विष्णुस्तोत्रम् (ब्रह्मकृतं ०८ भागवतपुराणान्तर्गतम् ज्ञातोऽसि मेऽद्य सुचिरान्ननु देहभाजां) Brahmakritam 08 Vishnu Stotram

ब्रह्मोवाच ।ज्ञातोऽसि मेऽद्य सुचिरान्ननु देहभाजांन ज्ञायते भगवतो गतिरित्यवद्यम् ।नान्यत्त्वदस्ति भगवन्नपि तन्न शुद्धंमायागुणव्यतिकराद्यदुरुर्विभासि ॥ १॥

brahmovāca |jñāto'si me'dya sucirānnanu dehabhājāṃna jñāyate bhagavato gatirityavadyam |nānyattvadasti bhagavannapi tanna śuddhaṃmāyāguṇavyatikarādyadururvibhāsi || 1||

रूपं यदेतदवबोधरसोदयेनशश्वन्निवृत्ततमसः सदनुग्रहाय ।आदौ गृहीतमवतारशतैकबीजंयन्नाभिपद्मभवनादहमाविरासम् ॥ २॥

rūpaṃ yadetadavabodharasodayenaśaśvannivṛttatamasaḥ sadanugrahāya |ādau gṛhītamavatāraśataikabījaṃyannābhipadmabhavanādahamāvirāsam || 2||

नातःपरं परम यद्भवतः स्वरूपमानन्दमात्रमविकल्पमविद्धवर्चः ।पश्यामि विश्वसृजमेकमविश्वमात्मन्भूतेन्द्रियात्मकमदस्त उपाश्रितोऽस्मि ॥ ३॥

nātaḥparaṃ parama yadbhavataḥ svarūpamānandamātramavikalpamaviddhavarcaḥ |paśyāmi viśvasṛjamekamaviśvamātmanbhūtendriyātmakamadasta upāśrito'smi || 3||

तद्वा इदं भुवनमङ्गल मङ्गलायध्याने स्म नो दर्शितं त उपासकानाम् ।तस्मै नमो भगवतेऽनुविधेम तुभ्यंयोऽनादृतो नरकभाग्भिरसत्प्रसङ्गैः ॥ ४॥

tadvā idaṃ bhuvanamaṅgala maṅgalāyadhyāne sma no darśitaṃ ta upāsakānām |tasmai namo bhagavate'nuvidhema tubhyaṃyo'nādṛto narakabhāgbhirasatprasaṅgaiḥ || 4||

ये तु त्वदीयचरणाम्बुजकोशगन्धंजिघ्रन्ति कर्णविवरैः श्रुतिवातनीतम् ।भक्त्या गृहीतचरणः परया च तेषांनापैषि नाथ हृदयाम्बुरुहात्स्वपुंसाम् ॥ ५॥

ye tu tvadīyacaraṇāmbujakośagandhaṃjighranti karṇavivaraiḥ śrutivātanītam |bhaktyā gṛhītacaraṇaḥ parayā ca teṣāṃnāpaiṣi nātha hṛdayāmburuhātsvapuṃsām || 5||

तावद्भयं द्रविणदेहसुहृन्निमित्तंशोकः स्पृहा परिभवो विपुलश्च लोभः ।तावन्ममेत्यसदवग्रह आर्तिमूलंयावन्न तेऽङ्घ्रिमभयं प्रवृणीत लोकः ॥ ६॥

tāvadbhayaṃ draviṇadehasuhṛnnimittaṃśokaḥ spṛhā paribhavo vipulaśca lobhaḥ |tāvanmametyasadavagraha ārtimūlaṃyāvanna te'ṅghrimabhayaṃ pravṛṇīta lokaḥ || 6||

दैवेन ते हतधियो भवतः प्रसङ्गात्सर्वाशुभोपशमनाद्विमुखेन्द्रिया ये ।कुर्वन्ति कामसुखलेशलवाय दीनाःलोभाभिभूतमनसोऽकुशलानि शश्वत् ॥ ७॥

daivena te hatadhiyo bhavataḥ prasaṅgātsarvāśubhopaśamanādvimukhendriyā ye |kurvanti kāmasukhaleśalavāya dīnāḥlobhābhibhūtamanaso'kuśalāni śaśvat || 7||

क्षुत्तृट् त्रिधातुभिरिमा मुहुरर्द्यमानाःशीतोष्णवातवरषैरितरेतराच्च ।कामाग्निनाच्युत रुषा च सुदुर्भरेणसम्पश्यतो मन उरुक्रम सीदते मे ॥ ८॥

kṣuttṛṭ tridhātubhirimā muhurardyamānāḥśītoṣṇavātavaraṣairitaretarācca |kāmāgninācyuta ruṣā ca sudurbhareṇasampaśyato mana urukrama sīdate me || 8||

यावत्पृथक्त्वमिदमात्मन इन्द्रियार्थमायाबलं भगवतो जन ईश पश्येत् ।तावन्न संसृतिरसौ प्रतिसङ्क्रमेतव्यर्थापि दुःखनिवहं वहती क्रियार्था ॥ ९॥

yāvatpṛthaktvamidamātmana indriyārthamāyābalaṃ bhagavato jana īśa paśyet |tāvanna saṃsṛtirasau pratisaṅkrametavyarthāpi duḥkhanivahaṃ vahatī kriyārthā || 9||

अह्न्यापृतार्तकरणा निशि निःशयानानानामनोरथधिया क्षणभग्ननिद्राः ।दैवाहतार्थरचना ऋषयोऽपि देवयुष्मत्प्रसङ्गविमुखा इह संसरन्ति ॥ १०॥

ahnyāpṛtārtakaraṇā niśi niḥśayānānānāmanorathadhiyā kṣaṇabhagnanidrāḥ |daivāhatārtharacanā ṛṣayo'pi devayuṣmatprasaṅgavimukhā iha saṃsaranti || 10||

त्वं भावयोगपरिभावितहृत्सरोजआस्से श्रुतेक्षितपथो ननु नाथ पुंसाम् ।यद्यद्धिया त उरुगाय विभावयन्तितत्तद्वपुः प्रणयसे सदनुग्रहाय ॥ ११॥

tvaṃ bhāvayogaparibhāvitahṛtsarojaāsse śrutekṣitapatho nanu nātha puṃsām |yadyaddhiyā ta urugāya vibhāvayantitattadvapuḥ praṇayase sadanugrahāya || 11||

नातिप्रसीदति तथोपचितोपचारैराराधितः सुरगणैर्हृदि बद्धकामैः ।यत्सर्वभूतदययासदलभ्ययैकोनानाजनेष्ववहितः सुहृदन्तरात्मा ॥ १२॥

nātiprasīdati tathopacitopacārairārādhitaḥ suragaṇairhṛdi baddhakāmaiḥ |yatsarvabhūtadayayāsadalabhyayaikonānājaneṣvavahitaḥ suhṛdantarātmā || 12||

पुंसामतो विविधकर्मभिरध्वराद्यैःदानेन चोग्रतपसा व्रतचर्यया च ।आराधनं भगवतस्तव सत्क्रियार्थोधर्मोऽर्पितः कर्हिचिद्ध्रियते न यत्र ॥ १३॥

puṃsāmato vividhakarmabhiradhvarādyaiḥdānena cogratapasā vratacaryayā ca |ārādhanaṃ bhagavatastava satkriyārthodharmo'rpitaḥ karhiciddhriyate na yatra || 13||

शश्वत्स्वरूपमहसैव निपीतभेदमोहाय बोधधिषणाय नमः परस्मै ।विश्वोद्भवस्थितिलयेषु निमित्तलीलारासाय ते नम इदं चकृमेश्वराय ॥ १४॥

śaśvatsvarūpamahasaiva nipītabhedamohāya bodhadhiṣaṇāya namaḥ parasmai |viśvodbhavasthitilayeṣu nimittalīlārāsāya te nama idaṃ cakṛmeśvarāya || 14||

यस्यावतारगुणकर्मविडम्बनानिनामानि येऽसुविगमे विवशा गृणन्ति ।ते नैकजन्मशमलं सहसैव हित्वासंयान्त्यपावृतमृतं तमजं प्रपद्ये ॥ १५॥

yasyāvatāraguṇakarmaviḍambanānināmāni ye'suvigame vivaśā gṛṇanti |te naikajanmaśamalaṃ sahasaiva hitvāsaṃyāntyapāvṛtamṛtaṃ tamajaṃ prapadye || 15||

यो वा अहं च गिरिशश्च विभुः स्वयं चस्थित्युद्भवप्रलयहेतव आत्ममूलम् ।भित्त्वा त्रिपाद्ववृध एक उरुप्ररोहस्तस्मै नमो भगवते भुवनद्रुमाय ॥ १६॥

yo vā ahaṃ ca giriśaśca vibhuḥ svayaṃ casthityudbhavapralayahetava ātmamūlam |bhittvā tripādvavṛdha eka uruprarohastasmai namo bhagavate bhuvanadrumāya || 16||

लोको विकर्मनिरतः कुशले प्रमत्तःकर्मण्ययं त्वदुदिते भवदर्चने स्वे ।यस्तावदस्य बलवानिह जीविताशांसद्यश्छिनत्त्यनिमिषाय नमोऽस्तु तस्मै ॥ १७॥

loko vikarmanirataḥ kuśale pramattaḥkarmaṇyayaṃ tvadudite bhavadarcane sve |yastāvadasya balavāniha jīvitāśāṃsadyaśchinattyanimiṣāya namo'stu tasmai || 17||

यस्माद्बिभेम्यहमपि द्विपरार्धधिष्ण्यमध्यासितः सकललोकनमस्कृतं यत् ।तेपे तपो बहुसवोऽवरुरुत्समानस्तस्मै नमो भगवतेऽधिमखाय तुभ्यम् ॥ १८॥

yasmādbibhemyahamapi dviparārdhadhiṣṇyamadhyāsitaḥ sakalalokanamaskṛtaṃ yat |tepe tapo bahusavo'varurutsamānastasmai namo bhagavate'dhimakhāya tubhyam || 18||

तिर्यङ्मनुष्यविबुधादिषु जीवयोनिष्वात्मेच्छयाऽऽत्मकृतसेतुपरीप्सया यः ।रेमे निरस्तरतिरप्यवरुद्धदेहस्तस्मै नमो भगवते पुरुषोत्तमाय ॥ १९॥

tiryaṅmanuṣyavibudhādiṣu jīvayoniṣvātmecchayā''tmakṛtasetuparīpsayā yaḥ |reme nirastaratirapyavaruddhadehastasmai namo bhagavate puruṣottamāya || 19||

योऽविद्ययानुपहतोऽपि दशार्धवृत्त्यानिद्रामुवाह जठरीकृतलोकयात्रः ।अन्तर्जलेऽहिकशिपुस्पर्शानुकूलांभीमोर्मिमालिनि जनस्य सुखं विवृण्वन् ॥ २०॥

yo'vidyayānupahato'pi daśārdhavṛttyānidrāmuvāha jaṭharīkṛtalokayātraḥ |antarjale'hikaśipusparśānukūlāṃbhīmormimālini janasya sukhaṃ vivṛṇvan || 20||

यन्नाभिपद्मभवनादहमासमीड्यलोकत्रयोपकरणो यदनुग्रहेण ।तस्मै नमस्त उदरस्थभवाय योगनिद्रावसानविकसन्नलिनेक्षणाय ॥ २१॥

yannābhipadmabhavanādahamāsamīḍyalokatrayopakaraṇo yadanugraheṇa |tasmai namasta udarasthabhavāya yoganidrāvasānavikasannalinekṣaṇāya || 21||

सोऽयं समस्तजगतां सुहृदेक आत्मासत्त्वेन यन्मृडयते भगवान् भगेन ।तेनैव मे दृशमनुस्पृशताद्यथाहंस्रक्ष्यामि पूर्ववदिदं प्रणतप्रियोऽसौ ॥ २२॥

so'yaṃ samastajagatāṃ suhṛdeka ātmāsattvena yanmṛḍayate bhagavān bhagena |tenaiva me dṛśamanuspṛśatādyathāhaṃsrakṣyāmi pūrvavadidaṃ praṇatapriyo'sau || 22||

एष प्रपन्नवरदो रमयाऽऽत्मशक्त्यायद्यत्करिष्यति गृहीतगुणावतारः ।तस्मिन् स्वविक्रममिदं सृजतोऽपि चेतोयुञ्जीत कर्मशमलं च यथा विजह्याम् ॥ २३॥

eṣa prapannavarado ramayā''tmaśaktyāyadyatkariṣyati gṛhītaguṇāvatāraḥ |tasmin svavikramamidaṃ sṛjato'pi cetoyuñjīta karmaśamalaṃ ca yathā vijahyām || 23||

नाभिह्रदादिह सतोऽम्भसि यस्य पुंसोविज्ञानशक्तिरहमासमनन्तशक्तेः ।रूपं विचित्रमिदमस्य विवृण्वतो मेमा रीरिषीष्ट निगमस्य गिरां विसर्गः ॥ २४॥

nābhihradādiha sato'mbhasi yasya puṃsovijñānaśaktirahamāsamanantaśakteḥ |rūpaṃ vicitramidamasya vivṛṇvato memā rīriṣīṣṭa nigamasya girāṃ visargaḥ || 24||

सोऽसावदभ्रकरुणो भगवान् विवृद्धप्रेमस्मितेन नयनाम्बुरुहं विजृम्भन् ।उत्थाय विश्वविजयाय च नो विषादंमाध्व्या गिरापनयतात्पुरुषः पुराणः ॥ २५॥

so'sāvadabhrakaruṇo bhagavān vivṛddhapremasmitena nayanāmburuhaṃ vijṛmbhan |utthāya viśvavijayāya ca no viṣādaṃmādhvyā girāpanayatātpuruṣaḥ purāṇaḥ || 25||

इति श्रीमद्भागवतमहापुराणे तृतीयस्कन्धे नवमाध्यायान्तर्गतंब्रह्मकृतं विष्णुस्तोत्रं समाप्तम् ।भागवतपुराण । अध्याय ३/९/१२५॥भागवतपुराण । अध्याय ३/९/१-२५॥

iti śrīmadbhāgavatamahāpurāṇe tṛtīyaskandhe navamādhyāyāntargataṃbrahmakṛtaṃ viṣṇustotraṃ samāptam |bhāgavatapurāṇa | adhyāya 3/9/125||bhāgavatapurāṇa | adhyāya 3/9/1-25||