete vaheyuḥ |jijñāsyatvaṃ mumukṣoḥ kathamiva ghaṭatāṃ tvaṃ hi jijñāsanīyaḥsarvaistāpatrayārtaistvadupajanitadhīśaktimān no'paraḥ syāt || 45||

अपारे कूपारे तृणमिव तटं केनचिदितंत्वसारे संसारे स्थिरतररुचिर्दुस्तरतरे ।मुरारे कंसारे करिगिरिपतेऽहोबिलमुनिष्वहं तत्कारुण्यात् समगणिषि धन्योऽहमधुना ॥ ४६॥

apāre kūpāre tṛṇamiva taṭaṃ kenaciditaṃtvasāre saṃsāre sthiratararucirdustaratare |murāre kaṃsāre karigiripate'hobilamuniṣvahaṃ tatkāruṇyāt samagaṇiṣi dhanyo'hamadhunā || 46||

अस्मान् रक्षतु हस्तिशैलशिखरेत्येवं तुरीयं पुनःपादं कञ्चन हस्तिराडुपदिशन् स्वप्नेऽवबोध्यैव माम् ।दीक्षां संश्रितरक्षणे प्रकटयस्युच्चैस्तरां श्रीपतेवात्सल्यैकवशंवदस्त्वमबिभो नानावतारान् क्षितौ ॥ ४७॥

asmān rakṣatu hastiśailaśikharetyevaṃ turīyaṃ punaḥpādaṃ kañcana hastirāḍupadiśan svapne'vabodhyaiva mām |dīkṣāṃ saṃśritarakṣaṇe prakaṭayasyuccaistarāṃ śrīpatevātsalyaikavaśaṃvadastvamabibho nānāvatārān kṣitau || 47||

वेगातुङ्गतरङ्गसङ्गमदशाव्यालोलदम्भोरुहच्योतत्स्फीतमरन्दवृन्दलहरीपारम्परीमेदुरे ।रोधस्युत्तरतोऽवभासि भगवन् हस्तिक्षमाभृत्पतेत्वत्सेवारसिका भवन्ति मनुजा धन्याः क्षितौ सन्ततम् ॥ ४८॥

vegātuṅgataraṅgasaṅgamadaśāvyāloladambhoruhacyotatsphītamarandavṛndalaharīpāramparīmedure |rodhasyuttarato'vabhāsi bhagavan hastikṣamābhṛtpatetvatsevārasikā bhavanti manujā dhanyāḥ kṣitau santatam || 48||

जन्तुं कृतमन्तुं भुवि नन्तुं यतमानंरक्षस्यरिपक्षच्युतिदक्ष स्वयमीश ।धाराधरदोराहवधीरानघमूर्तेहस्तीश सुविस्तीर्णगुणास्तीह समः कः ॥ ४९॥

jantuṃ kṛtamantuṃ bhuvi nantuṃ yatamānaṃrakṣasyaripakṣacyutidakṣa svayamīśa |dhārādharadorāhavadhīrānaghamūrtehastīśa suvistīrṇaguṇāstīha samaḥ kaḥ || 49||

हस्तीश निस्तुलतरस्तुतिरत्नजालमस्तीति मत्स्तुतिरियं परमास्तिकेड्य ।नोपेक्षितुं त्वलमहो शुकभाषितादौसन्तोषमाकलयते हि महान् नृसान्ज्ञः ॥ ५०॥

hastīśa nistulatarastutiratnajālamastīti matstutiriyaṃ paramāstikeḍya |nopekṣituṃ tvalamaho śukabhāṣitādausantoṣamākalayate hi mahān nṛsānjñaḥ || 50||

इत्थं सवीररघुराट्छ्रुतिमौलियोगिक्ष्माभृत् करिक्षितिपतेः स्तवमद्भुतार्थम् ।प्रीत्यै हरेर्व्यतनुत प्रणिशम्य सन्तःसन्तोषमत्र कलयन्तु गताभ्यसूयाः ॥ ५१॥

itthaṃ savīraraghurāṭchrutimauliyogikṣmābhṛt karikṣitipateḥ stavamadbhutārtham |prītyai harervyatanuta praṇiśamya santaḥsantoṣamatra kalayantu gatābhyasūyāḥ || 51||

श्रीमद्वीररघूद्वहश्रुतिशिरोयोगिक्षमाभृत्कृतंहस्तीशस्तवमादरात् पठति यः शुद्धो विशुद्धाशयः ।जिह्वायामिह नानटीति सततं वाग्देवता तस्य संसिध्यन्ति ह्यचिरेण किं च महिताः सर्वे पुमर्था भुवि ॥ ५२॥

śrīmadvīraraghūdvahaśrutiśiroyogikṣamābhṛtkṛtaṃhastīśastavamādarāt paṭhati yaḥ śuddho viśuddhāśayaḥ |jihvāyāmiha nānaṭīti satataṃ vāgdevatā tasya saṃsidhyanti hyacireṇa kiṃ ca mahitāḥ sarve pumarthā bhuvi || 52||

इति श्रीहस्तिगिरीशस्तवः समाप्तः ।स्तोत्रसमुच्चयः २ (८०)

iti śrīhastigirīśastavaḥ samāptaḥ |stotrasamuccayaḥ 2 (80)